Λύσεις — Κεφάλαιο 13 (Ερωτήσεις σελ. 104) – ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 13 (Ερωτήσεις σελ. 104)

Απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις του κεφαλαίου 13.

Ερώτηση 1 — Κοινά μορφολογικά C. tetani – C. perfringens

Ερώτηση: Ποια είναι τα κοινά μορφολογικά χαρακτηριστικά των C. tetani και C. perfringens;

Απάντηση:

• Και τα δύο ανήκουν στο γένος Clostridium και έχουν τα κοινά χαρακτηριστικά του γένους: είναι Gram θετικά βακτηρίδια, αναερόβια και σπορογόνα (σχηματίζουν σπόρους — ενδοσπόρια), δεν παράγουν οξειδάση και καταλάση, και βρίσκονται στο έδαφος και στην εντερική χλωρίδα. Διαφέρουν όμως: το C. tetani είναι λεπτό, μακρύ, κινητό με βλεφαρίδες, με στρογγυλό τελικό σπόρο που διογκώνει το άκρο (πλήκτρο τυμπάνου)· το C. perfringens είναι σχετικά μεγάλο, με άκρα σε σχήμα ορθής γωνίας, ακίνητο, με έλυτρο, με ωοειδείς κεντρικούς σπόρους που δεν το διογκώνουν (και δεν παράγει σπόρους στις φλεγμονές των ιστών) (σελ. 97, 99, 103).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κοινά: Gram θετικά βακτηρίδια, αναερόβια, σπορογόνα, καταλάση-οξειδάση αρνητικά· διαφορές: tetani λεπτό-μακρύ-κινητό με τελικό στρογγυλό σπόρο (πλήκτρο τυμπάνου), perfringens μεγάλο-ορθές γωνίες-ακίνητο-έλυτρο με κεντρικό ωοειδή σπόρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Βιοχημικές διαφορές – ομοιότητες

Ερώτηση: Ποιες είναι οι διαφορές και οι ομοιότητες των βασικών βιοχημικών ιδιοτήτων των C. tetani και C. perfringens;

Απάντηση:

• Σύμφωνα με τον πίνακα 13.1 (σελ. 102):

  Ομοιότητες: και τα δύο δεν παράγουν καταλάση ούτε οξειδάση, δεν παράγουν ουρεάση (στο C. tetani ποικίλλει κατά στέλεχος), παράγουν υδρόθειο (το C. tetani μερικά στελέχη), ανάγουν τα νιτρικά σε νιτρώδη, ρευστοποιούν την πηκτή (το C. tetani αργά) και έχουν μικρή πρωτεολυτική ικανότητα.

  Διαφορές: | Ιδιότητα | C. tetani | C. perfringens | |---|---|---| | Ζύμωση γλυκόζης, λακτόζης, σουκρόζης, μαλτόζης | − (δεν ζυμώνει σάκχαρα) | + με αέριο | | Πήξη γάλακτος | − | + με αέριο | | Ινδόλη | + | − | | Λεκιθινάση | − | + | | Ρευστοποίηση πηκτής | + αργά | + |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομοιότητες: καταλάση −, οξειδάση −, ουρεάση −, H₂S +, νιτρικά +, ρευστοποίηση πηκτής, μικρή πρωτεόλυση· διαφορές: perfringens ζυμώνει γλυκόζη-λακτόζη-σουκρόζη-μαλτόζη με αέριο, πήζει το γάλα με αέριο, λεκιθινάση +, ινδόλη −· tetani δεν ζυμώνει σάκχαρα, δεν πήζει γάλα, ινδόλη +, λεκιθινάση −.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Παθογόνος δράση C. tetani

Ερώτηση: Ποια είναι η παθογόνος δράση του C. tetani;

Απάντηση:

• Το C. tetani προκαλεί στον άνθρωπο τον τέτανο. Η ασθένεια οφείλεται στη δράση της ισχυρής εξωτοξίνης που παράγει, της τετανοσπασμίνης (νευροτοξίνη). Το βακτήριο παραμένει στο σημείο εισόδου — κάποιο μικρό ή μεγάλο τραύμα — χωρίς να προκαλεί φλεγμονή. Όταν υπάρξουν ευνοϊκές (αναερόβιες) συνθήκες, αναπτύσσεται και παράγει την τοξίνη, η οποία εισέρχεται στα νευρικά κύτταρα και φτάνει στο κεντρικό νευρικό σύστημα, προκαλώντας τους χαρακτηριστικούς σπασμούς (τρισμός, οπισθότονος). Η επώαση διαρκεί από τέσσερις ημέρες έως εβδομάδες. Επιδημιολογικά, το C. tetani βρίσκεται στο έδαφος και στα κόπρανα οικιακών ζώων, οι σπόροι του ζουν πολλά χρόνια στη σκόνη, και ο άνθρωπος μολύνεται μετά από τραυματισμό (σελ. 98).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τέτανος από την ισχυρή εξωτοξίνη τετανοσπασμίνη: το βακτήριο μένει στο τραύμα χωρίς φλεγμονή, σε αναερόβιες συνθήκες παράγει τοξίνη που μέσω νευρικών κυττάρων φτάνει στο ΚΝΣ (σπασμοί)· επώαση 4 ημέρες-εβδομάδες· μόλυνση από σπόρους εδάφους-σκόνης μετά τραυματισμό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Αεριογόνος γάγγραινα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την αεριογόνο γάγγραινα;

Απάντηση:

• Η αεριογόνος γάγγραινα προκαλείται από τον τύπο Α του C. perfringens (σελ. 100-101):
  • Οφείλεται σε μόλυνση τραυμάτων στα οποία γίνεται θλάση ή καταστροφή των μυών, όπως τα ανοικτά τροχαία τραύματα με κατάγματα ή τα εργατικά τραύματα.
  • Μηχανισμός: όταν το βακτήριο εισέλθει στο τραύμα από το έδαφος, οι σπόροι βλαστάνουν, πολλαπλασιάζονται γρήγορα και παράγουν την τοξίνη α (λεκιθινάση). Η τοξίνη εισέρχεται στις μυϊκές ίνες και τις διαλύει· παράγεται αέριο που ψηλαφάται στον υποδόριο ιστό (κριγμός).
  • Κλινική εικόνα: μέσα σε λίγες ώρες εμφανίζεται οίδημα, πόνος και επιδεινώνεται η γενική κατάσταση· στη συνέχεια η τοξίνη μπαίνει στην κυκλοφορία και προκαλεί βαριά τοξιναιμία, σοκ και νεφρική ανεπάρκεια. Καταλήγει σε θάνατο, αν δεν εφαρμοστεί έγκαιρα θεραπεία.
  • Διάγνωση: Gram (μεγάλα Gram+ βακτηρίδια, έλλειψη ουδετερόφιλων) και αναερόβια καλλιέργεια.
  • Θεραπεία: χειρουργικός καθαρισμός των νεκρωμένων ιστών, μεγάλες δόσεις πενικιλλίνης και τοποθέτηση του αρρώστου σε θάλαμο υπερβαρικού οξυγόνου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νόσος από C. perfringens τύπου Α σε τραύματα με θλάση-καταστροφή μυών (τροχαία, εργατικά): σπόροι εδάφους βλαστάνουν → τοξίνη α διαλύει μυϊκές ίνες, αέριο υποδόρια, οίδημα-πόνος, τοξιναιμία-σοκ-νεφρική ανεπάρκεια-θάνατος· θεραπεία χειρουργικός καθαρισμός, πενικιλλίνη, υπερβαρικό οξυγόνο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Διάγνωση C. tetani

Ερώτηση: Πώς γίνεται η εργαστηριακή διάγνωση του C. tetani;

Απάντηση:

• Η διάγνωση του τετάνου γίνεται από τα κλινικά στοιχεία και το λεπτομερές ιστορικό (τραυματισμός, κατάσταση εμβολιασμού). Οι εξετάσεις που επιβεβαιώνουν τη διάγνωση είναι (σελ. 98-99):
  • Μικροσκοπική εξέταση υλικού από το εξίδρωμα της φλεγμονής (τραύματος) μετά από χρώση κατά Gram (Gram θετικά λεπτά βακτηρίδια με τελικό σπόρο — πλήκτρο τυμπάνου).
  • Καλλιέργεια: 1) εμβολιασμός του ύποπτου υλικού σε ζωμό με κρέας και σε αιματούχο άγαρ Columbia με νεομυκίνη (εκλεκτικό), επώαση σε αυστηρά αναερόβιες συνθήκες για τέσσερις ημέρες· 2) ανάγνωση μετά από 4 ημέρες (αιμολυτικές αποικίες, ερπυσμός) και χρώση Gram των παρασκευασμάτων· 3) ταυτοποίηση με τις βιοχημικές δοκιμασίες (δεν ζυμώνει σάκχαρα, δεν πήζει γάλα, ινδόλη +).
  • Εμβολιασμός πειραματόζωου (ανίχνευση τοξίνης — τετανικοί σπασμοί στο ζώο).
  • Προσδιορισμός του τίτλου αντιτετανικών αντισωμάτων στον ορό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κυρίως κλινικά + ιστορικό· επιβεβαίωση: Gram εξιδρώματος, καλλιέργεια σε ζωμό κρέατος και Columbia με νεομυκίνη αυστηρά αναερόβια 4 ημέρες + Gram + βιοχημικές, εμβολιασμός πειραματόζωου, τίτλος αντιτετανικών αντισωμάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Θεραπεία – προφύλαξη τετάνου

Ερώτηση: Ποια είναι η θεραπεία και η προφύλαξη από τον τέτανο;

Απάντηση:

• Προφύλαξη (σελ. 99): το αντιτετανικό εμβόλιο προφυλάσσει 100% από την ασθένεια· ως εμβόλιο χρησιμοποιείται η τετανική ατοξίνη (τοξίνη αδρανοποιημένη με φορμόλη). Ο εμβολιασμός πρέπει να γίνεται στο πρώτο έτος της ζωής και συνδυάζεται με το αντιδιφθεριτικό και το αντικοκκυτικό εμβόλιο (τριπλό εμβόλιο DTP). Κατά τον αρχικό εμβολιασμό χορηγούνται τρεις δόσεις με μεσοδιάστημα 4-8 εβδομάδων· μετά ένα έτος από την τελευταία ένεση χορηγείται αναμνηστική δόση· αναμνηστικές δόσεις κατά την είσοδο στο σχολείο και μετά κάθε 10 χρόνια. Η ανοσία διαρκεί 5-10 χρόνια.

  Θεραπεία: πρέπει να γίνεται έγκαιρα με χορήγηση ανθρώπινης τετανικής ανοσοσφαιρίνης (παθητική ανοσοποίηση — εξουδετέρωση της ελεύθερης τοξίνης)· ταυτόχρονα μεγάλες δόσεις πενικιλλίνης και φαρμακευτικός και χειρουργικός καθαρισμός του τραύματος (αφαίρεση αναερόβιου περιβάλλοντος). Εάν δεν υπάρχει τετανική ανοσοσφαιρίνη, δίνεται αντιτετανικός ορός ζώου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προφύλαξη: εμβόλιο τετανικής ατοξίνης (100%), 1ο έτος με DTP, 3 δόσεις ανά 4-8 εβδομάδες, αναμνηστική μετά 1 έτος, στο σχολείο και κάθε 10 χρόνια (ανοσία 5-10 έτη)· θεραπεία: έγκαιρα ανθρώπινη τετανική ανοσοσφαιρίνη (ή ορός ζώου), μεγάλες δόσεις πενικιλλίνης, καθαρισμός τραύματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Διάγνωση C. perfringens

Ερώτηση: Πώς γίνεται η εργαστηριακή διάγνωση του C. Perfringens;

Απάντηση:

• Το βακτήριο αναζητείται σε υλικό ή σε υδαρές έκκριμα από την περιοχή του τραύματος (σελ. 101):
  • Μικροσκοπική εξέταση του δείγματος μετά από χρώση κατά Gram: εάν υπάρχει μόλυνση από το βακτήριο, παρατηρούνται μεγάλα Gram θετικά βακτηρίδια (με άκρα ορθής γωνίας, χωρίς σπόρους στους ιστούς) και έλλειψη ουδετερόφιλων λευκοκυττάρων — ενδεικτικό στοιχείο νέκρωσης των μυών.
  • Καλλιέργεια: 1) εμβολιασμός του δείγματος σε αιματούχο άγαρ, σε υλικό με λέκιθο του αυγού (ανίχνευση λεκιθινάσης — θολερή ζώνη γύρω από τις αποικίες) και σε υλικό με βρασμένο κρέας, και επώαση σε αναερόβιες συνθήκες, στους 37 °C, για 2-3 ημέρες· 2) ανάγνωση των καλλιεργειών μετά από 2-3 ημέρες (μεσαίες κυκλικές αποικίες με β-αιμόλυση, διπλή ζώνη σε αίμα προβάτου)· 3) ταυτοποίηση με τις βασικές βιοχημικές δοκιμασίες και τη διάσπαση σακχάρων (γλυκόζη, λακτόζη, σουκρόζη, μαλτόζη με αέριο, πήξη γάλακτος με αέριο, λεκιθινάση +, ινδόλη −).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υλικό/υδαρές έκκριμα τραύματος: Gram (μεγάλα Gram+ βακτηρίδια, έλλειψη ουδετερόφιλων = νέκρωση μυών)· καλλιέργεια σε αιματούχο, υλικό με λέκιθο αυγού (λεκιθινάση) και βρασμένο κρέας, αναερόβια 37 °C 2-3 ημέρες → αποικίες με β/διπλή αιμόλυση → βιοχημικές και σάκχαρα.

Κριτήρια αξιολόγησης: