Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 13 (1-9) (σελ. 156-157) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΟΜΗΣ ΚΑΙ ΤΡΙΧΩΤΟΥ ΚΕΦΑΛΗΣ – ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 13 (1-9)

Πλήρεις λύσεις των 9 ερωτήσεων-ασκήσεων του κεφαλαίου 13 — από τι εξαρτάται το χρώμα των τριχών, η συμπλήρωση για τις άσπρες και τις ξανθές τρίχες, ο αλφισμός και η διαφορά του από τη λεύκη, η επίδραση των τριχοβαφών, η αντιστοίχιση των μορφών αλλοίωσης, το περιστατικό της τούφας λευκών μαλλιών, ο αποχρωματισμός από φάρμακο, η μη μεταδοτικότητα της λεύκης και του αλφισμού και το περιστατικό της μεταλλικής βαφής.

Ερώτηση 1 — Από τι εξαρτάται το χρώμα των τριχών

Ερώτηση: Από τι εξαρτάται το χρώμα των τριχών;

Απάντηση:

• Η βάση (σελ. 145): το χρώμα του δέρματος και των τριχών οφείλεται κυρίως στη μελανίνη. Η μελανίνη είναι μία χρωστική ουσία, που προστατεύει το δέρμα από τις υπεριώδεις ακτινοβολίες, τις οποίες και απορροφά. Παράγεται σε ειδικά κύτταρα που βρίσκονται στη βασική στιβάδα της επιδερμίδας, τα μελανινοκύτταρα.

  Οι τέσσερις παράγοντες (σελ. 145-146): το χρώμα διαφέρει ανάλογα με: | # | Παράγοντας | |---|---| | 1 | τη φυλή και την ηλικία του ατόμου | | 2 | τον αριθμό των μελανινοσωμάτων | | 3 | τον τύπο (ανάλογα με τη χρωστική ουσία που περιέχουν) των μελανινοσωμάτων, που βρίσκονται στη φλοιώδη μοίρα του στελέχους της τρίχας | | 4 | τις φυσαλίδες αέρα που βρίσκονται μεταξύ των κυττάρων του φλοιού και του μυελού της τρίχας |

  Τα τρία είδη μελανινοσωμάτων (σελ. 146): α) σε αυτά που περιέχουν ερυθρομελανίνη (ερυθρό χρώμα)· β) σε αυτά που περιέχουν ευμελανίνη (καφέ ή μαύρο χρώμα)· γ) σε αυτά που περιέχουν φαιομελανίνη (κόκκινο ή κίτρινο χρώμα).

  Η αντιστοιχία με τα χρώματα (σελ. 146) | Τρίχες | Μελανινοσώματα | Χρωστική / αέρας | |---|---|---| | Άσπρες | δεν έχουν καθόλου | αντικαθίστανται από φυσαλίδες αέρα | | Γκρίζες | ελαττωμένος αριθμός | φυσαλίδες αέρα μεταξύ των στιβάδων | | Ξανθές | μειωμένος αριθμός | φαιομελανίνη και ευμελανίνη | | Ερυθρωπές | — | ερυθρομελανίνη | | Σκούρες | πολλά | ευμελανίνη και φαιομελανίνη |

  Και οι υπόλοιπες επιδράσεις (σελ. 145, 151): συνήθως, το χρώμα των τριχών μοιάζει με το χρώμα του δέρματος και της ίριδας του οφθαλμού· και οι ορμόνες και οι γενετικές καταβολές του ατόμου επηρεάζουν το χρώμα των μαλλιών του.

  Πώς παράγεται η ίδια η μελανίνη (σελ. 146): συντίθεται από την τυροσίνη (αμινοξύ, δομικό συστατικό των πρωτεϊνών) με την επίδραση της τυροσινάσης (ένζυμο)· και ο χαλκός (αυξάνει τη παραγωγή μελανίνης) και το θείο (μειώνει την παραγωγή της).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το χρώμα των τριχών οφείλεται κυρίως στη μελανίνη, μια χρωστική ουσία που παράγεται στα μελανινοκύτταρα της βασικής στιβάδας της επιδερμίδας και αποθηκεύεται στα μελανινοσώματα. Διαφέρει ανάλογα με τη φυλή και την ηλικία του ατόμου, με τον αριθμό των μελανινοσωμάτων, με τον τύπο των μελανινοσωμάτων που βρίσκονται στη φλοιώδη μοίρα του στελέχους της τρίχας, ανάλογα δηλαδή με τη χρωστική ουσία που περιέχουν, καθώς και με τις φυσαλίδες αέρα που βρίσκονται μεταξύ των κυττάρων του φλοιού και του μυελού της τρίχας. Τα μελανινοσώματα διακρίνονται σε τρία είδη, σε αυτά που περιέχουν ερυθρομελανίνη, με ερυθρό χρώμα, σε αυτά που περιέχουν ευμελανίνη, με καφέ ή μαύρο χρώμα, και σε αυτά που περιέχουν φαιομελανίνη, με κόκκινο ή κίτρινο χρώμα. Σημειώνεται τέλος ότι το χρώμα των τριχών μοιάζει συνήθως με το χρώμα του δέρματος και της ίριδας του οφθαλμού, ενώ επηρεάζεται και από τις ορμόνες και τις γενετικές καταβολές του ατόμου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Συμπλήρωση κενών — άσπρες και ξανθές τρίχες

Ερώτηση: Συμπληρώστε τα κενά: Οι άσπρες τρίχες δεν έχουν καθόλου , τα οποία αντικαθίστανται από Οι ξανθές τρίχες περιέχουν ελαττωμένο αριθμό και περιέχουν

Απάντηση:

• Η συμπλήρωση | Κενό | Συμπλήρωση | |---|---| | οι άσπρες τρίχες δεν έχουν καθόλου … | μελανινοσώματα | | τα οποία αντικαθίστανται από … | φυσαλίδες αέρα | | οι ξανθές τρίχες περιέχουν ελαττωμένο αριθμό … | μελανινοσωμάτων | | και περιέχουν … | φαιομελανίνη και ευμελανίνη |

  Τα χωρία (σελ. 146): οι άσπρες τρίχες δεν έχουν καθόλου μελανινοσώματα, τα οποία αντικαθίστανται από φυσαλίδες αέρα· οι ξανθές τρίχες έχουν μειωμένο αριθμό μελανινοσωμάτων και περιέχουν φαιομελανίνη και ευμελανίνη.

  Η πλήρης εικόνα (σελ. 146) | Τρίχες | Μελανινοσώματα | Επιπλέον | |---|---|---| | άσπρες | κανένα | φυσαλίδες αέρα | | γκρίζες | ελαττωμένος αριθμός | φυσαλίδες αέρα μεταξύ των στιβάδων της τρίχας | | ξανθές | μειωμένος αριθμός | φαιομελανίνη και ευμελανίνη | | ερυθρωπές | — | ερυθρομελανίνη | | σκούρες | πολλά | ευμελανίνη και φαιομελανίνη |

  Γιατί οι φυσαλίδες αέρα κάνουν τις τρίχες λευκές: γιατί το φως που δεν απορροφάται από χρωστική σκεδάζεται στις φυσαλίδες και επιστρέφει στο μάτι ως λευκό — η ίδια λογική με τον αφρό, που είναι λευκός ενώ το νερό διάφανο.

  Και η επιβεβαίωση από τη λεύκανση (σελ. 153-154): η λεύκανση οφείλεται στη σταδιακή μείωση της μελανίνης και σε αύξηση των φυσαλίδων αέρα μεταξύ των κυττάρων της τρίχας· επιπλέον μελανινοκύτταρα εξακολουθούν να υπάρχουν στις τρίχες γκρίζου χρώματος, ενώ απουσιάζουν από τις λευκές τρίχες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συμπλήρωση είναι η εξής. Οι άσπρες τρίχες δεν έχουν καθόλου μελανινοσώματα, τα οποία αντικαθίστανται από φυσαλίδες αέρα. Οι ξανθές τρίχες περιέχουν ελαττωμένο αριθμό μελανινοσωμάτων και περιέχουν φαιομελανίνη και ευμελανίνη. Συμπληρωματικά, οι γκρίζες τρίχες περιέχουν ελαττωμένο αριθμό μελανινοσωμάτων και φυσαλίδες αέρα μεταξύ των στιβάδων της τρίχας, στις ερυθρωπές τα μελανινοσώματα περιέχουν ερυθρομελανίνη, ενώ οι τρίχες με σκούρο χρώμα περιέχουν πολλά μελανινοσώματα με ευμελανίνη και φαιομελανίνη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Ο αλφισμός και η διαφορά του από τη λεύκη

Ερώτηση: Τι είναι ο αλφισμός; Ποιες οι μορφές του; Ποια η διαφορά του από τη λεύκη;

Απάντηση:

• Ο αλφισμός (σελ. 147): στα άτομα αυτά δεν παράγεται μελανίνη (λόγω συγγενούς διαταραχής της δραστηριότητας της τυροσίνης-αμινοξύ, δομικό συστατικό των πρωτεϊνών). Η έλλειψη της μελανίνης αφορά ολόκληρο το σώμα και τα μάτια. | Στοιχείο | Περιεχόμενο | |---|---| | Τρίχες | λευκές ή υποκίτρινες | | Δέρμα | λευκό ή ρόδινο | | Ίριδα | ρόδινη | | Κόρη | στα παιδιά είναι ερυθρή και στους μεγάλους κυανή ή μέλαινα | | Ευαισθησία | τα άτομα αυτά είναι πολύ ευαίσθητα στην υπεριώδη ακτινοβολία | | Μεταδοτικότητα | δεν είναι νόσος μεταδοτική, όπως και οι υπόλοιπες συγγενείς διαταραχές της χρωστικής |

  Η προφύλαξη (σελ. 147): είναι απαραίτητη η προφύλαξή τους από τον ήλιο, γιατί εύκολα παθαίνουν ηλιακά εγκαύματα. Γι' αυτό το λόγο πρέπει να χρησιμοποιούν γυαλιά ηλίου, αντηλιακές κρέμες με υψηλό δείκτη προστασίας και να περιορίσουν τον χρόνο έκθεσής τους στον ήλιο, ιδίως τις μεσημεριανές ώρες.

  Οι μορφές (σελ. 147-148): στις συγγενείς διαταραχές της χρωστικής ανήκει ο αλφισμός, ο μερικός αλφισμός, και ορισμένα σύνδρομα. | Μορφή | Περιεχόμενο | |---|---| | Α) Αλφισμός | γενικευμένος — αφορά ολόκληρο το σώμα και τα μάτια | | Β) Μερικός αλφισμός | στο σώμα υπάρχουν περιοχές με έλλειψη μελανίνης· συνήθως εντοπίζεται στο μέτωπο, με επέκταση στο τριχωτό της κεφαλής, όπου παρατηρείται τούφα λευκών τριχών· περιοχές με απουσία χρωστικής μπορούν να βρεθούν στον κορμό και στα άκρα· είναι κληρονομική νόσος και οι βλάβες υπάρχουν από τη γέννηση | | Γ) Σε ορισμένα σύνδρομα | (σύνδρομο Vogt-Kayanagi και σύνδρομο Alezzandrini): παρατηρείται λευκό χρώμα των τριχών της κεφαλής και των βλεφαρίδων· η αιτία που τα προκαλεί είναι άγνωστη προς το παρόν |

  Η διαφορά από τη λεύκη | Στοιχείο | Αλφισμός | Λεύκη | |---|---|---| | Κατηγορία | συγγενής διαταραχή της χρωστικής (σελ. 147) | επίκτητη διαταραχή της χρωστικής (σελ. 148) | | Πότε | οι βλάβες υπάρχουν από τη γέννηση | αποκτάται κατά τη διάρκεια της ζωής του ατόμου και δεν κληρονομείται | | Ορισμός | δεν παράγεται μελανίνη | χρόνια επίκτητη αχρωμία του δέρματος· εξαφανίζονται σιγά σιγά τα μελανινοκύτταρα της επιδερμίδας | | Έκταση | ολόκληρο το σώμα και τα μάτια | αρχικά, υπάρχει συνήθως μία κηλίδα ή πλάκα χωρίς χρωστική, η οποία εξελίσσεται αργά και προοδευτικά | | Πορεία | σταθερή | με την πάροδο του χρόνου, οι βλάβες επεκτείνονται και είναι δυνατόν να καταλάβουν μεγάλη έκταση του σώματος | | Τρίχες | λευκές ή υποκίτρινες | οι τρίχες είναι πολλές φορές αποχρωματισμένες |

  Με μια πρόταση: στον αλφισμό τα μελανινοκύτταρα υπάρχουν αλλά δεν παράγουν μελανίνη από τη γέννηση· στη λεύκη τα μελανινοκύτταρα εξαφανίζονται σιγά σιγά μέσα στη ζωή του ατόμου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο αλφισμός είναι συγγενής διαταραχή της χρωστικής, στην οποία δεν παράγεται μελανίνη λόγω συγγενούς διαταραχής της δραστηριότητας της τυροσίνης, και η έλλειψη αυτή αφορά ολόκληρο το σώμα και τα μάτια. Οι τρίχες είναι λευκές ή υποκίτρινες, το δέρμα λευκό ή ρόδινο, η ίριδα ρόδινη και η κόρη στα παιδιά ερυθρή, ενώ στους μεγάλους κυανή ή μέλαινα. Τα άτομα αυτά είναι πολύ ευαίσθητα στην υπεριώδη ακτινοβολία και χρειάζονται προφύλαξη από τον ήλιο, με γυαλιά ηλίου, αντηλιακές κρέμες υψηλού δείκτη προστασίας και περιορισμό του χρόνου έκθεσης. Οι μορφές των συγγενών διαταραχών είναι ο αλφισμός, ο μερικός αλφισμός, όπου υπάρχουν περιοχές με έλλειψη μελανίνης, συνήθως στο μέτωπο με επέκταση στο τριχωτό της κεφαλής όπου παρατηρείται τούφα λευκών τριχών, και ορισμένα σύνδρομα, όπως το σύνδρομο Vogt-Kayanagi και το σύνδρομο Alezzandrini. Η διαφορά από τη λεύκη είναι ότι ο αλφισμός είναι συγγενής και υπάρχει από τη γέννηση, ενώ η λεύκη είναι χρόνια επίκτητη αχρωμία του δέρματος, η οποία αποκτάται κατά τη διάρκεια της ζωής και δεν κληρονομείται, και στην οποία εξαφανίζονται σιγά σιγά τα μελανινοκύτταρα της επιδερμίδας, ξεκινώντας συνήθως από μία κηλίδα ή πλάκα που επεκτείνεται προοδευτικά. Καμία από τις δύο δεν είναι μεταδοτική.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Η επίδραση των τριχοβαφών στο χρώμα και στην υφή

Ερώτηση: Πώς επιδρούν τα διάφορα είδη τριχοβαφών στο χρώμα και στην υφή της τρίχας;

Απάντηση:

• Η γενική διαπίστωση (σελ. 149): οι τριχοβαφές μπορούν να μεταβάλλουν το χρώμα των μαλλιών. | Είδος | Επίδραση στο χρώμα | Επίδραση στην υφή | |---|---|---| | Φυτικές | π.χ. άνθη χαμομηλιού, χέννα, ξανοίγουν τα καστανά μαλλιά | δεν χρησιμοποιούνται συχνά, γιατί ο τόνος που αποκτούν τα μαλλιά ελαττώνεται με τα συχνά λουσίματα· δε θεωρούνται τοξικές (κεφ. 9, σελ. 98) | | Μεταλλικές | είναι άλατα μετάλλου (μολύβδου, βισμούθιου, αργύρου, χαλκού, σιδήρου κ.ά.)· τα μαλλιά αποκτούν το χρώμα του μετάλλου που περιέχουν | καταστρέφουν τη δομή της τρίχας, ορισμένες είναι τοξικές (π.χ. άλατα μολύβδου), απορροφούνται από τον οργανισμό και δεν χρησιμοποιούνται πια από τους κομμωτές | | Συνθετικές | είναι παράγωγα του βενζολίου· χρωματίζουν μόνιμα τις τρίχες και δημιουργούν σταθερά χρώματα που δεν ξεβάφουν με τα συχνά λουσίματα | περιέχουν οξειδωτικές χρωστικές και οξυζενέ (κεφ. 9, σελ. 99) | | Αποχρωματισμός | χρησιμοποιούνται ισχυρές οξειδωτικές ουσίες (π.χ. οξυζενέ 5-6%), οι οποίες εισέρχονται στο εσωτερικό του στελέχους της τρίχας και μεταβάλλουν τη φυσική κατάσταση της μελανίνης | ο αποχρωματισμός ενισχύεται, αν προστεθεί στο οξειδωτικό, διάλυμα αμμωνίας (20%) |

  Πώς ακριβώς λειτουργεί ο αποχρωματισμός (σελ. 150): οι κόκκοι της μελανίνης (χροιά καστανή ή μαύρη) που υπάρχουν αρχικά, μετατρέπονται σε σκόνη ή διάχυτη μελανίνη (χροιά κιτρινωπή). Με τη μέθοδο αυτή οι τρίχες αποκτούν κιτρινοκόκκινο ή ξανθό χρώμα.

  Η επίδραση στην υφή, από άλλα κεφάλαια: το οξυζενέ αναφέρεται ρητά ως αίτιο της οζώδους τριχόρρηξης — από λευκαντικές ουσίες, π.χ. οξυζενέ (κεφ. 12, σελ. 133)· και οι σύνθετες βαφές έχουν ως αποτέλεσμα τα μαλλιά να είναι πιο ξηρά, θαμπά και εύθραυστα (κεφ. 9, σελ. 100).

  Οι υπόλοιπες επιδράσεις στο χρώμα (σελ. 150-151) | Παράγοντας | Επίδραση | |---|---| | UV ακτίνες | ελαττώνουν το χρώμα της μελανίνης και λευκαίνουν τις τρίχες· σε χρόνια έκθεση… τα μαύρα και τα σκούρα καφέ μαλλιά αποκτούν ανοιχτό καφέ χρώμα, ενώ τα ξανθά και τα μαλλιά με ανοιχτό καφέ χρώμα μπορεί να ασπρίσουν | | Οξέα και βάσεις | τα οξέα σκουραίνουν τα λευκά μαλλιά, ενώ τα αλκάλεα ανοίγουν το χρώμα των μαλλιών | | Θαλασσινό νερό | μπορεί να εισέλθει στο εσωτερικό της τρίχας και να μεταβάλλει τη σταθερή της δομή | | Χλωρίνη πισίνας | ξανθά μαλλιά έγιναν πράσινα, ενώ σκούρα μαλλιά απέκτησαν μία πράσινη απόχρωση· γι' αυτό είναι απαραίτητη η χρήση του σκουφιού στις πισίνες |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι τριχοβαφές μεταβάλλουν το χρώμα των μαλλιών, καθεμία όμως με διαφορετικό τρόπο και με διαφορετικές συνέπειες για την υφή. Οι φυτικές τριχοβαφές, όπως τα άνθη χαμομηλιού και η χέννα, ξανοίγουν τα καστανά μαλλιά, δεν χρησιμοποιούνται όμως συχνά, γιατί ο τόνος που αποκτούν τα μαλλιά ελαττώνεται με τα συχνά λουσίματα. Οι μεταλλικές τριχοβαφές είναι άλατα μετάλλου, όπως μολύβδου, βισμουθίου, αργύρου, χαλκού και σιδήρου, και τα μαλλιά αποκτούν το χρώμα του μετάλλου που περιέχουν, καταστρέφουν όμως τη δομή της τρίχας, ορισμένες είναι τοξικές, όπως τα άλατα μολύβδου, απορροφούνται από τον οργανισμό και δεν χρησιμοποιούνται πια από τους κομμωτές. Οι συνθετικές τριχοβαφές είναι παράγωγα του βενζολίου, χρωματίζουν μόνιμα τις τρίχες και δημιουργούν σταθερά χρώματα που δεν ξεβάφουν με τα συχνά λουσίματα. Τέλος, για τον αποχρωματισμό χρησιμοποιούνται ισχυρές οξειδωτικές ουσίες, όπως οξυζενέ πέντε έως έξι τοις εκατό, οι οποίες εισέρχονται στο εσωτερικό του στελέχους και μεταβάλλουν τη φυσική κατάσταση της μελανίνης, ώστε οι κόκκοι της να μετατρέπονται σε σκόνη ή διάχυτη μελανίνη και οι τρίχες να αποκτούν κιτρινοκόκκινο ή ξανθό χρώμα, ενώ ο αποχρωματισμός ενισχύεται αν προστεθεί στο οξειδωτικό διάλυμα αμμωνίας είκοσι τοις εκατό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Αντιστοίχιση — οι μορφές αλλοίωσης του χρώματος

Ερώτηση: Αντιστοιχίστε: Ετεροχρωμία — εντοπισμένη λεύκανση των τριχών, η κληρονομική μορφή απαντάται στο μερικό αλφισμό. Πολίωση — τούφα μαύρων τριχών που εκφύονται από μελαγχρωματικό σπίλο. Ερυθροτριχία — διάχυτη λεύκανση των τριχών. Πρόωρη λεύκανση των τριχών — ερυθρές τρίχες. Λεύκανση των τριχών — η λεύκανση των τριχών εμφανίζεται σε ηλικία μικρότερη των 20 ετών.

Απάντηση:

• Η σωστή αντιστοίχιση | Μορφή | → | Περιγραφή | Τεκμηρίωση | |---|---|---|---| | Ετεροχρωμία | → | τούφα μαύρων τριχών που εκφύονται από μελαγχρωματικό σπίλο | στο ίδιο άτομο υπάρχουν ταυτόχρονα τρίχες δύο διαφορετικών χρωμάτων· π.χ. να έχουν ένα μελαγχρωματικό σπίλο («μαύρη ελιά») από όπου εκφύεται (φυτρώνει) μια τούφα μαύρων τριχών (σελ. 152) | | Πολίωση | → | εντοπισμένη λεύκανση των τριχών, η κληρονομική μορφή απαντάται στο μερικό αλφισμό | είναι η εντοπισμένη λεύκανση των τριχών… η κληρονομική μορφή απαντάται σε ορισμένα σύνδρομα (π.χ. στο μερικό αλφισμό…) (σελ. 153) | | Ερυθροτριχία | → | ερυθρές τρίχες | οι τρίχες έχουν ερυθρό χρώμα (σελ. 151) | | Πρόωρη λεύκανση των τριχών | → | η λεύκανση των τριχών εμφανίζεται σε ηλικία μικρότερη των 20 ετών | ονομάζεται η λεύκανση των τριχών, η οποία αρχίζει σε άτομα ηλικίας κάτω των 20 ετών (σελ. 154) | | Λεύκανση των τριχών | → | διάχυτη λεύκανση των τριχών | είναι η διάχυτη λεύκανση των τριχών, η οποία εμφανίζεται φυσιολογικά με την πάροδο της ηλικίας (σελ. 153) |

  Το κλειδί της άσκησης — η αντίθεση εντοπισμένη ↔ διάχυτη | Όρος | Έκταση | |---|---| | Πολίωση | εντοπισμένη λεύκανση | | Λεύκανση των τριχών | διάχυτη λεύκανση | | Λευκοτριχία (η 3η μορφή, εκτός λίστας) | συγγενής λεύκανση, γενικευμένη ή εντοπισμένη | | Πρόωρη λεύκανση | κριτήριο η ηλικία (κάτω των 20), όχι η έκταση |

  Πρόσεξε τη διάκριση Πολίωση ↔ Λευκοτριχία: και οι δύο μπορούν να δώσουν τούφα λευκών τριχών· η λευκοτριχία όμως είναι συγγενής — ονομάζεται η συγγενής λεύκανση των τριχών· είναι κληρονομική νόσος (σελ. 152) — ενώ η πολίωση μπορεί να είναι κληρονομική ή επίκτητη (σελ. 153), και η επίκτητη μορφή απαντάται σε ορισμένες παθήσεις π.χ. στη λεύκη, στη γυροειδή αλωπεκία, σε φλεγμονές και στη θεραπεία ορισμένων παθήσεων με ακτίνες Rontgen.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σωστή αντιστοίχιση είναι η εξής. Η ετεροχρωμία αντιστοιχεί στην τούφα μαύρων τριχών που εκφύονται από μελαγχρωματικό σπίλο, αφού στην ετεροχρωμία υπάρχουν στο ίδιο άτομο ταυτόχρονα τρίχες δύο διαφορετικών χρωμάτων. Η πολίωση αντιστοιχεί στην εντοπισμένη λεύκανση των τριχών, της οποίας η κληρονομική μορφή απαντάται στον μερικό αλφισμό. Η ερυθροτριχία αντιστοιχεί στις ερυθρές τρίχες. Η πρόωρη λεύκανση των τριχών αντιστοιχεί στη λεύκανση που εμφανίζεται σε ηλικία μικρότερη των είκοσι ετών. Και η λεύκανση των τριχών αντιστοιχεί στη διάχυτη λεύκανση των τριχών, η οποία εμφανίζεται φυσιολογικά με την πάροδο της ηλικίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Το περιστατικό με την τούφα λευκών μαλλιών σε έφηβη

Ερώτηση: Αν στα μαλλιά μιας εφήβου βλέπατε μια τούφα λευκών μαλλιών, τι θα κάνατε;

Απάντηση:

• Τι μπορεί να είναι: μια εντοπισμένη λεύκανση σε έφηβη, δηλαδή σε ηλικία κάτω των 20 ετών, παραπέμπει σε τρεις από τις μορφές του κεφαλαίου. | Πιθανότητα | Χωρίο | |---|---| | Πολίωση | είναι η εντοπισμένη λεύκανση των τριχών· οφείλεται σε διαταραχές της παραγωγής της μελανίνης και μπορεί να είναι κληρονομική ή επίκτητη (σελ. 153) | | Λευκοτριχία, εντοπισμένη μορφή | στην εντοπισμένη μορφή εμφανίζεται μία λευκή μπούκλα στη μετωπιαία και σπανιότερα στην κροταφική ή στην ινιακή χώρα (σελ. 152-153) | | Μερικός αλφισμός | συνήθως, εντοπίζεται στο μέτωπο, με επέκταση στο τριχωτό της κεφαλής, όπου παρατηρείται τούφα λευκών τριχών· είναι κληρονομική νόσος και οι βλάβες υπάρχουν από τη γέννηση (σελ. 148) | | Πρόωρη λεύκανση των τριχών | αρχίζει σε άτομα ηλικίας κάτω των 20 ετών· μπορεί να είναι κληρονομική ή επίκτητη (σελ. 154) |

  Το κρίσιμο ερώτημα που πρέπει να τεθεί: από πότε υπάρχει; | Απάντηση | Τι υποδεικνύει | |---|---| | από τη γέννηση | μερικός αλφισμός ή λευκοτριχία — κληρονομικές, οι βλάβες υπάρχουν από τη γέννηση | | εμφανίστηκε πρόσφατα | επίκτητη πολίωση, η οποία απαντάται σε ορισμένες παθήσεις π.χ. στη λεύκη, στη γυροειδή αλωπεκία, σε φλεγμονές (σελ. 153)· ή πρόωρη λεύκανση, της οποίας η επίκτητη μορφή παρατηρείται σε ορισμένες νόσους (π.χ. στην κακοήθη αναιμία, στον υπερθυρεοειδισμό κ.ά.) (σελ. 154) |

  Τι θα κάνω | # | Ενέργεια | Τεκμηρίωση | |---|---|---| | 1 | δεν θέτω διάγνωση | με την απλή επισκόπηση των τριχών δεν είναι εύκολο να τεθεί η διάγνωση· οι κομμωτές αντί να πιθανολογούν, θα πρέπει να συστήνουν στους πελάτες τους έναν ειδικότερο έλεγχο (κεφ. 11, σελ. 126) | | 2 | παραπομπή σε δερματολόγο | σε περίπτωση που ανακαλύψουν κάποια δερματική βλάβη, ακόμη κι αν είναι σίγουροι για τη διάγνωση, οφείλουν να συστήσουν στον πελάτη τους να επισκεφτεί δερματολόγο (κεφ. 11, σελ. 126) | | 3 | ήρεμη ενημέρωση | οι διαταραχές αυτές δεν είναι μεταδοτικές (σελ. 147, 155) — δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας για τους γύρω | | 4 | έλεγχος για υποκείμενη νόσο | η επίκτητη πρόωρη λεύκανση συνδέεται με κακοήθη αναιμία και υπερθυρεοειδισμό· και αν η λεύκανση των μαλλιών οφείλεται σε νόσο του οργανισμού, συνιστάται η θεραπεία της πάθησης αυτής (σελ. 155) | | 5 | κάλυψη μόνο αν το επιθυμεί | πολλά άτομα λύνουν το πρόβλημα με τη χρήση τριχοβαφών (σελ. 155) — και για έφηβη προτιμότερες οι ημιμόνιμες ή προσωρινές βαφές |

  Πρόσεξε: η κληρονομική μορφή της πρόωρης λεύκανσης συνδέεται με μακροζωία (σελ. 154) — ένα στοιχείο που μπορεί να ειπωθεί για να καθησυχάσει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θα σκεφτόμουν ότι πρόκειται για εντοπισμένη λεύκανση των τριχών, δηλαδή για πολίωση, ή για την εντοπισμένη μορφή της λευκοτριχίας, ή ακόμη για μερικό αλφισμό, στον οποίο παρατηρείται τούφα λευκών τριχών στο μέτωπο με επέκταση στο τριχωτό της κεφαλής, ενώ επειδή η κοπέλα είναι κάτω των είκοσι ετών θα σκεφτόμουν και την πρόωρη λεύκανση των τριχών. Θα ρωτούσα καταρχάς αν η τούφα υπάρχει από τη γέννηση, οπότε πρόκειται για κληρονομική μορφή, ή αν εμφανίστηκε πρόσφατα, οπότε πιθανολογείται επίκτητη μορφή, η οποία απαντάται σε παθήσεις όπως η λεύκη, η γυροειδής αλωπεκία και οι φλεγμονές, ή σε νόσους όπως η κακοήθης αναιμία και ο υπερθυρεοειδισμός. Δεν θα έθετα όμως εγώ διάγνωση, αφού με την απλή επισκόπηση των τριχών δεν είναι εύκολο να τεθεί, και θα σύστηνα επίσκεψη σε δερματολόγο. Θα την ενημέρωνα ήρεμα ότι οι διαταραχές αυτές δεν είναι μεταδοτικές και ότι, αν η λεύκανση οφείλεται σε νόσο του οργανισμού, συνιστάται η θεραπεία της πάθησης αυτής. Τέλος, αν η ίδια το επιθυμούσε, η κάλυψη μπορεί να γίνει με τριχοβαφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Το περιστατικό του αποχρωματισμού από φάρμακο

Ερώτηση: Αν μία πελάτισσα σας ανέφερε ότι μετά από ένα διάστημα θεραπείας με φάρμακο άρχισαν να αποχρωματίζονται τα μαλλιά της, τι θα της προτείνατε; Επιλέξτε: να βάψει τα μαλλιά της, να διακόψει το φάρμακο, να συμβουλευτεί το γιατρό της, θα την καθησυχάζατε, λέγοντάς της ότι ο αποχρωματισμός αυτός συνήθως είναι παροδικός.

Απάντηση:

• Το φαινόμενο (σελ. 149): ορισμένα φάρμακα είναι δυνατόν να προκαλέσουν διαταραχές του χρώματος ή και λεύκανση των τριχών (π.χ. η υδροκινόνη και η φαινυλοθειουρία επηρεάζουν τη δραστικότητα της τυροσινάσης και προκαλούν λεύκανση των τριχών και του δέρματος. Η χλωροκίνη επιδρά περισσότερο σε άτομα με ξανθές ή ερυθρές τρίχες και λιγότερο σε άτομα με μαύρα μαλλιά και προκαλεί αποχρωματισμό των τριχών και του δέρματος). Και το κρίσιμο (σελ. 149): οι αλλοιώσεις αυτές δεν είναι μόνιμες και υποχωρούν μετά τη διακοπή των φαρμάκων.

  Οι επιλογές | Επιλογή | Κρίση | Τεκμηρίωση | |---|---|---| | να συμβουλευτεί το γιατρό της | ΣΩΣΤΗ — η κύρια | το χρώμα των μαλλιών αποκαθίσταται μετά τη διακοπή της χορήγησής τους, πάντα σε συνεννόηση με το θεράποντα ιατρό (σελ. 155) | | θα την καθησυχάζατε, λέγοντάς της ότι ο αποχρωματισμός αυτός συνήθως είναι παροδικός | ΣΩΣΤΗ | οι αλλοιώσεις αυτές δεν είναι μόνιμες και υποχωρούν μετά τη διακοπή των φαρμάκων (σελ. 149) | | να διακόψει το φάρμακο | ΛΑΘΟΣ — όχι από μόνη της | η διακοπή γίνεται πάντα σε συνεννόηση με το θεράποντα ιατρό (σελ. 155)· ο κομμωτής δεν επεμβαίνει σε φαρμακευτική αγωγή, όπως και φάρμακα μπορούν να χορηγηθούν μόνο από ιατρούς (κεφ. 9, σελ. 97) | | να βάψει τα μαλλιά της | δυνατή, αλλά όχι η απάντηση | πολλά άτομα λύνουν το πρόβλημα με τη χρήση τριχοβαφών (σελ. 155) — είναι όμως συμπτωματική λύση, και μάλιστα σε άτομο υπό αγωγή, όπου δεν έχει αποκλειστεί η αλλεργική δερματίτιδα από τη βαφή (κεφ. 9) |

  Η σειρά των ενεργειών

  1. Καθησυχασμός με το σωστό επιχείρημα: ο αποχρωματισμός από φάρμακα δεν είναι μόνιμος.
  2. Παραπομπή στον θεράποντα ιατρό — μόνο εκείνος αποφασίζει για τη διακοπή ή την αλλαγή του φαρμάκου.
  3. Καμία αυθαίρετη διακοπή της αγωγής.
  4. Βαφή μόνο κατόπιν επιθυμίας της πελάτισσας και με τις συνήθεις προφυλάξεις — προληπτική δοκιμή πριν από μόνιμη βαφή (κεφ. 9, σελ. 99).

  Και μια σημείωση για την αιτιολογία (σελ. 146, 149): τα φάρμακα αυτά δρουν στην τυροσινάση, το ένζυμο που συνθέτει τη μελανίνη από την τυροσίνη — γι' αυτό η επίδραση είναι αναστρέψιμη: μόλις σταματήσει το φάρμακο, το ένζυμο ξαναλειτουργεί και οι νέες τρίχες βγαίνουν χρωματισμένες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θα την καθησύχαζα, λέγοντάς της ότι ο αποχρωματισμός αυτός συνήθως είναι παροδικός, και θα της πρότεινα να συμβουλευτεί τον γιατρό της. Πράγματι, ορισμένα φάρμακα, όπως η υδροκινόνη και η φαινυλοθειουρία, επηρεάζουν τη δραστικότητα της τυροσινάσης και προκαλούν λεύκανση των τριχών και του δέρματος, ενώ η χλωροκίνη προκαλεί αποχρωματισμό των τριχών και του δέρματος. Οι αλλοιώσεις όμως αυτές δεν είναι μόνιμες και υποχωρούν μετά τη διακοπή των φαρμάκων. Δεν θα της πρότεινα να διακόψει μόνη της το φάρμακο, γιατί η αποκατάσταση του χρώματος γίνεται μετά τη διακοπή της χορήγησης πάντα σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό. Όσο για το βάψιμο των μαλλιών, αποτελεί απλώς συμπτωματική λύση, την οποία μπορεί να επιλέξει η ίδια αν το επιθυμεί, με τις συνήθεις προφυλάξεις και με προληπτική δοκιμή πριν από μόνιμη βαφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Λεύκη και αλφισμός — κίνδυνος μετάδοσης και προφύλαξη

Ερώτηση: Αν ένας πελάτης σας είχε λεύκη ή αλφισμό, θα φοβόσαστε μήπως σας μεταδώσει την πάθησή του; Διατρέχετε κανένα κίνδυνο; Από τι θα τους συστήνατε να προφυλαχθούν;

Απάντηση:

• Η απάντηση: όχι, δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος μετάδοσης. | Πάθηση | Χωρίο | |---|---| | Αλφισμός | δεν είναι νόσος μεταδοτική, όπως και οι υπόλοιπες συγγενείς διαταραχές της χρωστικής (σελ. 148)· και δεν είναι παθήσεις μεταδοτικές και οι βλάβες υπάρχουν από τη γέννηση (σελ. 147) | | Λεύκη | οι κληρονομικές και επίκτητες περιπτώσεις αποχρωματισμού των μαλλιών που περιγράφηκαν δεν είναι μεταδοτικές, με εξαίρεση τις παρασιτώσεις και τις μυκητιάσεις (σελ. 155) |

  Γιατί δεν μεταδίδονται: γιατί δεν πρόκειται για λοιμώξεις αλλά για διαταραχές της παραγωγής ή της μεταφοράς της μελανίνης — ο αποχρωματισμός του δέρματος και των τριχών οφείλεται σε ελάττωση ή σε εξαφάνιση των μελανινοκυττάρων ή σε ελάττωση της παραγωγής μελανίνης ή σε διαταραχή της μεταφοράς της μελανίνης από τα μελανινοκύτταρα στα κερατινοκύτταρα (σελ. 147).

  Η μοναδική εξαίρεση (σελ. 155): με εξαίρεση τις παρασιτώσεις και τις μυκητιάσεις — δηλαδή όταν η αχρωμία είναι συνέπεια λοίμωξης: παρασιτώσεις και μυκητιάσεις μπορεί να συνοδεύονται από αχρωμία του δέρματος και των τριχών (σελ. 149).

  Παρ' όλα αυτά (σελ. 155): ωστόσο πρέπει να τηρούνται οι κανόνες υγιεινής τόσο από τους κομμωτές όσο και από τους πελάτες τους — γάντια μίας χρήσεως, αποστείρωση εργαλείων.

  Από τι πρέπει να προφυλαχθούν οι ίδιοι | # | Προφύλαξη | Τεκμηρίωση | |---|---|---| | 1 | από τον ήλιο | είναι απαραίτητη η προφύλαξή τους από τον ήλιο, γιατί εύκολα παθαίνουν ηλιακά εγκαύματα (σελ. 147) | | 2 | γυαλιά ηλίου | πρέπει να χρησιμοποιούν γυαλιά ηλίου (σελ. 147) | | 3 | αντηλιακά υψηλού δείκτη | αντηλιακές κρέμες με υψηλό δείκτη προστασίας (σελ. 147) | | 4 | περιορισμός του χρόνου έκθεσης | να περιορίσουν τον χρόνο έκθεσής τους στον ήλιο, ιδίως τις μεσημεριανές ώρες (σελ. 147) |

  Γιατί ακριβώς ο ήλιος: γιατί η μελανίνη είναι μία χρωστική ουσία, που προστατεύει το δέρμα από τις υπεριώδεις ακτινοβολίες, τις οποίες και απορροφά (σελ. 145) — χωρίς μελανίνη λείπει το φυσικό αντηλιακό του δέρματος. Και επειδή οι UV (υπεριώδεις) ακτίνες ελαττώνουν το χρώμα της μελανίνης και λευκαίνουν τις τρίχες (σελ. 150), ο ήλιος επιδεινώνει και τον ίδιο τον αποχρωματισμό.

  Και μια πρακτική σύσταση για το κομμωτήριο: αποφυγή επιθετικών χημικών και αποχρωματισμού σε δέρμα χωρίς μελανίνη, που είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι, δεν θα φοβόμουν, γιατί ούτε η λεύκη ούτε ο αλφισμός είναι μεταδοτικές παθήσεις. Το βιβλίο αναφέρει ρητά ότι ο αλφισμός δεν είναι νόσος μεταδοτική, όπως και οι υπόλοιπες συγγενείς διαταραχές της χρωστικής, και ότι οι κληρονομικές και επίκτητες περιπτώσεις αποχρωματισμού των μαλλιών δεν είναι μεταδοτικές, με εξαίρεση τις παρασιτώσεις και τις μυκητιάσεις. Δεν διατρέχω επομένως κανέναν κίνδυνο, αν και σε κάθε περίπτωση πρέπει να τηρούνται οι κανόνες υγιεινής τόσο από τους κομμωτές όσο και από τους πελάτες. Θα τους σύστηνα να προφυλαχθούν από τον ήλιο, γιατί χωρίς μελανίνη λείπει η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία και εύκολα παθαίνουν ηλιακά εγκαύματα. Συγκεκριμένα, να χρησιμοποιούν γυαλιά ηλίου και αντηλιακές κρέμες με υψηλό δείκτη προστασίας και να περιορίσουν τον χρόνο έκθεσής τους στον ήλιο, ιδίως τις μεσημεριανές ώρες. Επιπλέον, θα απέφευγα επιθετικές χημικές επεξεργασίες και αποχρωματισμό σε δέρμα ιδιαίτερα ευαίσθητο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Το περιστατικό της μεταλλικής βαφής και της περμανάντ

Ερώτηση: Μια πελάτισσα με θαμπά βαμμένα μαλλιά, που σπάνε εύκολα επιμένει να κάνει περμανάντ. Υποψιάζεστε ότι έχει χρησιμοποιήσει μεταλλική βαφή και δεν σας το αποκλείει, αλλά είναι πολύ πιεστική. Τι θα κάνετε; Ποιος είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τα μαλλιά της; Τι θα τη συμβουλεύατε;

Απάντηση:

• Γιατί υποψιαζόμαστε μεταλλική βαφή (σελ. 149): οι μεταλλικές τριχοβαφές είναι άλατα μετάλλου (μολύβδου, βισμούθιου, αργύρου, χαλκού, σιδήρου κ.ά.). Τα μαλλιά αποκτούν το χρώμα του μετάλλου που περιέχουν. Οι μεταλλικές τριχοβαφές καταστρέφουν τη δομή της τρίχας, ορισμένες είναι τοξικές (π.χ. άλατα μολύβδου), απορροφούνται από τον οργανισμό και δεν χρησιμοποιούνται πια από τους κομμωτές. Και από το κεφάλαιο των βαφών (κεφ. 9, σελ. 100): οι μεταλλικές βαφές δεν μπορούν να εφαρμοστούν μαζί με τα διάφορα προϊόντα και τις τεχνικές της κομμωτικής τέχνης, γιατί καταστρέφουν τις τρίχες. Η αφαίρεση αυτών των βαφών από τα μαλλιά είναι δύσκολη. Επίσης, οι σύνθετες βαφές — αν αναμιχθούν μεταλλικές με φυτικές — μετά τη χρήση τους τα μαλλιά είναι πιο ξηρά, θαμπά και εύθραυστα, ακριβώς η εικόνα της πελάτισσας. | Εύρημα | Αντιστοιχία | |---|---| | θαμπά μαλλιά | τα μαλλιά είναι πιο ξηρά, θαμπά και εύθραυστα (κεφ. 9, σελ. 100) | | σπάνε εύκολα | καταστρέφουν τη δομή της τρίχας (σελ. 149) | | βαμμένα | τα μαλλιά αποκτούν το χρώμα του μετάλλου που περιέχουν |

  Ο μεγαλύτερος κίνδυνος: η ολοκληρωτική καταστροφή και το σπάσιμο των τριχών αν γίνει περμανάντ πάνω σε μεταλλική βαφή — δεν μπορούν να εφαρμοστούν μαζί με τα διάφορα προϊόντα και τις τεχνικές της κομμωτικής τέχνης, γιατί καταστρέφουν τις τρίχες (κεφ. 9, σελ. 100). Οι ήδη εύθραυστες τρίχες θα υποστούν και χημική καταπόνηση από το διάλυμα της περμανάντ, το οποίο διασπά τους δισουλφιδικούς δεσμούς της κερατίνης (κεφ. 11, σελ. 119).

  Οι δευτερεύοντες κίνδυνοι | Κίνδυνος | Τεκμηρίωση | |---|---| | αλλεργική δερματίτιδα | το διάλυμα που χρησιμοποιείται για την εκτέλεση permanents είναι από τα αντιγόνα των κομμωτών και των πελατών (κεφ. 9, σελ. 92) | | τοξικότητα | οι μεταλλικές βαφές είναι τοξικές (π.χ. άλατα μολύβδου), απορροφούνται από τον οργανισμό (σελ. 149) | | απρόβλεπτο χρώμα | η αντίδραση μετάλλων με το οξειδωτικό μπορεί να δώσει ανεπιθύμητες αποχρώσεις — όπως και η χλωρίνη που έκανε ξανθά μαλλιά πράσινα (σελ. 151) |

  Τι θα κάνω | # | Ενέργεια | |---|---| | 1 | δεν εκτελώ την περμανάντ — η πίεση της πελάτισσας δεν αναιρεί τον κίνδυνο· δεν μπορούν να εφαρμοστούν μαζί… γιατί καταστρέφουν τις τρίχες | | 2 | εξηγώ τον λόγο με στοιχεία, όχι με άρνηση: η βαφή είναι μεταλλική, η αφαίρεσή της είναι δύσκολη, και τα μαλλιά ήδη σπάνε | | 3 | προτείνω αναμονή μέχρι να μακρύνουν και να κοπεί το βαμμένο τμήμα — θα πρέπει να περιμένετε τη γέννηση νέων τριχών (κεφ. 12, σελ. 139) | | 4 | προτείνω δοκιμή σε τούφα πριν από οποιαδήποτε χημική εργασία | | 5 | συμβουλεύω ήπια περιποίηση: ήπιοι χειρισμοί στο χτένισμα, χαμηλή θερμοκρασία στο στέγνωμα, αποφυγή κατάχρησης τριχοβαφών (κεφ. 12, σελ. 139) | | 6 | παραπομπή σε δερματολόγο, αν υπάρχει και βλάβη του τριχωτού (κεφ. 11, σελ. 126) |

  Η ουσία της απάντησης: ο κομμωτής δεν υποχωρεί στην πίεση όταν η εργασία θα καταστρέψει τα μαλλιά — και το βιβλίο του δίνει ρητό έρεισμα: χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή ώστε να αποφύγουν να τραυματίσουν τις τρίχες και τους θυλάκους τους κατά τη διάρκεια των κομμωτικών εργασιών (κεφ. 11, σελ. 127).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δεν θα εκτελούσα την περμανάντ, όσο πιεστική και αν ήταν η πελάτισσα. Οι μεταλλικές τριχοβαφές είναι άλατα μετάλλων, όπως μολύβδου, βισμουθίου, αργύρου, χαλκού και σιδήρου, καταστρέφουν τη δομή της τρίχας, ορισμένες είναι τοξικές, απορροφούνται από τον οργανισμό και δεν χρησιμοποιούνται πια από τους κομμωτές, ενώ η αφαίρεσή τους από τα μαλλιά είναι δύσκολη. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η καταστροφή και το σπάσιμο των τριχών, αφού οι μεταλλικές βαφές δεν μπορούν να εφαρμοστούν μαζί με τα διάφορα προϊόντα και τις τεχνικές της κομμωτικής τέχνης, γιατί καταστρέφουν τις τρίχες, και μάλιστα σε μαλλιά που ήδη είναι θαμπά και εύθραυστα. Δευτερευόντως υπάρχει κίνδυνος αλλεργικής δερματίτιδας από το διάλυμα της περμανάντ και απρόβλεπτου χρώματος από την αντίδραση των μετάλλων με το οξειδωτικό. Θα της εξηγούσα αναλυτικά τον λόγο της άρνησης, θα της πρότεινα να περιμένει μέχρι να μακρύνουν τα μαλλιά και να κοπεί το βαμμένο τμήμα, θα έκανα προηγουμένως δοκιμή σε τούφα πριν από οποιαδήποτε χημική εργασία και θα τη συμβούλευα ήπια περιποίηση, δηλαδή ήπιους χειρισμούς στο χτένισμα, στέγνωμα σε χαμηλή θερμοκρασία και αποφυγή της κατάχρησης τριχοβαφών.

Κριτήρια αξιολόγησης: