Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 22 (1-6) (σελ. 242) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΟΜΗΣ ΚΑΙ ΤΡΙΧΩΤΟΥ ΚΕΦΑΛΗΣ – ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 22 (1-6)

Πλήρεις λύσεις των 6 ερωτήσεων του κεφαλαίου 22 — ο ορισμός του φαρμάκου, η φαρμακολογική ενέργεια, η χρησιμότητα των φαρμάκων, οι ορισμοί των ενδείξεων, αντενδείξεων, προφυλάξεων και υπερδοσολογίας, οι συνέπειες της υπερδοσολογίας και το πότε το φάρμακο γίνεται δηλητήριο.

Ερώτηση 1 — Ο ορισμός του φαρμάκου

Ερώτηση: Τι είναι το φάρμακο;

Απάντηση:

• Ο ορισμός (σελ. 239): φάρμακο είναι κάθε ουσία που χορηγείται στον οργανισμό, σε καθορισμένη δόση, για να ρυθμίσει φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού, για τη θεραπεία ή για την πρόληψη και τη διάγνωση των ασθενειών. | Στοιχείο του ορισμού | Περιεχόμενο | |---|---| | Τι είναι | κάθε ουσία που χορηγείται στον οργανισμό | | Με ποιον όρο | σε καθορισμένη δόση | | Για ποιον σκοπό | να ρυθμίσει φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού· για τη θεραπεία· για την πρόληψη και τη διάγνωση των ασθενειών |

  Η Ανακεφαλαίωση (σελ. 241): φάρμακο είναι κάθε ουσία η οποία χορηγείται στον οργανισμό προκειμένου να επιφέρει θεραπευτικό αποτέλεσμα.

  Πρόσεξε τη φράση «σε καθορισμένη δόση»: είναι το κρίσιμο στοιχείο του ορισμού, γιατί ακριβώς αυτό ξεχωρίζει το φάρμακο από το δηλητήριο — εάν χορηγηθεί ένα φάρμακο σε άλλη δοσολογία από την καθορισμένη και με άλλο τρόπο, τότε παύει η ουσία να χαρακτηρίζεται φάρμακο και αποτελεί ένα δηλητήριο (σελ. 240).

  Το πλαίσιο του κεφαλαίου: το κεφάλαιο 22 ανοίγει το Β΄ ΜΕΡΟΣ του βιβλίου, την Τοξικολογία, και ακολουθούν οι τοξικές επιδράσεις των βαφών (κεφ. 23) και της περμανάντ (κεφ. 24) — δηλαδή ο ορισμός του φαρμάκου δίνεται εδώ ως εισαγωγή στη σχέση δόσης και τοξικότητας.

  Και γιατί ενδιαφέρει τον κομμωτή: γιατί σε όλα τα προηγούμενα κεφάλαια επαναλαμβάνεται ο κανόνας ότι φάρμακα μπορούν να χορηγηθούν μόνο από ιατρούς (κεφ. 9, σελ. 97)· ο κομμωτής χρειάζεται να γνωρίζει τι είναι το φάρμακο, όχι για να το χορηγεί, αλλά για να αναγνωρίζει πότε πρέπει να παραπέμψει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φάρμακο είναι κάθε ουσία που χορηγείται στον οργανισμό, σε καθορισμένη δόση, για να ρυθμίσει φυσιολογικές λειτουργίες του οργανισμού, για τη θεραπεία ή για την πρόληψη και τη διάγνωση των ασθενειών. Στην ανακεφαλαίωση του κεφαλαίου δίνεται και συντομότερα, ως κάθε ουσία η οποία χορηγείται στον οργανισμό προκειμένου να επιφέρει θεραπευτικό αποτέλεσμα. Κρίσιμο στοιχείο του ορισμού είναι η καθορισμένη δόση, γιατί ακριβώς αυτή ξεχωρίζει το φάρμακο από το δηλητήριο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Η φαρμακολογική ενέργεια

Ερώτηση: Τι είναι φαρμακολογική ενέργεια;

Απάντηση:

• Ο ορισμός (σελ. 239): φαρμακολογική ενέργεια: είναι η επίδραση του φαρμάκου στον οργανισμό. | Όρος | Περιεχόμενο | |---|---| | Φάρμακο | η ουσία που χορηγείται | | Φαρμακολογική ενέργεια | η επίδραση αυτής της ουσίας στον οργανισμό |

  Η διάκριση των δύο εννοιών: το φάρμακο είναι το τι χορηγούμε· η φαρμακολογική ενέργεια είναι το τι κάνει μέσα στον οργανισμό. Το ίδιο φάρμακο μπορεί να έχει διαφορετική φαρμακολογική ενέργεια ανάλογα με τη δόση και την οδό χορήγησης.

  Πού φαίνεται αυτό στην πράξη (σελ. 240): όταν αυξήσουμε τη συνιστώμενη δόση ή όταν χορηγήσουμε το φάρμακο από άλλη οδό ή με άλλο τρόπο, μπορεί να μεταβληθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα και αντί για ωφέλεια, να προκληθεί βλάβη στον οργανισμό.

  Δύο παραδείγματα από το ίδιο το βιβλίο | Φάρμακο | Επιδιωκόμενη ενέργεια | Ανεπιθύμητη ενέργεια | |---|---|---| | Μινοξιδίνη (κεφ. 16, σελ. 181) | δοκιμάστηκε… για τη θεραπεία της υπέρτασης | παρουσίασε ως παρενέργεια υπερτρίχωση σε όλο το σώμα· και από το στόμα η πίεσή του μπορεί να ελαττωθεί πολύ, γεγονός που το καθιστά επικίνδυνο | | Κορτιζόνη | στη γυροειδή αλωπεκία συντελεί στη γρήγορη εξαφάνιση των πλακών (κεφ. 18, σελ. 199) | στην ακμή περιλαμβάνεται στα φάρμακα που επιδεινώνουν τη νόσο (κεφ. 8, σελ. 83) |

  Η σχέση με τους υπόλοιπους όρους (σελ. 239-240): οι ενδείξεις ορίζουν πότε επιδιώκουμε τη θεραπευτική φαρμακολογική ενέργεια, οι αντενδείξεις πότε την αποφεύγουμε, και οι προφυλάξεις πώς εξασφαλίζουμε ότι η ενέργεια θα μείνει ωφέλιμη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φαρμακολογική ενέργεια είναι η επίδραση του φαρμάκου στον οργανισμό. Ενώ δηλαδή το φάρμακο είναι η ουσία που χορηγείται, η φαρμακολογική ενέργεια είναι το αποτέλεσμα που αυτή προκαλεί μέσα στον οργανισμό. Το ίδιο φάρμακο μπορεί να έχει διαφορετική φαρμακολογική ενέργεια ανάλογα με τη δόση και την οδό χορήγησης, αφού, όταν αυξηθεί η συνιστώμενη δόση ή όταν χορηγηθεί το φάρμακο από άλλη οδό ή με άλλο τρόπο, μπορεί να μεταβληθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα και αντί για ωφέλεια να προκληθεί βλάβη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Η χρησιμότητα των φαρμάκων

Ερώτηση: Ποια είναι η χρησιμότητα των φαρμάκων;

Απάντηση:

• Οι έξι χρήσεις (σελ. 239): τα φάρμακα χρησιμοποιούνται για: | # | Χρήση | Παράδειγμα από το βιβλίο | |---|---|---| | 1 | πρόληψη | η προληπτική αντιμετώπιση, όπως τα αντιμυκητιασικά μέτρα (κεφ. 21, σελ. 228) | | 2 | διάγνωση της ασθένειας | οι δερματικές δοκιμασίες (Patch Test) για τον εντοπισμό του υπεύθυνου αλλεργιογόνου (κεφ. 9, σελ. 96) | | 3 | θεραπεία | τα αντιμυκητιασικά φάρμακα χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση των μυκητιάσεων (σελ. 240) | | 4 | ανακούφιση από τα συμπτώματα | τα αντιισταμινικά στην αλλεργική δερματίτιδα (κεφ. 9, σελ. 97) | | 5 | χορήγηση ουσίας που λείπει ή είναι σε μικρή ποσότητα στον οργανισμό | η κυστεΐνη (θειούχο αμινοξύ), ως συμπλήρωμα διατροφής στην τριχοθειοδυστροφία (κεφ. 12, σελ. 136)· ο σίδηρος στη σιδηροπενική αναιμία (κεφ. 17) | | 6 | αποκατάσταση της λειτουργίας του οργάνου που διαταράχθηκε | οι ορμόνες στις ενδοκρινικές διαταραχές (κεφ. 19, σελ. 206) |

  Η Ανακεφαλαίωση (σελ. 241): τα φάρμακα χρησιμοποιούνται για την πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία, την ανακούφιση από τα συμπτώματα των ασθενειών κτλ.

  Πρόσεξε ότι η θεραπεία δεν είναι η μόνη χρήση: το φάρμακο χρησιμεύει και πριν τη νόσο (πρόληψη), και για να βρεθεί η νόσος (διάγνωση), και όταν η νόσος δεν θεραπεύεται (ανακούφιση από τα συμπτώματα) — όπως στη γυροειδή αλωπεκία, όπου η θεραπεία της είναι συνήθως συμπτωματική (κεφ. 18, σελ. 195).

  Και ο περιορισμός (σελ. 241): ιδιαίτερη προσοχή θα πρέπει να δίνεται στις ενδείξεις, στις αντενδείξεις και στη δοσολογία των φαρμάκων — καμία από τις έξι χρήσεις δεν ισχύει αν παραβιαστεί η δόση ή ο τρόπος χορήγησης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα φάρμακα χρησιμοποιούνται για έξι σκοπούς. Πρώτον, για πρόληψη. Δεύτερον, για διάγνωση της ασθένειας. Τρίτον, για θεραπεία. Τέταρτον, για ανακούφιση από τα συμπτώματα. Πέμπτον, για τη χορήγηση ουσίας που λείπει ή είναι σε μικρή ποσότητα στον οργανισμό. Και έκτον, για την αποκατάσταση της λειτουργίας του οργάνου που διαταράχθηκε. Σε κάθε περίπτωση όμως ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δίνεται στις ενδείξεις, στις αντενδείξεις και στη δοσολογία των φαρμάκων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Ενδείξεις, αντενδείξεις, προφυλάξεις, υπερδοσολογία

Ερώτηση: Δώστε τους ορισμούς: Ενδείξεις, αντενδείξεις, προφυλάξεις, υπερδοσολογία φαρμάκου.

Απάντηση:

• Οι τέσσερις ορισμοί (σελ. 239-240) | Όρος | Ορισμός | Παράδειγμα του βιβλίου | |---|---|---| | Ενδείξεις | είναι οι περιπτώσεις, στις οποίες επιτρέπεται να χορηγήσουμε κάποιο φάρμακο για να εκμεταλλευτούμε τη θεραπευτική του δράση | τα αντιμυκητιασικά φάρμακα χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση των μυκητιάσεων | | Αντενδείξεις | είναι οι περιπτώσεις εκείνες, στις οποίες δεν επιτρέπεται να χορηγήσουμε κάποιο φάρμακο και να εκμεταλλευτούμε τη θεραπευτική του δράση | η πενικιλίνη δεν επιτρέπεται να χορηγηθεί σε άτομα που είναι ευαίσθητα σ' αυτήν, διότι μπορεί να εμφανισθούν αλλεργικά επεισόδια | | Προφυλάξεις | είναι τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται ώστε το φάρμακο να μην προκαλέσει κατά τη χορήγησή του βλάβη στον οργανισμό | — | | Υπερδοσολογία | είναι η υπέρβαση της μεγαλύτερης δόσης που μπορεί να χορηγηθεί ένα φάρμακο | — |

  Η λογική σειρά των τεσσάρων

  1. Ενδείξεις: πότε ΝΑΙ.
  2. Αντενδείξεις: πότε ΟΧΙ.
  3. Προφυλάξεις: πώς χορηγείται με ασφάλεια εκεί που επιτρέπεται.
  4. Υπερδοσολογία: τι συμβαίνει όταν ξεπεραστεί το όριο.

  Το παράδειγμα της πενικιλίνης και η σύνδεση με το κεφ. 9: η αντένδειξη υπάρχει επειδή μπορεί να εμφανισθούν αλλεργικά επεισόδια — δηλαδή η αλλεργική αντίδραση σε άτομα με προδιάθεση, ακριβώς όπως στην αλλεργική δερματίτιδα, όπου κάθε ουσία είναι δυνατόν να δράσει ως αλλεργιογόνο αλλά η νόσος εκδηλώνεται σε άτομα που εμφανίζουν σχετική προδιάθεση (κεφ. 9, σελ. 91).

  Οι συνέπειες της υπερδοσολογίας (σελ. 240): η υπέρβαση της δόσης μπορεί να έχει τραγικές συνέπειες, διότι μετατρέπει το φάρμακο σε δηλητήριο, με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνεται το αποτέλεσμα που επιθυμούμε.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδείξεις είναι οι περιπτώσεις στις οποίες επιτρέπεται να χορηγήσουμε κάποιο φάρμακο, για να εκμεταλλευτούμε τη θεραπευτική του δράση. Για παράδειγμα, τα αντιμυκητιασικά φάρμακα χρησιμοποιούνται για την καταπολέμηση των μυκητιάσεων. Αντενδείξεις είναι οι περιπτώσεις εκείνες στις οποίες δεν επιτρέπεται να χορηγήσουμε κάποιο φάρμακο και να εκμεταλλευτούμε τη θεραπευτική του δράση. Για παράδειγμα, η πενικιλίνη δεν επιτρέπεται να χορηγηθεί σε άτομα που είναι ευαίσθητα σε αυτήν, γιατί μπορεί να εμφανιστούν αλλεργικά επεισόδια. Προφυλάξεις είναι τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται, ώστε το φάρμακο να μην προκαλέσει κατά τη χορήγησή του βλάβη στον οργανισμό. Και υπερδοσολογία είναι η υπέρβαση της μεγαλύτερης δόσης που μπορεί να χορηγηθεί ένα φάρμακο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Οι συνέπειες της υπερδοσολογίας

Ερώτηση: Ποιες είναι οι συνέπειες της υπερδοσολογίας ενός φαρμάκου;

Απάντηση:

• Το χωρίο (σελ. 240): η υπέρβαση της δόσης μπορεί να έχει τραγικές συνέπειες, διότι μετατρέπει το φάρμακο σε δηλητήριο, με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνεται το αποτέλεσμα που επιθυμούμε. | Συνέπεια | Περιεχόμενο | |---|---| | 1 | τραγικές συνέπειες | | 2 | μετατρέπει το φάρμακο σε δηλητήριο | | 3 | να μην επιτυγχάνεται το αποτέλεσμα που επιθυμούμε |

  Τι είναι δηλητήριο (σελ. 240): μια ουσία που μπορεί να προκαλέσει βλάβες στον οργανισμό.

  Η γενική διατύπωση (σελ. 240): όταν αυξήσουμε τη συνιστώμενη δόση ή όταν χορηγήσουμε το φάρμακο από άλλη οδό ή με άλλο τρόπο, μπορεί να μεταβληθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα και αντί για ωφέλεια, να προκληθεί βλάβη στον οργανισμό.

  Πρόσεξε ότι υπάρχουν δύο τρόποι να χαθεί το θεραπευτικό αποτέλεσμα | Παραβίαση | Χωρίο | |---|---| | της δόσης | όταν αυξήσουμε τη συνιστώμενη δόση | | της οδού ή του τρόπου | όταν χορηγήσουμε το φάρμακο από άλλη οδό ή με άλλο τρόπο |

  Ένα παράδειγμα από το ίδιο το βιβλίο (κεφ. 16, σελ. 181): η μινοξιδίνη — παρατηρήθηκε… ότι όταν λαμβάνει κανείς το φάρμακο αυτό από το στόμα, η πίεσή του μπορεί να ελαττωθεί πολύ, γεγονός που το καθιστά επικίνδυνο· η ίδια ουσία τοπικά είναι ακίνδυνη αλλά έχει φτωχά αποτελέσματα.

  Και ένα δεύτερο (κεφ. 11, σελ. 125-126): η λήψη μεγάλων ποσοτήτων βιταμίνης Α προκαλεί αλωπεκία — δηλαδή μια απαραίτητη ουσία γίνεται βλαπτική σε υπερβολική ποσότητα.

  Η Ανακεφαλαίωση (σελ. 241): τα φάρμακα, εάν δεν χορηγούνται στη συνιστώμενη δόση και με τον κατάλληλο τρόπο, μπορεί να μετατραπούν σε δηλητήρια και να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στον οργανισμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η υπέρβαση της δόσης ενός φαρμάκου μπορεί να έχει τραγικές συνέπειες, γιατί μετατρέπει το φάρμακο σε δηλητήριο, με αποτέλεσμα να μην επιτυγχάνεται το αποτέλεσμα που επιθυμούμε. Γενικότερα, όταν αυξήσουμε τη συνιστώμενη δόση ή όταν χορηγήσουμε το φάρμακο από άλλη οδό ή με άλλο τρόπο, μπορεί να μεταβληθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα και αντί για ωφέλεια να προκληθεί βλάβη στον οργανισμό. Όπως σημειώνει η ανακεφαλαίωση του κεφαλαίου, τα φάρμακα, εάν δεν χορηγούνται στη συνιστώμενη δόση και με τον κατάλληλο τρόπο, μπορεί να μετατραπούν σε δηλητήρια και να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στον οργανισμό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Πότε το φάρμακο γίνεται δηλητήριο

Ερώτηση: Πότε ένα φάρμακο μετατρέπεται σε δηλητήριο για τον οργανισμό;

Απάντηση:

• Η απάντηση (σελ. 240): εάν χορηγηθεί ένα φάρμακο σε άλλη δοσολογία από την καθορισμένη και με άλλο τρόπο, τότε παύει η ουσία να χαρακτηρίζεται φάρμακο και αποτελεί ένα δηλητήριο, δηλαδή μια ουσία που μπορεί να προκαλέσει βλάβες στον οργανισμό. | Προϋπόθεση για να είναι φάρμακο | Παραβίαση → δηλητήριο | |---|---| | θα πρέπει να χορηγούνται με μια συγκεκριμένη δόση | όταν αυξήσουμε τη συνιστώμενη δόση | | και με έναν συγκεκριμένο τρόπο | όταν χορηγήσουμε το φάρμακο από άλλη οδό ή με άλλο τρόπο |

  Το πλήρες χωρίο (σελ. 240): τα φάρμακα είναι ουσίες που δίνονται για τη θεραπεία διάφορων ασθενειών. Για να επιφέρουν το απαιτούμενο θεραπευτικό αποτέλεσμα, θα πρέπει να χορηγούνται με μια συγκεκριμένη δόση και με έναν συγκεκριμένο τρόπο.

  Η ουσιαστική διαπίστωση: η διάκριση φάρμακο / δηλητήριο δεν είναι διάκριση ουσιών αλλά διάκριση δόσης και τρόπου χορήγησης — η ίδια ουσία είναι φάρμακο στη σωστή δόση και δηλητήριο στη λάθος.

  Γι' αυτό ακριβώς ο ορισμός του φαρμάκου περιέχει τη δόση (σελ. 239): φάρμακο είναι κάθε ουσία που χορηγείται στον οργανισμό, σε καθορισμένη δόση… — αφαιρώντας τη «καθορισμένη δόση» από τον ορισμό, χάνεται η ίδια η έννοια του φαρμάκου.

  Παραδείγματα από το βιβλίο | Ουσία | Ως φάρμακο | Ως δηλητήριο / βλαπτικό | |---|---|---| | Βιταμίνη Α | συμπλήρωμα στην τριχοθειοδυστροφία — βιταμίνη Α στη θεραπεία της ευθραυστότητας (κεφ. 21, σελ. 224) | η λήψη μεγάλων ποσοτήτων βιταμίνης Α προκαλεί αλωπεκία (κεφ. 11, σελ. 125)· και παρενέργεια ορισμένων φαρμάκων (κυρίως της βιταμίνης Α) στις περιεστραμμένες τρίχες (κεφ. 12, σελ. 134) | | Μινοξιδίνη | τοπική εφαρμογή σε αλοιφές ή λοσιόν (κεφ. 16, σελ. 181) | από το στόμα, η πίεσή του μπορεί να ελαττωθεί πολύ, γεγονός που το καθιστά επικίνδυνο |

  Και η σύνδεση με τα επόμενα κεφάλαια: το Β΄ ΜΕΡΟΣ συνεχίζει ακριβώς με ουσίες που ο κομμωτής χρησιμοποιεί καθημερινά — τις βαφές (κεφ. 23) και την περμανάντ (κεφ. 24) — και δείχνει πώς και αυτές, σε λάθος χρήση, γίνονται τοξικές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα φάρμακο μετατρέπεται σε δηλητήριο όταν χορηγηθεί σε άλλη δοσολογία από την καθορισμένη και με άλλο τρόπο. Τότε παύει η ουσία να χαρακτηρίζεται φάρμακο και αποτελεί δηλητήριο, δηλαδή ουσία που μπορεί να προκαλέσει βλάβες στον οργανισμό. Πράγματι, για να επιφέρουν τα φάρμακα το απαιτούμενο θεραπευτικό αποτέλεσμα, πρέπει να χορηγούνται με μια συγκεκριμένη δόση και με έναν συγκεκριμένο τρόπο, ενώ όταν αυξηθεί η συνιστώμενη δόση ή αλλάξει η οδός χορήγησης, μεταβάλλεται το επιθυμητό αποτέλεσμα και αντί για ωφέλεια προκαλείται βλάβη. Η διάκριση επομένως ανάμεσα στο φάρμακο και στο δηλητήριο δεν αφορά διαφορετικές ουσίες, αλλά τη δόση και τον τρόπο χορήγησης της ίδιας ουσίας.

Κριτήρια αξιολόγησης: