Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 8 (1-13) (σελ. 86) – ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΟΜΗΣ ΚΑΙ ΤΡΙΧΩΤΟΥ ΚΕΦΑΛΗΣ – ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 8 (1-13) (σελ. 86)

Πλήρεις λύσεις των 13 ερωτήσεων του κεφαλαίου 8 — ο ορισμός και η εντόπιση της ακμής, οι εννέα αιτιολογικοί παράγοντες, η κλινική εικόνα και οι φαγέσωρες, οι εννέα κλινικοί τύποι, η επαγγελματική και η ιατρογενής ακμή, η ακμή από καλλυντικά, η κεραυνοβόλος και η κυστική ακμή, η θεραπεία και οι συμβουλές στον ασθενή.

Ερώτηση 1 — Ο ορισμός και η εντόπιση της ακμής

Ερώτηση: Τι είναι η ακμή και πού εντοπίζεται;

Απάντηση:

• Ο ορισμός (σελ. 79): η ακμή είναι χρόνια φλεγμονώδης δερματική νόσος η οποία χαρακτηρίζεται από φλεγμονή των σμηγματογόνων αδένων, που καταλήγει σε λιπαρότητα του δέρματος, προκαλώντας παράλληλα ποικιλία βλαβών στο πρόσωπο και τον κορμό. | Στοιχείο του ορισμού | Περιεχόμενο | |---|---| | Είδος νόσου | χρόνια φλεγμονώδης δερματική νόσος | | Τι φλεγμαίνει | οι σμηγματογόνοι αδένες | | Άμεσο αποτέλεσμα | λιπαρότητα του δέρματος | | Παράλληλα | ποικιλία βλαβών στο πρόσωπο και τον κορμό |

  Ποιους προσβάλλει (σελ. 79): προσβάλλει κυρίως τους εφήβους και τους νέους ενήλικες με μεγαλύτερη συχνότητα τα αγόρια και υποχωρεί σταδιακά στην ενήλικη ζωή.

  Η εντόπιση (σελ. 79): η ακμή εντοπίζεται σε περιοχές πλούσιες σε σμηγματογόνους αδένες όπως στο πρόσωπο, τη ράχη και την πρόσθια επιφάνεια του θώρακα.

  Γιατί εκεί: γιατί η νόσος είναι νόσος των σμηγματογόνων αδένων — άρα εμφανίζεται όπου υπάρχουν πολλοί· η ίδια λογική εξηγεί και τη σμηγματόρροια, που εντοπίζεται κυρίως στο πρόσωπο και στο τριχωτό της κεφαλής (κεφ. 7, σελ. 74).

  Η Ανακεφαλαίωση (σελ. 85): η ακμή είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πολυπαραγοντική δερματική νόσος· και τα διαγνωστικά χαρακτηριστικά της ακμής είναι η λιπαρότητα του δέρματος, οι φαγέσωρες, οι βλατίδες, οι φλύκταινες, τα οζίδια, οι κύστεις και οι ουλές στο πρόσωπο, τη ράχη και την πρόσθια επιφάνεια του θώρακα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ακμή είναι χρόνια φλεγμονώδης δερματική νόσος, η οποία χαρακτηρίζεται από φλεγμονή των σμηγματογόνων αδένων που καταλήγει σε λιπαρότητα του δέρματος, προκαλώντας παράλληλα ποικιλία βλαβών στο πρόσωπο και τον κορμό. Προσβάλλει κυρίως τους εφήβους και τους νέους ενήλικες, με μεγαλύτερη συχνότητα τα αγόρια, και υποχωρεί σταδιακά στην ενήλικη ζωή. Εντοπίζεται σε περιοχές πλούσιες σε σμηγματογόνους αδένες, δηλαδή στο πρόσωπο, τη ράχη και την πρόσθια επιφάνεια του θώρακα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Οι παράγοντες της ακμής

Ερώτηση: Σε ποιους παράγοντες οφείλεται η ακμή;

Απάντηση:

• Η βασική διαπίστωση (σελ. 79): η αιτιολογία της ακμής είναι πολυπαραγοντική (οφείλεται σε πολλούς παράγοντες).

  Οι εννέα παράγοντες (σελ. 79-80): οι κυριότεροι από τους παράγοντες που ευθύνονται για την εμφάνιση της ακμής είναι: | # | Παράγοντας | Περιεχόμενο | |---|---|---| | 1 | Μικροβιακοί παράγοντες | στους τριχοσμηγματικούς θυλάκους νέων ατόμων που πάσχουν από ακμή βρίσκονται μικρόβια, όπως το κορυνοβακτηρίδιο της ακμής, ο σταφυλόκοκκος της επιδερμίδας κ.ά. | | 2 | Ορμονικοί παράγοντες | υπάρχει στενή σχέση της ακμής με τις ορμόνες και στα δύο φύλα, καθώς οι σμηγματογόνοι αδένες βρίσκονται υπό άμεσο ορμονικό έλεγχο | | 3 | Κληρονομικότητα | — | | 4 | Διαταραχές κερατινοποίησης | — | | 5 | Ηλικία | εμφανίζεται κυρίως στους εφήβους ηλικίας 14-17 ετών για τα κορίτσια και 16-19 για τα αγόρια· σταδιακά υποχωρεί | | 6 | Ψυχολογικοί παράγοντες | το στρες φαίνεται ότι παίζει ρόλο στην επιδείνωση της ακμής, επιδρώντας στην αύξηση της παραγωγής σμήγματος | | 7 | Κλιματολογικοί παράγοντες | ο ήλιος βελτιώνει σημαντικά την ακμή· το καλοκαίρι παρατηρείται βελτίωση στο 60% των ατόμων που πάσχουν από ακμή, ενώ τον χειμώνα επιδείνωση· στα θερμά και υγρά κλίματα, λόγω ενυδάτωσης της κερατίνης, παρατηρείται επιδείνωση | | 8 | Διατροφή | τα λιπαρά φαγητά, όπως το χοιρινό, η σοκολάτα, οι ξηροί καρποί και τα καρυκεύματα, επιδεινώνουν την ακμή, γιατί αυξάνουν την παραγωγή σμήγματος | | 9 | Φαρμακευτικοί ή Χημικοί παράγοντες | φάρμακα λαμβανόμενα από το στόμα και χημικές ουσίες που έρχονται σε επαφή με το δέρμα μπορούν να προκαλέσουν όχι μόνο ειδική ακμή αλλά και να επιδεινώσουν την κοινή ακμή που ήδη υπάρχει |

  Πρόσεξε τον έβδομο: ο ήλιος βελτιώνει την ακμή — γι' αυτό οι δερματολόγοι χρησιμοποιούν τις υπεριώδεις ακτίνες (UV-Β) στη θεραπεία της ακμής (σελ. 80) — ενώ η υγρασία και η αυξημένη εφίδρωση την επιδεινώνουν· αυτή είναι βασική αιτία της «τροπικής ακμής» καθώς και της ακμής ορισμένων επαγγελμάτων, όπως π.χ. των μαγείρων, εργατών καθαριστηρίων κτλ.

  Η σύνδεση με τη σμηγματόρροια (κεφ. 7): και εκεί εμφανίζονται η κληρονομικότητα, οι ορμόνες, το στρες και η διατροφή — η ακμή είναι δηλαδή η φλεγμονώδης εξέλιξη ενός δέρματος με αυξημένη παραγωγή σμήγματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αιτιολογία της ακμής είναι πολυπαραγοντική, δηλαδή οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Οι κυριότεροι είναι εννέα. Πρώτον, οι μικροβιακοί παράγοντες, αφού στους τριχοσμηγματικούς θυλάκους νέων ατόμων που πάσχουν από ακμή βρίσκονται μικρόβια, όπως το κορυνοβακτηρίδιο της ακμής και ο σταφυλόκοκκος της επιδερμίδας. Δεύτερον, οι ορμονικοί παράγοντες, αφού υπάρχει στενή σχέση της ακμής με τις ορμόνες και στα δύο φύλα, καθώς οι σμηγματογόνοι αδένες βρίσκονται υπό άμεσο ορμονικό έλεγχο. Τρίτον, η κληρονομικότητα. Τέταρτον, οι διαταραχές κερατινοποίησης. Πέμπτον, η ηλικία, αφού εμφανίζεται κυρίως στους εφήβους ηλικίας δεκατεσσάρων έως δεκαεπτά ετών για τα κορίτσια και δεκαέξι έως δεκαεννέα για τα αγόρια. Έκτον, οι ψυχολογικοί παράγοντες, αφού το στρες επιδρά στην αύξηση της παραγωγής σμήγματος. Έβδομον, οι κλιματολογικοί παράγοντες, αφού ο ήλιος βελτιώνει σημαντικά την ακμή ενώ τα θερμά και υγρά κλίματα την επιδεινώνουν. Όγδοον, η διατροφή, αφού τα λιπαρά φαγητά αυξάνουν την παραγωγή σμήγματος. Και ένατον, οι φαρμακευτικοί ή χημικοί παράγοντες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Η κλινική εικόνα της ακμής

Ερώτηση: Ποια κλινική εικόνα εμφανίζει η ακμή;

Απάντηση:

• Η γενική διαπίστωση (σελ. 81): οι βλάβες της ακμής είναι πολύμορφες και συνίστανται σε φαγέσωρες, βλατίδες, φλύκταινες, οζίδια, κύστεις και ουλές. | Βλάβη | Περιγραφή | |---|---| | Φαγέσωρες | κεράτινα βύσματα, χρώματος γκρίζου ή μαύρου, που γεμίζουν τους τριχοσμηγματικούς θυλάκους· διακρίνονται στους «ανοιχτούς» και «κλειστούς» και αποτελούν την πρώτη εκδήλωση της κοινής ακμής | | Βλατίδες | δημιουργούνται όταν οι φαγέσωρες μολυνθούν, διαμέτρου 1-4 mm | | Φλύκταινες | επιφανειακές, όταν η φλεγμονή συμβαίνει στο άνω τμήμα του τριχοσμηγματογόνου πόρου, ή βαθιά βλάβη, όταν η φλεγμονή συμβαίνει όχι στην επιδερμίδα αλλά στο χόριο | | Οζίδια | φλεγμονώδη, στα οποία μπορεί να εξελιχθούν οι βλατίδες | | Κύστεις | σχηματίζονται από την απόφραξη του στομίου του τριχοσμηγματογόνου θύλακα, από τις οποίες εκκρίνεται κιτρινωπό υλικό με τη μορφή κρέμας (πύον) | | Ουλές | οι φλεγμονώδεις βλάβες της ακμής είναι δυνατόν μετά την αποδρομή τους να αφήσουν ουλές, επιφανειακές ατροφικές ή υπερτροφικές στο πρόσωπο, τη ράχη κ.ά. |

  Η αλυσίδα της εξέλιξης (σελ. 81): φαγέσωρες → (μόλυνση) → βλατίδες → φλύκταινες ή φλεγμονώδη οζίδια → (απόφραξη) κύστεις → (αποδρομή) ουλές.

  Γιατί λέγονται «πολύμορφες»: γιατί σε ένα και το ίδιο άτομο συνυπάρχουν βλάβες διαφορετικών σταδίων — αυτό ακριβώς αποτυπώνει η Ανακεφαλαίωση (σελ. 85): τα διαγνωστικά χαρακτηριστικά της ακμής είναι η λιπαρότητα του δέρματος, οι φαγέσωρες, οι βλατίδες, οι φλύκταινες, τα οζίδια, οι κύστεις και οι ουλές στο πρόσωπο, τη ράχη και την πρόσθια επιφάνεια του θώρακα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βλάβες της ακμής είναι πολύμορφες και συνίστανται σε φαγέσωρες, βλατίδες, φλύκταινες, οζίδια, κύστεις και ουλές. Οι φαγέσωρες, τα κεράτινα βύσματα γκρίζου ή μαύρου χρώματος που γεμίζουν τους τριχοσμηγματικούς θυλάκους, αποτελούν την πρώτη εκδήλωση της κοινής ακμής. Όταν οι φαγέσωρες μολυνθούν, δημιουργούνται οι βλατίδες διαμέτρου ενός έως τεσσάρων χιλιοστών, οι οποίες μπορεί να εξελιχθούν σε φλύκταινες ή σε φλεγμονώδη οζίδια. Οι φλύκταινες είναι επιφανειακές, όταν η φλεγμονή συμβαίνει στο άνω τμήμα του τριχοσμηγματογόνου πόρου, ή βαθιές, όταν η φλεγμονή συμβαίνει στο χόριο. Από την απόφραξη του στομίου του τριχοσμηγματογόνου θύλακα σχηματίζονται οι κύστεις, από τις οποίες εκκρίνεται κιτρινωπό υλικό με τη μορφή κρέμας, δηλαδή πύον. Τέλος, οι φλεγμονώδεις βλάβες μπορεί μετά την αποδρομή τους να αφήσουν ουλές, επιφανειακές ατροφικές ή υπερτροφικές, στο πρόσωπο και τη ράχη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Οι φαγέσωρες

Ερώτηση: Τι είναι οι φαγέσωρες;

Απάντηση:

• Ο ορισμός (σελ. 81): οι φαγέσωρες (μπιμπίκια) είναι κεράτινα βύσματα, χρώματος γκρίζου ή μαύρου που γεμίζουν τους τριχοσμηγματικούς θυλάκους. | Στοιχείο | Περιεχόμενο | |---|---| | Τι είναι | κεράτινα βύσματα | | Χρώμα | γκρίζου ή μαύρου | | Πού | γεμίζουν τους τριχοσμηγματικούς θυλάκους | | Διάκριση | στους «ανοιχτούς» και «κλειστούς» φαγέσωρες | | Σημασία | αποτελούν την πρώτη εκδήλωση της κοινής ακμής |

  Τι γίνεται όταν μολυνθούν (σελ. 81): όταν οι φαγέσωρες μολυνθούν, δημιουργούνται οι βλατίδες διαμέτρου 1-4 mm, οι οποίες μπορεί να εξελιχθούν σε φλύκταινες ή φλεγμονώδη οζίδια.

  Πού αλλού εμφανίζονται: στην ακμή από καλλυντικά — συνίσταται σε ομοιόμορφους κλειστούς φαγέσωρες και λίγες βλατίδες ή φλύκταινες στο μέτωπο και στους κροτάφους (σελ. 83)· στην ακμή από έλαια — εμφανίζονται «ανοιχτοί» φαγέσωρες (σελ. 82)· στην ακμή από χλωριούχα — η κυριότερη βλάβη είναι οι ανοιχτοί φαγέσωρες (σελ. 82)· και στην κυστική ακμή — παρατηρούνται φαγέσωρες κατά ομάδες στον αυχένα, στον κορμό, στα άνω άκρα, στους γλουτούς και στο πρόσωπο (σελ. 83).

  Γιατί σκουραίνουν: το βύσμα είναι κεράτινο και όταν ο πόρος είναι ανοιχτός το περιεχόμενο οξειδώνεται στην επαφή με τον αέρα — γι' αυτό οι «ανοιχτοί» φαγέσωρες φαίνονται μαύροι και οι «κλειστοί» παραμένουν λευκωπόγκριζοι.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι φαγέσωρες, τα κοινώς λεγόμενα μπιμπίκια, είναι κεράτινα βύσματα χρώματος γκρίζου ή μαύρου, τα οποία γεμίζουν τους τριχοσμηγματικούς θυλάκους. Διακρίνονται σε ανοιχτούς και κλειστούς φαγέσωρες και αποτελούν την πρώτη εκδήλωση της κοινής ακμής. Όταν μολυνθούν, δημιουργούνται οι βλατίδες διαμέτρου ενός έως τεσσάρων χιλιοστών, οι οποίες με τη σειρά τους μπορεί να εξελιχθούν σε φλύκταινες ή σε φλεγμονώδη οζίδια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Οι τύποι της ακμής

Ερώτηση: Ποιους τύπους ακμής γνωρίζετε;

Απάντηση:

• Οι εννέα κλινικοί τύποι (σελ. 81): υπάρχουν οι παρακάτω κλινικοί τύποι ακμής: | # | Τύπος | Χαρακτηριστικό | |---|---|---| | 1 | Κοινή ακμή | (φλεγμονώδης, μη φλεγμονώδης ακμή) | | 2 | Νεογνική | σε αγόρια στο πρώτο έτος της γέννησης | | 3 | Επαγγελματική | (από έλαια, χλωριούχα κτλ.) | | 4 | Τροπική ακμή | στα ζεστά και υγρά κλίματα | | 5 | Ιατρογενής | (κορτικοστεροειδή, αντιεπιληπτικά κτλ.) | | 6 | Ακμή από καλλυντικά | από φαγεσωρογόνες πρώτες ύλες των βάσεων | | 7 | Κεραυνοβόλος ακμή | σε νεαρούς άνδρες, με αιφνίδια ανάπτυξη οζιδίων και κύστεων | | 8 | Κυστική ακμή | χρόνια, βαριά ακμή με κύστεις και ανώμαλη ουλοποίηση | | 9 | Ακμή προκλητή | από τους χειρισμούς των βλαβών της ακμής |

  Πώς ομαδοποιούνται: κατά ηλικία (νεογνική, κοινή), κατά αίτιο έκθεσης (επαγγελματική, τροπική, ιατρογενής, από καλλυντικά, προκλητή) και κατά βαρύτητα (κεραυνοβόλος, κυστική).

  Και η αντιστοιχία με τους παράγοντες (σελ. 79-80): κάθε τύπος αντιστοιχεί σε έναν από τους εννέα παράγοντες — η τροπική στους κλιματολογικούς, η ιατρογενής στους φαρμακευτικούς, η επαγγελματική στους χημικούς, η νεογνική στους ορμονικούς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βιβλίο αναφέρει εννέα κλινικούς τύπους ακμής. Πρώτον, την κοινή ακμή, φλεγμονώδη και μη φλεγμονώδη. Δεύτερον, τη νεογνική. Τρίτον, την επαγγελματική, από έλαια, χλωριούχα και άλλα. Τέταρτον, την τροπική ακμή. Πέμπτον, την ιατρογενή, από κορτικοστεροειδή, αντιεπιληπτικά και άλλα φάρμακα. Έκτον, την ακμή από καλλυντικά. Έβδομον, την κεραυνοβόλο ακμή. Όγδοον, την κυστική ακμή. Και ένατον, την ακμή προκλητή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Ο συνηθέστερος τύπος ακμής

Ερώτηση: Ποιος είναι ο συνηθέστερος τύπος ακμής;

Απάντηση:

• Η απάντηση (σελ. 81): η κοινή ακμή είναι ο συνηθέστερος τύπος ακμής και παρατηρείται συχνότερα στις γυναίκες. | Στοιχείο | Περιεχόμενο | |---|---| | Συχνότητα | ο συνηθέστερος τύπος | | Φύλο | παρατηρείται συχνότερα στις γυναίκες | | Βλάβες | πολύμορφες (φαγέσωρες, βλατίδες, φλύκταινες, οζίδια, κύστεις κτλ.) | | Εξέλιξη | οι μη φλεγμονώδεις βλάβες δημιουργούν τις φλεγμονώδεις |

  Η διάρκεια των βλαβών (σελ. 82): οι επιφανειακές βλάβες υποχωρούν σε 1-2 εβδομάδες, οι βαθύτερες επιμένουν για 2-4 ή περισσότερες εβδομάδες. Οι κύστεις διαρκούν και για μήνες.

  Η υποδιαίρεση (σελ. 82): η κοινή ακμή μπορεί να διακριθεί στη μη φλεγμονώδη φαγεσωρική ακμή και στη φλεγμονώδη βλατιδώδη, βλατιδοφλυκταινώδη, κυστική ακμή.

  Πρόσεξε τη φαινομενική αντίφαση: η ακμή γενικά προσβάλλει… με μεγαλύτερη συχνότητα τα αγόρια (σελ. 79), ενώ η κοινή ακμή ειδικά παρατηρείται συχνότερα στις γυναίκες (σελ. 81) — τα αγόρια δηλαδή έχουν συχνότερα τις βαρύτερες μορφές, όπως η κυστική ακμή, που προσβάλλει συχνότερα άνδρες ηλικίας 18-30 ετών (σελ. 83), και η κεραυνοβόλος, που παρατηρείται συνήθως σε νεαρούς άνδρες (σελ. 83).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο συνηθέστερος τύπος ακμής είναι η κοινή ακμή, η οποία παρατηρείται συχνότερα στις γυναίκες. Οι βλάβες της είναι πολύμορφες, δηλαδή φαγέσωρες, βλατίδες, φλύκταινες, οζίδια και κύστεις, ενώ οι μη φλεγμονώδεις βλάβες δημιουργούν τις φλεγμονώδεις. Οι επιφανειακές βλάβες υποχωρούν σε μία έως δύο εβδομάδες, οι βαθύτερες επιμένουν για δύο έως τέσσερις ή περισσότερες εβδομάδες και οι κύστεις διαρκούν και για μήνες. Η κοινή ακμή διακρίνεται στη μη φλεγμονώδη φαγεσωρική ακμή και στη φλεγμονώδη βλατιδώδη, βλατιδοφλυκταινώδη και κυστική ακμή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Οι ουσίες της επαγγελματικής ακμής

Ερώτηση: Ποιες ουσίες ενοχοποιούνται για την επαγγελματική ακμή;

Απάντηση:

• Ο ορισμός (σελ. 82): η επαγγελματική ακμή παρατηρείται σε άτομα που στην εργασία τους έρχονται σε επαφή με ουσίες, όπως έλαια, χλώριο κ.ά. | Ομάδα | Ουσίες | Βλάβες | |---|---|---| | Α. Ακμή από έλαια | έλαια | οφείλεται στη δράση αυτών και στην απόφραξη του σμηγματογόνου πόρου· στα σημεία επαφής του δέρματος με τα έλαια εμφανίζονται «ανοιχτοί» φαγέσωρες, ενώ σε μερικές περιπτώσεις μπορεί να αναπτυχθούν βλατίδες και φλύκταινες στα σημεία επαφής | | Β. Ακμή από χλωριούχα | χλωριούχα, λιθανθρακόπισσα | εμφανίζεται μετά από έκθεση σε λιθανθρακόπισσα· η κυριότερη βλάβη είναι οι ανοιχτοί φαγέσωρες, ενώ λιγότερο συχνά αναπτύσσονται φλεγμονώδεις βλάβες (βλατίδες, φλύκταινες) | | Γ. Άλλοι βιομηχανικοί παράγοντες | το D.D.T, η άσβεστος κτλ. | μπορεί να προκαλέσουν επαγγελματική ακμή |

  Ο μηχανισμός: όλες οι ουσίες δρουν με απόφραξη του σμηγματογόνου πόρου — γι' αυτό και η κύρια βλάβη και στις δύο μεγάλες ομάδες είναι οι «ανοιχτοί» φαγέσωρες.

  Και η σύνδεση με το κομμωτήριο: την ίδια λογική επαγγελματικής έκθεσης έχει και η τροπική ακμή — στους εργαζόμενους σε θερμούς και μη κλιματιζόμενους χώρους (σελ. 82) — και η αναφορά στους μαγείρους και τους εργάτες καθαριστηρίων (σελ. 80)· ο κομμωτής ανήκει στα επαγγέλματα με έκθεση σε χημικές ουσίες, όπως φαίνεται και στο κεφάλαιο των βαφών (κεφ. 9).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την επαγγελματική ακμή ενοχοποιούνται ουσίες με τις οποίες έρχονται σε επαφή τα άτομα στην εργασία τους. Πρώτον, τα έλαια, όπου η ακμή οφείλεται στη δράση αυτών και στην απόφραξη του σμηγματογόνου πόρου, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται στα σημεία επαφής ανοιχτοί φαγέσωρες και μερικές φορές βλατίδες και φλύκταινες. Δεύτερον, τα χλωριούχα, όπου η ακμή εμφανίζεται μετά από έκθεση σε λιθανθρακόπισσα και η κυριότερη βλάβη είναι οι ανοιχτοί φαγέσωρες, ενώ λιγότερο συχνά αναπτύσσονται φλεγμονώδεις βλάβες. Τρίτον, άλλοι βιομηχανικοί παράγοντες, όπως το D.D.T. και η άσβεστος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Τα φάρμακα που επιδεινώνουν την ακμή

Ερώτηση: Ποια φάρμακα επιδεινώνουν την ακμή;

Απάντηση:

• Η ιατρογενής ακμή (σελ. 83): η ακμή μπορεί να επιδεινώνεται από διάφορα φάρμακα χορηγούμενα τοπικά ή συστηματικά. Τέτοια φάρμακα είναι οι ορμόνες (ανδρογόνα, κορτιζόνη, ACTH), τα αντιφυματικά φάρμακα, τα φάρμακα θεραπείας της ακμής κ.ά. | Κατηγορία | Παραδείγματα | |---|---| | Ορμόνες | ανδρογόνα, κορτιζόνη, ACTH | | Αντιφυματικά φάρμακα | — | | Φάρμακα θεραπείας της ακμής | — |

  Και στη λίστα των τύπων (σελ. 81): Ιατρογενής (κορτικοστεροειδή, αντιεπιληπτικά κτλ.).

  Ο γενικός κανόνας (σελ. 80, 9ος παράγοντας): φάρμακα λαμβανόμενα από το στόμα και χημικές ουσίες που έρχονται σε επαφή με το δέρμα μπορούν να προκαλέσουν όχι μόνο ειδική ακμή αλλά και να επιδεινώσουν την κοινή ακμή που ήδη υπάρχει.

  Πρόσεξε το παράδοξο: στη λίστα περιλαμβάνονται και τα φάρμακα θεραπείας της ακμής — δηλαδή φάρμακα που χορηγούνται για την ακμή μπορούν να την επιδεινώσουν· και η κορτιζόνη, που είναι αντιφλεγμονώδης, εδώ εμφανίζεται ως επιδεινωτικός παράγοντας, αν και στη θεραπεία αναφέρεται η συστηματική χορήγηση κορτικοστεροειδών (σελ. 85).

  Γιατί οι ορμόνες: γιατί οι σμηγματογόνοι αδένες βρίσκονται υπό άμεσο ορμονικό έλεγχο (σελ. 80) και τα ανδρογόνα αυξάνουν τον όγκο των σμηγματογόνων αδένων και την παραγωγή σμήγματος (κεφ. 7, σελ. 74).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Την ακμή επιδεινώνουν διάφορα φάρμακα, χορηγούμενα τοπικά ή συστηματικά, τα οποία προκαλούν την ιατρογενή ακμή. Τέτοια φάρμακα είναι οι ορμόνες, δηλαδή τα ανδρογόνα, η κορτιζόνη και η ACTH, τα αντιφυματικά φάρμακα και τα ίδια τα φάρμακα θεραπείας της ακμής. Στη λίστα των κλινικών τύπων η ιατρογενής ακμή συνδέεται επίσης με τα κορτικοστεροειδή και τα αντιεπιληπτικά. Γενικότερα, φάρμακα λαμβανόμενα από το στόμα και χημικές ουσίες που έρχονται σε επαφή με το δέρμα μπορούν να προκαλέσουν όχι μόνο ειδική ακμή αλλά και να επιδεινώσουν την κοινή ακμή που ήδη υπάρχει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Η ακμή από τα καλλυντικά

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την ακμή που προκαλείται από τα καλλυντικά;

Απάντηση:

• Η αιτία (σελ. 83): οφείλεται στη χρήση διάφορων καλλυντικών, ιδιαίτερα στις πρώτες ύλες των βάσεων, οι οποίες όπως αποδείχθηκε ήταν φαγεσωρογόνες, όπως η λανολίνη, βαζελίνη, φυτικά και χημικά έλαια π.χ. βουτυλστεαρικό, layryl alcohol, oleic acid. | Στοιχείο | Περιεχόμενο | |---|---| | Πηγή | οι πρώτες ύλες των βάσεων των καλλυντικών | | Ιδιότητα | φαγεσωρογόνες | | Παραδείγματα | λανολίνη, βαζελίνη, φυτικά και χημικά έλαια, π.χ. βουτυλστεαρικό, layryl alcohol, oleic acid | | Βλάβες | ομοιόμορφοι κλειστοί φαγέσωρες και λίγες βλατίδες ή φλύκταινες | | Εντόπιση | στο μέτωπο και στους κροτάφους |

  Η κλινική εικόνα (σελ. 83): η ακμή αυτή συνίσταται σε ομοιόμορφους κλειστούς φαγέσωρες και λίγες βλατίδες ή φλύκταινες στο μέτωπο και στους κροτάφους.

  Γιατί «ομοιόμορφοι»: γιατί η αιτία είναι ενιαία και απλώνεται ομοιόμορφα στο δέρμα — σε αντίθεση με την κοινή ακμή, όπου οι βλάβες είναι πολύμορφες (σελ. 81).

  Το πρακτικό μέτρο (σελ. 84, Γενικά μέτρα): αποφυγή χρησιμοποίησης καλλυντικών τύπου αλοιφής ελαιώδους βάσης — και η σημείωση (σελ. 85): η ακμή δεν βελτιώνεται και δεν θεραπεύεται με τη χρήση των καλυπτικών-καλλυντικών προϊόντων.

  Γιατί ενδιαφέρει τον κομμωτή: γιατί τα ίδια λιπαρά έκδοχα υπάρχουν και σε προϊόντα μαλλιών που φτάνουν στο μέτωπο και τους κροτάφους — ακριβώς τις περιοχές όπου εντοπίζεται αυτός ο τύπος ακμής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ακμή από τα καλλυντικά οφείλεται στη χρήση διάφορων καλλυντικών και ιδιαίτερα στις πρώτες ύλες των βάσεων, οι οποίες αποδείχθηκε ότι ήταν φαγεσωρογόνες. Τέτοιες είναι η λανολίνη, η βαζελίνη και φυτικά ή χημικά έλαια, όπως το βουτυλστεαρικό, η λαυρυλική αλκοόλη και το ελαϊκό οξύ. Η ακμή αυτή συνίσταται σε ομοιόμορφους κλειστούς φαγέσωρες και σε λίγες βλατίδες ή φλύκταινες στο μέτωπο και στους κροτάφους. Στα γενικά μέτρα αντιμετώπισης της ακμής περιλαμβάνεται γι' αυτόν τον λόγο η αποφυγή χρησιμοποίησης καλλυντικών τύπου αλοιφής ελαιώδους βάσης, ενώ σημειώνεται ότι η ακμή δεν βελτιώνεται και δεν θεραπεύεται με τη χρήση των καλυπτικών-καλλυντικών προϊόντων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Τα συμπτώματα της κεραυνοβόλου ακμής

Ερώτηση: Ποια είναι τα συμπτώματα στην κεραυνοβόλο ακμή;

Απάντηση:

• Η περιγραφή (σελ. 83): παρατηρείται συνήθως σε νεαρούς άνδρες με αιφνίδια ανάπτυξη οζιδίων και κύστεων, που συνοδεύονται από πυρετό, απώλεια βάρους, αδιαθεσία, πολυαρθροπάθεια (προσβολή αρθρώσεων) και μερικές φορές οζώδες ερύθημα. Η ουλοποίηση είναι συχνή. | Ομάδα συμπτωμάτων | Περιεχόμενο | |---|---| | Δερματικά | αιφνίδια ανάπτυξη οζιδίων και κύστεων | | Γενικά | πυρετός, απώλεια βάρους, αδιαθεσία | | Αρθρικά | πολυαρθροπάθεια (προσβολή αρθρώσεων) | | Άλλα | μερικές φορές οζώδες ερύθημα | | Εξέλιξη | η ουλοποίηση είναι συχνή | | Ποιους αφορά | συνήθως νεαρούς άνδρες |

  Τι την ξεχωρίζει: είναι ο μόνος τύπος ακμής στον οποίο το βιβλίο αναφέρει γενικά συμπτώματα — πυρετό, απώλεια βάρους, αδιαθεσία — δηλαδή συστηματική νόσο και όχι μόνο δερματική· εξ ου και το όνομα «κεραυνοβόλος», από την αιφνίδια έναρξη.

  Η διαφορά από την κυστική (σελ. 83): η κυστική ακμή είναι χρόνια, βαριά ακμή που επιμένει για χρόνια, ενώ η κεραυνοβόλος έχει αιφνίδια ανάπτυξη· και οι δύο όμως αφορούν κυρίως άνδρες και καταλήγουν σε ουλές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κεραυνοβόλος ακμή παρατηρείται συνήθως σε νεαρούς άνδρες. Τα συμπτώματά της είναι η αιφνίδια ανάπτυξη οζιδίων και κύστεων, τα οποία συνοδεύονται από πυρετό, απώλεια βάρους, αδιαθεσία και πολυαρθροπάθεια, δηλαδή προσβολή των αρθρώσεων, ενώ μερικές φορές εμφανίζεται και οζώδες ερύθημα. Η ουλοποίηση είναι συχνή. Πρόκειται δηλαδή για τον μόνο τύπο ακμής στον οποίο το βιβλίο αναφέρει και γενικά, συστηματικά συμπτώματα και όχι μόνο δερματικές βλάβες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Η κυστική ακμή

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την κυστική ακμή;

Απάντηση:

• Ο ορισμός (σελ. 83): είναι χρόνια, βαριά ακμή που χαρακτηρίζεται από κύστεις και ανώμαλη ουλοποίηση. | Στοιχείο | Περιεχόμενο | |---|---| | Χαρακτήρας | χρόνια, βαριά ακμή | | Βλάβες | κύστεις και ανώμαλη ουλοποίηση | | Ποιους προσβάλλει | προσβάλλονται συχνότερα άνδρες ηλικίας 18-30 ετών | | Εντόπιση | φαγέσωρες κατά ομάδες στον αυχένα, στον κορμό, στα άνω άκρα, στους γλουτούς και στο πρόσωπο | | Εξέλιξη | οι φαγέσωρες εξελίσσονται σε κύστεις απ' όπου εκκρίνεται το πυώδες περιεχόμενό τους | | Διάρκεια | η κατάσταση επιμένει για χρόνια· σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να διαρκέσει 20 ή περισσότερα χρόνια | | Επιπλοκές | οι βλάβες συνδυάζονται με συρίγγια, νέκρωση και δύσμορφες ουλές |

  Πού αλλού εμφανίζεται η «κυστική» (σελ. 82): η κοινή ακμή διακρίνεται και σε φλεγμονώδη βλατιδώδη, βλατιδοφλυκταινώδη, κυστική ακμή — η κυστική δηλαδή είναι και βαριά μορφή της κοινής και αυτοτελής κλινικός τύπος.

  Γιατί είναι η βαρύτερη μορφή: γιατί συνδυάζει βάθος (κύστεις), διάρκεια (χρόνια, μέχρι και 20 έτη) και μόνιμη βλάβη (συρίγγια, νέκρωση, δύσμορφες ουλές) — γι' αυτό και η συστηματική θεραπεία συνιστάται σε ασθενείς με μέτρια και με βαριά ακμή (σελ. 85).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κυστική ακμή είναι χρόνια, βαριά ακμή που χαρακτηρίζεται από κύστεις και ανώμαλη ουλοποίηση. Προσβάλλονται συχνότερα άνδρες ηλικίας δεκαοκτώ έως τριάντα ετών. Παρατηρούνται φαγέσωρες κατά ομάδες στον αυχένα, στον κορμό, στα άνω άκρα, στους γλουτούς και στο πρόσωπο, οι οποίοι εξελίσσονται σε κύστεις από όπου εκκρίνεται το πυώδες περιεχόμενό τους. Η κατάσταση επιμένει για χρόνια, με αποτέλεσμα οι βλάβες να συνδυάζονται με συρίγγια, νέκρωση και δύσμορφες ουλές, ενώ σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να διαρκέσει είκοσι ή περισσότερα χρόνια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 12 — Η θεραπεία της ακμής

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη θεραπεία της ακμής;

Απάντηση:

• Τα τρία σκέλη (Ανακεφαλαίωση, σελ. 85): η θεραπεία της ακμής περιλαμβάνει: α) γενικά μέτρα, β) τοπική θεραπεία, γ) συστηματική θεραπεία.

  Α. Γενικά μέτρα (σελ. 84): αυτά συνίστανται: | # | Μέτρο | |---|---| | 1 | στην ενημέρωση του αρρώστου για την ακμή· με αυτή την τακτική, ο ασθενής θα συνεργασθεί καλύτερα για την αντιμετώπιση του προβλήματός του | | 2 | στην αποφυγή τροφίμων με αυξημένα λιπαρά | | 3 | στην αποφυγή χρησιμοποίησης καλλυντικών τύπου αλοιφής ελαιώδους βάσης | | 4 | στην καθημερινή καθαριότητα με νερό και σαπούνι για την απομάκρυνση του σμήγματος | | 5 | στην απομάκρυνση του ψυχολογικού stress, που όπως έχει παρατηρηθεί επιδεινώνει την ακμή | | 6 | στην έκθεση στον ήλιο που έχει ως αποτέλεσμα τη βελτίωση της ακμής στο 60% των περιπτώσεων, με την προϋπόθεση ότι θα αποφεύγεται η υπερβολική έκθεση για τις γνωστές παρενέργειες (έγκαυμα, γήρανση, καρκινογένεση, κτλ.) |

  Β. Τοπική θεραπεία (σελ. 84-85): ενδείκνυται για τις ελαφρές μορφές ακμής, όπου υπάρχουν φαγέσωρες και φλεγμονώδεις βλατιδοφλύκταινες. Τοπικά φάρμακα είναι το ρετινοϊκό οξύ, το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου και τα αντιμικροβιακά σκευάσματα. Τα φάρμακα αυτά έχουν κερατολυτική και φαγεσωρολυτική δράση.

  Γ. Συστηματική θεραπεία (σελ. 85): συνιστάται σε ασθενείς με μέτρια και με βαριά ακμή. Συνδυάζεται συνήθως με κάποιο τοπικό θεραπευτικό σχήμα και περιλαμβάνει τη χορήγηση για μερικούς μήνες αντιμικροβιακών φαρμάκων. Επιπλέον: στην αντιμετώπιση της ακμής μπορεί να συμβάλλει η συστηματική χορήγηση κορτικοστεροειδών, αντισυλληπτικών-αντιανδρογόνων, καθώς και η εφαρμογή κρυοθεραπείας ή διάφορων δερματοχειρουργικών μεθόδων (δερματοαπόξεση, εμφυτεύσεις κολλαγόνου ή άλλων υλικών, κτλ.).

  Η σημείωση (σελ. 85): η ακμή δεν βελτιώνεται και δεν θεραπεύεται με τη χρήση των καλυπτικών-καλλυντικών προϊόντων.

  Η λογική της κλιμάκωσης: ελαφρές μορφές → τοπική· μέτριες και βαριές → συστηματική συνδυασμένη με τοπική· και πάντα τα γενικά μέτρα, που αντιστοιχούν ένα προς ένα στους αιτιολογικούς παράγοντες — διατροφή, καλλυντικά, σμήγμα, στρες, ήλιος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η θεραπεία της ακμής περιλαμβάνει τρία σκέλη: γενικά μέτρα, τοπική θεραπεία και συστηματική θεραπεία. Τα γενικά μέτρα είναι έξι: η ενημέρωση του αρρώστου για την ακμή, ώστε να συνεργαστεί καλύτερα, η αποφυγή τροφίμων με αυξημένα λιπαρά, η αποφυγή χρησιμοποίησης καλλυντικών τύπου αλοιφής ελαιώδους βάσης, η καθημερινή καθαριότητα με νερό και σαπούνι για την απομάκρυνση του σμήγματος, η απομάκρυνση του ψυχολογικού στρες και η έκθεση στον ήλιο, που βελτιώνει την ακμή στο εξήντα τοις εκατό των περιπτώσεων, με την προϋπόθεση ότι αποφεύγεται η υπερβολική έκθεση. Η τοπική θεραπεία ενδείκνυται για τις ελαφρές μορφές, όπου υπάρχουν φαγέσωρες και φλεγμονώδεις βλατιδοφλύκταινες, και χρησιμοποιεί το ρετινοϊκό οξύ, το υπεροξείδιο του βενζοϋλίου και αντιμικροβιακά σκευάσματα, τα οποία έχουν κερατολυτική και φαγεσωρολυτική δράση. Η συστηματική θεραπεία συνιστάται σε ασθενείς με μέτρια και βαριά ακμή, συνδυάζεται με τοπικό σχήμα και περιλαμβάνει τη χορήγηση αντιμικροβιακών φαρμάκων για μερικούς μήνες, ενώ μπορεί να συμβάλει και η χορήγηση κορτικοστεροειδών ή αντισυλληπτικών-αντιανδρογόνων, καθώς και η κρυοθεραπεία ή δερματοχειρουργικές μέθοδοι. Σημειώνεται ότι η ακμή δεν βελτιώνεται και δεν θεραπεύεται με τη χρήση καλυπτικών-καλλυντικών προϊόντων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 13 — Οι συμβουλές στο άτομο που πάσχει από ακμή

Ερώτηση: Τι θα συμβουλεύατε κάποιο άτομο που πάσχει από ακμή;

Απάντηση:

• Η βάση των συμβουλών είναι τα Γενικά μέτρα (σελ. 84) και οι αιτιολογικοί παράγοντες (σελ. 79-80): κάθε συμβουλή αντιστοιχεί σε έναν παράγοντα. | Συμβουλή | Παράγοντας που αντιμετωπίζει | |---|---| | ενημέρωση για τη νόσο, ώστε να συνεργασθεί καλύτερα για την αντιμετώπιση του προβλήματός του | η χρονιότητα της νόσου | | αποφυγή τροφίμων με αυξημένα λιπαρά | Διατροφή — τα λιπαρά φαγητά… επιδεινώνουν την ακμή, γιατί αυξάνουν την παραγωγή σμήγματος | | αποφυγή χρησιμοποίησης καλλυντικών τύπου αλοιφής ελαιώδους βάσης | Ακμή από καλλυντικά — φαγεσωρογόνες πρώτες ύλες | | καθημερινή καθαριότητα με νερό και σαπούνι για την απομάκρυνση του σμήγματος | η λιπαρότητα του δέρματος | | απομάκρυνση του ψυχολογικού stress | Ψυχολογικοί παράγοντες — επιδρώντας στην αύξηση της παραγωγής σμήγματος | | έκθεση στον ήλιο χωρίς υπερβολική έκθεση | Κλιματολογικοί παράγοντες — βελτίωση στο 60% των περιπτώσεων, με προσοχή στις παρενέργειες (έγκαυμα, γήρανση, καρκινογένεση) |

  Τι πρέπει οπωσδήποτε να ειπωθεί

  1. Να μην πιέζει και να μη «σπάει» τις βλάβες: η ακμή προκλητή είναι σχετικά συχνή κατάσταση στις νεαρές γυναίκες ως αποτέλεσμα των χειρισμών των βλαβών της ακμής (πίεση, σύνθλιψη, ξύσιμο κτλ.) (σελ. 83).
  2. Να μην περιμένει λύση από τα καλυπτικά: η ακμή δεν βελτιώνεται και δεν θεραπεύεται με τη χρήση των καλυπτικών-καλλυντικών προϊόντων (σελ. 85).
  3. Να απευθυνθεί σε δερματολόγο για τοπική ή συστηματική θεραπεία, ανάλογα με τη βαρύτητα (σελ. 84-85).
  4. Να μην απογοητεύεται: η ακμή υποχωρεί σταδιακά στην ενήλικη ζωή (σελ. 79).

  Και ο ρόλος του κομμωτή: να αναγνωρίζει τις βλάβες, να μην επεμβαίνει, να αποφεύγει λιπαρά προϊόντα στο μέτωπο και τους κροτάφους και να παραπέμπει στον ειδικό — όπως και στις υπόλοιπες παθήσεις των προηγούμενων κεφαλαίων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε ένα άτομο που πάσχει από ακμή θα συνιστούσα καταρχάς τα γενικά μέτρα που αναφέρει το βιβλίο. Θα το ενημέρωνα για τη φύση της νόσου, ώστε να συνεργαστεί καλύτερα για την αντιμετώπιση του προβλήματός του. Θα του συνιστούσα την αποφυγή τροφίμων με αυξημένα λιπαρά, την αποφυγή χρησιμοποίησης καλλυντικών τύπου αλοιφής ελαιώδους βάσης, την καθημερινή καθαριότητα με νερό και σαπούνι για την απομάκρυνση του σμήγματος, την απομάκρυνση του ψυχολογικού στρες, που επιδεινώνει την ακμή, και την έκθεση στον ήλιο, η οποία βελτιώνει την ακμή στο εξήντα τοις εκατό των περιπτώσεων, με την προϋπόθεση όμως ότι θα αποφεύγεται η υπερβολική έκθεση, εξαιτίας του εγκαύματος, της γήρανσης και της καρκινογένεσης. Θα του τόνιζα ακόμη να μην πιέζει και να μη ξύνει τις βλάβες, γιατί έτσι προκαλείται η ακμή προκλητή, και ότι η ακμή δεν βελτιώνεται και δεν θεραπεύεται με τη χρήση καλυπτικών-καλλυντικών προϊόντων. Τέλος, θα το παρέπεμπα σε δερματολόγο για τοπική ή συστηματική θεραπεία, ανάλογα με τη βαρύτητα της νόσου, επισημαίνοντας ότι η ακμή υποχωρεί σταδιακά στην ενήλικη ζωή.

Κριτήρια αξιολόγησης: