Λύσεις των ερωτήσεων του Κεφαλαίου 9 (σελ. 262) – ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΗΠΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις των ερωτήσεων του Κεφαλαίου 9

Αναλυτικές απαντήσεις και στις 12 ερωτήσεις του Κεφαλαίου 9 «Εχθροί και ασθένειες», με αυτούσια τα χωρία του βιβλίου, συγκεντρωτικούς πίνακες σε ASCII και επισήμανση των τυπογραφικών λαθών στα επιστημονικά ονόματα.

Οι κυριότερες κατηγορίες εχθρών των φυτών

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες κατηγορίες εχθρών των φυτών;

Απάντηση:

• Η ΓΕΝΙΚΗ ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗ ΤΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ (§9.1, σελ. 231): τα προβλήματα «οφείλονται κυρίως σε προσβολές ζωικών εχθρών (έντομα, ακάρεα, νηματώδεις, σαλιγκάρια, τρωκτικά), σε προσβολές παθογόνων μικροοργανισμών (μύκητες, βακτήρια, ιοί), σε έλλειψη θρεπτικών στοιχείων, σε αντίξοες συνθήκες περιβάλλοντος και σε ανταγωνισμό ζιζανίων».

• ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ (§9.2): «Οι ανωμαλίες στη φυσιολογική ανάπτυξη των φυτών προκαλούνται από τη δράση παραγόντων που μπορούν να χωριστούν σε τρεις μεγάλες κατηγορίες.»

    ① ΖΩΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ (§9.2.1)
       ΚΥΡΙΟΤΕΡΟΙ:      ΤΑ ΕΝΤΟΜΑ · ΤΑ ΑΚΑΡΕΑ
       ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝΤΩΣ:   ΟΙ ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ · ΤΑ ΣΑΛΙΓΚΑΡΙΑ · ΤΑ ΤΡΩΚΤΙΚΑ
  
    ② ΠΑΡΑΣΙΤΙΚΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (§9.2.2)
       ΜΥΚΗΤΕΣ  «Σε αυτούς οφείλονται ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΠΑΡΑΣΙΤΙΚΕΣ
                  ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ»
       ΒΑΚΤΗΡΙΑ «Προκαλούν κυρίως ΜΑΡΑΣΜΟ, ΝΕΚΡΩΣΗ και ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΕΣ»
       ΙΟΙ      «ΜΕΤΑΔΟΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ που προκαλούν ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ»
       ΣΕ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΚΛΙΜΑΚΑ: ΜΥΚΟΠΛΑΣΜΑΤΑ · ΡΙΚΕΤΣΙΕΣ · ΙΟΕΙΔΗ
  
    ③ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ (ΜΗ ΠΑΡΑΣΙΤΙΚΕΣ) ΠΑΘΗΣΕΙΣ (§9.2.3)
       «ΜΗ ΜΕΤΑΔΟΤΙΚΕΣ ασθένειες, που οφείλονται σε ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥΣ
        ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ»: ΚΑΚΗ ΘΡΕΨΗ (ΤΡΟΦΟΠΕΝΙΕΣ) · ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ
        ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ · ΔΥΣΜΕΝΗ ΚΑΙΡΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ

• ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΤΡΟΠΟΙ ΖΗΜΙΑΣ ΤΩΝ ΖΩΙΚΩΝ ΕΧΘΡΩΝ — «η καταστροφή των φυτικών ιστών με διάφορους τρόπους», αυτούσια:

    ① ΤΡΩΓΟΝΤΑΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ — «ΤΑ ΦΥΛΛΑ, ΤΑ ΑΝΘΗ, ΤΟΥΣ ΟΦΘΑΛΜΟΥΣ,
       ΤΟΥΣ ΒΛΑΣΤΟΥΣ, ΤΟΥΣ ΚΑΡΠΟΥΣ, ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ»
       ⚠️ «Οι προσβολές μπορεί να είναι ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ Ή ΚΑΙ ΣΤΟ
          ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ των φυτικών οργάνων (π.χ. ΑΝΟΙΓΜΑ ΣΤΟΩΝ ΣΤΟΥΣ
          ΒΛΑΣΤΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΚΟΡΜΟ ΑΠΟ ΞΥΛΟΦΑΓΑ ΕΝΤΟΜΑ)»
    ② ΑΠΟΜΥΖΩΝΤΑΣ ΧΥΜΟΥΣ «από ΤΟ ΕΛΑΣΜΑ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ, ΤΟΥΣ ΚΑΡΠΟΥΣ ΚΑΙ
       ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ»
    ③ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΝΟΝΤΑΣ ΟΡΓΑΝΑ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ «προκαλώντας ΕΞΟΓΚΩΜΑΤΑ,
       ΣΥΣΤΡΟΦΕΣ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ»
    ④ ΕΥΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΑΛΛΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ «μετά ΤΟΝ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟ ΤΩΝ
       ΦΥΤΙΚΩΝ ΙΣΤΩΝ»

• Η ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 261): «Οι κυριότεροι εχθροί των φυτών ανήκουν στα έντομα, στα ακάρεα και τους νηματώδεις. Οι κυριότερες ασθένειες των φυτών κυρίως οφείλονται σε μύκητες, βακτήρια, ιούς και λιγότερο σε ρικέτσιες, μυκοπλάσματα και ιοειδή.» ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ: το βιβλίο διαχωρίζει τους «εχθρούς» (ζωικοί οργανισμοί) από τις «ασθένειες» (παθογόνοι μικροοργανισμοί), και τις παρασιτικές ασθένειες από τις φυσιολογικές (μη παρασιτικές) παθήσεις, που δεν είναι μεταδοτικές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ανωμαλίες στη φυσιολογική ανάπτυξη των φυτών προκαλούνται από παράγοντες που χωρίζονται σε τρεις μεγάλες κατηγορίες. Πρώτον, οι ζωικοί εχθροί: κυριότεροι είναι τα έντομα και τα ακάρεα και δευτερευόντως οι νηματώδεις, τα σαλιγκάρια και τα τρωκτικά· οι ζημιές που προκαλούν είναι η καταστροφή των φυτικών ιστών, τρώγοντας τμήματα του φυτού όπως φύλλα, άνθη, οφθαλμούς, βλαστούς, καρπούς και ρίζες, απομυζώντας χυμούς από το έλασμα των φύλλων, τους καρπούς και τις ρίζες, παραμορφώνοντας όργανα του φυτού με εξογκώματα και συστροφές, και ευνοώντας τη μετάδοση άλλων ασθενειών μετά τον τραυματισμό των ιστών. Δεύτερον, οι παρασιτικοί μικροοργανισμοί: οι μύκητες, στους οποίους οφείλονται οι περισσότερες παρασιτικές ασθένειες, όπως σκωριάσεις, ανθρακώσεις, εξανθήσεις, καπνιές, κηλιδώσεις, έλκη και σήψεις· τα βακτήρια, που προκαλούν κυρίως μαρασμό, νέκρωση και υπερπλασίες των ιστών· οι ιοί, που προκαλούν μεταδοτικές ασθένειες με παραμορφώσεις· και, σε πολύ μικρότερη κλίμακα, τα μυκοπλάσματα, οι ρικέτσιες και τα ιοειδή. Τρίτον, οι φυσιολογικές ή μη παρασιτικές παθήσεις, που είναι μη μεταδοτικές και οφείλονται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες, δηλαδή σε κακή θρέψη με τροφοπενίες, σε ακατάλληλες συνθήκες ανάπτυξης, όπως θερμοκρασία, εδαφικές συνθήκες, σύνθεση του ατμοσφαιρικού αέρα και νερό, ή σε δυσμενή καιρικά φαινόμενα, όπως το χαλάζι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι τρόποι αντιμετώπισης των εχθρών των φυτών

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορούμε να τους αντιμετωπίσουμε;

Απάντηση:

• Α. ΠΡΩΤΑ Η ΠΡΟΛΗΨΗ (§9.3, σελ. 233): «Το γνωστό ρητό «η πρόληψη είναι πάντα καλύτερη από τη θεραπεία» βρίσκει την εφαρμογή του και στην κηποτεχνία.»

    ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ — αυτούσια
    ① «η ΣΩΣΤΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΠΡΙΝ ΤΗ ΦΥΤΕΥΣΗ»
    ② «η ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΥΡΩΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ στις συγκεκριμένες
       ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ»
    ③ «η ΕΠΙΛΟΓΗ ΦΥΤΩΝ ΑΝΘΕΚΤΙΚΩΝ στις ασθένειες και προσβολές που
       ΣΥΝΗΘΩΣ ΕΜΦΑΝΙΖΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΠΕΡΙΟΧΗ»
    ④ «η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΑΤΑΛΛΗΛΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΔΩΝ για τη
       ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΔΥΝΑΤΩΝ ΦΥΤΩΝ»

  ➜ «Αν παρόλα αυτά εμφανιστεί κάποια φυτοπαθολογική προσβολή, αντιμετωπίζεται με τη χρήση χημικών ή βιολογικών σκευασμάτων.»

• Β. Η ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ (§9.3.1): «συνίσταται στη χρήση χημικών ουσιών για τον περιορισμό των ζημιών... Οι ουσίες αυτές λέγονται φυτοφάρμακα και η χρήση τους θα πρέπει να γίνεται με μεγάλη προσοχή, επειδή είναι αρκετά έως πολύ τοξικά για τον άνθρωπο και το περιβάλλον.»

    ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ: ΕΝΤΟΜΟΚΤΟΝΑ · ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΑ · ΑΚΑΡΕΟΚΤΟΝΑ · ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ
    ΜΟΡΦΕΣ: ΥΔΑΤΟΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΚΟΝΕΣ (WSP) · ΥΔΑΤΙΚΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ (AS) ·
       ΥΔΑΤΙΚΑ ΕΝΑΙΩΡΗΜΑΤΑ (SC) · ΓΑΛΑΚΤΟΠΟΙΗΣΙΜΑ ΥΓΡΑ (EC) · ΒΡΕΞΙΜΕΣ
       ΣΚΟΝΕΣ (WP) · ΚΟΚΚΩΔΗ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ (G) · ΕΛΑΙΟΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ (OMC)
    ΤΡΟΠΟΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ: ΨΕΚΑΣΜΟΙ · ΡΙΖΟΠΟΤΙΣΜΑΤΑ · ΕΠΙΠΑΣΕΙΣ
    ΧΡΗΣΗ: ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗ («ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΨΕΚΑΣΜΩΝ» για ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΕΣ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ)
       ή ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ (⚠️ ΑΥΞΗΜΕΝΕΣ ΔΟΣΕΙΣ, «γιατί η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΝΟΣ
       ΗΔΗ ΕΓΚΑΤΕΣΤΗΜΕΝΟΥ ΠΑΡΑΣΙΤΟΥ ΕΙΝΑΙ ΔΥΣΚΟΛΟΤΕΡΗ»)
    ΤΡΟΠΟΣ ΔΡΑΣΗΣ: ΔΙΑΜΕΣΟΥ ΤΗΣ ΕΠΑΦΗΣ ή ΜΕΣΩ ΔΙΑΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗΣ
       ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΙΣΤΟΥΣ

  ⚠️ ΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ: «θα πρέπει πάντοτε να χρησιμοποιείται ειδικός προστατευτικός εξοπλισμός και να τηρούνται ακριβώς οι οδηγίες χρήσης»· «οποιαδήποτε εφαρμογή των φυτοφαρμάκων θα πρέπει να έχει την έγκριση Γεωπόνων».

• Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙΤΑΙ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ, αυτούσια:

    · «Πριν την εφαρμογή του φυτοφαρμάκου να ΚΡΙΝΕΤΑΙ ΑΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΕΙΝΑΙ
       ΑΝΑΓΚΑΙΟ»
    · «Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΤΟΥ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΥ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΟΣ να γίνεται ΜΕ ΥΠΟΔΕΙΞΗ
       ΓΕΩΠΟΝΟΥ»
    · «Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΨΕΚΑΣΤΙΚΟΥ ΥΓΡΟΥ να γίνεται ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΙΣ
       ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΗ»
    · «Να ΜΗΝ ΑΝΑΜΕΙΓΝΥΟΝΤΑΙ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ αν ο κατασκευαστής δεν το
       συνιστά»

  ⚠️ Η ΤΑΣΗ: «να χρησιμοποιούνται όσο γίνεται πιο εξειδικευμένα φυτοφάρμακα, έτσι ώστε να καταπολεμούνται μόνο οι συγκεκριμένοι εχθροί και όχι οι πληθυσμοί άλλων ειδών που είναι είτε ουδέτεροι είτε ωφέλιμοι».

• Γ. Η ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ (§9.3.2): «Τα τελευταία χρόνια, καθώς μεγαλώνει το ενδιαφέρον για την προστασία του περιβάλλοντος, κερδίζει έδαφος... Βασίζεται στη χρήση ήπιων (φυσικών) μεθόδων και υλικών. Βασική φιλοσοφία της είναι η διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας του οικοσυστήματος του κήπου.»

    ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ — αυτούσια
    ① ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΠΙΒΛΑΒΩΝ ΕΙΔΩΝ (ΕΝΤΟΜΑ, ΑΚΑΡΕΑ, ΒΑΚΙΛΛΟΙ)
    ② ΦΥΤΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΑ ΣΕ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ
    ③ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΑΠΩΘΟΥΝ ΕΧΘΡΟΥΣ (ΦΥΤΑ ΠΑΓΙΔΕΣ, ΦΥΤΑ ΞΕΝΙΣΤΕΣ)
    ④ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΦΥΤΕΥΣΗΣ (ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΑ, ΠΡΩΙΜΗ-ΟΨΙΜΗ ΣΠΟΡΑ)
    ⑤ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΑΓΙΔΕΣ (ΕΛΚΥΣΤΙΚΩΝ, ΧΡΩΜΑΤΙΚΩΝ,
       ΦΕΡΟΜΟΝΙΚΩΝ)
    ⑥ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ: ΧΡΗΣΗ ΥΓΙΟΥΣ ΣΠΟΡΟΥ ΚΑΙ ΦΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ·
       ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ
  
    ⚠️ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΕΥΚΟΛΟΤΕΡΑ: «σε ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑ, των οποίων Ο
       ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΠΙΤΡΕΠΕΙ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ από
       έντομα, ακάρεα ακόμα και βακτήρια»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αντιμετώπιση ξεκινά από την πρόληψη, γιατί η πρόληψη είναι πάντα καλύτερη από τη θεραπεία. Προληπτικές ενέργειες είναι η σωστή προετοιμασία του εδάφους πριν τη φύτευση, η επιλογή εύρωστων και προσαρμοσμένων φυτών στις συγκεκριμένες οικολογικές συνθήκες, η επιλογή φυτών ανθεκτικών στις ασθένειες και προσβολές που συνήθως εμφανίζονται στη συγκεκριμένη περιοχή, και η εφαρμογή των κατάλληλων καλλιεργητικών φροντίδων για τη δημιουργία δυνατών φυτών. Αν παρόλα αυτά εμφανιστεί κάποια φυτοπαθολογική προσβολή, αντιμετωπίζεται με τη χρήση χημικών ή βιολογικών σκευασμάτων. Η χημική καταπολέμηση συνίσταται στη χρήση φυτοφαρμάκων, δηλαδή χημικών ουσιών που περιορίζουν τις ζημιές· ανάλογα με το πρόβλημα διακρίνονται σε εντομοκτόνα, μυκητοκτόνα, ακαρεοκτόνα και ζιζανιοκτόνα, και εφαρμόζονται με ψεκασμούς, ριζοποτίσματα ή επιπάσεις, είτε προληπτικά, με πρόγραμμα ψεκασμών για αναμενόμενες προσβολές, είτε θεραπευτικά, με αυξημένες δόσεις. Η χρήση τους απαιτεί μεγάλη προσοχή, γιατί είναι αρκετά έως πολύ τοξικά για τον άνθρωπο και το περιβάλλον, με ειδικό προστατευτικό εξοπλισμό, ακριβή τήρηση των οδηγιών και έγκριση Γεωπόνου· πριν την εφαρμογή πρέπει να κρίνεται αν είναι πράγματι αναγκαία, η επιλογή του σκευάσματος να γίνεται με υπόδειξη Γεωπόνου, η προετοιμασία του ψεκαστικού υγρού σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή, και να μην αναμειγνύονται φυτοφάρμακα αν ο κατασκευαστής δεν το συνιστά. Η βιολογική καταπολέμηση βασίζεται στη χρήση ήπιων, φυσικών μεθόδων και υλικών, με βασική φιλοσοφία τη διατήρηση της οικολογικής ισορροπίας του οικοσυστήματος του κήπου· χρησιμοποιεί τους φυσικούς εχθρούς των επιβλαβών ειδών, ανθεκτικά φυτά, φυτά παγίδες και ξενιστές, τεχνικές φύτευσης όπως η αμειψισπορά και η πρώιμη ή όψιμη σπορά, οικολογικά σκευάσματα και παγίδες, ελκυστικές, χρωματικές και φερομονικές, καθώς και προληπτικά μέτρα, όπως η χρήση υγιούς σπόρου και φυτικού υλικού και η καταστροφή των υπολειμμάτων των καλλιεργειών. Εφαρμόζεται ευκολότερα σε θερμοκήπια, των οποίων ο περιορισμένος χώρος επιτρέπει την απελευθέρωση πληθυσμών από έντομα, ακάρεα ακόμη και βακτήρια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Παραδείγματα βιολογικής καταπολέμησης

Ερώτηση: Αναφέρατε παραδείγματα βιολογικής καταπολέμησης.

Απάντηση:

• ΤΑ ΔΥΟ ΡΗΤΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (§9.3.2, σελ. 237): «Η βιολογική καταπολέμηση μπορεί να εφαρμοστεί με μεγαλύτερη ευκολία σε θερμοκήπια, των οποίων ο περιορισμένος χώρος επιτρέπει την απελευθέρωση πληθυσμών από έντομα, ακάρεα ακόμα και βακτήρια, τα οποία προσβάλλουν τους εχθρούς των καλλιεργούμενων φυτών (π.χ. ο τετράνυχος Tetranychus urticae καταπολεμείται από το ωφέλιμο Phytoseilus persimilis, ο αλευρώδης των θερμοκηπίων Trialeuroides vaporariorum καταπολεμείται με το Encarsia formosa κ.ά.).»

    ΕΧΘΡΟΣ                                 ΩΦΕΛΙΜΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ
    ΤΕΤΡΑΝΥΧΟΣ (Tetranychus urticae)   ←   Phytoseilus persimilis
    ΑΛΕΥΡΩΔΗΣ ΤΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΩΝ          ←   Encarsia formosa
       (Trialeuroides vaporariorum)

  ⚠️ Τα ονόματα δίνονται όπως τα τυπώνει το βιβλίο· τα ορθά είναι Phytoseiulus persimilis και Trialeurodes vaporariorum.

• ΤΡΙΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ — Ο ΒΑΚΙΛΟΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΚΑΜΠΙΩΝ (§9.4.1, σελ. 238): για τις κάμπιες, «σε εκτεταμένη προσβολή εφαρμόζεται η κατάλληλη μέθοδος χημικής ή βιολογικής καταπολέμησης (χρήση Bacillusis thuringiensis)». ⚠️ Το ορθό όνομα είναι Bacillus thuringiensis — ένα βακτήριο που, όπως εξηγεί και το κεφ. 10, «προσβάλλει και θανατώνει την κάμπια» και «δεν είναι τοξικό». ΤΕΤΑΡΤΟ — Ο ΤΕΤΡΑΝΥΧΟΣ ΞΑΝΑ (§9.4.2, σελ. 239): η καταπολέμησή του γίνεται «με χρήση φυτοφαρμάκων (ακαρεοκτόνα), βιολογικών σκευασμάτων (π.χ. Phytoseilus persimilis), προληπτικών μέτρων (καλλιεργητικές φροντίδες)».
• ΤΑ ΥΠΟΛΟΙΠΑ ΜΕΣΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ που απαριθμεί η §9.3.2 και αποτελούν κι αυτά παραδείγματα:

    ① ΦΥΣΙΚΟΙ ΕΧΘΡΟΙ ΤΩΝ ΕΠΙΒΛΑΒΩΝ ΕΙΔΩΝ — ΕΝΤΟΜΑ · ΑΚΑΡΕΑ · ΒΑΚΙΛΛΟΙ
    ② ΦΥΤΑ ΑΝΘΕΚΤΙΚΑ ΣΕ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ
    ③ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΑΠΩΘΟΥΝ ΕΧΘΡΟΥΣ — ΦΥΤΑ ΠΑΓΙΔΕΣ · ΦΥΤΑ ΞΕΝΙΣΤΕΣ
    ④ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΦΥΤΕΥΣΗΣ — ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΑ · ΠΡΩΙΜΗ-ΟΨΙΜΗ ΣΠΟΡΑ
    ⑤ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΑΓΙΔΕΣ — ΕΛΚΥΣΤΙΚΕΣ · ΧΡΩΜΑΤΙΚΕΣ ·
       ΦΕΡΟΜΟΝΙΚΕΣ
    ⑥ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ — ΥΓΙΗΣ ΣΠΟΡΟΣ ΚΑΙ ΦΥΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ · ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
       ΤΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ

• ΚΑΙ ΕΝΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΡΑΣΙΝΟ (κεφ. 10, σελ. 275): ο εριώδης αλευρώδης «καταπολεμείται με εξαπόλυση πληθυσμών από ωφέλιμα έντομα που μειώνουν τους πληθυσμούς του» — «η εργασία αυτή γίνεται από εξειδικευμένα ινστιτούτα, όπως είναι το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο». ⚠️ Το ίδιο χωρίο δείχνει γιατί χρειάζεται η βιολογική μέθοδος: «οι ψεκασμοί με εντομοκτόνα όχι μόνο δε σκοτώνουν τον εριώδη αλευρώδη, που προστατεύεται από την άσπρη κολλώδη ουσία, αλλά σκοτώνουν τα ωφέλιμα έντομα, χειροτερεύοντας έτσι την κατάσταση».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βιβλίο δίνει δύο κύρια παραδείγματα, και τα δύο από θερμοκήπια, όπου ο περιορισμένος χώρος επιτρέπει την απελευθέρωση πληθυσμών από ωφέλιμους οργανισμούς που προσβάλλουν τους εχθρούς των καλλιεργούμενων φυτών: ο τετράνυχος Tetranychus urticae καταπολεμείται από το ωφέλιμο Phytoseilus persimilis, και ο αλευρώδης των θερμοκηπίων Trialeuroides vaporariorum καταπολεμείται με το Encarsia formosa. Τρίτο παράδειγμα είναι η αντιμετώπιση των καμπιών σε εκτεταμένη προσβολή με βιολογική καταπολέμηση, δηλαδή με χρήση του Bacillus thuringiensis, ενός βακίλου που προσβάλλει και θανατώνει την κάμπια χωρίς να είναι τοξικός, ενώ ο τετράνυχος αναφέρεται και πάλι ως περίπτωση όπου χρησιμοποιούνται βιολογικά σκευάσματα. Γενικότερα, στα μέσα της βιολογικής καταπολέμησης ανήκουν οι φυσικοί εχθροί των επιβλαβών ειδών, δηλαδή έντομα, ακάρεα και βάκιλλοι, φυτά ανθεκτικά σε προσβολές και ασθένειες, φυτά που απωθούν εχθρούς, δηλαδή φυτά παγίδες και φυτά ξενιστές, τεχνικές φύτευσης όπως η αμειψισπορά και η πρώιμη ή όψιμη σπορά, οικολογικά σκευάσματα και παγίδες ελκυστικές, χρωματικές και φερομονικές, καθώς και προληπτικά μέτρα, όπως η χρήση υγιούς σπόρου και φυτικού υλικού και η καταστροφή των υπολειμμάτων των καλλιεργειών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι κυριότερες αιτίες προβλημάτων στα φύλλα

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες αιτίες που δημιουργούν προβλήματα στα φύλλα;

Απάντηση:

• Το βιβλίο (§9.4) διακρίνει τρεις κατηγορίες προβλημάτων στα φύλλα: δήγματα (φαγώματα), μεταχρωματισμούς και σήψεις, και παραμορφώσεις.

  Α. ΔΗΓΜΑΤΑ (ΦΑΓΩΜΑΤΑ) — «Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση της φωτοσυνθετικής επιφάνειας των φύλλων καθώς και τη δημιουργία τραυμάτων από τα οποία μπορούν να εισέλθουν μικρόβια και να δημιουργήσουν δευτερογενείς μολύνσεις.»

    ΑΙΤΙΟ        ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ           ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ
    ΣΑΛΙΓΚΑΡΙΑ   «σε συνθήκες ΑΥΞΗΜΕΝΗΣ       ΔΙΑΣΚΟΡΠΙΣΗ ΔΟΛΩΜΑΤΩΝ
                  ΥΓΡΑΣΙΑΣ (μετά από βροχή,
                  σε σκιαζόμενους χώρους)»
    ΚΑΜΠΙΕΣ      «ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ, ΚΥΡΙΩΣ           ΜΙΚΡΗ ΠΡΟΣΒΟΛΗ: ΣΥΛΛΟΓΗ
                  ΛΕΠΙΔΟΠΤΕΡΩΝ, που ΤΡΩΓΟΥΝ   ΜΕ ΤΑ ΧΕΡΙΑ
                  ΤΑ ΦΥΛΛΑ ή ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ      ΕΚΤΕΤΑΜΕΝΗ: ΧΗΜΙΚΗ Ή
                  ΣΤΟΕΣ ΜΕΣΑ ΣΕ ΑΥΤΑ»         ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ (Bacillusis
                                               thuringiensis)
    ΣΚΑΘΑΡΙΑ     «ΕΝΤΟΜΑ ΕΔΑΦΟΥΣ που          ΨΕΚΑΣΜΟΙ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ ή
                  ΑΝΕΒΑΙΝΟΥΝ ΣΤΟ ΦΥΤΟ ΓΙΑ     ΚΟΛΛΟΕΙΔΕΙΣ ΟΥΣΙΕΣ που
                  ΝΑ ΤΡΑΦΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΦΥΛΛΑ»    ΕΜΠΟΔΙΖΟΥΝ ΤΗΝ
                                               ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
    ΑΚΡΙΔΕΣ      «Μπορούν να ΚΑΤΑΣΤΡΕΨΟΥΝ     ΕΝΤΟΜΟΚΤΟΝΑ ΕΠΑΦΗΣ
                  ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΑ ΜΙΑ
                  ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ»
    ΤΡΩΚΤΙΚΑ     «ΚΟΥΝΕΛΙΑ, ΛΑΓΟΙ,            ΣΥΡΜΑΤΟΠΛΕΓΜΑ ΓΙΑ
                  ΑΡΟΥΡΑΙΟΙ»· προσβάλλουν     ΠΕΡΙΦΡΑΞΗ ΥΨΟΥΣ 1 m
                  «ΤΑ ΧΑΜΗΛΑ ΝΕΑΡΑ ΦΥΤΑ»·     ΕΩΣ 30 cm ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΟ
                  «συνήθως σε ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ       ΕΔΑΦΟΣ
                  ΠΕΡΙΟΧΕΣ»

• Β. ΜΕΤΑΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΣΗΨΕΙΣ — ΠΑΡΑΣΙΤΙΚΑ ΑΙΤΙΑ

  ΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ: μεταχρωματισμός είναι «η αλλαγή του φυσιολογικού χρώματος του ελάσματος του φύλλου»· σήψη είναι «η αλλοίωση του χρώματος και η αποσύνθεση των ιστών».

    1. ΩΙΔΙΟ (ΜΥΚΗΤΑΣ) — «ΛΕΥΚΕΣ ΧΝΟΥΔΩΤΕΣ ΚΗΛΙΔΕΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΩΝ
       ΦΥΛΛΩΝ»· σε ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΑ, ΕΥΩΝΥΜΟ, ΝΤΟΜΑΤΑ ➜ ΩΙΔΙΟΚΤΟΝΑ
    2. ΠΕΡΟΝΟΣΠΟΡΟΣ (ΜΥΚΗΤΑΣ) — «ΚΗΛΙΔΕΣ ΜΕ ΑΚΑΝΟΝΙΣΤΟ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ που
       έχουν ΣΚΟΥΡΟ ΧΡΩΜΑ (ΣΑΝ ΛΑΔΙΑ)» ➜ ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΑ
    3. ΣΚΩΡΙΑΣΕΙΣ — «ΚΗΛΙΔΕΣ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΤΗΣ ΣΚΟΥΡΙΑΣ ΕΩΣ ΚΑΙ
       ΜΑΥΡΟ» ➜ ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΑ
    4. ΤΕΤΡΑΝΥΧΟΣ (ΑΚΑΡΙ) — «ΚΥΡΙΩΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΩ ΠΛΕΥΡΑ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ»·
       ΚΙΤΡΙΝΙΣΜΑΤΑ από τα ΝΥΓΜΑΤΑ των στοματικών μορίων ➜ ΑΚΑΡΕΟΚΤΟΝΑ,
       ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ, ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ
    5. ΘΡΙΠΕΣ (ΕΝΤΟΜΑ) — «ΝΕΚΡΩΤΙΚΕΣ ΚΗΛΙΔΕΣ ΣΤΟ ΑΝΩ ΜΕΡΟΣ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ»·
       «και ΣΑΝ ΦΟΡΕΙΣ ΙΩΣΕΩΝ» ➜ ΕΝΤΟΜΟΚΤΟΝΑ
    6. ΚΟΚΚΟΕΙΔΗ (ΨΩΡΕΣ) — ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ «ΚΕΛΥΦΟΣ» και ΑΠΟΜΥΖΟΥΝ ΧΥΜΟΥΣ·
       τα ΜΕΛΙΤΩΜΑΤΑ ευνοούν τον ΜΥΚΗΤΑ ΤΗΣ «ΚΑΠΝΙΑΣ» ➜ ΕΝΤΟΜΟΚΤΟΝΑ,
       ΘΕΡΙΝΟΣ Ή ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΣ ΠΟΛΤΟΣ
    7. ΒΑΚΤΗΡΙΑ — Erwinia amylovora (ΒΑΚΤΗΡΙΑΚΟ ΚΑΨΙΜΟ, στα ΜΗΛΟΕΙΔΗ) ➜
       ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ + ΣΤΡΕΠΤΟΜΥΚΙΝΗ· Pseudomonas syringae (ΑΚΑΝΟΝΙΣΤΕΣ
       ΜΑΥΡΕΣ ΚΗΛΙΔΕΣ, ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΠΑΓΕΤΟ Ή ΚΛΑΔΕΜΑΤΑ) ➜ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΑ +
       ΚΑΛΥΨΗ ΤΩΝ ΤΟΜΩΝ

• ΟΙ ΜΗ ΠΑΡΑΣΙΤΙΚΟΙ ΜΕΤΑΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ — ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΙΤΙΕΣ

    1. ΥΨΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ — «ΚΙΤΡΙΝΟ-ΚΑΦΕ, στη συνέχεια ΞΕΡΑΙΝΟΝΤΑΙ και
       τελικά ΘΡΥΜΜΑΤΙΖΟΝΤΑΙ»· ΚΥΡΙΩΣ ΣΤΑ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑ
       ➜ ΣΚΙΑΣΗ · ΚΑΛΟΣ ΑΕΡΙΣΜΟΣ · ΑΠΟΦΥΓΗ ΠΟΤΙΣΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΨΗΛΑ
    2. ΧΑΜΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ — «τα φύλλα ΛΕΥΚΑΙΝΟΥΝ και μπορεί να
       εμφανίσουν ΚΑΦΕ ΞΗΡΕΣ ΚΗΛΙΔΕΣ»· σε ΠΑΓΕΤΟ «καταλήγει σε ΜΑΥΡΙΣΜΑ»
       ➜ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ, ΣΤΑ ΝΕΑΡΑ ΚΥΡΙΩΣ ΦΥΤΑ
    3. ΤΡΟΦΟΠΕΝΙΕΣ — «από την ΕΛΛΕΙΨΗ ΕΝΟΣ Ή ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ
       ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ»: Ν · Ρ · Κ · Fe · Mg · Mn · Β (βλ. ερώτηση 5)
    4. ΖΗΜΙΕΣ ΑΠΟ ΑΛΑΤΑ — «τα φύλλα γίνονται ΚΥΑΝΟΠΡΑΣΙΝΑ, ΧΛΩΡΩΤΙΚΑ και
       εμφανίζουν ΝΕΚΡΩΣΕΙΣ, που αρχίζουν συνήθως ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ
       ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΤΟΥ ΕΛΑΣΜΑΤΟΣ»· τα πιο επικίνδυνα είναι ΤΑ ΧΛΩΡΙΟΥΧΑ
       ➜ ΕΚΠΛΥΣΗ · ΚΑΛΟ ΑΠΟΣΤΡΑΓΓΙΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ · ΚΑΤΑΚΛΙΣΗ
       ΠΡΟΛΗΨΗ: ΔΙΑΛΥΤΑ ΑΛΑΤΑ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ · ΟΞΙΝΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΑ

• Γ. ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ (§9.4.3)

  Ο ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ: «Στις περιπτώσεις που τα φύλλα προσβάλλονται από διάφορους εχθρούς στο αρχικό στάδιο της ανάπτυξής τους (κατά την έκπτυξη από τους οφθαλμούς) και καθώς οι ιστοί της νέας βλάστησης είναι τρυφεροί, όταν φτάσουν στην τελική τους μορφή είναι παραμορφωμένα.»

    ① ΑΦΙΔΕΣ (ΜΕΛΙΓΚΡΕΣ) ➜ ΨΕΚΑΣΜΟΙ ή ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ σε θερμοκήπια
    ② ΦΥΛΛΟΚΝΙΣΤΗΣ ΣΤΑ ΕΣΠΕΡΙΔΟΕΙΔΗ — «ΕΧΕΙ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΕΙ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΣΤΗ
       ΧΩΡΑ ΜΑΣ»· «ΟΙ ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ ΤΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΣΤΟΕΣ»
       ➜ ΤΑΚΤΙΚΟΙ ΨΕΚΑΣΜΟΙ ΚΑΛΥΨΕΩΣ ΚΑΘΕ 2-3 ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ
    ③ ΕΞΩΑΣΚΟΣ ΣΤΗ ΡΟΔΑΚΙΝΙΑ (ΜΥΚΗΤΑΣ) — «ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ
       ΕΛΑΣΜΑΤΟΣ»· ΕΥΝΟΕΙΤΑΙ «ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΜΕ ΒΡΟΧΕΡΟ ΚΑΙΡΟ»
       ⚠️ «ο ψεκασμός να γίνει ΣΤΟ ΑΡΧΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ… γιατί ΟΙ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ
          ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΙΜΕΣ»
    ④ ΙΩΣΕΙΣ ➜ «ΣΥΣΤΡΟΦΕΣ ΚΑΙ ΚΑΡΟΥΛΙΑΣΜΑΤΑ»
    ⑤ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΤΗΣ ΥΔΑΤΙΚΗΣ ΙΣΟΡΡΟΠΙΑΣ — ΑΚΑΝΟΝΙΣΤΑ ΠΟΤΙΣΜΑΤΑ · ΨΗΛΕΣ
       ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ · ΜΕΓΑΛΗ ΕΝΤΑΣΗ ΑΝΕΜΩΝ «ΠΟΥ ΑΥΞΑΝΟΥΝ ΤΗ ΔΙΑΠΝΟΗ»
    ⑥ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ «και ΙΔΙΩΣ ΜΕ ΟΡΜΟΝΙΚΑ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα προβλήματα των φύλλων διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες. Πρώτον, τα δήγματα ή φαγώματα, που μειώνουν τη φωτοσυνθετική επιφάνεια και δημιουργούν τραύματα από τα οποία εισέρχονται μικρόβια και προκαλούν δευτερογενείς μολύνσεις· προκαλούνται από σαλιγκάρια, που δρουν σε συνθήκες αυξημένης υγρασίας και καταπολεμούνται με διασκόρπιση δολωμάτων, από κάμπιες, δηλαδή προνύμφες κυρίως Λεπιδοπτέρων, που αντιμετωπίζονται με συλλογή στο χέρι ή με χημική και βιολογική καταπολέμηση, από σκαθάρια, που είναι έντομα εδάφους και αντιμετωπίζονται με ψεκασμούς στο έδαφος ή κολλοειδείς ουσίες, από ακρίδες, που μπορούν να καταστρέψουν ολοκληρωτικά μια καλλιέργεια και καταπολεμούνται με εντομοκτόνα επαφής, και από τρωκτικά, όπως κουνέλια, λαγοί και αρουραίοι, για τα οποία συνιστάται περίφραξη με συρματόπλεγμα ύψους ενός μέτρου και έως τριάντα εκατοστά κάτω από το έδαφος. Δεύτερον, οι μεταχρωματισμοί και οι σήψεις: παρασιτικά αίτια είναι το ωίδιο, με λευκές χνουδωτές κηλίδες, ο περονόσπορος, με κηλίδες ακανόνιστου περιγράμματος σκούρου χρώματος, οι σκωριάσεις, με κηλίδες στο χρώμα της σκουριάς, ο τετράνυχος, που προκαλεί κιτρινίσματα από τα τσιμπήματα των στοματικών μορίων του, οι θρίπες, με νεκρωτικές κηλίδες στο άνω μέρος των φύλλων, τα κοκκοειδή ή ψώρες, που απομυζούν χυμούς και αφήνουν μελιτώματα στα οποία αναπτύσσεται η καπνιά, και τα βακτήρια Erwinia amylovora και Pseudomonas syringae· μη παρασιτικά αίτια είναι οι υψηλές θερμοκρασίες, οι χαμηλές θερμοκρασίες και ο παγετός, οι τροφοπενίες και οι ζημιές από άλατα. Τρίτον, οι παραμορφώσεις, που εμφανίζονται όταν τα φύλλα προσβάλλονται στο αρχικό στάδιο της ανάπτυξής τους, κατά την έκπτυξη από τους οφθαλμούς, ενώ οι ιστοί είναι ακόμη τρυφεροί· οφείλονται σε αφίδες, στον φυλλοκνίστη των εσπεριδοειδών, στον εξώασκο της ροδακινιάς, σε ιώσεις, σε διαταραχή της υδατικής ισορροπίας από ακανόνιστα ποτίσματα, υψηλές θερμοκρασίες και δυνατούς ανέμους, και στην επαφή με φυτοφάρμακα, ιδίως με ορμονικά ζιζανιοκτόνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι σημαντικότερες τροφοπενίες και η συμπτωματολογία τους

Ερώτηση: Ποιες είναι οι σημαντικότερες τροφοπενίες και ποια η συμπτωματολογία τους στα φύλλα;

Απάντηση:

• Το βιβλίο (§9.4.2, σελ. 241-242) περιγράφει επτά τροφοπενίες: «Οι μεταχρωματισμοί (Εικ. 9.4) προκαλούνται από την έλλειψη ενός ή περισσοτέρων θρεπτικών στοιχείων.»

  ① ΤΡΟΦΟΠΕΝΙΑ ΑΖΩΤΟΥ (Ν) · ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΤΑΙ: «σε εδάφη φτωχά σε χούμο, στις καλλιέργειες σε φυτοδοχεία, σε φυτά πολύ απαιτητικά σε άζωτο ή σε φυτά που καλλιεργούνται σε μίγματα σχετικώς ελαφρά». · ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ: «Παρατηρείται μια γενική αδυναμία στην ανάπτυξη του φυτού. Κυρίως τα νέα φύλλα γίνονται μικρά και αρχίζουν να αποχρωματίζονται από το πράσινο στο κιτρινοπράσινο και έντονο κίτρινο, ενώ τα μεγαλύτερης ηλικίας φύλλα γίνονται έως και πορτοκαλόχρωμα ή σκούρα.»

  ② ΤΡΟΦΟΠΕΝΙΑ ΦΩΣΦΟΡΟΥ (Ρ) · «Παρουσιάζει ομοιότητες με την τροφοπενία αζώτου. Συνοδεύεται με πρώιμη πτώση φύλλων ιδιαίτερα εκείνων της βάσης των κλαδιών του φυτού. Τα φυτά μένουν καχεκτικά. Μερικές φορές τα φύλλα είναι πράσινα σκούρα ή γλαυκά. Τα φύλλα χάνοντας το πράσινο χρώμα τους παίρνουν μια απόχρωση μπρούτζινη ή προς το κόκκινο σκούρο. Και εδώ τα συμπτώματα παρουσιάζονται κυρίως στη βάση του φυτού και προχωρούν προς την κορυφή.»

• ③ ΤΡΟΦΟΠΕΝΙΑ ΚΑΛΙΟΥ (Κ) · «Τα μεγαλύτερης ηλικίας φύλλα γίνονται κυανοπράσινα και μερικές φορές χλωρωτικά ανάμεσα στις νευρώσεις. Παρατηρείται κάψιμο και νέκρωση της κορυφής τους ή μικρών τμημάτων του ελάσματος που γειτονεύει προς τα κύρια νεύρα, που είναι αποτέλεσμα των ανωμαλιών που παρατηρούνται στη διαπνοή από την έλλειψη Κ.» · ⚠️ «Τα φυτά γίνονται ευαίσθητα στα παράσιτα, στους παγετούς και στην ξηρασία.»

  ④ ΤΡΟΦΟΠΕΝΙΑ ΣΙΔΗΡΟΥ (Fe) · «Χαρακτηριστικό γνώρισμα... είναι η καθολική έντονη χλώρωση των φύλλων που μπορεί να φτάσει μέχρι και τη λεύκανσή τους. Οι νευρώσεις διατηρούν πάντοτε ή για μεγάλο διάστημα το πράσινο χρώμα τους, ενώ οι μίσχοι γίνονται λεπτοί. Τα νεαρά φύλλα προσβάλλονται περισσότερο και τα συμπτώματα αρχίζουν από την κορυφή προς τη βάση του φυτού. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να νεκρωθούν τα φύλλα, ακόμη και να ξεραθεί το φυτό.» · ΕΥΑΙΣΘΗΤΑ ΦΥΤΑ: «όλα τα οξύφιλα ή ασβεστόφοβα φυτά»· «χαρακτηριστικό παράδειγμα τέτοιας τροφοπενίας παρατηρείται στη γαρδένια». · ΘΕΡΑΠΕΙΑ: «με προσθήκη στο έδαφος ή ράντισμα των φύλλων με θειικό ή οργανικό σίδηρο».

• ⑤ ΤΡΟΦΟΠΕΝΙΑ ΜΑΓΝΗΣΙΟΥ (Mg) · «Κύριο σύμπτωμά της είναι η χλώρωση των φύλλων της βάσης του φυτού που έχει τη μορφή κίτρινων ακανόνιστων κηλίδων ανάμεσα στις νευρώσεις, ενώ το υπόλοιπο τμήμα του ελάσματος παραμένει πράσινο. Ορισμένες φορές η άκρη των φύλλων γυρίζει (συστρέφεται).» · ΘΕΡΑΠΕΙΑ: «με προσθήκη στο έδαφος θειικού μαγνησίου».

  ⑥ ΤΡΟΦΟΠΕΝΙΑ ΜΑΓΓΑΝΙΟΥ (Mn) · «Το έλασμα των φύλλων μένει πράσινο γύρω στις νευρώσεις, ενώ παρουσιάζεται μια κηλιδωτή χλώρωση στα παραλληλόνευρα φύλλα και στικτή χλώρωση στα δικτυόνευρα. Προσβάλλονται ιδιαίτερα τα παλιά φύλλα, ενώ τα νέα παραμένουν πράσινα.» · ΘΕΡΑΠΕΙΑ: «με ψεκασμό στα φύλλα θειικού μαγγανίου».

  ⑦ ΤΡΟΦΟΠΕΝΙΑ ΒΟΡΙΟΥ (Β) · «Χαρακτηριστικό γνώρισμα... είναι η μείωση της μεριστωματικής δραστηριότητας, με αποτέλεσμα ανωμαλίες στην ανάπτυξη των ιστών. Εμφανίζεται γάγγραινα του ακραίου μεριστώματος του βλαστού, σχηματισμός ροζέττας, αποφύλλωση, χλώρωση.» · ΘΕΡΑΠΕΙΑ: «με προσθήκη βόρακα στο έδαφος ή με ψεκασμό στα φύλλα με την κατάλληλη διάλυση».

•   ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ — ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΤΗΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗΣ
  
    ΣΤΟΙΧΕΙΟ  ΠΟΥ ΑΡΧΙΖΟΥΝ    ΚΥΡΙΟ ΣΥΜΠΤΩΜΑ            ΘΕΡΑΠΕΙΑ
    ΑΖΩΤΟ     ΝΕΑ ΦΥΛΛΑ ΜΙΚΡΑ ΚΙΤΡΙΝΟΠΡΑΣΙΝΟ → ΚΙΤΡΙΝΟ  (αζωτούχα)
    (Ν)       + παλιά                                     λιπάσματα
              ΠΟΡΤΟΚΑΛΟΧΡΩΜΑ
    ΦΩΣΦΟΡΟΣ  ΒΑΣΗ → ΚΟΡΥΦΗ   ΜΠΡΟΥΤΖΙΝΗ/ΚΟΚΚΙΝΗ ΣΚΟΥΡΑ
    (Ρ)                        ΑΠΟΧΡΩΣΗ + ΠΡΩΙΜΗ ΠΤΩΣΗ
                               ΦΥΛΛΩΝ ΒΑΣΗΣ + ΚΑΧΕΞΙΑ
    ΚΑΛΙΟ     ΠΑΛΙΑ ΦΥΛΛΑ     ΚΥΑΝΟΠΡΑΣΙΝΑ + ΚΑΨΙΜΟ ΚΑΙ
    (Κ)                        ΝΕΚΡΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΡΥΦΗΣ
    ΣΙΔΗΡΟΣ   ΝΕΑΡΑ ΦΥΛΛΑ     ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΧΛΩΡΩΣΗ ΕΩΣ         ΘΕΙΙΚΟΣ ή
    (Fe)      ΚΟΡΥΦΗ → ΒΑΣΗ   ΛΕΥΚΑΝΣΗ, ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ          ΟΡΓΑΝΙΚΟΣ
                               ΠΡΑΣΙΝΕΣ, ΜΙΣΧΟΙ ΛΕΠΤΟΙ      ΣΙΔΗΡΟΣ
    ΜΑΓΝΗΣΙΟ  ΦΥΛΛΑ ΒΑΣΗΣ     ΚΙΤΡΙΝΕΣ ΑΚΑΝΟΝΙΣΤΕΣ         ΘΕΙΙΚΟ
    (Mg)                       ΚΗΛΙΔΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΝΕΥΡΩΣΕΩΝ     ΜΑΓΝΗΣΙΟ
    ΜΑΓΓΑΝΙΟ  ΠΑΛΙΑ ΦΥΛΛΑ     ΠΡΑΣΙΝΟ ΓΥΡΩ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΩΣΕΙΣ, ΘΕΙΙΚΟ
    (Mn)                       ΚΗΛΙΔΩΤΗ/ΣΤΙΚΤΗ ΧΛΩΡΩΣΗ      ΜΑΓΓΑΝΙΟ
    ΒΟΡΙΟ     ΑΚΡΑΙΟ          ΓΑΓΓΡΑΙΝΑ ΜΕΡΙΣΤΩΜΑΤΟΣ,       ΒΟΡΑΚΑΣ
    (Β)       ΜΕΡΙΣΤΩΜΑ       ΡΟΖΕΤΤΑ, ΑΠΟΦΥΛΛΩΣΗ
  
    ⚠️ ΜΝΗΜΟΝΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ
       ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΦΥΛΛΑ (βάση → κορυφή): Ν · Ρ · Κ · Mg · Mn
       ΑΠΟ ΤΑ ΝΕΑ ΦΥΛΛΑ (κορυφή → βάση):   Fe · Β

  ⚠️ ΣΥΝΗΘΗΣ ΣΥΓΧΥΣΗ: σίδηρος και μαγνήσιο δίνουν και τα δύο χλώρωση ανάμεσα στις νευρώσεις· τα ξεχωρίζει ποια φύλλα προσβάλλονται (νεαρά στον σίδηρο, της βάσης στο μαγνήσιο) και πόσο εκτεταμένη είναι (καθολική στον σίδηρο, ακανόνιστες κηλίδες στο μαγνήσιο).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βιβλίο περιγράφει επτά τροφοπενίες. Στην τροφοπενία αζώτου, που παρουσιάζεται σε εδάφη φτωχά σε χούμο, σε καλλιέργειες σε φυτοδοχεία και σε πολύ απαιτητικά φυτά, παρατηρείται γενική αδυναμία στην ανάπτυξη, ενώ κυρίως τα νέα φύλλα γίνονται μικρά και αποχρωματίζονται από το πράσινο στο κιτρινοπράσινο και έντονο κίτρινο και τα μεγαλύτερης ηλικίας γίνονται έως και πορτοκαλόχρωμα ή σκούρα. Η τροφοπενία φωσφόρου παρουσιάζει ομοιότητες με του αζώτου, συνοδεύεται με πρώιμη πτώση φύλλων, ιδιαίτερα εκείνων της βάσης των κλαδιών, τα φυτά μένουν καχεκτικά, τα φύλλα είναι μερικές φορές πράσινα σκούρα ή γλαυκά και παίρνουν απόχρωση μπρούτζινη ή προς το κόκκινο σκούρο, ενώ τα συμπτώματα αρχίζουν από τη βάση και προχωρούν προς την κορυφή. Στην τροφοπενία καλίου τα μεγαλύτερης ηλικίας φύλλα γίνονται κυανοπράσινα και μερικές φορές χλωρωτικά ανάμεσα στις νευρώσεις, με κάψιμο και νέκρωση της κορυφής τους λόγω ανωμαλιών στη διαπνοή, ενώ τα φυτά γίνονται ευαίσθητα στα παράσιτα, στους παγετούς και στην ξηρασία. Χαρακτηριστικό γνώρισμα της τροφοπενίας σιδήρου είναι η καθολική έντονη χλώρωση των φύλλων, που μπορεί να φτάσει μέχρι τη λεύκανση, με τις νευρώσεις να διατηρούν το πράσινο χρώμα τους και τους μίσχους να γίνονται λεπτοί· προσβάλλονται περισσότερο τα νεαρά φύλλα, τα συμπτώματα αρχίζουν από την κορυφή προς τη βάση, ιδιαίτερα ευαίσθητα είναι τα οξύφιλα ή ασβεστόφοβα φυτά, όπως η γαρδένια, και θεραπεύεται με προσθήκη στο έδαφος ή ράντισμα των φύλλων με θειικό ή οργανικό σίδηρο. Κύριο σύμπτωμα της τροφοπενίας μαγνησίου είναι η χλώρωση των φύλλων της βάσης με κίτρινες ακανόνιστες κηλίδες ανάμεσα στις νευρώσεις, ενώ το υπόλοιπο έλασμα παραμένει πράσινο και ορισμένες φορές η άκρη των φύλλων συστρέφεται· θεραπεύεται με προσθήκη θειικού μαγνησίου στο έδαφος. Στην τροφοπενία μαγγανίου το έλασμα μένει πράσινο γύρω στις νευρώσεις, με κηλιδωτή χλώρωση στα παραλληλόνευρα και στικτή στα δικτυόνευρα φύλλα, προσβάλλονται ιδιαίτερα τα παλιά φύλλα και θεραπεύεται με ψεκασμό θειικού μαγγανίου. Τέλος, χαρακτηριστικό της τροφοπενίας βορίου είναι η μείωση της μεριστωματικής δραστηριότητας, με γάγγραινα του ακραίου μεριστώματος του βλαστού, σχηματισμό ροζέττας, αποφύλλωση και χλώρωση· θεραπεύεται με προσθήκη βόρακα στο έδαφος ή ψεκασμό στα φύλλα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα προβλήματα από τα έντομα και τα ακάρεα

Ερώτηση: Τι προβλήματα μπορούν να δημιουργήσουν τα έντομα και τα ακάρεα;

Απάντηση:

• Α. Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ (§9.2.1): τα έντομα και τα ακάρεα είναι «οι κυριότεροι εχθροί» και οι ζημιές που προκαλούν είναι «η καταστροφή των φυτικών ιστών με διάφορους τρόπους»:

    ① ΤΡΩΓΟΝΤΑΣ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ — ΦΥΛΛΑ, ΑΝΘΗ, ΟΦΘΑΛΜΟΥΣ, ΒΛΑΣΤΟΥΣ,
       ΚΑΡΠΟΥΣ, ΡΙΖΕΣ· ΣΤΗΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ Ή ΚΑΙ ΣΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ («ΑΝΟΙΓΜΑ
       ΣΤΟΩΝ ΣΤΟΥΣ ΒΛΑΣΤΟΥΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΚΟΡΜΟ ΑΠΟ ΞΥΛΟΦΑΓΑ ΕΝΤΟΜΑ»)
    ② ΑΠΟΜΥΖΩΝΤΑΣ ΧΥΜΟΥΣ — από ΤΟ ΕΛΑΣΜΑ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ, ΤΟΥΣ ΚΑΡΠΟΥΣ,
       ΤΙΣ ΡΙΖΕΣ
    ③ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΝΟΝΤΑΣ ΟΡΓΑΝΑ — ΕΞΟΓΚΩΜΑΤΑ · ΣΥΣΤΡΟΦΕΣ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ
    ④ ΕΥΝΟΩΝΤΑΣ ΤΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΑΛΛΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ μετά τον ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟ

• Β. ΣΤΑ ΦΥΛΛΑ

  ΦΑΓΩΜΑΤΑ (§9.4.1): κάμπιες («προνύμφες, κυρίως Λεπιδοπτέρων, που τρώγουν τα φύλλα ή δημιουργούν στοές μέσα σε αυτά»), σκαθάρια («έντομα εδάφους, τα οποία ανεβαίνουν στο φυτό για να τραφούν από τα φύλλα»), ακρίδες («μπορούν να καταστρέψουν ολοκληρωτικά μια καλλιέργεια»).

  ΜΕΤΑΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ (§9.4.2):

    ΤΕΤΡΑΝΥΧΟΣ (ΑΚΑΡΙ) — «αναπτύσσεται σε ΜΕΓΑΛΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΚΥΡΙΩΣ
       ΣΤΗΝ ΚΑΤΩ ΠΛΕΥΡΑ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ. Προκαλεί ΚΙΤΡΙΝΙΣΜΑΤΑ ΣΤΑ ΦΥΛΛΑ που
       οφείλονται σε ΝΥΓΜΑΤΑ (ΤΣΙΜΠΗΜΑΤΑ) ΤΩΝ ΣΤΟΜΑΤΙΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ ΤΟΥ ΓΙΑ
       ΝΑ ΑΠΟΜΥΖΑ ΦΥΤΙΚΟΥΣ ΧΥΜΟΥΣ»
       ⚠️ «Κάτω από ΕΥΝΟΪΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΖΕΤΑΙ ΤΑΧΥΤΑΤΑ, με
          αποτέλεσμα ΟΙ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΕΝΤΟΝΕΣ»
    ΘΡΙΠΕΣ (ΕΝΤΟΜΑ) — «προκαλούν ζημιές με τα ΣΤΟΜΑΤΙΚΑ ΤΟΥΣ ΜΟΡΙΑ ΣΤΟ
       ΑΝΩ ΜΕΡΟΣ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ, δημιουργώντας ΝΕΚΡΩΤΙΚΕΣ ΚΗΛΙΔΕΣ»
       ⚠️ «Μπορούν να προκαλέσουν ζημιά ΚΑΙ ΣΑΝ ΦΟΡΕΙΣ ΙΩΣΕΩΝ»
    ΚΟΚΚΟΕΙΔΗ (ΨΩΡΕΣ) — «ΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΝ ΕΝΑ «ΚΕΛΥΦΟΣ» όπου και ΟΛΟΚΛΗΡΩΝΟΥΝ
       ΤΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΤΟΥΣ ΚΥΚΛΟ. Προστατευμένα από αυτό ΑΠΟΜΥΖΟΥΝ ΦΥΤΙΚΟΥΣ
       ΧΥΜΟΥΣ». Είδη: ΚΟΚΚΙΝΗ ΨΩΡΑ · ΚΗΡΟΠΛΑΣΤΗΣ · ΨΕΥΔΟΚΟΚΚΟΣ ·
       ΜΥΤΙΛΟΜΟΡΦΗ ΨΩΡΑ
       ⚠️ ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗΣ ΖΗΜΙΑ: «αφήνουν πάνω στο φύλλο ΜΕΛΙΤΩΜΑΤΑ, στα
          οποία ΒΡΙΣΚΕΙ ΠΡΟΣΦΟΡΟ ΕΔΑΦΟΣ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΧΘΕΙ Ο ΜΥΚΗΤΑΣ ΤΗΣ
          «ΚΑΠΝΙΑΣ»»

  ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ (§9.4.3): αφίδες (μελίγκρες) και ο φυλλοκνίστης, του οποίου «οι προνύμφες δημιουργούν στοές στα φύλλα της νεαρής βλάστησης, με αποτέλεσμα αυτά να παραμορφώνονται ή και να καταστρέφονται τελείως».

• Γ. ΣΤΟΝ ΚΟΡΜΟ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΒΛΑΣΤΟΥΣ (§9.5.2)

  «Ξυλοφάγα έντομα: Τα έντομα αυτά ζουν και αναπτύσσονται σε στοές που δημιουργούν μέσα σε κορμούς δένδρων με αποτέλεσμα να καταστρέφουν τα αγγεία. Η καταπολέμησή τους συνίσταται στην αποφυγή εισόδου τους στον κορμό, γιατί αλλιώς η αντιμετώπισή τους στο εσωτερικό του φυτού είναι πολύ δύσκολη.» Παράδειγμα: ο φλοιοτρίβης της ελιάς (Phloeotribus scarabaeoides).

  Δ. ΣΤΑ ΑΝΘΗ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΚΑΡΠΟΥΣ (§9.6)

    ΜΕΤΑΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ ΑΝΘΕΩΝ: «Τα έντομα που προκαλούν μεταχρωματισμούς στα
       άνθη είναι κυρίως ΟΙ ΘΡΙΠΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΦΙΔΕΣ (ΜΕΛΙΓΚΡΕΣ)»
       ΤΙ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ: «ΜΕΙΩΣΗ Ή ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΑΝΘΟΦΟΡΙΑΣ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ
          ΚΗΛΙΔΩΝ ΣΤΑ ΠΕΤΑΛΑ… ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ ΤΟΥΣ ΑΞΙΑΣ και
          ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΡΠΟΦΟΡΙΑΣ»
    ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΑΝΘΕΩΝ: «οφείλονται σε προσβολές από ΕΝΤΟΜΑ (ΑΦΙΔΕΣ,
       ΘΡΙΠΕΣ), ΑΚΑΡΕΑ (ΤΕΤΡΑΝΥΧΟΣ) και ΜΥΚΗΤΕΣ… ΚΥΡΙΩΣ ΚΑΤΑ ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ
       ΕΚΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΟΦΟΡΩΝ ΟΦΘΑΛΜΩΝ»
    ΚΑΡΠΟΙ: «ΟΙ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ ΤΟΥ ΔΑΚΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΥΡΗΝΟΤΡΗΤΗ ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ…
       ΤΟΥ ΤΕΤΡΑΝΥΧΟΥ, ΤΗΣ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΜΥΓΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΑΡΠΟΚΑΨΑΣ ΣΕ
       ΠΟΛΛΑ ΟΠΩΡΟΦΟΡΑ»
    ΣΠΟΡΟΙ: οι συνθήκες αποθήκευσης «μπορεί να ευνοήσουν… ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ
       ΑΠΟ ΕΝΤΟΜΑ ΑΠΟΘΗΚΩΝ»

• Ε. ΣΤΙΣ ΡΙΖΕΣ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΑ

    ΡΙΖΕΣ (§9.7): «Οι κύριες ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ είναι από την
       ΑΓΡΟΤΙΔΑ, τη ΜΗΛΟΛΟΝΘΗ, το ΣΙΔΗΡΟΣΚΩΛΗΚΑ και μερικές ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ
       ΛΕΠΙΔΟΠΤΕΡΩΝ»
       ⚠️ «Οι βλάβες… ΣΤΕΡΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΦΥΤΑ ΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ή ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ
          ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ»
    ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΑΣ (§9.9): ΑΓΡΟΤΙΣ (Euxoa segetum) ΚΟΙΝΩΣ ΚΑΡΑΦΑΤΜΕ ·
       ΜΗΛΟΛΟΝΘΗ (Melolontha melolontha) · ΕΙΔΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ Tipula
       «ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΟΥΝ ΤΟ ΡΙΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ» ➜ ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΜΕΝΑ ΔΟΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ
       ΨΕΚΑΣΜΟΙ
       ΜΥΡΜΗΓΚΙΑ «κάνουν ζημιές ΚΥΡΙΩΣ ΣΤΗ ΣΠΟΡΑ, γιατί ΜΑΖΕΥΟΥΝ ΤΟΥΣ
       ΣΠΟΡΟΥΣ με αποτέλεσμα ΤΟ ΑΝΟΜΟΙΟΜΟΡΦΟ ΦΥΤΡΩΜΑ» ➜ ΨΕΚΑΣΜΟΙ

  ΣΤ. ΚΑΙ Η ΜΕΤΑΔΟΣΗ ΙΩΣΕΩΝ (§9.8): «Η μετάδοση των ιών γίνεται με ασθενές πολλαπλασιαστικό υλικό, με τα τσιμπήματα των εντόμων και με τα εργαλεία» — δηλαδή τα έντομα λειτουργούν και ως φορείς, προκαλώντας έμμεσα νανισμό, μωσαϊκά των φύλλων, βλαστομανία και μικροφυλλία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα έντομα και τα ακάρεα είναι οι κυριότεροι ζωικοί εχθροί των φυτών και προκαλούν καταστροφή των φυτικών ιστών με τέσσερις τρόπους: τρώγοντας τμήματα του φυτού, όπως φύλλα, άνθη, οφθαλμούς, βλαστούς, καρπούς και ρίζες, στην επιφάνεια ή και στο εσωτερικό των οργάνων, όπως όταν τα ξυλοφάγα έντομα ανοίγουν στοές στους βλαστούς και στον κορμό· απομυζώντας χυμούς από το έλασμα των φύλλων, τους καρπούς και τις ρίζες· παραμορφώνοντας όργανα του φυτού, προκαλώντας εξογκώματα και συστροφές των φύλλων· και ευνοώντας τη μετάδοση άλλων ασθενειών μετά τον τραυματισμό των ιστών. Στα φύλλα, οι κάμπιες τρώνε το έλασμα ή δημιουργούν στοές, τα σκαθάρια ανεβαίνουν από το έδαφος για να τραφούν και οι ακρίδες μπορούν να καταστρέψουν ολοκληρωτικά μια καλλιέργεια· ο τετράνυχος, που είναι άκαρι, αναπτύσσεται σε μεγάλους πληθυσμούς στην κάτω πλευρά των φύλλων και προκαλεί κιτρινίσματα με τα τσιμπήματα των στοματικών του μορίων, ενώ πολλαπλασιάζεται ταχύτατα· οι θρίπες δημιουργούν νεκρωτικές κηλίδες στο άνω μέρος των φύλλων και δρουν και ως φορείς ιώσεων· τα κοκκοειδή ή ψώρες σχηματίζουν κέλυφος και απομυζούν χυμούς, αφήνοντας μελιτώματα στα οποία αναπτύσσεται ο μύκητας της καπνιάς· οι αφίδες και ο φυλλοκνίστης προκαλούν παραμορφώσεις. Στον κορμό, τα ξυλοφάγα έντομα ζουν σε στοές μέσα στους κορμούς και καταστρέφουν τα αγγεία, με παράδειγμα τον φλοιοτρίβη της ελιάς. Στα άνθη, οι θρίπες και οι αφίδες προκαλούν μεταχρωματισμούς, δηλαδή μείωση ή καταστροφή της ανθοφορίας και κηλίδες στα πέταλα, ενώ τα έντομα και ο τετράνυχος προκαλούν και παραμορφώσεις· στους καρπούς χαρακτηριστικές είναι οι προσβολές του δάκου και του πυρηνοτρήτη στην ελιά και της μεσογειακής μύγας και της καρπόκαψας στα οπωροφόρα. Στις ρίζες, οι κύριες εντομολογικές προσβολές είναι από την Αγρότιδα, τη Μηλολόνθη, τον Σιδηροσκώληκα και προνύμφες Λεπιδοπτέρων, ενώ στον χλοοτάπητα η Αγρότις, η Μηλολόνθη και είδη του γένους Tipula καταστρέφουν το ριζικό σύστημα και τα μυρμήγκια μαζεύουν τους σπόρους προκαλώντας ανομοιόμορφο φύτρωμα. Τέλος, τα έντομα μεταδίδουν με τα τσιμπήματά τους ιούς, που προκαλούν νανισμό, μωσαϊκά των φύλλων, βλαστομανία και μικροφυλλία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα προβλήματα σε σπόρους, άνθη και καρπούς

Ερώτηση: Αναφέρατε τα προβλήματα σε σπόρους, άνθη και καρπούς.

Απάντηση:

• Α. ΤΑ ΑΝΘΗ — ΜΕΤΑΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΙ (§9.6.1, σελ. 249)

  «Πολλοί μύκητες και έντομα προσβάλλουν τα άνθη με αποτέλεσμα τη μείωση ή την καταστροφή της ανθοφορίας, τη δημιουργία κηλίδων στα πέταλα και συνεπώς την υποβάθμιση της αισθητικής τους αξίας και τη μείωση της καρποφορίας. Η έγκαιρη καταπολέμησή τους έχει μεγάλη σημασία κυρίως στον κλάδο της εμπορικής ανθοκομίας και ιδιαίτερα στην παραγωγή κομμένων ανθέων.»

  
  ΜΥΚΗΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ: ΣΚΛΗΡΩΤΙΝΙΑΣΗ · ΒΟΤΡΥΤΗΣ · ΣΚΩΡΙΑΣΗ · ΩΙΔΙΟ
  ΕΝΤΟΜΑ: ΘΡΙΠΕΣ · ΑΦΙΔΕΣ (ΜΕΛΙΓΚΡΕΣ)
  ⚠️ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ «σύμφωνα με τον τρόπο καταπολέμησης των ίδιων
  προσβολών στα φύλλα και τους βλαστούς, ΕΧΟΝΤΑΣ ΥΠΟΨΗ ΟΤΙ ΔΕΝ
  ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΨΕΚΑΖΟΥΜΕ ΚΑΤΑ ΤΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΗΣΗΣ»

  ΑΛΛΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΜΕΤΑΧΡΩΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΑΝΘΕΩΝ · Ο ΜΕΙΩΜΕΝΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΣ — «τα περισσότερα ανθοφόρα φυτά ευδοκιμούν καλύτερα σε ΗΛΙΟΛΟΥΣΤΕΣ ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ» · ΟΙ ΕΛΛΙΠΕΙΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΕΣ ΦΡΟΝΤΙΔΕΣ — «ΠΛΗΜΜΕΛΗΣ ΑΡΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΛΙΠΑΝΣΗ» · Ο ΤΡΟΠΟΣ ΠΟΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ — «αρκετά συχνά ΟΙ ΚΗΛΙΔΕΣ ΣΤΑ ΑΝΘΗ ΠΡΟΕΡΧΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΕΓΚΑΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΤΑ ΣΤΑΓΟΝΙΔΙΑ ΤΗΣ ΑΡΔΕΥΣΗΣ ΜΕ ΚΑΤΑΙΟΝΙΣΜΟ Ή ΤΟΥ ΨΕΚΑΣΤΙΚΟΥ ΥΓΡΟΥ»

• Β. ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΦΑΓΩΜΑΤΑ ΑΝΘΕΩΝ ΚΑΙ ΚΑΡΠΩΝ (§9.6.2)

    ΑΝΘΗ — «οφείλονται σε προσβολές από ΕΝΤΟΜΑ (ΑΦΙΔΕΣ, ΘΡΙΠΕΣ), ΑΚΑΡΕΑ
       (ΤΕΤΡΑΝΥΧΟΣ) και ΜΥΚΗΤΕΣ (ΜΟΝΙΛΙΑ, ΒΟΤΡΥΤΗΣ), ΚΥΡΙΩΣ ΚΑΤΑ ΤΟ
       ΣΤΑΔΙΟ ΕΚΠΤΥΞΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΟΦΟΡΩΝ ΟΦΘΑΛΜΩΝ»
  
    ΚΑΡΠΟΙ — «οφείλονται σε προσβολές από ΕΝΤΟΜΑ, ΜΥΚΗΤΕΣ, ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΚΑΙ
       ΙΟΥΣ όταν βρίσκονται ΣΤΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΩΡΙΜΑΝΣΗΣ καθώς
       και ΜΕΤΑ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ ΤΟΥΣ. Επίσης, μπορεί να οφείλονται σε
       ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ»
       ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ: ΔΑΚΟΣ και ΠΥΡΗΝΟΤΡΗΤΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΙΑ · ΒΟΤΡΥΤΗΣ ΣΤΟ
          ΑΜΠΕΛΙ · ΤΕΤΡΑΝΥΧΟΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗ ΜΥΓΑ, ΚΑΡΠΟΚΑΨΑ ΣΕ ΠΟΛΛΑ
          ΟΠΩΡΟΦΟΡΑ
  
    ΜΕΤΑΣΥΛΛΕΚΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ — «αυτές που εμφανίζονται ΑΦΟΥ ΟΙ ΚΑΡΠΟΙ
       ΕΧΟΥΝ ΣΥΓΚΟΜΙΣΤΕΙ και βρίσκονται ΣΤΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ»
       ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: «το «ΜΟΥΧΛΙΑΣΜΑ» ΤΩΝ ΚΑΡΠΩΝ που
       οφείλεται σε μύκητες των οικογενειών PeniciIlium, Botryris κ.ά.»

• ΟΙ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΑΝΘΕΩΝ ΚΑΙ ΚΑΡΠΩΝ — «οφείλονται στην ανεπάρκεια ή περίσσεια θρεπτικών στοιχείων, την περίσσεια ή έλλειψη νερού και τις κακές συνθήκες περιβάλλοντος»:

    ① ΑΝΟΜΟΙΟΜΟΡΦΟ ΠΟΤΙΣΜΑ — «(ΣΥΧΝΑ ΚΑΙ ΑΦΘΟΝΑ ΠΟΤΙΣΜΑΤΑ ΠΟΥ
       ΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝΤΑΙ ΑΠΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ ΧΩΡΙΣ ΠΟΤΙΣΜΑ) ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΣΥΧΝΑ
       ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΡΠΩΝ»
    ② ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΕΙΣ — «Μετά από ΜΕΓΑΛΟ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΕΩΝ είναι πιθανή
       μια ΕΝΤΟΝΗ ΑΝΘΟΡΡΟΙΑ Ή ΚΑΡΠΟΠΤΩΣΗ»
    ③ ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΟ pH ΚΑΙ ΣΥΣΣΩΡΕΥΣΗ ΑΛΑΤΩΝ
    ④ ΕΝΤΟΝΗ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΥ ΨΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ →
       «ΕΓΚΑΥΜΑΤΑ ΣΤΟΥΣ ΚΑΡΠΟΥΣ»
    ⑤ ΟΨΙΜΟΙ ΠΑΓΕΤΟΙ ΚΑΙ ΧΑΛΑΖΙ → «μπορούν να ΚΑΤΑΣΤΡΕΨΟΥΝ ΤΗΝ
       ΑΝΘΟΦΟΡΙΑ Ή ΤΗΝ ΚΑΡΠΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ»

• Γ. ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΣΠΟΡΩΝ (§9.6.3, σελ. 250)

  «Ιδιαίτερη σημασία στη μετέπειτα ανάπτυξη των νέων φυταρίων έχει η ποιότητα του σπόρου που χρησιμοποιείται. Στην κηποτεχνία η σπορά χρησιμοποιείται για την παραγωγή ετησίων φυτών, κηπευτικών, αρωματικών, χλοοτάπητα κ.λπ.»

  
  ① Η ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΒΛΑΣΤΙΚΟΤΗΤΑ — «ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ»
  «Η βλαστικότητα των σπόρων ΜΕΙΩΝΕΤΑΙ ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΟ ΧΡΟΝΟ
  ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΤΟΥΣ σε βαθμό που ΚΥΜΑΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟ 5 ΕΩΣ 50% ΑΝΑ ΧΡΟΝΟ»

   ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
      ΜΕΙΩΣΗ 20% ΑΝΑ ΧΡΟΝΟ
      100 ΣΠΟΡΟΙ ──1 ΧΡΟΝΟΣ──► ΒΛΑΣΤΑΝΟΥΝ ΟΙ 80
      ████████████████████  100%
      ████████████████      80%   μετά από έναν χρόνο

  ② ΟΙ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ — ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ · ΥΓΡΑΣΙΑ · ΦΩΤΙΣΜΟΣ «μπορεί να ΕΥΝΟΗΣΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΥΚΗΤΩΝ ή ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠΟ ΕΝΤΟΜΑ ΑΠΟΘΗΚΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥΣ ΕΧΘΡΟΥΣ (ΤΡΩΚΤΙΚΑ)»

  ➜ «Πολλά προβλήματα των σπόρων ΑΠΟΦΕΥΓΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥΣ»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα άνθη, πολλοί μύκητες και έντομα προκαλούν μεταχρωματισμούς, με αποτέλεσμα τη μείωση ή την καταστροφή της ανθοφορίας, τη δημιουργία κηλίδων στα πέταλα και συνεπώς την υποβάθμιση της αισθητικής τους αξίας και τη μείωση της καρποφορίας· οι μυκητολογικές ασθένειες είναι κυρίως η σκληρωτινίαση, ο βοτρύτης, η σκωρίαση και το ωίδιο, ενώ τα έντομα κυρίως οι θρίπες και οι αφίδες. Η καταπολέμηση γίνεται όπως και στα φύλλα, με τον κανόνα ότι δεν πρέπει να ψεκάζουμε κατά τη φάση της άνθησης. Άλλες αιτίες μεταχρωματισμού των ανθέων είναι ο μειωμένος φωτισμός, οι ελλιπείς καλλιεργητικές φροντίδες και ο τρόπος ποτίσματος και φυτοπροστασίας, αφού αρκετά συχνά οι κηλίδες προέρχονται από εγκαύματα που προκαλούν τα σταγονίδια της άρδευσης με καταιονισμό ή του ψεκαστικού υγρού. Οι παραμορφώσεις των ανθέων οφείλονται σε έντομα, δηλαδή αφίδες και θρίπες, σε ακάρεα, δηλαδή τον τετράνυχο, και σε μύκητες, όπως η μονίλια και ο βοτρύτης, κυρίως κατά το στάδιο έκπτυξης των ανθοφόρων οφθαλμών. Στους καρπούς, οι παραμορφώσεις οφείλονται σε έντομα, μύκητες, βακτήρια και ιούς κατά τη φάση της ανάπτυξης και ωρίμανσης αλλά και μετά τη συλλογή, καθώς και σε φυσιολογικές παθήσεις· παραδείγματα είναι οι προσβολές του δάκου και του πυρηνοτρήτη στην ελιά, του βοτρύτη στο αμπέλι, του τετράνυχου, της μεσογειακής μύγας και της καρπόκαψας σε πολλά οπωροφόρα. Μετασυλλεκτικές είναι οι ασθένειες που εμφανίζονται αφού οι καρποί έχουν συγκομιστεί και βρίσκονται στη φάση της αποθήκευσης, όπως το μούχλιασμα από μύκητες. Οι φυσιολογικές παραμορφώσεις οφείλονται στην ανεπάρκεια ή περίσσεια θρεπτικών στοιχείων, την περίσσεια ή έλλειψη νερού και τις κακές συνθήκες περιβάλλοντος· ειδικότερα, το ανομοιόμορφο πότισμα προκαλεί συχνά παραμορφώσεις των καρπών, μετά από μεγάλο διάστημα βροχοπτώσεων είναι πιθανή έντονη ανθόρροια ή καρπόπτωση, το ακατάλληλο pH και η συσσώρευση αλάτων δημιουργούν παραμορφώσεις, η έντονη ηλιακή ακτινοβολία και οι πολύ ψηλές θερμοκρασίες προκαλούν εγκαύματα, ενώ οι όψιμοι παγετοί και το χαλάζι μπορούν να καταστρέψουν την ανθοφορία ή την καρποφορία. Στους σπόρους, ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα είναι η μειωμένη βλαστικότητα, που μειώνεται ανάλογα με τον χρόνο αποθήκευσης σε βαθμό που κυμαίνεται από 5 έως 50 τοις εκατό ανά χρόνο· έτσι, αν ένας σπόρος έχει μείωση 20 τοις εκατό, μετά από έναν χρόνο στους 100 σπόρους θα βλαστήσουν οι 80. Η ποιότητα εξαρτάται και από τις συνθήκες αποθήκευσης, δηλαδή θερμοκρασία, υγρασία και φωτισμό, που μπορεί να ευνοήσουν την ανάπτυξη μυκήτων ή την προσβολή από έντομα αποθηκών και τρωκτικά, ενώ πολλά προβλήματα αποφεύγονται με την απολύμανση των σπόρων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα κυριότερα προβλήματα σε ρίζες και υπόγεια όργανα

Ερώτηση: Ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα σε ρίζες και υπόγεια όργανα;

Απάντηση:

• ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΟΒΑΡΑ (§9.7, σελ. 251): «Το υπόγειο τμήμα των φυτών (ρίζες, ριζώματα, βολβοί, κόνδυλοι) είναι ευπαθές σε προσβολές από ασθένειες, έντομα εδάφους και νηματώδεις. Οι βλάβες που προκαλούνται στερούν από τα φυτά ένα μέρος ή και το σύνολο των θρεπτικών στοιχείων και του νερού που προσλαμβάνει από αυτά.»

•   ΟΙ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ — αυτούσια από το βιβλίο
  
    ① ΜΥΚΗΤΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ
       «Οι κύριες… προέρχονται από ΕΙΔΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ ΦΥΤΟΦΘΟΡΑ
        (Phytophtora), από ΒΑΣΙΔΙΟΜΥΚΗΤΕΣ (Armillariella mellea,
        Meripilus) και από ΑΔΡΟΜΥΚΩΣΕΙΣ (Fusarium, Verticillium)»
  
    ② ΒΑΚΤΗΡΙΑ
       «ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΡΙΖΩΝ οφείλονται σε προσβολές από ΒΑΚΤΗΡΙΑ
        (Agrobacterium tumefaciens)»
  
    ③ ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΣΒΟΛΕΣ
       «Οι κύριες… είναι από την ΑΓΡΟΤΙΔΑ, τη ΜΗΛΟΛΟΝΘΗ, το ΣΙΔΗΡΟΣΚΩΛΗΚΑ
        και μερικές ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ ΛΕΠΙΔΟΠΤΕΡΩΝ»
  
    ④ ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ
       «ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΤΩΝ ΡΙΖΩΝ προκαλούν ΟΙ ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΤΩΝ ΓΕΝΩΝ
        Tylenchulus ΚΑΙ Meloidogyne»
  
    ⑤ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΑ ΑΙΤΙΑ
       «ΣΗΨΕΙΣ προκαλούνται και από ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΑ ΑΙΤΙΑ όπως η ΑΣΦΥΞΙΑ ΤΩΝ
        ΡΙΖΩΝ ΑΠΟ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΟ ΠΟΤΙΣΜΑ ή ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΝΕΡΟΥ ΜΕΤΑ
        ΑΠΟ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΗ ΣΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΤΟΥ ΡΙΖΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ»
  
    ⑥ ΤΡΩΚΤΙΚΑ
       «Στις ΑΓΡΟΤΙΚΕΣ ΚΥΡΙΩΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ, ζημιές μπορεί να προκληθούν και
        από ΤΡΩΚΤΙΚΑ (ΤΥΦΛΟΠΟΝΤΙΚΕΣ, ΛΑΓΟΙ)»

• Η ΦΥΤΟΦΘΟΡΑ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ (§9.5.1, σελ. 245) — «πολύ σοβαρή προσβολή της βάσης του κορμού και των ριζών»:

    ΠΩΣ ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ
    1) ΤΕΛΗ ΧΕΙΜΩΝΑ - ΑΡΧΕΣ ΑΝΟΙΞΗΣ
         ΝΕΑΡΑ ΦΥΤΑ: «ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ Ή ΚΑΘΟΛΟΥ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΒΛΑΣΤΟΦΟΡΩΝ
            ΟΦΘΑΛΜΩΝ»
         ΩΡΙΜΑ ΦΥΤΑ: «ΕΚΠΤΥΞΗ ΚΑΧΕΚΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΩΝ, με ΦΥΛΛΑ ΜΙΚΡΟΤΕΡΑ ΑΠΟ
            ΤΟ ΚΑΝΟΝΙΚΟ και ΧΛΩΡΩΤΙΚΑ ή με ΑΠΟΧΡΩΣΗ ΟΡΕΙΧΑΛΚΙΝΗ»
    2) ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ: «προηγείται συνήθως ΧΛΩΡΩΣΗ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΦΥΛΛΙΑ και
       ακολουθεί ΑΠΟΓΥΜΝΩΣΗ ΚΑΙ ΝΕΚΡΩΣΗ ΤΩΝ ΒΛΑΣΤΩΝ»
    ΣΤΟΝ ΚΟΡΜΟ: «ο φλοιός γίνεται ΠΙΟ ΣΚΟΥΡΟΣ, ΕΛΑΦΡΑ ΒΥΘΙΣΜΕΝΟΣ ΚΑΙ
       ΣΧΙΖΕΤΑΙ. Εσωτερικά ο φλοιός και το ξύλο γίνονται ΚΑΣΤΑΝΑ,
       ΝΕΚΡΩΝΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΓΕΜΙΖΟΥΝ ΚΟΜΜΙ ΠΟΥ ΑΝΑΒΛΥΖΕΙ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΧΙΣΜΕΣ»
    ⚠️ «Η ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΜΕ ΧΗΜΙΚΑ ΜΕΣΑ ΕΙΝΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΑΔΥΝΑΤΗ»
       ➜ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΥΓΙΩΝ ΦΥΤΩΝ
       ➜ ΑΠΟΦΥΓΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΛΑΙΜΟ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ
       ➜ ΑΜΕΣΗ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΣΗ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΒΛΗΜΕΝΩΝ ΦΥΤΩΝ

• Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ (§9.7): «γίνεται με τη χρήση των κατάλληλων σκευασμάτων ανά κατηγορία, όπως προαναφέρθηκαν στα παραπάνω κεφάλαια». ⚠️ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΟ ΜΕΤΡΟ, αυτούσια: «Σαν γενικό προληπτικό μέτρο καλό είναι να αποφεύγεται η καλλιέργεια σε επιβαρυμένο με κάποιο από τα παραπάνω παθογόνα αίτια εδάφη χωρίς την παρεμβολή κάποιου χρονικού διαστήματος ακαλλιέργειας.» ➜ Το ίδιο πνεύμα με τον κανόνα των αδρομυκώσεων (§9.5.1): «Σε περίπτωση τελικής καταστροφής του φυτού δεν πρέπει να γίνει επαναφύτευση στην ίδια θέση για τουλάχιστον πέντε χρόνια.»

    ΤΟ ΣΚΕΠΤΙΚΟ
       ΤΑ ΠΑΘΟΓΟΝΑ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΕΠΙΒΙΩΝΟΥΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΤΟ ΦΥΤΟ
                ↓
       ΑΜΕΣΗ ΕΠΑΝΑΦΥΤΕΥΣΗ = ΝΕΑ ΜΟΛΥΝΣΗ
                ↓
       ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΔΙΑΣΤΗΜΑ ΑΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ (ή ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ:
       ΗΛΙΟΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ - ΧΗΜΙΚΗ ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το υπόγειο τμήμα των φυτών, δηλαδή οι ρίζες, τα ριζώματα, οι βολβοί και οι κόνδυλοι, είναι ευπαθές σε προσβολές από ασθένειες, έντομα εδάφους και νηματώδεις, ενώ οι βλάβες που προκαλούνται στερούν από τα φυτά ένα μέρος ή και το σύνολο των θρεπτικών στοιχείων και του νερού που προσλαμβάνουν από αυτά. Οι κύριες μυκητολογικές προσβολές προέρχονται από είδη του γένους Φυτόφθορα, από Βασιδιομύκητες, όπως η Armillariella mellea και ο Meripilus, και από Αδρομυκώσεις, όπως το Fusarium και το Verticillium. Τα καρκινώματα των ριζών οφείλονται σε προσβολές από βακτήρια, και συγκεκριμένα από το Agrobacterium tumefaciens. Οι κύριες εντομολογικές προσβολές είναι από την Αγρότιδα, τη Μηλολόνθη, τον Σιδηροσκώληκα και μερικές προνύμφες Λεπιδοπτέρων, ενώ παραμορφώσεις των ριζών προκαλούν οι νηματώδεις των γενών Tylenchulus και Meloidogyne. Σήψεις προκαλούνται και από φυσιολογικά αίτια, όπως η ασφυξία των ριζών από υπερβολικό πότισμα ή από υπερβολική συγκέντρωση νερού μετά από βροχόπτωση στο επίπεδο του ριζικού συστήματος, ενώ στις αγροτικές κυρίως περιοχές ζημιές μπορεί να προκληθούν και από τρωκτικά, δηλαδή τυφλοπόντικες και λαγούς. Ιδιαίτερα σοβαρή είναι η προσβολή της βάσης του κορμού και των ριζών από μύκητες του γένους Φυτόφθορα, που εκδηλώνεται στα τέλη του χειμώνα και τις αρχές της άνοιξης με περιορισμένη ή καθόλου βλάστηση στα νεαρά φυτά και έκπτυξη καχεκτικών βλαστών στα ώριμα, και το καλοκαίρι με χλώρωση, μικροφυλλία, απογύμνωση και νέκρωση των βλαστών· η καταπολέμηση με χημικά μέσα είναι πρακτικά αδύνατη και συνιστάται η χρήση υγιών φυτών, η αποφυγή διατήρησης υγρασίας γύρω από τον λαιμό και η άμεση απομάκρυνση και καταστροφή των προσβλημένων φυτών. Η αντιμετώπιση γίνεται γενικά με τη χρήση των κατάλληλων σκευασμάτων ανά κατηγορία, ενώ ως γενικό προληπτικό μέτρο καλό είναι να αποφεύγεται η καλλιέργεια σε εδάφη επιβαρυμένα με κάποιο από τα παραπάνω παθογόνα αίτια χωρίς την παρεμβολή κάποιου χρονικού διαστήματος ακαλλιέργειας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα προβλήματα της συνολικής εικόνας του φυτού

Ερώτηση: Ποια είναι τα προβλήματα της συνολικής εικόνας του φυτού;

Απάντηση:

• Το βιβλίο (§9.8, σελ. 251-252) αναφέρει τέσσερα προβλήματα που δεν εντοπίζονται σε ένα μόνο όργανο αλλά αλλοιώνουν τη συνολική εικόνα του φυτού.

  ① ΧΑΜΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ — ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ Ο ΠΑΓΕΤΟΣ

  «Οι χαμηλές θερμοκρασίες μπορούν να προξενήσουν βλάβες σε όλο το φυτό, ιδιαίτερα στην περίπτωση του παγετού. Οι ιστοί των φύλλων και των βλαστών καταστρέφονται και έτσι δημιουργούνται προβλήματα στη διαδικασία της φωτοσύνθεσης και της κυκλοφορίας των θρεπτικών υλικών με αποτέλεσμα την κακή εικόνα του φυτού.»

• ② ΞΗΡΑΣΙΑ

  «Αντίστοιχα προβλήματα παρουσιάζονται σε συνθήκες ξηρασίας, επειδή το φυτό αδυνατεί να αποκαταστήσει το νερό που χάνει μέσα από τη διαδικασία της διαπνοής. Έτσι επηρεάζεται το υδατικό ισοζύγιο, τα κύτταρα συρρικνώνονται, οι βασικές λειτουργίες αναστέλλονται και επέρχεται μαρασμός του φυτού.»

  Η ΑΛΥΣΙΔΑ ΤΗΣ ΞΗΡΑΣΙΑΣ
  ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΡΟΥ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΠΝΟΗ > ΠΡΟΣΛΗΨΗ
  ↓
  ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΤΟΥ ΥΔΑΤΙΚΟΥ ΙΣΟΖΥΓΙΟΥ
  ↓
  ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ ΤΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ
  ↓
  ΑΝΑΣΤΟΛΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ
  ↓
  ΜΑΡΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ

  ③ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΕΣ ΑΡΔΕΥΣΕΙΣ — ΤΟ ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΑΚΡΟ «Οι υπερβολικές αρδεύσεις δημιουργούν ασφυκτικές συνθήκες στο ριζόστρωμα, με αποτέλεσμα την έλλειψη αερισμού των ριζών και έμμεση συνέπεια την εμφάνιση συμπτωμάτων χλώρωσης (κιτρίνισμα) στα φύλλα.» ⚠️ Το σύμπτωμα (κιτρίνισμα των φύλλων) εμφανίζεται μακριά από την αιτία (ασφυξία στη ρίζα) — γι' αυτό το βιβλίο τονίζει ότι είναι «έμμεση συνέπεια».

• ④ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ΑΠΟ ΙΟΥΣ

  «Η προσβολή από ιούς μπορεί να προκαλέσει ελαττωματική ανάπτυξη των φυτών (νανισμός, μωσαϊκά των φύλλων, βλαστομανία, μικροφυλλία).»

  ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΤΩΝ ΙΩΣΕΩΝ
  ΝΑΝΙΣΜΟΣ           το φυτό μένει ΜΙΚΡΟ
  ΜΩΣΑΪΚΑ ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ ανομοιόμορφος χρωματισμός του ελάσματος
  ΒΛΑΣΤΟΜΑΝΙΑ        υπερβολική έκπτυξη ΑΔΥΝΑΜΩΝ ΒΛΑΣΤΩΝ
  ΜΙΚΡΟΦΥΛΛΙΑ        ΜΙΚΡΑ ΦΥΛΛΑ

  ⚠️ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΤΡΟΠΟΙ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ, αυτούσια: «με ασθενές πολλαπλασιαστικό υλικό, με τα τσιμπήματα των εντόμων και με τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται στο κλάδεμα, όταν αυτά δεν απολυμαίνονται». ➜ Και οι τρεις είναι προλήψιμοι: υγιές πολλαπλασιαστικό υλικό, έλεγχος των εντόμων-φορέων (π.χ. οι θρίπες, που κατά τη §9.4.2 «μπορούν να προκαλέσουν ζημιά και σαν φορείς ιώσεων»), και απολύμανση των εργαλείων.

•   ΣΥΝΟΨΗ — ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΤΟΥΣ
  
    ΑΙΤΙΑ                    ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΣ              ΤΕΛΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ
    ΧΑΜΗΛΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ /   ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΙΣΤΩΝ →    ΚΑΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ
    ΠΑΓΕΤΟΣ                  ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗ         ΦΥΤΟΥ
                             ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ
                             ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ
    ΞΗΡΑΣΙΑ                  ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΥΔΑΤΙΚΟΥ     ΜΑΡΑΣΜΟΣ
                             ΙΣΟΖΥΓΙΟΥ → ΣΥΡΡΙΚΝΩΣΗ
                             ΚΥΤΤΑΡΩΝ
    ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΕΣ ΑΡΔΕΥΣΕΙΣ    ΑΣΦΥΞΙΑ ΡΙΖΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ  ΧΛΩΡΩΣΗ
                             → ΕΛΛΕΙΨΗ ΑΕΡΙΣΜΟΥ      (ΚΙΤΡΙΝΙΣΜΑ)
                                                     ΤΩΝ ΦΥΛΛΩΝ
    ΙΟΙ                      ΕΛΑΤΤΩΜΑΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ  ΝΑΝΙΣΜΟΣ · ΜΩΣΑΪΚΑ
                                                     ΒΛΑΣΤΟΜΑΝΙΑ ·
                                                     ΜΙΚΡΟΦΥΛΛΙΑ
  
    ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ: ΚΑΙ Η ΞΗΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΕΣ ΑΡΔΕΥΣΕΙΣ
       ΒΛΑΠΤΟΥΝ — ΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΟΥΤΕ ΛΙΓΟ ΟΥΤΕ ΠΟΛΥ

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα προβλήματα της συνολικής εικόνας του φυτού είναι τέσσερα. Πρώτον, οι χαμηλές θερμοκρασίες, ιδιαίτερα στην περίπτωση του παγετού, που καταστρέφουν τους ιστούς των φύλλων και των βλαστών και δημιουργούν προβλήματα στη διαδικασία της φωτοσύνθεσης και της κυκλοφορίας των θρεπτικών υλικών, με αποτέλεσμα την κακή εικόνα του φυτού. Δεύτερον, η ξηρασία, επειδή το φυτό αδυνατεί να αποκαταστήσει το νερό που χάνει μέσα από τη διαδικασία της διαπνοής· έτσι επηρεάζεται το υδατικό ισοζύγιο, τα κύτταρα συρρικνώνονται, οι βασικές λειτουργίες αναστέλλονται και επέρχεται μαρασμός του φυτού. Τρίτον, οι υπερβολικές αρδεύσεις, που δημιουργούν ασφυκτικές συνθήκες στο ριζόστρωμα, με αποτέλεσμα την έλλειψη αερισμού των ριζών και έμμεση συνέπεια την εμφάνιση συμπτωμάτων χλώρωσης, δηλαδή κιτρινίσματος, στα φύλλα. Τέταρτον, η προσβολή από ιούς, που μπορεί να προκαλέσει ελαττωματική ανάπτυξη των φυτών, δηλαδή νανισμό, μωσαϊκά των φύλλων, βλαστομανία και μικροφυλλία· η μετάδοση των ιών γίνεται με ασθενές πολλαπλασιαστικό υλικό, με τα τσιμπήματα των εντόμων και με τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται στο κλάδεμα, όταν αυτά δεν απολυμαίνονται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα κυριότερα προβλήματα των χλοοταπήτων

Ερώτηση: Ποια είναι τα κυριότερα προβλήματα των χλοοταπήτων;

Απάντηση:

• Το βιβλίο (§9.9, σελ. 252-256) απαριθμεί οκτώ κατηγορίες προβλημάτων.

  ① ΕΛΛΕΙΨΗ ΝΕΡΟΥ

  «Τα περισσότερα είδη χλοοτάπητα απαιτούν μεγάλες ποσότητες νερού ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες. Η έλλειψη νερού αδυνατίζει το χλοοτάπητα δημιουργώντας κιτρινίσματα, ενώ η παρατεταμένη έλλειψη άρδευσης μπορεί να οδηγήσει στην ολοκληρωτική καταστροφή του.»

  ② ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΑΕΡΙΣΜΟΥ

  «Η συμπίεση του χώματος που δημιουργείται με τον καιρό και τη χρήση, ιδίως σε αθλητικά γήπεδα και πάρκα, δεν επιτρέπει τον αερισμό του εδάφους, την ανάπτυξη των ριζών σε βάθος και την εύκολη απορρόφηση των χημικών λιπασμάτων.»

• ③ ΕΛΛΙΠΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗ

  «Τα διαδοχικά κουρέματα αδυνατίζουν το χλοοτάπητα με αποτέλεσμα να χάνει σιγά-σιγά το πράσινο χρώμα του, από το οποίο εξαρτάται η αισθητική του αξία. Για το λόγο αυτό ο χλοοτάπητας χρειάζεται περισσότερο άζωτο σε σχέση με το φώσφορο και το κάλιο. Γενικός κανόνας είναι να χορηγείται το λίπασμα σε μικρές ποσότητες και συχνά, παρά σε μεγαλύτερες και κατά αραιά διαστήματα.»

  ④ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΕΝΤΟΜΩΝ

    ΕΝΤΟΜΑ ΕΔΑΦΟΥΣ — «ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΟΥΝ ΤΟ ΡΙΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ»
       ΑΓΡΟΤΙΣ (Euxoa segetum) ΚΟΙΝΩΣ ΚΑΡΑΦΑΤΜΕ
       ΜΗΛΟΛΟΝΘΗ (Melolontha melolontha)
       ΕΙΔΗ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ Tipula
       ➜ «ΔΗΛΗΤΗΡΙΑΣΜΕΝΑ ΔΟΛΩΜΑΤΑ ΚΑΙ ΨΕΚΑΣΜΟΙ»
    ΜΥΡΜΗΓΚΙΑ — «κάνουν ζημιές ΚΥΡΙΩΣ ΣΤΗ ΣΠΟΡΑ, γιατί ΜΑΖΕΥΟΥΝ ΤΟΥΣ
       ΣΠΟΡΟΥΣ με αποτέλεσμα ΤΟ ΑΝΟΜΟΙΟΜΟΡΦΟ ΦΥΤΡΩΜΑ» ➜ ΨΕΚΑΣΜΟΙ

  ⑤ ΟΙ ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ

  «Είναι εχθροί ζωικής προέλευσης, αόρατοι στο γυμνό μάτι, που προσβάλλουν τις ρίζες του χλοοτάπητα με αποτέλεσμα να τις καταστρέφουν. Για την αντιμετώπισή τους εφαρμόζονται ειδικά φάρμακα (νηματωδοκτόνα).»

  ⑥ Η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΖΩΩΝ

  «Όπως σκυλιά, γάτες: αυτά δημιουργούν προβλήματα στη χλόη με τα περιττώματά τους» (Εικ. 9.10: «Ζημιά από ούρα σκύλου»).

• ⑦ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΜΥΚΗΤΩΝ — πέντε μύκητες (βλ. αναλυτικά την ερώτηση 11):

    ΕΛΜΙΝΘΟΣΠΟΡΙΑ · ΠΥΘΙΟ · ΡΙΖΟΚΤΟΝΙΑ · ΣΚΩΡΙΑΣΗ · ΦΟΥΖΑΡΙΟ

  ⑧ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ

  «Κάθε φυτό που αναπτύσσεται αυτόκλητο ανάμεσα στα φυτά του χλοοτάπητα είναι ζιζάνιο. Τα ζιζάνια εισβάλλουν στους εξασθενημένους χλοοτάπητες κυρίως το καλοκαίρι, τους ανταγωνίζονται σε θρεπτικά στοιχεία και υγρασία και με την πάροδο του χρόνου κυριαρχούν και αλλοιώνουν την αισθητική του χλοοτάπητα.»

  ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΤΟΥ ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΑ
  · ΒΟΤΑΝΙΣΜΑ — «χρησιμοποιείται ΕΛΑΧΙΣΤΑ γιατί είναι ΑΡΓΗ ΚΑΙ
  ΚΟΠΙΑΣΤΙΚΗ ΔΟΥΛΕΙΑ»
  · ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΙΑ — ΨΕΚΑΣΜΟΙ «ΚΥΡΙΩΣ ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ (ΣΠΑΝΙΟΤΕΡΑ ΤΟ
  ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ) ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ», με ΕΚΛΕΚΤΙΚΑ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ ΜΕ ΒΑΣΗ
  ΤΑ 2,4D, MCPA, MCPP
  ⚠️ «Η ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΨΕΚΑΣΜΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΖΕΣΤΗ, ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΑ ΚΑΙ
  ΧΩΡΙΣ ΒΡΟΧΗ»
  ⚠️ ΣΤΟΥΣ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΟΥΣ ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΕΣ: «Ο ΠΡΩΤΟΣ ΨΕΚΑΣΜΟΣ ΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΑ
  ΝΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΕΝΑ ΜΗΝΑ ΜΕΤΑ ΤΟ ΦΥΤΡΩΜΑ ΤΩΝ ΣΠΟΡΩΝ»

•   ΣΥΝΟΨΗ — ΤΑ ΟΚΤΩ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΑ
  
    ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΙΚΑ (ΜΗ ΠΑΡΑΣΙΤΙΚΑ)
       ① ΕΛΛΕΙΨΗ ΝΕΡΟΥ      → ΚΙΤΡΙΝΙΣΜΑΤΑ έως ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
       ② ΑΕΡΙΣΜΟΣ           → ΣΥΜΠΙΕΣΗ ΧΩΜΑΤΟΣ, ΡΗΧΕΣ ΡΙΖΕΣ, ΚΑΚΗ
                               ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ
       ③ ΕΛΛΙΠΗΣ ΛΙΠΑΝΣΗ    → ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΟΥ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΧΡΩΜΑΤΟΣ
    ΒΙΟΤΙΚΑ
       ④ ΕΝΤΟΜΑ             → ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΡΙΖΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ /
                               ΑΝΟΜΟΙΟΜΟΡΦΟ ΦΥΤΡΩΜΑ (μυρμήγκια)
       ⑤ ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ         → ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΡΙΖΩΝ (αόρατοι!)
       ⑥ ΖΩΑ (ΣΚΥΛΙΑ,ΓΑΤΕΣ) → ΖΗΜΙΑ ΑΠΟ ΠΕΡΙΤΤΩΜΑΤΑ
       ⑦ ΜΥΚΗΤΕΣ            → ΚΗΛΙΔΕΣ, ΔΑΚΤΥΛΙΟΙ, ΦΟΥΣΚΑΛΕΣ
       ⑧ ΖΙΖΑΝΙΑ            → ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ

  ⚠️ Παρατηρήστε την αλυσίδα: η ελλιπής λίπανση και τα προβλήματα αερισμού εξασθενούν τον χλοοτάπητα — και τα ζιζάνια «εισβάλλουν στους εξασθενημένους χλοοτάπητες». Η καλή συντήρηση είναι επομένως και πρόληψη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα προβλήματα των χλοοταπήτων είναι οκτώ. Πρώτον, η έλλειψη νερού: τα περισσότερα είδη απαιτούν μεγάλες ποσότητες νερού ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες, και η έλλειψη αδυνατίζει τον χλοοτάπητα δημιουργώντας κιτρινίσματα, ενώ η παρατεταμένη έλλειψη άρδευσης μπορεί να οδηγήσει στην ολοκληρωτική καταστροφή του. Δεύτερον, τα προβλήματα αερισμού: η συμπίεση του χώματος που δημιουργείται με τον καιρό και τη χρήση, ιδίως σε αθλητικά γήπεδα και πάρκα, δεν επιτρέπει τον αερισμό του εδάφους, την ανάπτυξη των ριζών σε βάθος και την εύκολη απορρόφηση των χημικών λιπασμάτων. Τρίτον, η ελλιπής λίπανση: τα διαδοχικά κουρέματα αδυνατίζουν τον χλοοτάπητα, που χάνει σιγά-σιγά το πράσινο χρώμα του, από το οποίο εξαρτάται η αισθητική του αξία· γι' αυτό χρειάζεται περισσότερο άζωτο σε σχέση με τον φώσφορο και το κάλιο, με γενικό κανόνα να χορηγείται το λίπασμα σε μικρές ποσότητες και συχνά. Τέταρτον, τα προβλήματα εντόμων: ορισμένα έντομα εδάφους, όπως η Αγρότις, κοινώς καραφατμέ, η Μηλολόνθη και είδη του γένους Tipula, καταστρέφουν το ριζικό σύστημα και καταπολεμούνται με δηλητηριασμένα δολώματα και ψεκασμούς, ενώ τα μυρμήγκια κάνουν ζημιές κυρίως στη σπορά, γιατί μαζεύουν τους σπόρους και προκαλούν ανομοιόμορφο φύτρωμα. Πέμπτον, οι νηματώδεις, εχθροί ζωικής προέλευσης αόρατοι στο γυμνό μάτι, που προσβάλλουν και καταστρέφουν τις ρίζες και αντιμετωπίζονται με νηματωδοκτόνα. Έκτον, η δραστηριότητα διαφόρων ζώων, όπως σκυλιά και γάτες, που δημιουργούν προβλήματα στη χλόη με τα περιττώματά τους. Έβδομον, τα προβλήματα μυκήτων, δηλαδή τα ελμινθοσπόρια, το πύθιο, η ριζοκτόνια, η σκωρίαση και το φουζάριο. Και όγδοον, τα προβλήματα ζιζανίων: κάθε φυτό που αναπτύσσεται αυτόκλητο ανάμεσα στα φυτά του χλοοτάπητα είναι ζιζάνιο, και τα ζιζάνια εισβάλλουν στους εξασθενημένους χλοοτάπητες κυρίως το καλοκαίρι, τους ανταγωνίζονται σε θρεπτικά στοιχεία και υγρασία και τελικά κυριαρχούν και αλλοιώνουν την αισθητική τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι μύκητες των χλοοταπήτων και η αντιμετώπισή τους

Ερώτηση: Αναφέρατε τους κυριότερους μύκητες που δημιουργούν πρόβλημα στους χλοοτάπητες καθώς και την αντιμετώπισή τους.

Απάντηση:

• Το βιβλίο (§9.9, σελ. 253-255) αναφέρει πέντε μύκητες.

  ① ΕΛΜΙΝΘΟΣΠΟΡΙΑ (Bipolaris, Drechslera, Exherohilum spp.)

  «Ορισμένα είδη προσβάλλουν τα φυτά με καιρό κρύο και υγρασία, ενώ άλλα στις ζέστες του καλοκαιριού. Δημιουργούν κηλίδες καφέ που καταλήγουν πορφυρές. Συνιστάται ο ψεκασμός με τα κατάλληλα μυκητοκτόνα (π.χ. Captan, Zineb).»

  ② ΠΥΘΙΟ (Pythium sp)

  «Παρατηρούνται προσβολές στα σημεία που νεροκρατούν (Εικ. 9.11, 9.12). Ευνοείται από την υψηλή θερμοκρασία. Πρέπει να αποφεύγεται το υπερβολικό πότισμα και η λίπανση. Συνιστάται ψεκασμός με μυκητοκτόνα.»

• ③ ΡΙΖΟΚΤΟΝΙΑ (Rizoctonia solani)

  «Ευνοείται από υπερβολική θερμοκρασία και υγρασία. Οι περιοχές του χλοοτάπητα που προσβάλλονται χωρίζονται από ένα δακτύλιο καπνιάς ή μία στεφάνη από μυκήλιο (Εικ. 9.13, 9.14). Συνιστάται ψεκασμός με μυκητοκτόνο.»

  
  Η ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΡΙΖΟΚΤΟΝΙΑΣ

      ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒  ΥΓΙΗΣ ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΑΣ
      ▒▒▒▒▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▒▒▒▒▒▒  ← ΔΑΚΤΥΛΙΟΣ ΚΑΠΝΙΑΣ /
      ▒▒▓▓░░░░░░░░░░▓▓▒▒▒▒     ΣΤΕΦΑΝΗ ΑΠΟ ΜΥΚΗΛΙΟ
      ▒▒▓▓░░ΠΡΟΣΒΟΛΗ░▓▓▒▒▒
      ▒▒▓▓░░░░░░░░░░▓▓▒▒▒▒
      ▒▒▒▒▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▒▒▒▒▒▒
      ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒

  
  **④ ΣΚΩΡΙΑΣΗ (Puccina coronata)**
  > «Δημιουργεί στα φύλλα **φουσκάλες που περιέχουν κοκκινωπή σκόνη**. **Ιδιαίτερα ευπαθείς οι χλοοτάπητες με πολλή υγρασία και κακή αποστράγγιση.** Καταπολεμείται με **μυκητοκτόνα (π.χ. Zineb)**.»
  
  **⑤ ΦΟΥΖΑΡΙΟ (Fusarium)**
  > «**Ευνοείται από υγρασία και χαμηλή θερμοκρασία.** Δημιουργεί **κηλίδες ακανόνιστες κοκκινωπές ή γκρίζες**. Συνιστάται **ψεκασμός με μυκητοκτόνα (π.χ. Thiram, Benlate)**.»

•   ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ
  
    ΜΥΚΗΤΑΣ        ΕΥΝΟΪΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ     ΣΥΜΠΤΩΜΑ          ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ
    ΕΛΜΙΝΘΟ-      ΑΛΛΑ ΕΙΔΗ: ΚΡΥΟ ΚΑΙ   ΚΗΛΙΔΕΣ ΚΑΦΕ      ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΑ
    ΣΠΟΡΙΑ         ΥΓΡΑΣΙΑ                ΠΟΥ ΚΑΤΑΛΗΓΟΥΝ    (CAPTAN,
                   ΑΛΛΑ: ΖΕΣΤΕΣ ΤΟΥ       ΠΟΡΦΥΡΕΣ          ZINEB)
                   ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ
    ΠΥΘΙΟ          ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ     ΣΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΠΟΥ    ΑΠΟΦΥΓΗ
                                          ΝΕΡΟΚΡΑΤΟΥΝ       ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΟΥ
                                                            ΠΟΤΙΣΜΑΤΟΣ ΚΑΙ
                                                            ΛΙΠΑΝΣΗΣ +
                                                            ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΑ
    ΡΙΖΟΚΤΟΝΙΑ     ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗ            ΔΑΚΤΥΛΙΟΣ ΚΑΠΝΙΑΣ ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΟ
                   ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΚΑΙ        Ή ΣΤΕΦΑΝΗ ΑΠΟ
                   ΥΓΡΑΣΙΑ                ΜΥΚΗΛΙΟ
    ΣΚΩΡΙΑΣΗ       ΠΟΛΛΗ ΥΓΡΑΣΙΑ ΚΑΙ     ΦΟΥΣΚΑΛΕΣ ΜΕ      ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΑ
                   ΚΑΚΗ ΑΠΟΣΤΡΑΓΓΙΣΗ      ΚΟΚΚΙΝΩΠΗ ΣΚΟΝΗ   (ZINEB)
    ΦΟΥΖΑΡΙΟ       ΥΓΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΧΑΜΗΛΗ    ΚΗΛΙΔΕΣ           ΜΥΚΗΤΟΚΤΟΝΑ
                   ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ            ΑΚΑΝΟΝΙΣΤΕΣ       (THIRAM,
                                          ΚΟΚΚΙΝΩΠΕΣ Ή      BENLATE)
                                          ΓΚΡΙΖΕΣ

• ⚠️ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΤΩΝ ΠΕΝΤΕ — Η ΥΓΡΑΣΙΑ: και στους πέντε μύκητες η υγρασία εμφανίζεται ως ευνοϊκός παράγοντας· αυτό που τους ξεχωρίζει είναι η θερμοκρασία:

    ΥΓΡΑΣΙΑ + ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ  → ΠΥΘΙΟ · ΡΙΖΟΚΤΟΝΙΑ
    ΥΓΡΑΣΙΑ + ΧΑΜΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ → ΦΟΥΖΑΡΙΟ
    ΥΓΡΑΣΙΑ + ΚΑΚΗ ΑΠΟΣΤΡΑΓΓΙΣΗ  → ΣΚΩΡΙΑΣΗ
    ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΑΚΡΑ              → ΕΛΜΙΝΘΟΣΠΟΡΙΑ (ανάλογα με το είδος)

  ➜ Γι' αυτό η πρόληψη στους χλοοτάπητες περνά από τον έλεγχο του νερού: το βιβλίο συνιστά ρητά για το πύθιο να «αποφεύγεται το υπερβολικό πότισμα και η λίπανση», ενώ για τη σκωρίαση ενοχοποιεί την «κακή αποστράγγιση». ⚠️ ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΟΠΩΣ ΤΑ ΤΥΠΩΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: «Exherohilum», «Rizoctonia solani», «Puccina coronata» — τα ορθά είναι Exserohilum, Rhizoctonia solani, Puccinia coronata.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βιβλίο αναφέρει πέντε μύκητες. Πρώτον, τα ελμινθοσπόρια, δηλαδή τα Bipolaris, Drechslera και Exherohilum: ορισμένα είδη προσβάλλουν τα φυτά με καιρό κρύο και υγρασία, ενώ άλλα στις ζέστες του καλοκαιριού, και δημιουργούν κηλίδες καφέ που καταλήγουν πορφυρές· συνιστάται ψεκασμός με τα κατάλληλα μυκητοκτόνα, όπως το Captan και το Zineb. Δεύτερον, το πύθιο, με προσβολές στα σημεία που νεροκρατούν, που ευνοείται από την υψηλή θερμοκρασία· πρέπει να αποφεύγεται το υπερβολικό πότισμα και η λίπανση και συνιστάται ψεκασμός με μυκητοκτόνα. Τρίτον, η ριζοκτόνια, που ευνοείται από υπερβολική θερμοκρασία και υγρασία και της οποίας οι προσβεβλημένες περιοχές χωρίζονται από έναν δακτύλιο καπνιάς ή μία στεφάνη από μυκήλιο· συνιστάται ψεκασμός με μυκητοκτόνο. Τέταρτον, η σκωρίαση, που δημιουργεί στα φύλλα φουσκάλες οι οποίες περιέχουν κοκκινωπή σκόνη και πλήττει ιδιαίτερα τους χλοοτάπητες με πολλή υγρασία και κακή αποστράγγιση· καταπολεμείται με μυκητοκτόνα, όπως το Zineb. Πέμπτον, το φουζάριο, που ευνοείται από υγρασία και χαμηλή θερμοκρασία και δημιουργεί κηλίδες ακανόνιστες κοκκινωπές ή γκρίζες· συνιστάται ψεκασμός με μυκητοκτόνα, όπως το Thiram και το Benlate. Κοινός παράγοντας και για τους πέντε είναι η υγρασία, ενώ τους ξεχωρίζει η θερμοκρασία, γι' αυτό και η πρόληψη περνά από τον έλεγχο του νερού και την καλή αποστράγγιση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η αντιμετώπιση των ζιζανίων

Ερώτηση: Πώς αντιμετωπίζονται τα ζιζάνια;

Απάντηση:

• ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ ΕΝΟΧΛΟΥΝ (§9.10, σελ. 256): «Πρόκειται για φυτά κυρίως ποώδη, τα οποία φυτρώνουν σχεδόν οπουδήποτε και ανταγωνίζονται τα καλλιεργούμενα φυτά σε θρεπτικά στοιχεία, νερό και φωτισμό. Συνήθως είναι φυτά ταχείας ανάπτυξης και πολλαπλασιάζονται με πολύ γοργούς ρυθμούς. Η παρουσία τους υποβαθμίζει την εικόνα του κήπου και γι' αυτό η αντιμετώπισή τους είναι επιβεβλημένη.»

  ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΜΕΘΟΔΟΙ (§9.10.1) — αυτούσια:

    α. ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΜΕ ΤΑ ΧΕΡΙΑ (ΒΟΤΑΝΙΣΜΑ)
    β. ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΜΕ ΜΗΧΑΝΙΚΑ ΜΕΣΑ (ΣΚΑΛΙΣΜΑ, ΟΡΓΩΜΑΤΑ κ.ά.)
    γ. ΑΜΕΙΨΙΣΠΟΡΑ
    δ. ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΜΕ ΦΥΣΙΚΑ ΜΕΣΑ (ΦΩΤΙΑ, ΚΑΤΑΚΛΙΣΗ κ.λπ.)
    ε. ΧΗΜΙΚΗ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ

• ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΕΚΤΑΣΕΙΣ — ΟΙ ΣΥΝΗΘΕΣΤΕΡΟΙ ΤΡΟΠΟΙ

    · ΒΟΤΑΝΙΣΜΑ (ΣΚΑΛΙΣΜΑ - ΑΦΑΙΡΕΣΗ ΜΕ ΤΑ ΧΕΡΙΑ)
    · ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ (ΦΡΕΖΑΡΙΣΜΑ)
    · ΚΑΛΥΨΗ ΤΟΥ ΓΥΜΝΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ «με διάφορα υλικά, όπως ΦΛΟΙΟΣ ΠΕΥΚΟΥ,
       ΠΕΤΡΕΣ, ΧΑΛΙΚΙ, ΦΥΛΛΑ ΠΟΛΥΑΙΘΥΛΕΝΙΟΥ ή ΓΕΩΥΦΑΣΜΑΤΑ, έτσι ώστε ΝΑ
       ΜΗΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΓΙΑ ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΧΘΟΥΝ ΤΑ ΖΙΖΑΝΙΑ»
    · ⚠️ Ο ΤΡΟΠΟΣ ΜΕ ΚΑΛΛΩΠΙΣΤΙΚΗ ΑΞΙΑ: «Η ΠΥΚΝΗ ΦΥΤΕΥΣΗ ΜΕ ΦΥΤΑ
       ΕΔΑΦΟΚΑΛΥΨΗΣ, τα οποία είναι συνήθως ΕΡΠΟΝΤΑ και ΣΚΙΑΖΟΥΝ ΤΟ
       ΓΥΜΝΟ ΕΔΑΦΟΣ ΜΗΝ ΕΠΙΤΡΕΠΟΝΤΑΣ ΣΤΑ ΖΙΖΑΝΙΑ ΝΑ ΑΝΑΠΤΥΧΘΟΥΝ»
       ΕΙΔΗ: ΥΠΕΡΙΚΟ · ΒΙΓΚΑ · ΜΕΣΗΜΒΡΙΑΝΘΕΜΟ · ΔΙΜΟΡΦΟΘΗΚΗ · ΠΟΤΕΝΤΙΛΑ

  ΤΑ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ (§9.10.1.1)

    ΚΑΤΑ ΤΟ ΦΑΣΜΑ
       ΕΚΛΕΚΤΙΚΑ «ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΟΥΝ ΕΝΑ Ή ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΖΙΖΑΝΙΑ… ΔΕΝ ΠΡΟΞΕΝΟΥΝ
          ΖΗΜΙΑ ΣΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΑ ΦΥΤΑ»
       ΚΑΘΟΛΙΚΑ «ΕΞΙΣΟΥ ΦΥΤΟΤΟΞΙΚΑ ΓΙΑ ΤΑ ΖΙΖΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΑ»
    ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ
       ΕΠΑΦΗΣ «ΝΕΚΡΩΝΟΥΝ ΜΟΝΟ ΤΑ ΜΕΡΗ ΜΕ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΕΡΧΟΝΤΑΙ ΣΕ ΕΠΑΦΗ»
       ΔΙΑΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΑ «ΑΠΟΡΡΟΦΟΥΝΤΑΙ… ΜΕΤΑΚΙΝΟΥΝΤΑΙ ΠΡΟΣ ΤΑ ΚΑΤΩ,
          ΝΕΚΡΩΝΟΝΤΑΣ… ΤΑ ΑΨΕΚΑΣΤΑ ΜΕΡΗ (ΡΙΖΩΜΑΤΩΝ, ΚΟΝΔΥΛΩΝ)»
       ΕΔΑΦΟΥΣ «ΕΜΠΟΔΙΖΟΥΝ Ή ΠΕΡΙΟΡΙΖΟΥΝ ΤΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ»
    ⚠️ Η ΔΟΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΕΔΑΦΟΣ: ΠΛΟΥΣΙΑ ΣΕ ΑΡΓΙΛΟ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΟΥΣΙΑ →
       ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΔΟΣΗ· ΑΜΜΩΔΗ Ή ΦΤΩΧΑ → ΜΕΙΩΜΕΝΗ
       ⚠️⚠️ ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ σε ΑΜΜΩΔΕΣ, ΠΟΛΥ ΕΛΑΦΡΟ Ή ΧΑΛΙΚΩΔΕΣ έδαφος ή με
          ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΟΥΣΙΑ < 1% (ΚΑΤΑ ΒΑΡΟΣ), «επειδή ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ
          ΖΗΜΙΑΣ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ»

• Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ (§9.10.1.2)

    ΤΡΟΠΟΣ: «ΨΕΚΑΣΜΟΣ ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ Ή ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ή και ΔΙΑΣΠΟΡΑ ΣΤΟ
       ΕΔΑΦΟΣ (όταν είναι κοκκώδη) με ΕΙΔΙΚΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ή ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΔΙΑΝΟΜΕΙΣ
       ή ακόμα και ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ»
    ΟΓΚΟΣ ΨΕΚΑΣΤΙΚΟΥ ΥΓΡΟΥ
       ΜΙΚΡΟΣ 5-10 lt/στρέμμα · ΚΑΝΟΝΙΚΟΣ 20-60 lt/στρέμμα ·
       ΜΕΓΑΛΟΣ πάνω από 60 lt/στρέμμα
    ΧΡΟΝΟΣ
       ΠΡΟΣΠΑΡΤΙΚΗ / ΠΡΟΦΥΤΕΥΤΙΚΗ «ΠΡΙΝ ΤΗ ΣΠΟΡΑ Ή ΤΟ ΦΥΤΕΜΑ»
       ΠΡΟΦΥΤΡΩΤΙΚΗ «ΜΕΤΑ ΤΗ ΣΠΟΡΑ ΚΑΙ ΠΡΙΝ ΦΥΤΡΩΣΕΙ Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ»
       ΜΕΤΑΦΥΤΡΩΤΙΚΗ «ΜΕΤΑ ΤΟ ΦΥΤΡΩΜΑ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ»
    ΕΙΔΟΣ
       ΓΕΝΙΚΕΣ «στην καλλιέργεια ΚΑΙ στα ζιζάνια (ΜΕ ΕΚΛΕΚΤΙΚΑ)»
       ΚΑΤΕΥΘΥΝΟΜΕΝΕΣ «ΜΟΝΟ ΣΤΑ ΖΙΖΑΝΙΑ… ΝΑ ΜΗ ΔΙΑΒΡΑΧΕΙ Η ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ
          (ΜΕ ΚΑΘΟΛΙΚΑ)»
       ΣΕ ΛΩΡΙΔΕΣ / ΚΗΛΙΔΕΣ «Για ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ή όταν ΤΑ ΖΙΖΑΝΙΑ ΔΕΝ
          ΚΑΛΥΠΤΟΥΝ ΟΛΗ ΤΗΝ ΕΚΤΑΣΗ»

• ΟΙ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ (§9.10.1.3)

  «Όλα τα ζιζανιοκτόνα θα πρέπει να θεωρούνται επικίνδυνα παρόλο που με τη σωστή εφαρμογή τους οι κίνδυνοι περιορίζονται. Οι πιθανοί κίνδυνοι αφορούν τους ανθρώπους, τα ζώα, τη φυσική χλωρίδα και τις ευαίσθητες καλλιέργειες.»

  
  ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΤΡΟΠΟΙ ΖΗΜΙΑΣ ΣΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΟΥΜΕΝΑ ΦΥΤΑ
  α) ΜΙΚΡΟΣΤΑΓΟΝΙΔΙΑ ΠΟΥ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΕΜΟ
  β) ΨΕΚΑΣΤΙΚΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ ΜΕ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΩΝ
  γ) ΜΕΓΑΛΗ ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ
  δ) ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΜΕ ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ ΒΡΟΧΗΣ Ή ΤΟΥ ΑΡΔΕΥΤΙΚΟΥ ΔΙΚΤΥΟΥ

  ΤΑ ΤΡΙΑ ΜΕΤΡΑ · ΨΕΚΑΣΜΟΣ ΣΕ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΑΠΝΟΙΑΣ, ΜΕ ΜΙΚΡΗ ΠΙΕΣΗ (1-2 Atm) ΚΑΙ ΚΑΤΑΛΛΗΛΑ ΑΚΡΟΦΥΣΙΑ · ΑΠΟΦΥΓΗ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΙΔΙΩΝ ΨΕΚΑΣΤΙΚΩΝ ΓΙΑ ΑΛΛΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ · ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΣΤΗ ΣΥΝΙΣΤΩΜΕΝΗ ΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΤΙΚΕΤΑΣ, ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΜΕΙΞΗ ΜΕ ΑΛΛΑ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΑ

  **ΤΑ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ**

  ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΙΑ: glyfosate · paraquat · dichlobenil · simazine ΕΚΛΕΚΤΙΚΑ ΕΥΡΕΙΑΣ ΧΡΗΣΕΩΣ α) ΠΛΑΤΥΦΥΛΛΑ ΖΙΖΑΝΙΑ: 2,4D · MCPA · 2,4,5-T β) ΑΓΡΟΣΤΩΔΗ ΖΙΖΑΝΙΑ: DALAPON ΣΤΟΝ ΧΛΟΟΤΑΠΗΤΑ (§9.9): ΕΚΛΕΚΤΙΚΑ ΜΕ ΒΑΣΗ ΤΑ 2,4D, MCPA, MCPP· ΨΕΚΑΣΜΟΙ ΚΥΡΙΩΣ ΤΗΝ ΑΝΟΙΞΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ, ΣΕ ΗΜΕΡΑ ΖΕΣΤΗ, ΧΩΡΙΣ ΑΕΡΑ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΒΡΟΧΗ

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ζιζάνια είναι φυτά κυρίως ποώδη που φυτρώνουν σχεδόν οπουδήποτε και ανταγωνίζονται τα καλλιεργούμενα φυτά σε θρεπτικά στοιχεία, νερό και φωτισμό, ενώ η παρουσία τους υποβαθμίζει την εικόνα του κήπου, γι' αυτό και η αντιμετώπισή τους είναι επιβεβλημένη. Οι μέθοδοι αντιμετώπισης είναι πέντε: η αφαίρεση με τα χέρια, δηλαδή το βοτάνισμα, η καταστροφή με μηχανικά μέσα, όπως σκάλισμα και οργώματα, η αμειψισπορά, η καταστροφή με φυσικά μέσα, όπως φωτιά και κατάκλιση, και η χημική καταπολέμηση. Σε μικρές εκτάσεις οι συνηθέστεροι τρόποι είναι το βοτάνισμα, η μηχανική κατεργασία του εδάφους με φρεζάρισμα και η κάλυψη του γυμνού εδάφους με υλικά όπως φλοιός πεύκου, πέτρες, χαλίκι, φύλλα πολυαιθυλενίου ή γεωυφάσματα, ώστε να μην υπάρχει ελεύθερη επιφάνεια· ένας τρόπος που έχει και καλλωπιστική αξία είναι η πυκνή φύτευση με έρποντα φυτά εδαφοκάλυψης, όπως το Υπέρικο, η Βίγκα, το Μεσημβριάνθεμο, η Διμορφοθήκη και η Ποτεντίλα, που σκιάζουν το γυμνό έδαφος. Τα ζιζανιοκτόνα διακρίνονται, ως προς το φάσμα, σε εκλεκτικά, που καταπολεμούν τα ζιζάνια χωρίς να ζημιώνουν την καλλιέργεια, και καθολικά, που είναι εξίσου φυτοτοξικά και για τα δύο, και, ως προς τον τρόπο πρόσληψης, σε επαφής, διασυστηματικά και εδάφους. Η δόση εξαρτάται από το έδαφος: σε εδάφη πλούσια σε άργιλο και οργανική ουσία συνιστάται μεγαλύτερη δόση, ενώ σε αμμώδη ή φτωχά μειωμένη· σε αμμώδη, πολύ ελαφρά ή χαλικώδη εδάφη ή με οργανική ουσία μικρότερη από ένα τοις εκατό η εφαρμογή ζιζανιοκτόνων εδάφους απαγορεύεται. Η εφαρμογή γίνεται με ψεκασμό ή διασπορά, με μικρό όγκο 5 έως 10 λίτρα ανά στρέμμα, κανονικό 20 έως 60 ή μεγάλο πάνω από 60, και χαρακτηρίζεται ως προσπαρτική ή προφυτευτική, προφυτρωτική ή μεταφυτρωτική, ενώ οι εφαρμογές μπορεί να είναι γενικές, κατευθυνόμενες, σε λωρίδες ή σε κηλίδες. Όλα τα ζιζανιοκτόνα πρέπει να θεωρούνται επικίνδυνα, γι' αυτό ο ψεκασμός γίνεται σε συνθήκες άπνοιας με μικρή πίεση μίας με δύο ατμοσφαιρών και κατάλληλα ακροφύσια, αποφεύγεται η χρήση των ίδιων ψεκαστικών για άλλες εφαρμογές φυτοπροστασίας και εφαρμόζεται η συνιστώμενη δόση της ετικέτας χωρίς ανάμειξη με άλλα ζιζανιοκτόνα. Για καθολική ζιζανιοκτονία χρησιμοποιούνται σκευάσματα όπως glyfosate, paraquat, dichlobenil και simazine, ενώ εκλεκτικά ευρείας χρήσεως είναι το 2,4D, το MCPA και το 2,4,5-T για τα πλατύφυλλα και το DALAPON για τα αγροστώδη.

Κριτήρια αξιολόγησης: