Λύσεις των ερωτήσεων του Κεφαλαίου 6 (σελ. 177) – ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΗΠΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις των ερωτήσεων του Κεφαλαίου 6

Αναλυτικές απαντήσεις και στις 10 ερωτήσεις του Κεφαλαίου 6 «Συντήρηση καλλωπιστικών δέντρων, θάμνων και αναρριχώμενων φυτών», με αυτούσια τα χωρία του βιβλίου, σχηματικές αποδόσεις σε ASCII και επισήμανση των τυπογραφικών ιδιαιτεροτήτων και των ασυνεπειών του βιβλίου.

Οι κατηγορίες εργασιών συντήρησης

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες κατηγορίες εργασιών συντήρησης των καλλωπιστικών δέντρων, θάμνων και αναρριχώμενων φυτών;

Απάντηση:

• ΟΙ ΠΕΝΤΕ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ (σελ. 135), αυτούσια: «Η πλειοψηφία πάντως των φυτών που είναι φυτεμένα σε ένα χώρο πρασίνου, έχουν ανάγκη από πότισμα, λίπανση, καταπολέμηση των ζιζανίων, φυτοπροστασία από εχθρούς και ασθένειες και από κλάδεμα.»
• ΚΑΙ ΤΡΕΙΣ ΑΚΟΜΗ ΓΙΑ ΟΡΙΣΜΕΝΑ ΦΥΤΑ: «Επίσης, κάποια ευαίσθητα είδη έχουν ανάγκη προστασίας από ανέμους και παγωνιά, ενώ ορισμένα φυτά που υποφέρουν στη θέση που είναι φυτεμένα, χρειάζονται μεταφύτευση και στήριξη.»

    ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ
    ① ΠΟΤΙΣΜΑ                          ⎫
    ② ΛΙΠΑΝΣΗ                          ⎪
    ③ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ        ⎬ ΓΙΑ ΟΛΑ ΣΧΕΔΟΝ ΤΑ ΦΥΤΑ
    ④ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΕΧΘΡΟΥΣ        ⎪
       ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ                   ⎪
    ⑤ ΚΛΑΔΕΜΑ                          ⎭
    ⑥ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΑΝΕΜΟΥΣ ΚΑΙ ΠΑΓΩΝΙΑ  → ΕΥΑΙΣΘΗΤΑ ΕΙΔΗ
    ⑦ ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗ                        ⎱ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΥΠΟΦΕΡΟΥΝ ΣΤΗ
    ⑧ ΣΤΗΡΙΞΗ                            ⎰ ΘΕΣΗ ΤΟΥΣ

• Η ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 175): «Τα δέντρα, οι θάμνοι και τα αναρριχώμενα για να επιζήσουν και για να αναπτυχθούν σε ένα έργο πρασίνου χρειάζονται συντήρηση. Το πότισμα, η λίπανση, η καταπολέμηση των ζιζανίων, η φυτοπροστασία από εχθρούς και ασθένειες, το κλάδεμα, η μεταφύτευση και η στήριξη είναι οι κυριότερες εργασίες συντήρησης.»
• ⚠️ ΙΣΧΥΟΥΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΦΥΤΩΝ — το βιβλίο το επαναλαμβάνει ρητά:

    ΘΑΜΝΟΙ (§6.2): «οι καλλωπιστικοί θάμνοι, ΟΠΩΣ ΓΡΑΦΤΗΚΕ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΑ
       ΔΕΝΤΡΑ, έχουν ανάγκη από ΠΟΤΙΣΜΑ, ΛΙΠΑΝΣΗ, ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΤΩΝ
       ΖΙΖΑΝΙΩΝ, ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΕΧΘΡΟΥΣ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ καθώς και
       ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΙΣΧΥΡΟΥΣ ΑΝΕΜΟΥΣ ΚΑΙ ΠΑΓΩΝΙΑ, ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗ και
       από ΚΛΑΔΕΜΑ»
    ΑΝΑΡΡΙΧΩΜΕΝΑ (§6.3): οι ενότητες που ακολουθούν είναι ΠΟΤΙΣΜΑ,
       ΛΙΠΑΝΣΗ, ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΖΙΖΑΝΙΩΝ, ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ, ΜΕΤΑΦΥΤΕΥΣΗ,
       ΣΤΗΡΙΞΗ, ΚΛΑΔΕΜΑ

  ➜ Η μόνη διαφοροποίηση είναι ότι τα αναρριχώμενα έχουν πάντοτε ανάγκη στήριξης «τουλάχιστον για τα πρώτα στάδια της ανάπτυξής τους», ενώ «η μεγάλη πλειοψηφία των θάμνων δεν έχει ανάγκη από στήριξη».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότερες κατηγορίες εργασιών συντήρησης είναι πέντε και αφορούν σχεδόν όλα τα φυτά ενός χώρου πρασίνου: το πότισμα, η λίπανση, η καταπολέμηση των ζιζανίων, η φυτοπροστασία από εχθρούς και ασθένειες και το κλάδεμα. Επιπλέον, κάποια ευαίσθητα είδη έχουν ανάγκη προστασίας από ανέμους και παγωνιά, ενώ ορισμένα φυτά που υποφέρουν στη θέση που είναι φυτεμένα χρειάζονται μεταφύτευση και στήριξη. Σύμφωνα με την περίληψη του κεφαλαίου, τα δέντρα, οι θάμνοι και τα αναρριχώμενα, για να επιζήσουν και να αναπτυχθούν σε ένα έργο πρασίνου, χρειάζονται συντήρηση, και οι κυριότερες εργασίες είναι το πότισμα, η λίπανση, η καταπολέμηση των ζιζανίων, η φυτοπροστασία από εχθρούς και ασθένειες, το κλάδεμα, η μεταφύτευση και η στήριξη. Οι ίδιες εργασίες ισχύουν και για τις τρεις κατηγορίες φυτών, με τη διαφορά ότι τα αναρριχώμενα έχουν ανάγκη στήριξης τουλάχιστον για τα πρώτα στάδια της ανάπτυξής τους, ενώ η μεγάλη πλειοψηφία των θάμνων δεν έχει ανάγκη από στήριξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το πότισμα που ωθεί τη ρίζα σε βάθος

Ερώτηση: Με ποιο τρόπο πρέπει να γίνεται το πότισμα, ώστε το ριζικό σύστημα ενός δέντρου να μη μείνει επιφανειακό, αλλά να αναπτυχθεί και σε βάθος;

Απάντηση:

• Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΑΥΤΟΥΣΙΑ (§6.1.1, σελ. 136): «Τα αραιότερα ποτίσματα με περισσότερο νερό ωθούν το ριζικό σύστημα να αναπτυχθεί σε μεγαλύτερο βάθος και έτσι το δέντρο γίνεται περισσότερο ανθεκτικό στην ξηρασία και τους ανέμους.»

• ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΑΔΙΑΚΗΣ ΑΡΑΙΩΣΗΣ: «Όταν τα δέντρα είναι νεοφυτεμένα και η ρίζα τους δεν έχει αναπτυχθεί (1° και 2° έτος), η ποσότητα αυτή του νερού δίνεται στα δέντρα κάθε μέρα από λίγο. Μεγαλώνοντας τα δέντρα (3° και 4° έτος) αυξάνεται η ποσότητα του νερού αλλά και το διάστημα μεταξύ δύο ποτισμάτων, και το πότισμα γίνεται κάθε 2 ή 3 ημέρες.»

    ΓΙΑΤΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ Ο ΚΑΝΟΝΑΣ
  
    ΣΥΧΝΟ ΠΟΤΙΣΜΑ ΜΕ ΛΙΓΟ ΝΕΡΟ        ΑΡΑΙΟ ΠΟΤΙΣΜΑ ΜΕ ΠΟΛΥ ΝΕΡΟ
    ░░░░░░░░░░░░░  ← βρέχεται ΜΟΝΟ   ░░░░░░░░░░░░░
    ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒    η ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ     ░░░░░░░░░░░░░  ← το νερό
    ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒                    ░░░░░░░░░░░░░     ΔΙΗΘΕΙΤΑΙ
    ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒                    ░░░░░░░░░░░░░     ΣΕ ΒΑΘΟΣ
       ◄ ΡΙΖΕΣ ΜΟΝΟ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΑ ►       ◄ ΡΙΖΕΣ ΣΕ ΒΑΘΟΣ ►
    ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: ΕΥΑΛΩΤΟ ΔΕΝΤΡΟ       ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: ΑΝΘΕΚΤΙΚΟ ΣΤΗΝ
       στην ΞΗΡΑΣΙΑ και τους            ΞΗΡΑΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΑΝΕΜΟΥΣ
       ΑΝΕΜΟΥΣ

• ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕ ΣΤΑΓΔΗΝ (δύο σταλάκτες των 4 It/ώρα): «τον 1° και 2° χρόνο από την εγκατάστασή του στο χώμα, το πότισμα διαρκεί 45-60 λεπτά της ώρας κάθε μέρα. Τον 3° και 4° χρόνο διαρκεί 60-75 λεπτά της ώρας κάθε 2η μέρα και από τον 4° χρόνο και μετά ή παραμένει το ίδιο πρόγραμμα ποτίσματος ή αραιώνουμε τη συχνότητα ποτίσματος αυξάνοντας παράλληλα το χρόνο του ποτίσματος.» ➜ Το ίδιο ισχύει και για τους θάμνους (§6.2.1): τον 1ο-2ο χρόνο κάθε μέρα 2-4 It, τον 3ο-4ο κάθε 2η ημέρα 3-6 It, και μετά κάθε 3 ημέρες με αυξημένη ποσότητα — «με αυτό τον τρόπο ποτίσματος, οι θάμνοι ωθούνται να αναπτύξουν ριζικό σύστημα σε βάθος και όχι μόνο επιφανειακά».

• ⚠️ ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ Ο ΚΑΝΟΝΑΣ — υπάρχουν εδάφη και θέσεις όπου επιβάλλεται το αντίθετο, δηλαδή λίγο νερό συχνά σε όλη τη ζωή του δέντρου:

    · ΑΜΜΩΔΗ ΕΔΑΦΗ — «το νερό ΔΕ ΣΥΓΚΡΑΤΕΙΤΑΙ από το έδαφος και ΧΑΝΕΤΑΙ»
    · ΜΕΡΗ ΠΟΥ ΦΥΤΕΥΤΗΚΑΝ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΠΙΧΩΜΑΤΩΣΗ
    · ΒΡΑΧΩΔΗ ΕΔΑΦΗ
    · ΖΑΡΝΤΙΝΙΕΡΕΣ «που δεν υπάρχει πολύ και βαθύ χώμα»

  ΚΑΙ ΔΥΟ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ: η αρδευτική λεκάνη γύρω από τον κορμό «για να διηθείται καλύτερα το νερό του ποτίσματος προς τη ρίζα» (Εικ. 6.1), και ο έλεγχος ώστε το έδαφος «ούτε ξερό (λίγο νερό) αλλά ούτε λασπωμένο (υπερβολικό νερό)».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πότισμα πρέπει να γίνεται αραιότερα και με περισσότερο νερό κάθε φορά, γιατί, όπως αναφέρει το βιβλίο, τα αραιότερα ποτίσματα με περισσότερο νερό ωθούν το ριζικό σύστημα να αναπτυχθεί σε μεγαλύτερο βάθος και έτσι το δέντρο γίνεται περισσότερο ανθεκτικό στην ξηρασία και τους ανέμους. Πρακτικά, όταν τα δέντρα είναι νεοφυτεμένα και η ρίζα τους δεν έχει αναπτυχθεί, δηλαδή τον πρώτο και τον δεύτερο χρόνο, η ποσότητα του νερού δίνεται κάθε μέρα από λίγο, ενώ καθώς μεγαλώνουν, τον τρίτο και τον τέταρτο χρόνο, αυξάνεται η ποσότητα του νερού αλλά και το διάστημα μεταξύ δύο ποτισμάτων, και το πότισμα γίνεται κάθε δύο ή τρεις ημέρες. Με στάγδην σύστημα δύο σταλακτών των τεσσάρων λίτρων ανά ώρα, το πότισμα διαρκεί σαράντα πέντε έως εξήντα λεπτά κάθε μέρα τον πρώτο και δεύτερο χρόνο, εξήντα έως εβδομήντα πέντε λεπτά κάθε δεύτερη μέρα τον τρίτο και τέταρτο, ενώ από τον τέταρτο χρόνο και μετά είτε παραμένει το ίδιο πρόγραμμα είτε αραιώνεται η συχνότητα με παράλληλη αύξηση του χρόνου. Βοηθά επίσης η κατασκευή αρδευτικής λεκάνης γύρω από τον κορμό, ώστε το νερό να διηθείται καλύτερα προς τη ρίζα. Ο κανόνας αυτός δεν εφαρμόζεται στα αμμώδη εδάφη, όπου το νερό δεν συγκρατείται και χάνεται, σε μέρη που φυτεύτηκαν μετά από επιχωμάτωση, σε βραχώδη εδάφη και σε ζαρντινιέρες, όπου το πότισμα πρέπει να γίνεται με λίγο νερό σε συχνά χρονικά διαστήματα σε όλη τη ζωή του δέντρου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Γιατί το λίπασμα δεν μπαίνει γύρω από τον κορμό

Ερώτηση: Γιατί δε διασκορπίζουμε το λίπασμα γύρω από τον κορμό στα μεγάλα δέντρα και στους μεγάλους θάμνους;

Απάντηση:

• ΤΙ ΟΡΙΖΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ (§6.1.2, σελ. 138): «Το λίπασμα διασκορπίζεται στην περιφέρεια του κύκλου που σχηματίζει η προβολή της κόμης του δέντρου στο χώμα και αφού το ενσωματώσουμε ελαφρά στο έδαφος, ποτίζουμε άφθονα.» Η λεζάντα της Εικ. 6.2 το λέει ρητά: «Το λίπασμα διασκορπίζεται στην περιφέρεια του δέντρου και όχι κοντά στον κορμό.» Το ίδιο και για τους θάμνους (§6.2.2): «στην περιφέρεια θάμνου και όχι στη βάση του κορμού».
• Ο ΠΡΩΤΟΣ ΛΟΓΟΣ — ΕΚΕΙ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΙΚΕΣ ΡΙΖΕΣ

           ╭───────── ΠΡΟΒΟΛΗ ΚΟΜΗΣ ─────────╮
         ╭─┤                                  ├─╮
         │ │              ▌▌▌                 │ │
         ╰─┤              ▌▌▌                 ├─╯
           ╰───────────────┬──────────────────╯
        ═══════════════════╪═══════════════════════ ΕΔΑΦΟΣ
          ░░░              │              ░░░
         ΕΔΩ ΤΟ ΛΙΠΑΣΜΑ    │            ΕΔΩ ΤΟ ΛΙΠΑΣΜΑ
         ╲╲╲               │               ╱╱╱
          ╲╲ ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΙΚΕΣ ╱ ΡΙΖΕΣ ╱╱
              (στην ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ, ΟΧΙ στον κορμό — εκεί υπάρχουν
               μόνο οι ΧΟΝΤΡΕΣ ΡΙΖΕΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ)

  ➜ Το ίδιο το βιβλίο συνδέει την προβολή της κόμης με την περιοχή που απορροφά: «Η περιοχή κάτω από τα νεαρά δέντρα και σε έκταση όση είναι η προβολή της κόμης τους, θα πρέπει να είναι καθαρή… ώστε οι επιφανειακές ρίζες του δέντρου να μπορούν να απορροφούν νερό και θρεπτικά στοιχεία χωρίς ανταγωνισμό» (§6.1.3).

• Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΛΟΓΟΣ — ΤΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΒΛΑΠΤΕΙ ΤΟΝ ΚΟΡΜΟ: το βιβλίο δίνει τη ρητή προειδοποίηση και για τα οργανικά λιπάσματα (§6.1.2): «Προσέχουμε κατά την εφαρμογή των οργανικών λιπασμάτων να μην έρχεται το λίπασμα σε επαφή με τον κορμό του δέντρου.» ➜ Η συγκέντρωση λιπάσματος σε επαφή με τον λαιμό και τον φλοιό συνδέεται με τα προβλήματα που το ίδιο το βιβλίο απαριθμεί: «εμφάνιση τοξικότητας» από υπερβολική δόση λιπάσματος (§6.1.4: «οι τοξικότητες από αλατούχο νερό ή υπερβολική δόση λιπάσματος») και προσβολές στον λαιμό από φυτόφθορα, που είναι «από τις πιο καταστροφικές ασθένειες».

•   ΣΥΝΟΨΗ — ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΛΟΓΟΙ
    ① ΟΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΤΙΚΕΣ ΡΙΖΕΣ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ, στην προβολή
       της κόμης — κοντά στον κορμό το λίπασμα ΔΕΝ ΘΑ ΑΠΟΡΡΟΦΗΘΕΙ
    ② ΤΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΡΧΕΤΑΙ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΟΝ ΚΟΡΜΟ —
       ρητή οδηγία του βιβλίου, κίνδυνος ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑΣ
    ③ ΤΟ ΑΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΤΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ΧΑΝΕΤΑΙ — «η ΠΕΡΙΣΣΕΙΑ του λιπάσματος
       ΚΑΤΑΛΗΓΕΙ ΣΤΑ ΥΠΟΓΕΙΑ ΝΕΡΑ ΜΟΛΥΝΟΝΤΑΣ ΤΑ»

  ⚠️ ΚΑΙ ΜΙΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ (§6.2.2): αν η άρδευση γίνεται με στάγδην, «δεν επαρκεί η σταγόνα για να διαλύσει το λίπασμα. Για το λόγο αυτό επιβάλλεται πότισμα και με το χέρι, ώστε να διαλυθεί το λίπασμα και να απορροφηθεί από το φυτό».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το λίπασμα διασκορπίζεται στην περιφέρεια του κύκλου που σχηματίζει η προβολή της κόμης του δέντρου στο χώμα και όχι κοντά στον κορμό, γιατί εκεί βρίσκονται οι απορροφητικές ρίζες του φυτού. Το ίδιο το βιβλίο συνδέει την προβολή της κόμης με την περιοχή απορρόφησης, αναφέροντας ότι η περιοχή κάτω από τα νεαρά δέντρα, σε έκταση όση είναι η προβολή της κόμης τους, πρέπει να είναι καθαρή από ζιζάνια και χλοοτάπητα, ώστε οι επιφανειακές ρίζες να απορροφούν νερό και θρεπτικά στοιχεία χωρίς ανταγωνισμό. Κοντά στον κορμό υπάρχουν μόνο οι χοντρές ρίζες στήριξης, οπότε το λίπασμα δεν θα απορροφηθεί. Επιπλέον, το βιβλίο δίνει ρητή οδηγία, και για τα οργανικά λιπάσματα, να προσέχουμε ώστε το λίπασμα να μην έρχεται σε επαφή με τον κορμό του δέντρου, καθώς η υπερβολική δόση λιπάσματος προκαλεί τοξικότητα. Τέλος, το λίπασμα που δεν απορροφάται χάνεται, αφού η περίσσειά του καταλήγει στα υπόγεια νερά μολύνοντάς τα. Για τον ίδιο λόγο, και στους θάμνους το λίπασμα διασκορπίζεται στην περιφέρεια του θάμνου και όχι στη βάση του κορμού, ενώ μετά την ελαφρά ενσωμάτωσή του στο έδαφος ακολουθεί άφθονο πότισμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Γιατί δεν συνιστάται η χημική ζιζανιοκτονία

Ερώτηση: Γιατί δε συνιστάται η χημική ζιζανιοκτονία στους χώρους πρασίνου;

Απάντηση:

• Ο ΚΥΡΙΟΣ ΛΟΓΟΣ ΑΥΤΟΥΣΙΑ (§6.1.3, σελ. 139-140): «Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονη η τάση περιορισμού των χημικών ζιζανιοκτόνων, αφού το χώρο που υπάρχουν τα καλλωπιστικά δέντρα τον χρησιμοποιούν άνθρωποι και κατοικίδια ζώα που δεν πρέπει να έρθουν σε επαφή με την ψεκασμένη επιφάνεια.»

• Η ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 175): «Το παραδοσιακό βοτάνισμα και η χρήση θαμνοκοπτικών μηχανών είναι οι πιο ενδεδειγμένοι τρόποι καταπολέμησης σε έργα πρασίνου. Η χημική καταπολέμηση, όταν είναι αναπόφευκτη, πρέπει να γίνεται με όλες τις προφυλάξεις και για το συντηρητή, αλλά και για τους ανθρώπους και τα κατοικίδια που χρησιμοποιούν το χώρο.» ➜ «Οι ίδιες προφυλάξεις πρέπει να λαμβάνονται και κατά τη χρήση εντομοκτόνων και μυκητοκτόνων» (σελ. 176).

•   ΤΙ ΚΑΝΕΙ ΤΟΝ ΧΩΡΟ ΠΡΑΣΙΝΟΥ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΑΠΟ ΜΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ
  
    ΑΓΡΟΣ                         ΧΩΡΟΣ ΠΡΑΣΙΝΟΥ
    · ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΗ ΠΡΟΣΒΑΣΗ       · ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΠΑΝΩ ΣΤΗΝ
    · ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΜΟΝΗΣ ΠΡΙΝ ΤΗ       ΨΕΚΑΣΜΕΝΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ
      ΣΥΓΚΟΜΙΔΗ                   · ΠΑΙΔΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΑ ΖΩΑ
    · ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΜΕΝΟΣ ΧΕΙΡΙΣΤΗΣ    · ΚΑΝΕΝΑΣ ΧΡΟΝΟΣ ΑΝΑΜΟΝΗΣ
                                  · Ο ΙΔΙΟΣ Ο ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΕΚΤΙΘΕΤΑΙ

  Η ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΗ ΠΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: «Παράλληλα, αυξάνεται η χρήση του θαμνοκοπτικού με νάιλον νήμα (μεσινέζα) για την καταστροφή των ζιζανίων.» ⚠️ «Κατά τη χρήση του θαμνοκοπτικού θα πρέπει να προσέχουμε να μην τραυματίζουμε τον κορμό, ιδίως των νεαρών δέντρων.»

• ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΤΟΥ §6.1.3

    ① ΜΗΧΑΝΙΚΑ ΜΕΣΑ — ΣΚΑΨΙΜΟ ή ΘΑΜΝΟΚΟΠΤΙΚΟ ΜΗΧΑΝΗΜΑ
    ② MULCHING ΠΑΧΟΥΣ 8-10 cm ΑΠΟ ΦΥΤΙΚΑ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ
    ③ ΜΑΥΡΟ ΠΛΑΣΤΙΚΟ «που ΕΜΠΟΔΙΖΕΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ»
       ⚠️⚠️ «ΠΡΟΣΟΧΗ!! ΔΕ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΜΕ ΠΟΤΕ ΔΙΑΦΑΝΕΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟ γιατί
          υπάρχει ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΩΝ ΡΙΖΩΝ από
          ΥΠΕΡΘΕΡΜΑΝΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ»
       ⚠️ «Σε ΟΛΕΣ τις περιπτώσεις mulching ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΤΟ ΔΕΝΤΡΟ ΝΑ
          ΑΡΔΕΥΕΤΑΙ ΚΑΝΟΝΙΚΑ»
    ④ ΦΥΣΙΚΗ ΣΚΙΑΣΗ (§6.2.3) — οι θάμνοι σε ΣΥΣΤΑΔΕΣ, «μόλις μεγαλώσουν
       λίγο και ΚΛΕΙΣΟΥΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ, ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΑΝΑΓΚΗ ΖΙΖΑΝΙΟΚΤΟΝΙΑΣ,
       γιατί ΣΚΙΑΖΟΥΝ ΤΟ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ ΧΩΡΟ»

  ⚠️ ΚΑΙ ΕΝΑ ΟΡΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΓΚΗΣ: «Όταν το δέντρο μεγαλώσει τόσο ώστε να είναι αυτόνομο από πότισμα, δεν επηρεάζεται αν υπάρχει βλάστηση στο έδαφος κάτω από αυτό» — δηλαδή η ζιζανιοκτονία είναι κρίσιμη κυρίως στα νεαρά δέντρα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η χημική ζιζανιοκτονία δεν συνιστάται γιατί, όπως αναφέρει το βιβλίο, τον χώρο όπου υπάρχουν τα καλλωπιστικά δέντρα τον χρησιμοποιούν άνθρωποι και κατοικίδια ζώα, που δεν πρέπει να έρθουν σε επαφή με την ψεκασμένη επιφάνεια. Γι' αυτό τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονη η τάση περιορισμού των χημικών ζιζανιοκτόνων και παράλληλα αυξάνεται η χρήση του θαμνοκοπτικού με νάιλον νήμα, τη μεσινέζα, για την καταστροφή των ζιζανίων. Σύμφωνα με την περίληψη του κεφαλαίου, το παραδοσιακό βοτάνισμα και η χρήση θαμνοκοπτικών μηχανών είναι οι πιο ενδεδειγμένοι τρόποι καταπολέμησης σε έργα πρασίνου, ενώ η χημική καταπολέμηση, όταν είναι αναπόφευκτη, πρέπει να γίνεται με όλες τις προφυλάξεις τόσο για τον συντηρητή όσο και για τους ανθρώπους και τα κατοικίδια που χρησιμοποιούν τον χώρο· οι ίδιες προφυλάξεις ισχύουν και για τα εντομοκτόνα και τα μυκητοκτόνα. Ως εναλλακτικές μέθοδοι προτείνονται τα μηχανικά μέσα, δηλαδή το σκάψιμο ή το θαμνοκοπτικό, το mulching πάχους οκτώ έως δέκα εκατοστών από φυτικά υπολείμματα και το σκέπασμα με μαύρο πλαστικό, ποτέ όμως διαφανές, γιατί υπάρχει κίνδυνος καταστροφής των επιφανειακών ριζών από υπερθέρμανση του εδάφους. Τέλος, όταν το δέντρο μεγαλώσει τόσο ώστε να είναι αυτόνομο από πότισμα, δεν επηρεάζεται αν υπάρχει βλάστηση κάτω από αυτό, ενώ οι θάμνοι σε συστάδες, μόλις κλείσουν μεταξύ τους, δεν έχουν ανάγκη ζιζανιοκτονίας γιατί σκιάζουν τον ενδιάμεσο χώρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Γιατί η μεταφύτευση αποτελεί σοκ

Ερώτηση: Γιατί αποτελεί σοκ για ένα εγκατεστημένο στο έδαφος φυτό η μεταφύτευσή του σε άλλη θέση;

Απάντηση:

• Η ΑΙΤΙΑ ΑΥΤΟΥΣΙΑ (§6.1.5, σελ. 140): «Η μεταφύτευση ενός δέντρου που ήδη έχει εγκατασταθεί και έχει ριζώσει στο έδαφος, προκαλεί ένα ισχυρότατο shock, που μπορεί να επιφέρει ακόμα και το θάνατο του δέντρου, αφού καταστρέφεται ένα μεγάλο μέρος του ριζικού συστήματος, του συστήματος δηλαδή που τροφοδοτεί το δέντρο με νερό και θρεπτικά στοιχεία.»

•   ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΡΙΖΩΣΗ
  
    ΠΡΙΝ                              ΜΕΤΑ
          ▌▌▌                              ▌▌▌
    ══════╪══════                    ══════╪══════
      ╱╱╱ │ ╲╲╲                        ╱  ╭─┴─╮  ╲
     ╱ ╱  │  ╲ ╲   ← ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ       ╱  │ΜΠΑΛΑ│  ╲
    ╱  ╱  │  ╲  ╲    ΡΙΖΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ   ╱   ╰─┬─╯   ╲
   ╱   ╱  │  ╲   ╲                   ✂   ✂ │ ✂   ✂  ← ΚΟΜΜΕΝΕΣ
                                            ΡΙΖΕΣ
    ΑΠΟΡΡΟΦΑ ΝΕΡΟ ΚΑΙ ΘΡΕΠΤΙΚΑ      ΜΕΝΕΙ ΜΟΝΟ ΜΕΡΟΣ ΤΟΥ —
       ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΜΕΓΑΛΟ ΟΓΚΟ         Η ΤΡΟΦΟΔΟΣΙΑ ΚΑΤΑΡΡΕΕΙ

  ➜ Η αναντιστοιχία είναι η ουσία του σοκ: η κόμη παραμένει ίδια και συνεχίζει να διαπνέει, ενώ η ρίζα έχει μειωθεί δραματικά και δεν προλαβαίνει να τροφοδοτήσει. Γι' αυτό ακριβώς το βιβλίο επιβάλλει κλάδεμα μετά τη μεταφύτευση.

• ΠΩΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΕΤΑΙ — ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ (§6.1.5.1): «Για να αυξηθούν οι πιθανότητες επιτυχίας της μεταφύτευσης ενός καλά ριζωμένου δέντρου, πρέπει να αρχίσει η προετοιμασία ένα χρόνο πριν τη μεταφύτευση.» Ο σκοπός του χαντακιού είναι «να κλαδευτούν οι ρίζες του δέντρου και να αναπτύξουν στο βελτιωμένο αφράτο χώμα του χαντακιού νεανικές ρίζες, που θα χρησιμεύσουν στην καλή εγκατάστασή του μετά τη μεταφύτευση».

    Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙ Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ
    ΜΕ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ    «το δέντρο υφίσταται ΜΙΚΡΟΤΕΡΟ ΣΟΚ… ΔΕ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ
                        ΝΑ ΚΛΑΔΕΥΤΕΙ ΑΥΣΤΗΡΑ. Αφαιρείται ΜΟΝΟ ΤΟ 15-20%
                        της υπάρχουσας κόμης»
    ΧΩΡΙΣ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ «κλαδεύεται ΑΥΣΤΗΡΑ (αφαιρούμε 60-70% των
                        κλαδιών), ώστε να ΜΕΙΩΘΕΙ Η ΦΥΛΛΙΚΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ
                        της επόμενης βλαστικής περιόδου και να
                        ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΕΙ… ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗ»

• ΟΙ ΥΠΟΛΟΙΠΕΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ ΠΟΥ ΜΕΙΩΝΟΥΝ ΤΟ ΣΟΚ

    · ΕΠΟΧΗ: «ΠΑΝΤΑ ΤΟΥΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΟΥΣ ΜΗΝΕΣ» / ΣΕ ΛΗΘΑΡΓΟ (και για τους
      θάμνους: «ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟΥ ΚΑΙ Ο ΧΕΙΜΩΝΑΣ»)
    · ΟΣΟ ΤΟ ΔΥΝΑΤΟΝ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΜΠΑΛΑ ΧΩΜΑΤΟΣ
    · ΒΑΘΟΣ ΦΥΤΕΥΣΗΣ: «η ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΤΗΣ ΜΠΑΛΑΣ να ΜΗΝ ΕΙΝΑΙ ΒΑΘΥΤΕΡΑ
      ΑΠΟ 5 cm από την επιφάνεια του εδάφους»· στους θάμνους «ΝΑ ΜΗ
      ΘΑΦΤΕΙ ΒΑΘΙΑ Η ΜΠΑΛΑ, γιατί ΤΟ ΕΠΑΝΩ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΠΝΕΕΙ»
    · ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟΣ ΧΩΜΑΤΟΣ ΜΕ ΚΟΠΡΙΑ ΣΕ ΑΝΑΛΟΓΙΑ 1:3
    · ΑΦΘΟΝΟ ΠΟΤΙΣΜΑ
    · ΣΤΗΡΙΞΗ — «ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΑΣΙΜΟ ΤΑ ΝΕΑ ΡΙΖΙΚΑ ΤΡΙΧΙΔΙΑ»,
      αφού διαφορετικά ο αέρας «ΘΑ ΕΚΟΒΕ ΤΙΣ ΤΡΥΦΕΡΕΣ ΝΕΕΣ ΡΙΖΕΣ ΠΡΙΝ
      ΠΡΟΛΑΒΟΥΝ ΑΥΤΕΣ ΝΑ ΤΟ ΣΤΗΡΙΞΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΤΟ ΘΡΕΨΟΥΝ»

  ⚠️ Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 176) το συνοψίζει: «Η μεταφύτευση ενός δέντρου ή θάμνου είναι διαδικασία που τραυματίζει σοβαρά τα φυτά και δεν πρέπει να γίνεται χωρίς λόγο. Όσο μεγαλύτερο είναι το φυτό τόσο μεγαλύτερο είναι και το σοκ που παθαίνει.» ⚠️ Στα αναρριχώμενα το σοκ είναι τόσο μεγάλο ώστε (§6.3.5) «τα ήδη εγκατεστημένα φυτά, για να μεταφυτευτούν, πρέπει να καρατομηθούν τόσο, ώστε είναι καλύτερα να φυτευτεί στη νέα θέση ένα καινούργιο φυτό».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μεταφύτευση ενός δέντρου που ήδη έχει εγκατασταθεί και έχει ριζώσει στο έδαφος προκαλεί ισχυρότατο σοκ, που μπορεί να επιφέρει ακόμα και τον θάνατό του, γιατί καταστρέφεται μεγάλο μέρος του ριζικού συστήματος, δηλαδή του συστήματος που τροφοδοτεί το δέντρο με νερό και θρεπτικά στοιχεία. Η κόμη παραμένει ίδια και συνεχίζει να διαπνέει, ενώ η ρίζα έχει μειωθεί δραστικά και δεν μπορεί να την τροφοδοτήσει. Για τον λόγο αυτό, πριν μεταφυτεύσουμε ένα δέντρο εγκατεστημένο στο έδαφος από ένα έως τέσσερα χρόνια, πρέπει να το προετοιμάσουμε κατάλληλα, ξεκινώντας έναν χρόνο πριν με το άνοιγμα χαντακιού γύρω από την μπάλα, ώστε να κλαδευτούν οι ρίζες και να αναπτυχθούν νεανικές ρίζες στο βελτιωμένο αφράτο χώμα. Με τον τρόπο αυτό το δέντρο υφίσταται μικρότερο σοκ και αφαιρείται μόνο το δεκαπέντε έως είκοσι τοις εκατό της κόμης του, ενώ χωρίς προετοιμασία κλαδεύεται αυστηρά, με αφαίρεση του εξήντα έως εβδομήντα τοις εκατό των κλαδιών, ώστε να μειωθεί η φυλλική επιφάνεια και να προστατευτεί από την αφυδάτωση. Η μεταφύτευση γίνεται πάντοτε τους χειμερινούς μήνες, με όσο το δυνατόν μεγαλύτερη μπάλα χώματος, χωρίς βαθιά φύτευση, με εμπλουτισμό του χώματος με κοπριά σε αναλογία ένα προς τρία, άφθονο πότισμα και οπωσδήποτε στήριξη, η οποία προστατεύει από το σπάσιμο τα νέα ριζικά τριχίδια. Όπως σημειώνει η περίληψη του κεφαλαίου, η μεταφύτευση τραυματίζει σοβαρά τα φυτά και δεν πρέπει να γίνεται χωρίς λόγο, ενώ όσο μεγαλύτερο είναι το φυτό τόσο μεγαλύτερο είναι και το σοκ που παθαίνει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι λόγοι του κλαδέματος

Ερώτηση: Για ποιους λόγους κλαδεύουμε τα καλλωπιστικά δέντρα, τους καλλωπιστικούς θάμνους και τα αναρριχώμενα φυτά;

Απάντηση:

• ΟΙ ΕΞΙ ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΑ ΔΕΝΤΡΑ (§6.1.6.1, σελ. 147), αυτούσια:

    α) «Ο ΚΥΡΙΟΤΕΡΟΣ ΚΑΙ ΠΙΟ ΣΥΝΗΘΗΣ λόγος κλαδέματος είναι Η ΑΦΑΙΡΕΣΗ
       ΤΩΝ ΕΞΑΣΘΕΝΗΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΒΕΒΛΗΜΕΝΩΝ ΚΛΑΔΙΩΝ και Η ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ
       ΤΗΣ ΚΑΛΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΔΕΝΤΡΩΝ.»
    β) «Όσο τα δέντρα είναι ΣΕ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ, επεμβαίνουμε με το ΚΛΑΔΕΜΑ
       ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ προκειμένου να δώσουμε ΤΟ ΣΧΗΜΑ με το οποίο θα
       αναπτυχθούν στο μέλλον (σχήμα ΚΥΠΕΛΛΟΕΙΔΕΣ, ΚΩΝΙΚΟ,
       ΕΛΛΕΙΨΟΕΙΔΕΣ, ΓΡΑΜΜΙΚΟ κ.λπ.).»
    γ) «Όταν ένα δέντρο ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ Ή ΦΟΥΝΤΩΝΕΙ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ σε σχέση με
       το χώρο στον οποίο βρίσκεται, κλαδεύεται για να ΔΙΑΤΗΡΗΘΕΙ ΤΟ
       ΜΕΓΕΘΟΣ του δέντρου, ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΚΛΙΜΑΚΑ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ.»
    δ) «Για να δημιουργηθούν ΚΑΛΛΩΠΙΣΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ, όπου εκτός από το
       κλάδεμα διαμόρφωσης, ΑΠΑΙΤΕΙΤΑΙ ΚΑΙ ΚΛΑΔΕΜΑ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΥΠΟΛΟΙΠΗ
       ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝΤΡΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΗΡΗΣΗ ΤΟΥ ΣΧΗΜΑΤΟΣ» (σφαιρική κόμη
       σε εσπεριδοειδή, ελικοειδές σχήμα σε κυπαρισσοειδή, υψηλός φράκτης)
    ε) «Κλάδεμα γίνεται για να οδηγηθούν τα δέντρα να αναπτύξουν ΠΥΚΝΗ
       ΝΕΑΝΙΚΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ και με αυτό τον τρόπο ΝΑ ΑΝΑΝΕΩΘΟΥΝ.»
    στ) «Τέλος, με το κλάδεμα ΡΥΘΜΙΖΕΤΑΙ Η ΑΝΘΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ Η ΚΑΡΠΟΦΟΡΙΑ
       ΤΩΝ ΔΕΝΤΡΩΝ.»

• ΟΙ ΙΔΙΟΙ ΕΞΙ ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΘΑΜΝΟΥΣ (§6.2.6.1, σελ. 165) — το βιβλίο τους διατυπώνει συγκεντρωτικά: «το κλάδεμα έχει σκοπό να κρατά τους θάμνους σε υγιή κατάσταση, να μορφοποιεί το σχήμα τους, να περιορίζει τον όγκο τους, να δημιουργεί ειδικά καλλωπιστικά σχήματα, να ανανεώνει τη βλάστησή τους και να ρυθμίζει την ανθοφορία και καρποφορία τους». ⚠️ Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΤΗ ΒΑΡΥΤΗΤΑ: «το κλάδεμα των θάμνων δεν έχει την ίδια βαρύτητα που έχει το κλάδεμα των δέντρων, αφού είναι πιο συμφέρον ορισμένες φορές, αντί να βελτιώσουμε ένα θάμνο με το κλάδεμα, να τον αντικαθιστούμε με έναν καινούργιο.»
• ΓΙΑ ΤΑ ΑΝΑΡΡΙΧΩΜΕΝΑ (§6.3.7) το κλάδεμα εξυπηρετεί:

    ① ΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ — «σχηματίζεται ΕΝΑΣ ΠΛΟΥΣΙΟΣ ΣΚΕΛΕΤΟΣ ΠΡΟΣ
       ΠΟΛΛΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΕΙΣ που θα αποτελέσει ΤΗ ΒΑΣΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΦΥΤΟΥ»
    ② ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ — «ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΠΙΟ ΙΣΧΥΡΟΥΣ
       ΒΛΑΣΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΘΥΜΗΤΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ και ΣΤΕΡΕΩΝΟΝΤΑΣ ΤΟΥΣ ΠΑΝΩ
       ΣΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΣΤΗΡΙΞΗΣ»
    ③ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΗΣ ΑΝΘΟΦΟΡΙΑΣ — «Ο ΤΡΟΠΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΕΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ
       ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΡΟΠΟ ΤΗΣ ΑΝΘΟΦΟΡΙΑΣ ΤΟΥ»
    ④ ΑΝΑΝΕΩΣΗ — «Μετά από αρκετά χρόνια ανάπτυξης τα περισσότερα
       αναρριχώμενα ΑΔΕΙΑΖΟΥΝ ΣΤΟ ΚΑΤΩ ΜΕΡΟΣ και ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΑΝΑΝΕΩΣΗ»

• Ο ΓΕΝΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ (§6.1.6): «Ο πρωταρχικός ρόλος του κλαδέματος (pruning) είναι να διατηρήσει το δέντρο υγιές και ζωηρό και να το καταστήσει όσο το δυνατόν πιο ανθεκτικό στους διάφορους εχθρούς και τις ασθένειες. Όμως το κλάδεμα σαν κηπουρική τέχνη ξεπερνά κατά πολύ τον πρωταρχικό αυτό ρόλο και ο κηπουρός… όχι μόνο μπορεί να βελτιώσει τη φυσική τους εμφάνιση, αλλά να αυξήσει τα διακοσμητικά στοιχεία τους, όπως είναι η ανθοφορία, η παραγωγή καρπών και η ανάπτυξη του φυλλώματος, και να δημιουργήσει ιδιαίτερα σχήματα.» ⚠️ ΤΟ ΟΡΙΟ: «Δεν πρέπει πάντως να ξεχνάμε ότι το κλάδεμα προκαλεί τραυματισμό στο φυτό και γι' αυτό το λόγο δεν πρέπει να γίνεται χωρίς σημαντικό λόγο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύμφωνα με το βιβλίο, οι λόγοι για τους οποίους κλαδεύεται ένα δέντρο είναι έξι. Πρώτον, και ως ο κυριότερος και πιο συνήθης λόγος, η αφαίρεση των εξασθενημένων και προσβεβλημένων κλαδιών και η διατήρηση της καλής υγείας των δέντρων. Δεύτερον, όσο τα δέντρα είναι σε νεαρή ηλικία, επεμβαίνουμε με το κλάδεμα διαμόρφωσης, για να δώσουμε το σχήμα με το οποίο θα αναπτυχθούν στο μέλλον, δηλαδή κυπελλοειδές, κωνικό, ελλειψοειδές, γραμμικό και άλλα. Τρίτον, όταν ένα δέντρο μεγαλώνει ή φουντώνει υπερβολικά σε σχέση με τον χώρο του, κλαδεύεται για να διατηρηθεί το μέγεθός του μέσα στην κλίμακα μεγέθους του κήπου. Τέταρτον, για να δημιουργηθούν καλλωπιστικά σχήματα, όπου εκτός από το κλάδεμα διαμόρφωσης απαιτείται και κλάδεμα σε όλη την υπόλοιπη ζωή του δέντρου για τη διατήρηση του σχήματος, όπως σφαιρική κόμη σε εσπεριδοειδή, ελικοειδές σχήμα σε κυπαρισσοειδή ή δημιουργία υψηλού φράκτη. Πέμπτον, για να οδηγηθούν τα δέντρα να αναπτύξουν πυκνή νεανική βλάστηση και έτσι να ανανεωθούν. Έκτον, για να ρυθμιστεί η ανθοφορία και η καρποφορία τους. Οι ίδιοι λόγοι ισχύουν και για τους θάμνους, όπου το βιβλίο αναφέρει ότι το κλάδεμα έχει σκοπό να τους κρατά σε υγιή κατάσταση, να μορφοποιεί το σχήμα τους, να περιορίζει τον όγκο τους, να δημιουργεί ειδικά καλλωπιστικά σχήματα, να ανανεώνει τη βλάστησή τους και να ρυθμίζει την ανθοφορία και καρποφορία τους, με τη διαφορά ότι στους θάμνους είναι ορισμένες φορές πιο συμφέρον να αντικατασταθεί ο θάμνος με έναν καινούργιο. Στα αναρριχώμενα, τέλος, το κλάδεμα εξυπηρετεί τη μόρφωση πλούσιου σκελετού προς πολλές κατευθύνσεις, την κατεύθυνση των ισχυρότερων βλαστών πάνω στην κατασκευή στήριξης, τη ρύθμιση της ανθοφορίας ανάλογα με το αν ανθίζουν σε βλαστούς του έτους ή παλαιότερους, και την ανανέωση, αφού μετά από αρκετά χρόνια τα περισσότερα αδειάζουν στο κάτω μέρος. Σε κάθε περίπτωση, το κλάδεμα προκαλεί τραυματισμό στο φυτό και δεν πρέπει να γίνεται χωρίς σημαντικό λόγο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα ανατομικά και φυσιολογικά χαρακτηριστικά που εκμεταλλευόμαστε

Ερώτηση: Ποια ανατομικά και φυσιολογικά χαρακτηριστικά των φυτών εκμεταλλευόμαστε για να πετύχουμε τους στόχους μας όταν κλαδεύουμε;

Απάντηση:

• α) Η ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ ΚΟΡΥΦΗΣ (§6.1.6.1, σελ. 147-148), αυτούσια: «Η ανάπτυξη του κορυφαίου ματιού κάθε βλαστού εμποδίζει με ορμονικό μηχανισμό την ανάπτυξη των πλάγιων ματιών. Κλαδεύοντας το κορυφαίο μάτι διεγείρεται η ανάπτυξη των πλάγιων ματιών, με αποτέλεσμα να μειωθεί η καθ' ύψος ανάπτυξη και η βλάστηση να γίνει πιο σφαιρική (π.χ. το «το τσίμπημα» που κάνουμε στις κορυφές του βασιλικού για να γίνει φουντωτός).»

    ΠΡΙΝ ΤΟ ΚΛΑΔΕΜΑ            ΜΕΤΑ ΤΟ ΚΛΑΔΕΜΑ ΤΗΣ ΚΟΡΥΦΗΣ
          ● ← ΚΟΡΥΦΑΙΟ ΜΑΤΙ         ✂
          │   (ΑΝΑΣΤΕΛΛΕΙ)          │
       ○──┤──○  ← ΠΛΑΓΙΑ         ●──┤──●  ← ΤΑ ΠΛΑΓΙΑ ΒΛΑΣΤΑΝΟΥΝ
          │      (ΑΔΡΑΝΗ)           │
       ○──┤──○                   ●──┤──●
    ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΘ' ΥΨΟΣ         ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΦΑΙΡΙΚΗ / ΦΟΥΝΤΩΤΗ

  ➜ «Η κυριαρχία της κορυφής είναι επίσης δυνατόν να εξουδετερωθεί με το πλάγιασμα και την οριζοντίωση του βλαστού, οπότε τα πλάγια μάτια του βλαστού βλαστάνουν προς την κατακόρυφη διεύθυνση, χωρίς να αφαιρέσουμε την κορυφή. Το χαρακτηριστικό αυτό το εκμεταλλευόμαστε για τη διαμόρφωση των γραμμικών σχημάτων.»

• β) Η ΣΧΕΣΗ ΒΑΘΜΟΥ ΚΛΑΔΕΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΖΩΗΡΟΤΗΤΑΣ ΤΗΣ ΑΝΑΒΛΑΣΤΗΣΗΣ: «Αφαιρώντας βλαστούς από ένα δέντρο με το κλάδεμα, ουσιαστικά μειώνεται ο αριθμός των ματιών που θα πρέπει να θρέψει το δέντρο. Σαν φυσικό επακόλουθο, τα μάτια που μένουν στο δέντρο τροφοδοτούνται περισσότερο από τη ρίζα μετά το κλάδεμα και εκδηλώνουν πολύ ζωηρή και νεανική ανάπτυξη. Όσο, λοιπόν, πιο έντονο (αυστηρό) είναι το κλάδεμα τόσο πιο ζωηρή και νεανική είναι η βλάστηση που προκύπτει.»

    ΙΔΙΑ ΡΙΖΑ ─── ΛΙΓΟΤΕΡΑ ΜΑΤΙΑ ─── ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΗ ΤΡΟΦΗ ΑΝΑ ΜΑΤΙ
                                         ➜ ΖΩΗΡΗ ΝΕΑΝΙΚΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ

  ⚠️ Η πρακτική συνέπεια για τους θάμνους (§6.2.6.1): «όταν γίνεται προσπάθεια να περιοριστεί η υπερβολική ανάπτυξη ενός ζωηρού θάμνου κλαδεύοντάς τον πολύ, πετυχαίνουμε το αντίθετο αποτέλεσμα». Ο κανόνας που προκύπτει: «κλαδεύουμε την ασθενική βλάστηση αυστηρά και τη ζωηρή βλάστηση ελαφρά».

• γ) Η ΣΧΕΣΗ ΝΕΑΝΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΑΝΘΟΦΟΡΙΑΣ-ΚΑΡΠΟΦΟΡΙΑΣ: «Την εκδήλωση των νεανικών αυτών χαρακτηριστικών την εκμεταλλευόμαστε όχι μόνο για να ρυθμίσουμε τη βλάστηση αλλά και την ανθοφορία και την καρποφορία. Όσο πιο νεανική είναι, λοιπόν, η βλάστηση τόσο μικρότερος είναι ο σχηματισμός ανθέων και τόσο πιο μικρή η παραγωγή καρπών.» ➜ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: «το αυστηρό κλάδεμα που γίνεται στις δεντροστοιχίες μουριάς, στις πόλεις, γίνεται για να εκδηλώσουν τα δέντρα νεανική βλάστηση, που έχει σαν αποτέλεσμα τη μείωση της παραγωγής μούρων που λερώνουν τα πεζοδρόμια.»

    ΘΕΛΩ ΛΙΓΟΤΕΡΟΥΣ ΚΑΡΠΟΥΣ   → ΑΥΣΤΗΡΟ ΚΛΑΔΕΜΑ → ΝΕΑΝΙΚΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ
    ΘΕΛΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΝΘΗ/ΚΑΡΠΟΥΣ → ΗΠΙΟ ΚΛΑΔΕΜΑ → ΩΡΙΜΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ

• δ) Η ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΠΟΥΛΩΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ: «Πρέπει, επίσης, να γνωρίζουμε ότι το δέντρο αντιδρά στους τραυματισμούς, άρα και στις τομές κλαδέματος, παράγοντας επουλωτικό ιστό που καλύπτει με ένα είδος κάλου την πληγή, εμποδίζοντας την είσοδο στα αγγεία του δέντρου παθογόνων μικροοργανισμών. Οι μεγάλης έκτασης πληγές δεν μπορούν να επουλωθούν ολοκληρωτικά, αφήνοντας μέρος της πληγής απροστάτευτο.» ⚠️ Από αυτό προκύπτουν οι τεχνικές οδηγίες του βιβλίου:

    · ΤΟΜΕΣ ΛΕΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΘΑΡΕΣ «ώστε να ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΘΕΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ
      ΕΠΟΥΛΩΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ»
    · ΤΟΜΕΣ ΟΣΟ ΤΟ ΔΥΝΑΤΟΝ ΚΑΘΕΤΕΣ «ώστε ΝΑ ΜΗ ΣΤΕΚΕΤΑΙ ΤΟ ΝΕΡΟ ΤΗΣ
      ΒΡΟΧΗΣ που μεταφέρει ΣΠΟΡΙΑ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ»
    · ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΟ ΡΥΤΙΔΩΜΑ του κορμού, «γιατί ΑΠΟ ΑΥΤΟ ΘΑ ΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΙ
      Ο ΕΠΟΥΛΩΤΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΠΟΥ ΘΑ ΚΑΛΥΨΕΙ ΤΗΝ ΤΟΜΗ» (Εικ. 6.13)
    · ΟΧΙ ΧΗΜΙΚΑ ΕΠΙΚΑΛΥΠΤΙΚΑ — «ΕΜΠΟΔΙΖΟΥΝ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ
      ΕΠΟΥΛΩΣΗΣ ΤΩΝ ΠΛΗΓΩΝ»

  ΚΑΙ ΕΝΑ ΠΕΜΠΤΟ, ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΟ: ο λήθαργος — «η συνήθης εποχή που κλαδεύονται είναι όταν βρίσκονται στη περίοδο του λήθαργου ή όταν δεν αναπτύσσονται».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα χαρακτηριστικά που εκμεταλλευόμαστε είναι τέσσερα. Πρώτον, η κυριαρχία κορυφής: η ανάπτυξη του κορυφαίου ματιού κάθε βλαστού εμποδίζει με ορμονικό μηχανισμό την ανάπτυξη των πλάγιων ματιών, οπότε κλαδεύοντας το κορυφαίο μάτι διεγείρεται η ανάπτυξη των πλάγιων, με αποτέλεσμα να μειωθεί η καθ' ύψος ανάπτυξη και η βλάστηση να γίνει πιο σφαιρική, όπως στο τσίμπημα που κάνουμε στις κορυφές του βασιλικού για να γίνει φουντωτός· η κυριαρχία της κορυφής μπορεί επίσης να εξουδετερωθεί με το πλάγιασμα και την οριζοντίωση του βλαστού, οπότε τα πλάγια μάτια βλαστάνουν προς την κατακόρυφη διεύθυνση χωρίς να αφαιρεθεί η κορυφή, κάτι που αξιοποιείται για τη διαμόρφωση των γραμμικών σχημάτων. Δεύτερον, η σχέση του βαθμού κλαδέματος και της ζωηρότητας της αναβλάστησης: αφαιρώντας βλαστούς μειώνεται ο αριθμός των ματιών που πρέπει να θρέψει το δέντρο, τα μάτια που μένουν τροφοδοτούνται περισσότερο από τη ρίζα και εκδηλώνουν πολύ ζωηρή και νεανική ανάπτυξη, οπότε όσο πιο έντονο ή αυστηρό είναι το κλάδεμα τόσο πιο ζωηρή και νεανική είναι η βλάστηση που προκύπτει. Τρίτον, η σχέση της νεανικότητας με την ανθοφορία και την καρποφορία: όσο πιο νεανική είναι η βλάστηση τόσο μικρότερος είναι ο σχηματισμός ανθέων και τόσο πιο μικρή η παραγωγή καρπών· γι' αυτό το αυστηρό κλάδεμα στις δεντροστοιχίες μουριάς των πόλεων γίνεται για να εκδηλώσουν τα δέντρα νεανική βλάστηση και να μειωθεί η παραγωγή μούρων που λερώνουν τα πεζοδρόμια. Τέταρτον, η ικανότητα του δέντρου να αντιδρά στους τραυματισμούς παράγοντας επουλωτικό ιστό, που καλύπτει με ένα είδος κάλου την πληγή και εμποδίζει την είσοδο παθογόνων μικροοργανισμών στα αγγεία· πρέπει όμως να γνωρίζουμε ότι οι μεγάλης έκτασης πληγές δεν μπορούν να επουλωθούν ολοκληρωτικά, αφήνοντας μέρος της πληγής απροστάτευτο. Από το τελευταίο προκύπτουν και οι τεχνικές οδηγίες για λείες, καθαρές και κατά το δυνατόν κάθετες τομές, για προσοχή στο ρυτίδωμα του κορμού και για την αποφυγή των χημικών επικαλυπτικών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα κλαδέματα των κωνοφόρων

Ερώτηση: Πόσα κλαδέματα και ποιες εποχές γίνονται στα κωνοφόρα Λέυλαντ, Τούγια, Κυπαρίσσι Gold Crest και Κυπαρίσσι Γλαυκό, ώστε να έχουν πάντα συμπαγές κωνικό σχήμα;

Απάντηση:

• Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΥΤΟΥΣΙΑ (§6.1.6.4, σελ. 159-160): «Τα κωνοφόρα αυτά λοιπόν τα κλαδεύουμε δύο φορές το χρόνο, μία φορά στο τέλος του χειμώνα λίγο πριν το ανοιξιάτικο κύμα βλάστησης και μία φορά στο τέλος του καλοκαιριού, πριν από το φθινοπωρινό κύμα βλάστησης.»

    ΤΟ ΕΤΗΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ — ΔΥΟ ΚΛΑΔΕΜΑΤΑ
  
    ΙΑΝ  ΦΕΒ  ΜΑΡ  ΑΠΡ  ΜΑΪ  ΙΟΥΝ ΙΟΥΛ ΑΥΓ  ΣΕΠ  ΟΚΤ  ΝΟΕ  ΔΕΚ
          ✂                                ✂
     ΤΕΛΟΣ ΧΕΙΜΩΝΑ                  ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ
     (ΠΡΙΝ ΤΟ ΑΝΟΙΞΙΑΤΙΚΟ           (ΠΡΙΝ ΤΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ
      ΚΥΜΑ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ)                ΚΥΜΑ ΒΛΑΣΤΗΣΗΣ)

  ➜ Και τα δύο κλαδέματα τοποθετούνται ΑΚΡΙΒΩΣ ΠΡΙΝ από ένα κύμα βλάστησης, ώστε η αντίδραση του φυτού να αξιοποιηθεί αμέσως.

• ΤΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΚΑΝΟΥΜΕ ΣΤΟ ΚΛΑΔΕΜΑ ΑΥΤΟ: ««Τσιμπάμε» την ακραία βλάστηση, ώστε να διεγερθεί η παράπλευρη επαναβλάστηση και με αυτό τον τρόπο να επιτευχθεί το πύκνωμα της κόμης του δέντρου.» ➜ Είναι άμεση εφαρμογή της κυριαρχίας κορυφής: αφαιρώντας το ακραίο μάτι κάθε βλαστού, διεγείρονται τα πλάγια και η κόμη πυκνώνει. ⚠️ «Πάντα προσέχουμε να μην κοπεί η κορυφή του δέντρου, γιατί το σχήμα του δέντρου θα παραμορφωθεί. Σε περίπτωση που καταστραφεί η κορυφή, αντικαθίσταται όπως περιγράφηκε προηγουμένως» (Εικ. 6.14: επιλέγεται ισχυρός παράπλευρος βλαστός κοντά στην κορυφή και στερεώνεται με καλάμι σε κατακόρυφη θέση).

• ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΟΝΤΑΙ ΣΥΧΝΑ ΚΛΑΔΕΜΑΤΑ: «Τα δέντρα αυτά φτάνουν στο χώρο που θα φυτευτούν, στη μορφή στενού και πυκνού συμπαγούς κώνου. Το σχήμα αυτό έχει γίνει με κλάδεμα διαμόρφωσης στο φυτώριο, γιατί είναι αισθητικά ελκυστικό στους υποψήφιους αγοραστές, καταλαμβάνει μικρό χώρο στο φυτώριο και ταιριάζει στο φυσικό σχήμα των ειδών αυτών. Για να διατηρήσουν, όμως, τα είδη αυτά τη συμπαγή τους κόμη, θα πρέπει να τα κλαδεύουμε συχνά, αλλιώς θα αναπτύξουν κόμη πιο χαλαρή τείνοντας να πάρουν το φυσικό τους σχήμα» (Εικ. 6.17: «Αριστερά κλαδευόμενο δέντρο Gold-Crest και δεξιά δέντρο που αφέθηκε να πάρει το φυσικό του σχήμα»).

• ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΕΡΩΤΗΣΗΣ, ΜΕ ΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

    ΛΕΥΛΑΝΤ            = Κουπρεσσοκυπάρισσος Leylandii
    ΤΟΥΓΙΑ             = Τούγια ανατολική ποικ. pyramidalis aurea
                         (κοιν. Τούγια πυραμιδοειδής χρυσή)
    ΚΥΠΑΡΙΣΣΙ GOLD CREST = Κυπαρίσσι το μακρόκαρπο ποικ. Gold Crest
    ΚΥΠΑΡΙΣΣΙ ΓΛΑΥΚΟ   = Κυπαρίσσι Αριζόνας ποικ. fastigiata
                         (κοιν. Γλαυκό Κυπαρίσσι ορθόκλαδο)

  ⚠️ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ ΤΗΣ ΑΠΟΠΛΗΞΙΑΣ: επειδή τα είδη αυτά «εισάγονται από δροσερότερες περιοχές» (Ιταλία κυρίως, Γαλλία, Ισπανία), «μετά τη μεταφύτευσή τους στο δικό μας ξηρό κλίμα, πολλές φορές παρουσιάζουν το φαινόμενο απότομων ξηράνσεων κλάδων (αποπληξία). Μετά την αφαίρεση των ξερών αυτών κλάδων απομένει ένα κενό στην κόμη, το οποίο συνήθως καλύπτεται μετακινώντας και στερεώνοντας παράπλευρους κλάδους, οι οποίοι και κλαδεύονται ελαφρά για να διεγερθεί η αναβλάστησή τους. Με αυτό τον τρόπο είναι δυνατό να καλυφθεί το κενό σε 2-3 βλαστικές περιόδους.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κωνοφόρα αυτά κλαδεύονται δύο φορές τον χρόνο: μία φορά στο τέλος του χειμώνα, λίγο πριν το ανοιξιάτικο κύμα βλάστησης, και μία φορά στο τέλος του καλοκαιριού, πριν από το φθινοπωρινό κύμα βλάστησης. Στο κλάδεμα αυτό τσιμπάμε την ακραία βλάστηση, ώστε να διεγερθεί η παράπλευρη επαναβλάστηση και με αυτόν τον τρόπο να επιτευχθεί το πύκνωμα της κόμης του δέντρου, εφαρμόζοντας στην πράξη την αρχή της κυριαρχίας κορυφής. Πάντα προσέχουμε να μην κοπεί η κορυφή του δέντρου, γιατί το σχήμα του θα παραμορφωθεί· σε περίπτωση που καταστραφεί, αντικαθίσταται επιλέγοντας έναν ισχυρό παράπλευρο βλαστό κοντά στην κορυφή και στερεώνοντάς τον με καλάμι σε κατακόρυφη θέση. Τα συχνά κλαδέματα είναι απαραίτητα γιατί τα δέντρα αυτά φτάνουν στον χώρο φύτευσης σε μορφή στενού και πυκνού συμπαγούς κώνου, σχήμα που έχει γίνει με κλάδεμα διαμόρφωσης στο φυτώριο· για να διατηρήσουν τη συμπαγή τους κόμη πρέπει να κλαδεύονται συχνά, αλλιώς θα αναπτύξουν κόμη πιο χαλαρή, τείνοντας να πάρουν το φυσικό τους σχήμα. Πρόκειται για τον Κουπρεσσοκυπάρισσο Leylandii, την Τούγια ανατολική ποικιλίας pyramidalis aurea, το Κυπαρίσσι το μακρόκαρπο ποικιλίας Gold Crest και το Κυπαρίσσι Αριζόνας ποικιλίας fastigiata. Επειδή εισάγονται από δροσερότερες περιοχές, στο ξηρό μας κλίμα παρουσιάζουν συχνά αποπληξία, δηλαδή απότομες ξηράνσεις κλάδων· το κενό που απομένει καλύπτεται μετακινώντας και στερεώνοντας παράπλευρους κλάδους, οι οποίοι κλαδεύονται ελαφρά για να διεγερθεί η αναβλάστησή τους, και μπορεί να καλυφθεί σε δύο με τρεις βλαστικές περιόδους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το κλάδεμα της Τριανταφυλλιάς

Ερώτηση: Πότε και πώς κλαδεύουμε τις Τριανταφυλλιές και ποια η διαφορά στο κλάδεμα των πολύφορων ποικιλιών από τις μονόφορες;

Απάντηση:

• ΠΟΤΕ ΚΛΑΔΕΥΕΤΑΙ (§6.2.6.4, σελ. 169): «Η Τριανταφυλλιά είναι θάμνος φυλλοβόλος, ο οποίος ανθίζει στην κορυφή των νέων βλαστών του έτους. Το κλάδεμά της γίνεται από τα μέσα Δεκεμβρίου μέχρι τα μέσα Μαρτίου, ανάλογα με το πότε θέλουμε να πετάξει την καινούργια της βλάστηση.»

    Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ
    «ΟΣΟ ΠΙΟ ΝΩΡΙΣ ΓΙΝΕΙ ΤΟ ΚΛΑΔΕΜΑ, ΤΟΣΟ ΠΙΟ ΠΡΩΙΜΑ ΘΑ ΑΝΑΠΤΥΧΘΕΙ
     Η ΝΕΑ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΚΑΙ Η ΑΝΘΟΦΟΡΙΑ (μόλις ανέβει η θερμοκρασία την
     άνοιξη). ΕΝΩ ΑΝ ΤΟ ΚΛΑΔΕΜΑ ΓΙΝΕΙ ΟΨΙΜΑ, ΤΟΤΕ ΘΑ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΕΙ ΚΑΙ
     Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΒΛΑΣΤΩΝ.»
  
    ΔΕΚ ────── ΙΑΝ ────── ΦΕΒ ────── ΜΑΡ
     ✂                                ✂
    ΠΡΩΙΜΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ            ΟΨΙΜΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ
    ΚΑΙ ΑΝΘΟΦΟΡΙΑ              ΚΑΙ ΑΝΘΟΦΟΡΙΑ
  
    ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: σε μέρη ΧΩΡΙΣ ΑΝΟΙΞΙΑΤΙΚΟΥΣ ΠΑΓΕΤΟΥΣ
       (π.χ. Αττική, νησιά) → ΚΛΑΔΕΜΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟ → ΝΕΑ ΒΛΑΣΤΗΣΗ ΑΠΟ
       ΜΕΣΑ ΜΑΡΤΙΟΥ → ΑΝΘΟΦΟΡΙΑ ΤΟΝ ΑΠΡΙΛΙΟ

  ⚠️ «Σε μέρη με ήπιο χειμώνα είναι δυνατόν ορισμένες ποικιλίες να συμπεριφέρονται σαν αειθαλείς, ανθίζοντας συνεχώς. Σ' αυτή την περίπτωση το κυρίως κλάδεμα γίνεται τους πιο ψυχρούς μήνες, προκαλώντας έτσι έναν τεχνητό λήθαργο στις Τριανταφυλλιές, για να ακολουθήσει ζωηρή βλάστηση και έντονη ανθοφορία.»

• ΠΩΣ ΚΛΑΔΕΥΕΤΑΙ — ΘΑΜΝΩΔΕΙΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ: «πάντοτε αφαιρούνται οι ξεροί και οι εξασθενημένοι βλαστοί και διατηρούνται οι πιο υγιείς και κατάλληλα προσανατολισμένοι βλαστοί, τόσοι ώστε να δημιουργηθεί ένας καλά σχηματισμένος θάμνος. Οι βλαστοί που διατηρήθηκαν, κλαδεύονται κατά τα 2/3 του μήκους τους, ώστε να παραμείνει το 1/3» (Εικ. 6.20).

    ΠΡΙΝ                         ΜΕΤΑ
     ╷  ╷  ╷  ╷                   ·  ·  ·
     │  │  │  │  ← 3/3          ┄┄┼┄┄┼┄┄┼┄┄ ← ΓΡΑΜΜΗ ΤΟΜΗΣ
     │  │  │  │                    │  │  │   ← ΜΕΝΕΙ ΤΟ 1/3
     │  │  │  │                    │  │  │
    ═╧══╧══╧══╧═                 ══╧══╧══╧══
       ΑΦΑΙΡΕΙΤΑΙ ΤΟ 2/3 ΤΟΥ ΜΗΚΟΥΣ ΤΩΝ ΒΛΑΣΤΩΝ

  ➜ ΟΙ ΤΟΜΕΣ: «πρέπει να είναι καθαρές και λείες και να γίνονται πάνω από ένα μάτι που να είναι προσανατολισμένο προς τα εκεί που θέλουμε να αναπτυχθεί ο νέος βλαστός την άνοιξη (συνήθως προς την έξω μεριά του θάμνου)». ➜ ΟΙ ΠΑΡΑΦΥΑΔΕΣ: «αφαιρούνται όλες οι παραφυάδες μόλις παρουσιαστούν στη βάση των φυτών, προσέχοντας να κοπούν στο σημείο που φυτρώνουν, κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, ώστε να μην ξαναβλαστήσουν». ⚠️ «Αν το ξύλο του βλαστού στο σημείο της τομής έχει καστανούς μεταχρωματισμούς (δείγμα κάποιας ασθένειας), τότε κλαδεύεται ο βλαστός πιο χαμηλά μέχρι να εμφανιστεί καθαρό ξύλο.»

• Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΠΟΛΥΦΟΡΩΝ - ΜΟΝΟΦΟΡΩΝ — αυτούσια: «Στις πολύφορες ποικιλίες Τριανταφυλλιάς γίνεται και ένα συμπληρωματικό κλάδεμα τέλος καλοκαιριού, όπου καθαρίζονται τα υπολείμματα της ανοιξιάτικης ανθοφορίας και προετοιμάζεται η φθινοπωρινή.»

                      ΜΟΝΟΦΟΡΕΣ          ΠΟΛΥΦΟΡΕΣ
    ΑΝΘΙΖΟΥΝ          ΜΙΑ ΦΟΡΑ           ΠΟΛΛΕΣ ΦΟΡΕΣ (άνοιξη ΚΑΙ
                      (την άνοιξη)        φθινόπωρο)
    ΚΥΡΙΩΣ ΚΛΑΔΕΜΑ    ΜΕΣΑ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ - ΜΕΣΑ ΜΑΡΤΙΟΥ (ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΔΥΟ)
    ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ    ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ        ΤΕΛΟΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙΟΥ
    ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ        —                  ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ
    ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟΥ                       ΤΗΣ ΑΝΟΙΞΙΑΤΙΚΗΣ ΑΝΘΟΦΟΡΙΑΣ
                                          + ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΗΣ
                                          ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΗΣ
    ΣΥΝΟΛΟ ΚΛΑΔΕΜΑΤΩΝ  1 ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ       2 ΤΟΝ ΧΡΟΝΟ

  ➜ Ο λόγος είναι φυσιολογικός: αφού η Τριανταφυλλιά ανθίζει στην κορυφή των νέων βλαστών του έτους, κάθε νέο κύμα ανθοφορίας προϋποθέτει νέο κύμα βλάστησης — και αυτό το προκαλεί το κλάδεμα.

• ΟΙ ΔΕΝΤΡΩΔΕΙΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ: «Παρόμοια κλαδεύονται και οι δεντρώδεις ποικιλίες, προσέχοντας παράλληλα να αφαιρείται κάθε λαίμαργος βλαστός που εμφανίζεται στον κορμό της τριανταφυλλιάς.» ⚠️ Η ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΑ ΩΣ ΤΥΠΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: στην §6.2.6.2 το βιβλίο την κατατάσσει στους θάμνους που ανθίζουν σε βλαστούς του έτους (μαζί με τη Βουδλέια) και «διαμορφώνονται σε πιο συμπαγές σχήμα με ισχυρούς κοντούς βραχίονες («κεφάλια») απ' όπου, μετά από αυστηρό κλάδεμα, αναπτύσσονται πολλοί ζωηροί βλαστοί έτους που ανθίζουν την ίδια χρονιά». Αυτό εξηγεί γιατί το κλάδεμα είναι τόσο αυστηρό (αφαίρεση των 2/3).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η Τριανταφυλλιά είναι θάμνος φυλλοβόλος που ανθίζει στην κορυφή των νέων βλαστών του έτους. Το κλάδεμά της γίνεται από τα μέσα Δεκεμβρίου μέχρι τα μέσα Μαρτίου, ανάλογα με το πότε θέλουμε να πετάξει την καινούργια της βλάστηση: όσο πιο νωρίς γίνει το κλάδεμα τόσο πιο πρώιμα θα αναπτυχθεί η νέα βλάστηση και η ανθοφορία, ενώ αν γίνει όψιμα θα καθυστερήσει και η ανάπτυξη των νέων βλαστών. Σε μέρη με ήπιο χειμώνα, όπου ορισμένες ποικιλίες συμπεριφέρονται σαν αειθαλείς ανθίζοντας συνεχώς, το κυρίως κλάδεμα γίνεται τους πιο ψυχρούς μήνες, προκαλώντας τεχνητό λήθαργο. Ως προς το πώς, στις θαμνώδεις ποικιλίες αφαιρούνται πάντοτε οι ξεροί και οι εξασθενημένοι βλαστοί και διατηρούνται οι πιο υγιείς και κατάλληλα προσανατολισμένοι, τόσοι ώστε να δημιουργηθεί ένας καλά σχηματισμένος θάμνος· οι βλαστοί που διατηρήθηκαν κλαδεύονται κατά τα δύο τρίτα του μήκους τους, ώστε να παραμείνει το ένα τρίτο. Οι τομές πρέπει να είναι καθαρές και λείες και να γίνονται πάνω από μάτι προσανατολισμένο συνήθως προς την έξω μεριά του θάμνου, ενώ αν το ξύλο στο σημείο της τομής έχει καστανούς μεταχρωματισμούς, δείγμα ασθένειας, ο βλαστός κλαδεύεται πιο χαμηλά μέχρι να εμφανιστεί καθαρό ξύλο. Αφαιρούνται επίσης όλες οι παραφυάδες μόλις παρουσιαστούν στη βάση των φυτών, κομμένες στο σημείο που φυτρώνουν και κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, ώστε να μην ξαναβλαστήσουν. Η διαφορά πολύφορων και μονόφορων ποικιλιών είναι ότι στις πολύφορες γίνεται και ένα συμπληρωματικό κλάδεμα στο τέλος του καλοκαιριού, όπου καθαρίζονται τα υπολείμματα της ανοιξιάτικης ανθοφορίας και προετοιμάζεται η φθινοπωρινή, ενώ οι μονόφορες κλαδεύονται μόνο μία φορά τον χρόνο. Τέλος, οι δεντρώδεις ποικιλίες κλαδεύονται παρόμοια, με επιπλέον αφαίρεση κάθε λαίμαργου βλαστού που εμφανίζεται στον κορμό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι υδατικές ανάγκες των αναρριχώμενων φυτών

Ερώτηση: Οι υδατικές ανάγκες των αναρριχώμενων φυτών παρομοιάζουν με αυτές των δέντρων ή με αυτές των θάμνων και γιατί;

Απάντηση:

• Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΥΤΟΥΣΙΑ (§6.3, σελ. 171): «Τα αναρριχώμενα φυτά έχουν θρεπτικές και υδατικές ανάγκες που πλησιάζουν αυτές των δέντρων. Ο λόγος είναι ότι, αναπτυσσόμενα σε μεγάλες επιφάνειες, έχουν μεγάλη φυλλική επιφάνεια και μεγάλη φυτική μάζα.»

    ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
  
    ΜΕΓΑΛΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
             ↓
    ΜΕΓΑΛΗ ΦΥΛΛΙΚΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ + ΜΕΓΑΛΗ ΦΥΤΙΚΗ ΜΑΖΑ
             ↓
    ΜΕΓΑΛΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΝΕΡΟΥ (ΔΙΑΠΝΟΗ)
             ↓
    ΥΔΑΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΟΠΩΣ ΤΩΝ ΔΕΝΤΡΩΝ — ΟΧΙ ΤΩΝ ΘΑΜΝΩΝ

• Η ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ΣΤΟ ΠΟΤΙΣΜΑ (§6.3.1): «Τα αναρριχώμενα αναπτύσσουν μεγάλη φυλλική επιφάνεια, γεγονός που σημαίνει ότι έχουν μεγάλες απώλειες νερού. Για το λόγο αυτό καθώς μεγαλώνουν τα αναρριχώμενα, επεκτείνεται το σύστημα του ποτίσματος, ώστε να καλύπτει μεγαλύτερη επιφάνεια.» ➜ Και η ρητή παραπομπή: «Κατά τα άλλα ισχύει για το πότισμα των αναρριχώμενων ό,τι αναφέρθηκε για το πότισμα των δέντρων.»

• Η ΑΝΑΛΟΓΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΝΟΜΗΣΗ: «Αν το έδαφος είναι γόνιμο και βαθύ, τα αναρριχώμενα είναι δυνατόν να πάρουν μεγάλες διαστάσεις και αν βρουν και την κατάλληλη επιφάνεια, μπορούν να αναρριχηθούν σε μεγάλα ύψη. Σ' αυτήν την περίπτωση τα φυτά βρίσκουν τα υπόγεια νερά και αυτονομούνται από το πότισμα» — ακριβώς όπως τα δέντρα μετά το 5ο έτος («οι ρίζες τους φτάνουν στο υπόγειο νερό και τροφοδοτούνται από εκεί», §6.1.1).

    ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΠΟΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΤΙΣΜΑΤΟΣ ΠΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
       ΔΕΝΤΡΟ   70-100 It ΤΗΝ ΕΒΔΟΜΑΔΑ ΑΝΑ ΔΕΝΤΡΟ
       ΘΑΜΝΟΣ   2-4 It ΤΗΝ ΗΜΕΡΑ (1ος-2ος χρόνος) · 3-6 It (3ος-4ος)
       ➜ Η ΤΑΞΗ ΜΕΓΕΘΟΥΣ ΤΟΥ ΔΕΝΤΡΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΑΦΩΣ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ

• ΤΟ ΙΔΙΟ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗ ΛΙΠΑΝΣΗ (§6.3.2): «Η ανάπτυξη μεγάλης φυτικής μάζας προϋποθέτει ότι το φυτό θα έχει τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία για να τραφεί. Έτσι, για τα πρώτα χρόνια της ζωής των αναρριχώμενων φυτών είναι απαραίτητη η λίπανση με τις ποσότητες που αναφέρθηκε για τη λίπανση των δέντρων και θάμνων.» ⚠️ ΜΕΤΑ ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΧΡΟΝΙΑ: «οι ρίζες των αναρριχώμενων φυτών αναπτύσσονται σε μεγάλη έκταση και ανακατεύονται με τις ρίζες των άλλων φυτών του κηποτεχνικού έργου, τρεφόμενες με αυτό τον τρόπο από την τακτική λίπανση του χώρου.» Η ΓΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ (σελ. 175): «Είδη φυτών με μεγάλα και πολλά φύλλα και με επιφανειακό ριζικό σύστημα, έχουν αυξημένες ανάγκες σε πότισμα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι υδατικές ανάγκες των αναρριχώμενων φυτών παρομοιάζουν με αυτές των δέντρων. Όπως αναφέρει το βιβλίο, τα αναρριχώμενα φυτά έχουν θρεπτικές και υδατικές ανάγκες που πλησιάζουν αυτές των δέντρων, και ο λόγος είναι ότι, αναπτυσσόμενα σε μεγάλες επιφάνειες, έχουν μεγάλη φυλλική επιφάνεια και μεγάλη φυτική μάζα. Η μεγάλη φυλλική επιφάνεια σημαίνει μεγάλες απώλειες νερού, γι' αυτό και καθώς μεγαλώνουν τα αναρριχώμενα επεκτείνεται το σύστημα του ποτίσματος, ώστε να καλύπτει μεγαλύτερη επιφάνεια· κατά τα άλλα, ισχύει για το πότισμά τους ό,τι αναφέρθηκε για το πότισμα των δέντρων. Η αναλογία με τα δέντρα ολοκληρώνεται και στην αυτονόμηση από το πότισμα: αν το έδαφος είναι γόνιμο και βαθύ, τα αναρριχώμενα μπορούν να πάρουν μεγάλες διαστάσεις και να αναρριχηθούν σε μεγάλα ύψη, οπότε βρίσκουν τα υπόγεια νερά και αυτονομούνται από το πότισμα, ακριβώς όπως και τα δέντρα μετά το πέμπτο έτος τους. Το ίδιο ισχύει και για τη λίπανση, αφού η ανάπτυξη μεγάλης φυτικής μάζας προϋποθέτει τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία, ενώ μετά τα πρώτα χρόνια οι ρίζες τους αναπτύσσονται σε μεγάλη έκταση και ανακατεύονται με τις ρίζες των άλλων φυτών, τρεφόμενες από την τακτική λίπανση του χώρου.

Κριτήρια αξιολόγησης: