Λύσεις των ερωτήσεων του Κεφαλαίου 13 (σελ. 334) – ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΚΗΠΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις των ερωτήσεων του Κεφαλαίου 13

Αναλυτικές απαντήσεις και στις 10 ερωτήσεις του Κεφαλαίου 13 «Διαχείριση φυτικών υπολειμμάτων», με αυτούσια τα χωρία του βιβλίου, σχηματικές αποδόσεις σε ASCII και επισήμανση των τυπογραφικών ιδιαιτεροτήτων του βιβλίου.

Ο ορισμός της κομπόστας στην κηποτεχνία

Ερώτηση: Τι εννοούμε στην κηποτεχνία με τον όρο κομπόστα;

Απάντηση:

• Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (σελ. 325), αυτούσιος: «Στην κηποτεχνία με τον όρο «κομπόστα» εννοούμε το οργανικό λίπασμα που βρίσκεται σε κατάσταση μερικής διάσπασης. Παράγεται με τη ζύμωση διαφόρων οργανικών υλικών φυτικής και ζωικής προέλευσης.»

  ΤΑ ΤΡΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΟΡΙΣΜΟΥ

  ① ΤΙ ΕΙΝΑΙ      → ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ
  ② ΣΕ ΤΙ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ → ΜΕΡΙΚΗΣ ΔΙΑΣΠΑΣΗΣ (ΟΧΙ πλήρους!)
  ③ ΠΩΣ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ  → ΜΕ ΖΥΜΩΣΗ οργανικών υλικών
                       ΦΥΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΖΩΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ

Προσοχή στο «μερικής διάσπασης»: η κομπόστα δεν είναι πλήρως αποσυντεθειμένο υλικό — η ζύμωση σταματά όταν το υλικό αποκτήσει τις επιθυμητές ιδιότητες.

• ΤΙ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ — ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΦΥΤΟΧΩΜΑ: «έχει τις ιδιότητες ενός πολύ γόνιμου υποστρώματος, στο οποίο τα φυτά αναπτύσσονται ιδιαίτερα καλά. Επίσης, είναι ένα άριστο βελτιωτικό εδάφους και ταυτόχρονα περιέχει ουσίες απαραίτητες για τη θρέψη των φυτών (οργανική ύλη, μακροστοιχεία και ιχνοστοιχεία, φυτορμόνες, αμινοξέα κ.λπ.). Σε ορισμένες περιπτώσεις έχει εφαρμογές και στη φυτοπροστασία, επειδή περιέχει ουσίες που απωθούν συγκεκριμένους εχθρούς των φυτών.»
• ΞΕΧΩΡΙΣΕ ΤΟΥΣ ΔΥΟ ΟΡΟΥΣ:

    ΚΟΜΠΟΣΤΑ        = ΤΟ ΠΡΟΪΟΝ    (το οργανικό λίπασμα)
    ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ  = Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ (η ζύμωση που το παράγει)

  Το βιβλίο τονίζει και τη διπλή ωφέλεια της διαδικασίας: αξιοποιεί άχρηστα υπολείμματα του κήπου (κομμένη χλόη, προϊόντα κλαδεμάτων, πεσμένα φύλλα) και του σπιτιού (υπολείμματα τροφών), «με αποτέλεσμα τον περιορισμό των οικιακών απορριμμάτων με θετικά οικολογικά αποτελέσματα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην κηποτεχνία με τον όρο κομπόστα εννοούμε το οργανικό λίπασμα που βρίσκεται σε κατάσταση μερικής διάσπασης και παράγεται με τη ζύμωση διαφόρων οργανικών υλικών φυτικής και ζωικής προέλευσης. Το οργανικό φυτόχωμα που προκύπτει από την αποσύνθεση των φυτικών υπολειμμάτων έχει τις ιδιότητες ενός πολύ γόνιμου υποστρώματος, στο οποίο τα φυτά αναπτύσσονται ιδιαίτερα καλά, είναι άριστο βελτιωτικό εδάφους και ταυτόχρονα περιέχει ουσίες απαραίτητες για τη θρέψη των φυτών, όπως οργανική ύλη, μακροστοιχεία και ιχνοστοιχεία, φυτορμόνες και αμινοξέα. Σε ορισμένες περιπτώσεις έχει εφαρμογές και στη φυτοπροστασία, επειδή περιέχει ουσίες που απωθούν συγκεκριμένους εχθρούς των φυτών.

Τα πλεονεκτήματα της κομποστοποίησης

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της κομποστοποίησης;

Απάντηση:

• Α. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (σελ. 325)

    ① ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ — «διαδικασία που στη σημερινή εποχή έχει αποκτήσει
       ΜΕΓΑΛΗ ΣΗΜΑΣΙΑ εξαιτίας της ΣΟΒΑΡΗΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
       από τις ανθρώπινες δραστηριότητες»
    ② ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΑΧΡΗΣΤΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ — «Κατά τη συντήρηση των
       κηποτεχνικών έργων ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΦΥΤΙΚΩΝ
       ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ»
    ③ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΟΙΚΙΑΚΩΝ ΑΠΟΡΡΙΜΜΑΤΩΝ — «με ΘΕΤΙΚΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΑ
       ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ», αφού αξιοποιούνται και υπολείμματα τροφών

• Β. ΑΓΡΟΝΟΜΙΚΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ — τι προσφέρει το προϊόν

    ④ ΠΟΛΥ ΓΟΝΙΜΟ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ — «τα φυτά ΑΝΑΠΤΥΣΣΟΝΤΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΚΑΛΑ»
    ⑤ ΑΡΙΣΤΟ ΒΕΛΤΙΩΤΙΚΟ ΕΔΑΦΟΥΣ
    ⑥ ΘΡΕΨΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ — περιέχει ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΥΛΗ, ΜΑΚΡΟΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ
       ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ, ΦΥΤΟΡΜΟΝΕΣ, ΑΜΙΝΟΞΕΑ
    ⑦ ΦΥΤΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ — «περιέχει ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΑΠΩΘΟΥΝ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟΥΣ
       ΕΧΘΡΟΥΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ»
    ⑧ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΦΥΤΟΧΩΜΑΤΟΣ — με προσθήκη χώματος προκύπτει υλικό που
       χρησιμεύει «ως ΜΕΤΑΠΛΑΣΤΙΚΟ, για τον ΕΜΠΛΟΥΤΙΣΜΟ ΤΟΥ
       ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΜΕΝΟΥ ΧΩΜΑΤΟΣ που από μόνο του δε θα μπορούσε να
       χρησιμοποιηθεί σε κηποτεχνικές εφαρμογές»

• Γ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ

    ⑨ ΧΩΡΙΣ ΚΟΣΤΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΥ — «Η κομπόστα μπορεί να παρασκευαστεί
       ΧΩΡΙΣ ΚΑΝΕΝΑ ΕΙΔΙΚΟ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟ παρά μόνο με τη βοήθεια ΑΠΛΩΝ
       ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ»
    ⑩ ΣΩΣΤΟΣ ΧΡΟΝΙΚΟΣ ΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ — αν ξεκινήσει το φθινόπωρο,
       «ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΑΝΟΙΞΗ ΘΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΤΟΙΜΟ ΟΡΓΑΝΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ για να
       εξυπηρετήσει τις ΑΥΞΗΜΕΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΘΡΕΨΗΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ»

• ΕΙΔΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΤΗΣ ΘΕΡΜΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ: όταν η θερμοκρασία «φθάσει σε υψηλά επίπεδα μπορεί να εξοντώσει σπόρους ζιζανίων και διάφορους παθογόνους μικροοργανισμούς» (§13.2) — δηλαδή η κομποστοποίηση λειτουργεί και ως απολύμανση του υλικού. ΕΙΔΙΚΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΤΗΣ ΨΥΧΡΗΣ: «οι μέτριες θερμοκρασίες επιτρέπουν την ανάπτυξη μεγαλύτερης ποικιλίας μικροοργανισμών που με τη σειρά τους ελέγχουν τα παθογόνα στην κομπόστα και στους χώρους εφαρμογής» (§13.3) — δηλαδή βιολογικός έλεγχος που μεταφέρεται και στον κήπο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα πλεονεκτήματα της κομποστοποίησης είναι περιβαλλοντικά, αγρονομικά και οικονομικά. Περιβαλλοντικά, αποτελεί μορφή ανακύκλωσης, η οποία έχει αποκτήσει μεγάλη σημασία εξαιτίας της σοβαρής επιβάρυνσης του περιβάλλοντος από τις ανθρώπινες δραστηριότητες, αξιοποιεί τη σημαντική ποσότητα φυτικών υπολειμμάτων που παράγεται κατά τη συντήρηση των κηποτεχνικών έργων και περιορίζει τα οικιακά απορρίμματα με θετικά οικολογικά αποτελέσματα, αφού αξιοποιεί και υπολείμματα τροφών. Αγρονομικά, το οργανικό φυτόχωμα που προκύπτει είναι πολύ γόνιμο υπόστρωμα στο οποίο τα φυτά αναπτύσσονται ιδιαίτερα καλά, είναι άριστο βελτιωτικό εδάφους, περιέχει ουσίες απαραίτητες για τη θρέψη των φυτών, όπως οργανική ύλη, μακροστοιχεία και ιχνοστοιχεία, φυτορμόνες και αμινοξέα, και σε ορισμένες περιπτώσεις έχει εφαρμογές στη φυτοπροστασία, επειδή περιέχει ουσίες που απωθούν συγκεκριμένους εχθρούς των φυτών. Επιπλέον, με προσθήκη χώματος παράγεται φυτόχωμα που χρησιμοποιείται ως μεταπλαστικό για τον εμπλουτισμό υποβαθμισμένου χώματος. Οικονομικά και πρακτικά, η κομπόστα μπορεί να παρασκευαστεί χωρίς κανένα ειδικό εξοπλισμό, παρά μόνο με απλά εργαλεία, ενώ αν η διαδικασία ξεκινήσει το φθινόπωρο, την επόμενη άνοιξη θα υπάρχει έτοιμο οργανικό λίπασμα για τις αυξημένες ανάγκες θρέψης των φυτών. Τέλος, η θερμή μέθοδος εξοντώνει σπόρους ζιζανίων και παθογόνους μικροοργανισμούς, ενώ η ψυχρή ευνοεί μεγαλύτερη ποικιλία μικροοργανισμών που ελέγχουν τα παθογόνα και στους χώρους εφαρμογής.

Οι δύο μέθοδοι παραγωγής κομπόστας

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους γίνεται η παραγωγή κομπόστας;

Απάντηση:

• Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (σελ. 325): τα υπολείμματα «συγκεντρώνονται σε σωρούς. Η επεξεργασία τους (ζύμωση) μπορεί να γίνει με δύο μεθόδους: την ψυχρή και τη θερμή κομποστοποίηση.»

• ① ΨΥΧΡΗ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ (§13.1), αυτούσια: «γίνεται αφήνοντας τα συγκεντρωμένα σε σωρούς φυτικά υπολείμματα να αποσυντεθούν. Κατά διαστήματα γίνεται αναμόχλευση των σωρών, έτσι ώστε τα υπολείμματα που βρίσκονται στο εσωτερικό του σωρού να έρθουν στο εξωτερικό και αντίστροφα. Εφόσον υπάρχει επαρκής αερισμός οι μικροοργανισμοί θα επιτύχουν την αποσύνθεση των υπολειμμάτων και θα δημιουργήσουν κομπόστα.»

    Η ΑΝΑΜΟΧΛΕΥΣΗ ΣΧΗΜΑΤΙΚΑ
  
       ΠΡΙΝ                        ΜΕΤΑ
        ░░░░░░░░                    ▓▓▓▓▓▓▓▓
       ░░▓▓▓▓▓▓░░                  ▓▓░░░░░░▓▓
       ░░▓▓▓▓▓▓░░      ➜          ▓▓░░░░░░▓▓
        ░░░░░░░░                    ▓▓▓▓▓▓▓▓
       ▓ = εσωτερικό   ░ = εξωτερικό  (ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ)

• ② ΘΕΡΜΗ ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΙΗΣΗ (§13.2): «ο σωρός των υπολειμμάτων είναι έτσι δομημένος, ώστε να δημιουργείται αρχικά ένα υψηλό επίπεδο μικροβιακής δραστηριότητας που ανεβάζει τη θερμοκρασία πάνω από 38°C. Η άνοδος της θερμοκρασίας ευνοεί την αποσύνθεση και όταν φθάσει σε υψηλά επίπεδα μπορεί να εξοντώσει σπόρους ζιζανίων και διάφορους παθογόνους μικροοργανισμούς. Η διαδικασία αυτή απαιτεί σχεδιασμό και ιδιαίτερη προσοχή.» ➜ Στις υψηλές θερμοκρασίες «είναι απαραίτητο να υπάρχει επαρκής υγρασία και αερισμός»: το νερό των βιοχημικών αντιδράσεων εξατμίζεται και «προκύπτει η ανάγκη αναπλήρωσής του για να μη στεγνώσει ο σωρός»· χωρίς αερισμό «μπορεί να παρουσιαστεί ανεπάρκεια οξυγόνου» και ο σωρός «μπορεί να χάσει μεγάλα ποσά αζώτου (Ν) και οργανικής ουσίας».

  ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ (§13.3)
                        ΨΥΧΡΗ              ΘΕΡΜΗ
  ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΣΩΡΟΥ  ΠΡΟΧΕΙΡΗ           ΔΟΜΗΜΕΝΗ, ΜΕ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ
  ΡΥΘΜΟΣ              ΑΡΓΟΣ              ΤΑΧΥΣ
  ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ         ΧΑΜΗΛΗ / ΜΕΤΡΙΑ    > 38°C
  ΥΓΡΑΣΙΑ-ΟΞΥΓΟΝΟ     ΛΙΓΟΤΕΡΑ           ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ
  ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ       ΜΙΚΡΗ              ΕΝΤΑΤΙΚΗ
  ΧΡΟΝΟΣ              ΜΗΝΕΣ - 1 ΧΡΟΝΟΣ   ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ - ΛΙΓΟΙ ΜΗΝΕΣ
  ΓΙΑ ΠΟΙΟΝ           ΑΡΧΑΡΙΟΥΣ          ΕΜΠΕΙΡΟΥΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΤΕΣ

ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΑΠΛΟΥΣΤΕΡΟΣ ΤΡΟΠΟΣ (§13.7): «η δημιουργία κομπόστας μέσα σε λάκκο, ο οποίος γεμίζεται με φυτικά υπολείμματα και σκεπάζεται με χώμα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα φυτικά υπολείμματα συγκεντρώνονται σε σωρούς και η επεξεργασία τους, δηλαδή η ζύμωση, μπορεί να γίνει με δύο μεθόδους: την ψυχρή και τη θερμή κομποστοποίηση. Η ψυχρή κομποστοποίηση γίνεται αφήνοντας τα συγκεντρωμένα σε σωρούς φυτικά υπολείμματα να αποσυντεθούν· κατά διαστήματα γίνεται αναμόχλευση των σωρών, έτσι ώστε τα υπολείμματα που βρίσκονται στο εσωτερικό του σωρού να έρθουν στο εξωτερικό και αντίστροφα, και εφόσον υπάρχει επαρκής αερισμός οι μικροοργανισμοί επιτυγχάνουν την αποσύνθεση και δημιουργούν κομπόστα. Στη θερμή κομποστοποίηση ο σωρός είναι δομημένος έτσι ώστε να δημιουργείται αρχικά ένα υψηλό επίπεδο μικροβιακής δραστηριότητας που ανεβάζει τη θερμοκρασία πάνω από τους 38 βαθμούς Κελσίου· η άνοδος της θερμοκρασίας ευνοεί την αποσύνθεση και, όταν φθάσει σε υψηλά επίπεδα, μπορεί να εξοντώσει σπόρους ζιζανίων και διάφορους παθογόνους μικροοργανισμούς, αλλά η διαδικασία απαιτεί σχεδιασμό και ιδιαίτερη προσοχή, με επαρκή υγρασία και αερισμό. Ένας πιο απλός τρόπος παρασκευής είναι η δημιουργία κομπόστας μέσα σε λάκκο, ο οποίος γεμίζεται με φυτικά υπολείμματα και σκεπάζεται με χώμα.

Τα υλικά παρασκευής της κομπόστας

Ερώτηση: Τι υλικά χρησιμοποιούνται για την παρασκευή κομπόστας;

Απάντηση:

• ΤΑ ΦΥΤΙΚΑ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΚΗΠΟΥ (§13.7, σελ. 329), αυτούσια: «Τα υπολείμματα που θα χρησιμοποιηθούν μπορεί να είναι προϊόντα από το κλάδεμα δένδρων και θάμνων (τεμαχισμένα), ξερά φύλλα, ζιζάνια, κομμένη χλόη κ.λπ.»
• ΚΑΙ ΤΑ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ (σελ. 325): η κομποστοποίηση «εκμεταλλεύεται άχρηστα υπολείμματα του κήπου (κομμένη χλόη, προϊόντα των κλαδεμάτων, πεσμένα φύλλα κ.λπ.) ή του σπιτιού (π.χ. υπολείμματα τροφών)». ➜ Και ο ορισμός της κομπόστας μιλά για υλικά «φυτικής και ζωικής προέλευσης» — το βιβλίο αναφέρεται ρητά και σε ζωικά απόβλητα (§13.4: «ιδίως στην κομποστοποίηση των ζωικών αποβλήτων»).

  ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΑ

  ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΗΠΟ
     · ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΚΛΑΔΕΜΑΤΟΣ δέντρων και θάμνων — ΤΕΜΑΧΙΣΜΕΝΑ
     · ΞΕΡΑ ΦΥΛΛΑ / ΠΕΣΜΕΝΑ ΦΥΛΛΑ
     · ΖΙΖΑΝΙΑ
     · ΚΟΜΜΕΝΗ ΧΛΟΗ
  ΑΠΟ ΤΟ ΣΠΙΤΙ
     · ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ ΤΡΟΦΩΝ
  ΖΩΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ
     · ΖΩΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΤΑ (⚠️ προσοχή στην αλκαλικότητα)
  ΚΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΩΣ
     · ΧΩΜΑ — για τα ενδιάμεσα στρώματα και το τελικό σκέπασμα

Το «(τεμαχισμένα)» δεν είναι λεπτομέρεια: οι βιοθρυμματιστές-κλαδοφάγοι είναι «μηχανήματα που τεμαχίζουν σε μικρά κομμάτια διάφορα φυτικά υπολείμματα όπως τα κλαδιά, με αποτέλεσμα η αποσύνθεσή τους να είναι ευκολότερη» (§13.6).

• ΒΟΗΘΗΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

    · ΕΙΔΙΚΑ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ «που ΕΜΠΛΟΥΤΙΖΟΥΝ ΤΟ ΣΩΡΟ ΜΕ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ
      που ΕΠΙΤΑΧΥΝΟΥΝ την ανωτέρω διεργασία»            (§13.6)
    · ΛΙΠΑΣΜΑ — «Η προσθήκη λιπάσματος και ειδικών σκευασμάτων
      ΕΠΙΤΑΧΥΝΕΙ τη διαδικασία»                          (Εικ. 13.5)
    · ΑΖΩΤΟ — όταν η αναλογία C/N είναι >50, «ΑΠΑΙΤΕΙ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ ΤΗΝ
      ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΑΖΩΤΟΥ»                                   (§13.5)
    · ΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ (CaO) — όταν το pH πέσει κάτω του 5,5 (§13.5)
    · ΝΕΡΟ — συστηματικό πότισμα για υγρασία 40-60%

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα υπολείμματα που χρησιμοποιούνται μπορεί να είναι προϊόντα από το κλάδεμα δέντρων και θάμνων, τεμαχισμένα, ξερά φύλλα, ζιζάνια, κομμένη χλόη και άλλα παρόμοια. Η κομποστοποίηση εκμεταλλεύεται άχρηστα υπολείμματα του κήπου, όπως η κομμένη χλόη, τα προϊόντα των κλαδεμάτων και τα πεσμένα φύλλα, αλλά και του σπιτιού, όπως τα υπολείμματα τροφών, ενώ σύμφωνα με τον ορισμό της κομπόστας τα οργανικά υλικά μπορεί να είναι φυτικής και ζωικής προέλευσης, οπότε χρησιμοποιούνται και ζωικά απόβλητα. Απαραίτητο υλικό είναι επίσης το χώμα, για τα ενδιάμεσα στρώματα και το τελικό σκέπασμα του σωρού. Βοηθητικά χρησιμοποιούνται ειδικά σκευάσματα που εμπλουτίζουν τον σωρό με μικροοργανισμούς και επιταχύνουν τη διεργασία, λίπασμα, άζωτο όταν η αναλογία άνθρακα προς άζωτο είναι μεγαλύτερη του 50, οξείδιο του ασβεστίου όταν το pH πέσει κάτω από το 5,5, καθώς και νερό για τη διατήρηση της υγρασίας στο 40 με 60 τοις εκατό. Σημειώνεται ότι τα κλαδιά πρέπει να τεμαχίζονται, συνήθως με βιοθρυμματιστή-κλαδοφάγο, ώστε η αποσύνθεσή τους να είναι ευκολότερη.

Ο χρόνος ωρίμανσης της κομπόστας

Ερώτηση: Σε πόσο χρονικό διάστημα η κομπόστα είναι έτοιμη;

Απάντηση:

• ΑΝΑΛΟΓΑ ΜΕ ΤΗ ΜΕΘΟΔΟ (§13.3, σελ. 327), αυτούσια: «Η ψυχρή κομποστοποίηση χρειάζεται αρκετό χρόνο (μερικούς μήνες - ένα χρόνο) ενώ η θερμή λιγότερο (μερικές εβδομάδες - λίγους μήνες).»

    ΨΥΧΡΗ   ├──────────────────────────────────┤  ΜΕΡΙΚΟΙ ΜΗΝΕΣ - 1 ΧΡΟΝΟΣ
    ΘΕΡΜΗ   ├────────────┤                        ΕΒΔΟΜΑΔΕΣ - ΛΙΓΟΙ ΜΗΝΕΣ
            0    1μ   2μ   3μ   4μ ........ 12μ

• ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΕ ΣΤΡΩΜΑΤΑ (§13.7, σελ. 329): «Κατά τη διάρκεια της όλης διαδικασίας, που διαρκεί 3-4 μήνες, θα πρέπει να ελέγχεται τακτικά η υγρασία (ιδανικό ποσοστό 40-60%) και ο σωστός αερισμός.» ➜ Μέσα σε αυτό το διάστημα, «μετά από χρονικό διάστημα 1,5-2 μηνών, ο σωρός θα πρέπει να αναποδογυριστεί».

    ΤΟ ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΤΗΣ §13.7
  
    0        1,5-2 ΜΗΝΕΣ                   3-4 ΜΗΝΕΣ
    │             │                            │
    ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ    ΑΝΑΠΟΔΟΓΥΡΙΣΜΑ              ΕΤΟΙΜΗ ΚΟΜΠΟΣΤΑ
    ΣΩΡΟΥ         (ομοιογενής διασπορά
                   βιολογικής δραστηριότητας)
    ◄─── ΤΑΚΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΥΓΡΑΣΙΑΣ 40-60% ΚΑΙ ΑΕΡΙΣΜΟΥ ───►

• ΦΑΙΝΟΜΕΝΙΚΗ ΑΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: η §13.3 δίνει εύρη ανά μέθοδο (ψυχρή: μήνες - 1 χρόνος, θερμή: εβδομάδες - λίγοι μήνες), ενώ η §13.7 δίνει 3-4 μήνες για τη συγκεκριμένη διαδικασία που περιγράφει. Τα δύο δεν συγκρούονται: οι 3-4 μήνες είναι μια τυπική τιμή που εμπίπτει και στα δύο εύρη.

• ΤΟ ΠΡΑΚΤΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (§13.7, σελ. 332): «Η καλύτερη εποχή για να εκτελεστεί αυτή η εργασία είναι το φθινόπωρο... Έτσι, αν η διαδικασία ξεκινήσει το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, την επόμενη άνοιξη θα υπάρχει έτοιμο οργανικό λίπασμα για να εξυπηρετήσει τις αυξημένες ανάγκες θρέψης των φυτών.» ➜ Φθινόπωρο + 3-4 μήνες = άνοιξη, ακριβώς όταν χρειάζεται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο χρόνος εξαρτάται από τη μέθοδο. Η ψυχρή κομποστοποίηση χρειάζεται αρκετό χρόνο, δηλαδή μερικούς μήνες έως έναν χρόνο, ενώ η θερμή λιγότερο, δηλαδή μερικές εβδομάδες έως λίγους μήνες. Για τη διαδικασία παρασκευής με αλλεπάλληλα στρώματα που περιγράφει το βιβλίο, η όλη διαδικασία διαρκεί τρεις με τέσσερις μήνες, ενώ μετά από χρονικό διάστημα ενάμιση έως δύο μηνών ο σωρός πρέπει να αναποδογυριστεί, με σκοπό την ομοιογενή διασπορά της βιολογικής δραστηριότητας. Καθ' όλη τη διάρκεια ελέγχονται τακτικά η υγρασία, με ιδανικό ποσοστό σαράντα έως εξήντα τοις εκατό, και ο σωστός αερισμός. Πρακτικά, αν η εργασία ξεκινήσει το φθινόπωρο, την επόμενη άνοιξη θα υπάρχει έτοιμο οργανικό λίπασμα για να εξυπηρετήσει τις αυξημένες ανάγκες θρέψης των φυτών.

Από τι εξαρτάται η επιλογή της μεθόδου

Ερώτηση: Η επιλογή της μεθόδου κομποστοποίησης από τι εξαρτάται;

Απάντηση:

• ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ (§13.3, σελ. 327), αυτούσια: «Η επιλογή ψυχρής ή θερμής κομποστοποίησης εξαρτάται: α) από την επιθυμητή ταχύτητα παραγωγής της κομπόστας, β) από τον αριθμό των εργατοωρών που μπορεί να διατεθεί σε αυτήν την εργασία και γ) από τον επιθυμητό βαθμό καθαρότητας από ζιζάνια και παθογόνους μικροοργανισμούς του τελικού μείγματος.»

  ΠΩΣ ΚΡΙΝΕΙ ΚΑΘΕ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ

  α) ΤΑΧΥΤΗΤΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
        ΘΕΛΩ ΓΡΗΓΟΡΑ  → ΘΕΡΜΗ  (εβδομάδες - λίγοι μήνες)
        ΔΕΝ ΒΙΑΖΟΜΑΙ  → ΨΥΧΡΗ  (μήνες - 1 χρόνος)

  β) ΔΙΑΘΕΣΙΜΕΣ ΕΡΓΑΤΟΩΡΕΣ
        ΛΙΓΕΣ → ΨΥΧΡΗ  «δεν χρειάζεται συχνά αναμόχλευση και
                        ιδιαίτερη παρακολούθηση»
        ΠΟΛΛΕΣ → ΘΕΡΜΗ «απαιτεί ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΚΑΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ»,
                        αναπλήρωση νερού, έλεγχο αερισμού

  γ) ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΤΕΛΙΚΟΥ ΜΕΙΓΜΑΤΟΣ
        ΘΕΛΩ ΕΞΟΝΤΩΣΗ ΣΠΟΡΩΝ ΖΙΖΑΝΙΩΝ ΚΑΙ ΠΑΘΟΓΟΝΩΝ → ΘΕΡΜΗ
           («όταν φθάσει σε υψηλά επίπεδα μπορεί να ΕΞΟΝΤΩΣΕΙ
             σπόρους ζιζανίων και διάφορους παθογόνους
             μικροοργανισμούς»)

• ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΟΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ (γ) — το βιβλίο δίνει δύο διαφορετικές οπτικές καθαρότητας:

    ΘΕΡΜΗ:  ΚΑΤΑΣΤΡΕΦΕΙ ΤΑ ΠΑΘΟΓΟΝΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ
            «μπορεί να ΕΞΟΝΤΩΣΕΙ σπόρους ζιζανίων και διάφορους
             παθογόνους μικροοργανισμούς»
    ΨΥΧΡΗ:  ΤΑ ΕΛΕΓΧΕΙ ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ
            «οι ΜΕΤΡΙΕΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΕΣ επιτρέπουν την ανάπτυξη ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗΣ
             ΠΟΙΚΙΛΙΑΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ που με τη σειρά τους ΕΛΕΓΧΟΥΝ ΤΑ
             ΠΑΘΟΓΟΝΑ στην κομπόστα ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ»

• ΕΝΑΣ ΑΚΟΜΗ ΠΡΑΚΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ — Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ: «Η θερμή κομποστοποίηση είναι εργασία πιο απαιτητική και συνιστάται σε έμπειρους καλλιεργητές οι οποίοι έχουν εξοικειωθεί με τη διαδικασία της ψυχρής κομποστοποίησης» (§13.3). ΚΑΙ ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ: με τη θερμή «γίνεται καλύτερη εκμετάλλευση της δραστηριότητας των μικροοργανισμών, για την ταχύτερη αποσύνθεση των πλούσιων σε Ν φυτικών (ή και ζωικών) υπολειμμάτων». Αντίθετα, με την ψυχρή «με απλές προφυλάξεις μπορεί να εξοικονομηθεί περισσότερο άζωτο (Ν) και οργανική ουσία».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η επιλογή ψυχρής ή θερμής κομποστοποίησης εξαρτάται από τρεις παράγοντες: πρώτον, από την επιθυμητή ταχύτητα παραγωγής της κομπόστας, δεύτερον, από τον αριθμό των εργατοωρών που μπορεί να διατεθεί σε αυτήν την εργασία, και τρίτον, από τον επιθυμητό βαθμό καθαρότητας από ζιζάνια και παθογόνους μικροοργανισμούς του τελικού μείγματος. Πρακτικά, όταν η κομπόστα χρειάζεται γρήγορα επιλέγεται η θερμή, ενώ όταν διατίθενται λίγες εργατοώρες επιλέγεται η ψυχρή, γιατί οι σωροί είναι πιο πρόχειρα προετοιμασμένοι, δεν χρειάζεται συχνή αναμόχλευση και ιδιαίτερη παρακολούθηση. Όταν ζητείται εξόντωση σπόρων ζιζανίων και παθογόνων μικροοργανισμών επιλέγεται η θερμή, γιατί οι υψηλές θερμοκρασίες τα εξοντώνουν, ενώ η ψυχρή τα ελέγχει βιολογικά, αφού οι μέτριες θερμοκρασίες επιτρέπουν την ανάπτυξη μεγαλύτερης ποικιλίας μικροοργανισμών που ελέγχουν τα παθογόνα στην κομπόστα και στους χώρους εφαρμογής. Τέλος, η θερμή κομποστοποίηση είναι εργασία πιο απαιτητική και συνιστάται σε έμπειρους καλλιεργητές που έχουν εξοικειωθεί με τη διαδικασία της ψυχρής.

Οι τρόποι απώλειας αζώτου από τον σωρό

Ερώτηση: Πώς μπορεί να χαθεί άζωτο από τον υπό διαμόρφωση σωρό;

Απάντηση:

• ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΤΡΟΠΟΙ (§13.4, σελ. 327), αυτούσια: «Το Ν μπορεί να χαθεί με τρεις τρόπους: • Από την εξάτμιση της αμμωνίας λόγω υψηλής αλκαλικότητας. • Από την έκπλυση στο έδαφος αμμωνιακών και νιτρικών ιόντων λόγω υψηλών βροχοπτώσεων. • Επειδή οι μικροοργανισμοί που συμμετέχουν στην αποσύνθεση, σε κατάσταση ανεπαρκούς αερισμού, προσλαμβάνουν οξυγόνο από τα νιτρικά ιόντα.»

  ΤΙ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΣΕ ΚΑΘΕ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ

  ① ΕΞΑΤΜΙΣΗ ΑΜΜΩΝΙΑΣ  ↑↑↑ (προς την ατμόσφαιρα)
        ΑΙΤΙΑ: ΥΨΗΛΗ ΑΛΚΑΛΙΚΟΤΗΤΑ
        ⚠️ «ιδίως στην κομποστοποίηση των ΖΩΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ»

  ② ΕΚΠΛΥΣΗ ΙΟΝΤΩΝ     ↓↓↓ (προς το έδαφος)
        ΑΙΤΙΑ: ΥΨΗΛΕΣ ΒΡΟΧΟΠΤΩΣΕΙΣ
        ΤΙ ΧΑΝΕΤΑΙ: ΑΜΜΩΝΙΑΚΑ ΚΑΙ ΝΙΤΡΙΚΑ ΙΟΝΤΑ

  ③ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΝΙΤΡΙΚΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ
        ΑΙΤΙΑ: ΑΝΕΠΑΡΚΗΣ ΑΕΡΙΣΜΟΣ → δεν βρίσκουν ελεύθερο οξυγόνο
        ΤΙ ΚΑΝΟΥΝ: «ΠΡΟΣΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΟΞΥΓΟΝΟ ΑΠΟ ΤΑ ΝΙΤΡΙΚΑ ΙΟΝΤΑ»

         ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ  ↑ ① αμμωνία
                  ╔══════════╗
                  ║  ΣΩΡΟΣ   ║ ← ③ οι μικροοργανισμοί «τρώνε» τα νιτρικά
                  ╚══════════╝
         ΕΔΑΦΟΣ     ↓ ② έκπλυση αμμωνιακών-νιτρικών

• ΓΙΑΤΙ ΜΑΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΕΙ: «ο στόχος είναι να ελαχιστοποιηθεί η απώλεια αζώτου (Ν) και οργανικής ουσίας (χούμου) από το σωρό της κομπόστας», γιατί οι μικροοργανισμοί που μετατρέπουν τα υπολείμματα σε χούμο «χρειάζονται C και Ν για να «λειτουργήσουν»». ➜ Θυμίζουμε και τη διατύπωση της §13.2: «Ένας σωρός στον οποίο υπάρχει ανεπάρκεια οξυγόνου, μπορεί να χάσει μεγάλα ποσά αζώτου (Ν) και οργανικής ουσίας.»
• ΠΩΣ ΑΠΟΦΕΥΓΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΠΩΛΕΙΕΣ

    ΚΑΤΑ ΤΟΥ ①  ΕΛΕΓΧΟΣ pH — «δεν πρέπει να είναι ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΤΟΥ 7,5»
    ΚΑΤΑ ΤΟΥ ②  ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΩΡΟΥ — το ΤΕΛΙΚΟ ΣΤΡΩΜΑ ΧΩΜΑΤΟΣ που
                σκεπάζει το σωρό περιορίζει την έκπλυση
    ΚΑΤΑ ΤΟΥ ③  ΕΠΑΡΚΗΣ ΑΕΡΙΣΜΟΣ — «ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΠΡΟΣΟΧΗ θα πρέπει να δοθεί
                στον ΕΠΑΡΚΗ ΑΕΡΙΣΜΟ, ιδίως στις περιπτώσεις ΥΨΗΛΗΣ
                ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ», με ΑΝΑΜΟΧΛΕΥΣΗ και με
                ΣΤΡΩΜΑΤΑ ≤ 20 cm

  Το βιβλίο καθησυχάζει: «Με μια λογική φροντίδα οι απώλειες Ν είτε από εξαέρωση είτε από έκπλυση είναι σχετικά μικρές» — δηλαδή ο σοβαρότερος κίνδυνος είναι ο τρίτος, ο ανεπαρκής αερισμός.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύμφωνα με το βιβλίο, το άζωτο μπορεί να χαθεί με τρεις τρόπους. Πρώτον, από την εξάτμιση της αμμωνίας λόγω υψηλής αλκαλικότητας, πρόβλημα που εμφανίζεται ιδίως στην κομποστοποίηση των ζωικών αποβλήτων. Δεύτερον, από την έκπλυση στο έδαφος αμμωνιακών και νιτρικών ιόντων λόγω υψηλών βροχοπτώσεων. Τρίτον, επειδή οι μικροοργανισμοί που συμμετέχουν στην αποσύνθεση, σε κατάσταση ανεπαρκούς αερισμού, προσλαμβάνουν οξυγόνο από τα νιτρικά ιόντα. Ο στόχος, ανεξάρτητα από τη μέθοδο που ακολουθείται, είναι να ελαχιστοποιηθεί η απώλεια αζώτου και οργανικής ουσίας, δηλαδή χούμου, γιατί οι μικροοργανισμοί που μετατρέπουν τα υπολείμματα σε χούμο χρειάζονται άνθρακα και άζωτο για να λειτουργήσουν. Με λογική φροντίδα οι απώλειες αζώτου είτε από εξαέρωση είτε από έκπλυση είναι σχετικά μικρές, γι' αυτό ιδιαίτερη προσοχή πρέπει να δοθεί στον επαρκή αερισμό, ιδίως στις περιπτώσεις υψηλής βιολογικής δραστηριότητας, όπου μπορεί να παρουσιαστεί έλλειψη οξυγόνου.

Οι προϋποθέσεις παρασκευής ικανοποιητικής κομπόστας

Ερώτηση: Ποιες είναι οι αναγκαίες προϋποθέσεις για την παρασκευή ικανοποιητικής κομπόστας;

Απάντηση:

• Το βιβλίο (§13.5, σελ. 328) απαριθμεί έξι προϋποθέσεις «για την επίτευξη ικανοποιητικού (επιθυμητού) ρυθμού της ζύμωσης και δημιουργίας καλής ποιότητας κομπόστας». 1. ΥΓΡΑΣΙΑ 40-60%: «Η υγρασία θα πρέπει να κυμαίνεται μεταξύ 40-60%. Υψηλότερο ή χαμηλότερο ποσοστό νερού επιδρά επιβραδυντικά στο ρυθμό της κομποστοποίησης.» 2. ΕΠΑΡΚΗΣ ΑΕΡΙΣΜΟΣ: «Να υπάρχει επαρκής αερισμός του σωρού για την εξασφάλιση του αναγκαίου οξυγόνου. Αυτό επιτυγχάνεται με την κατά καιρούς αναμόχλευση του σωρού με τα χέρια ή με ειδικά μηχανικά μέσα.»
• 3. ΕΛΕΓΧΟΣ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΣ: «Η θερμοκρασία κατά τη ζύμωση θα πρέπει να ελέγχεται, ώστε να μην είναι ούτε πολύ υψηλή ούτε πολύ χαμηλή. Ο έλεγχος μπορεί να γίνεται με τη χρήση θερμομέτρου ή με την τοποθέτηση σιδερένιας ράβδου στο σωρό, ώστε διά της αφής να εκτιμάται σχετικά ο βαθμός της θερμοκρασίας.» 4. ΑΝΑΛΟΓΙΑ C/N: «Για την επίτευξη ικανοποιητικής ζύμωσης θα πρέπει η αναλογία αυτή να έχει την τιμή 25-50 με άριστη μέση τιμή το 25. Μια υψηλή σχέση (>50) απαιτεί οπωσδήποτε την προσθήκη αζώτου. Κάτω από 24 η προσθήκη του Ν πιθανόν να έχει και τοξικές επιπτώσεις και να μειωθεί ο ρυθμός της ζύμωσης.»
• 5. pH ΜΕΤΑΞΥ 5,5 ΚΑΙ 7,5: «Το pH δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερο του 7,5 ή μικρότερο του 5,5. Κατά τη διάρκεια της κομποστοποίησης το pH λαμβάνει διάφορες τιμές και συνήθως σταθεροποιείται κατά την ολοκλήρωση της ζύμωσης. Εάν το pH πέσει κάτω του 5,5 τότε θα πρέπει να γίνει προσθήκη οξειδίου του ασβεστίου (CaO).» 6. ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ Ν, Ρ, Κ: «Η μέση περιεκτικότητα της κομπόστας σε άζωτο θα πρέπει στην τελική μορφή να κυμαίνεται από 1-2%, σε φώσφορο 0,5-1% και σε κάλιο 0,5-1%.»

  ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΑ — ΟΙ ΕΞΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΚΑΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΟΥΣ

     ΥΓΡΑΣΙΑ        40% ├══════════════════┤ 60%
     ΑΕΡΙΣΜΟΣ       ΕΠΑΡΚΗΣ → ΑΝΑΜΟΧΛΕΥΣΗ με χέρια ή μηχανικά μέσα
     ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ    ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗ → θερμόμετρο ή ΣΙΔΕΡΕΝΙΑ ΡΑΒΔΟΣ (αφή)
     C/N             25 ├══════════════════┤ 50    (άριστη τιμή 25)
                        >50 → ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΑΖΩΤΟΥ
                        <24 → ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ, ΜΕΙΩΣΗ ΡΥΘΜΟΥ
     pH             5,5 ├══════════════════┤ 7,5
                        <5,5 → ΠΡΟΣΘΗΚΗ CaO
     Ν-Ρ-Κ ΤΕΛΙΚΑ   Ν 1-2%  ·  Ρ 0,5-1%  ·  Κ 0,5-1%

ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: στο σημείο 4 λέει «τιμή 25-50 με άριστη μέση τιμή το 25» — το 25 όμως είναι το κάτω άκρο του εύρους, όχι η μέση τιμή του (που θα ήταν 37,5). Λίγες λέξεις πιο κάτω το κατώφλι δίνεται ως «Κάτω από 24», ενώ το εύρος ξεκινά από το 25.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την επίτευξη ικανοποιητικού ρυθμού ζύμωσης και δημιουργίας καλής ποιότητας κομπόστας πρέπει να συντρέχουν έξι προϋποθέσεις. Πρώτον, η υγρασία να κυμαίνεται μεταξύ σαράντα και εξήντα τοις εκατό, γιατί υψηλότερο ή χαμηλότερο ποσοστό νερού επιδρά επιβραδυντικά στον ρυθμό της κομποστοποίησης. Δεύτερον, να υπάρχει επαρκής αερισμός του σωρού για την εξασφάλιση του αναγκαίου οξυγόνου, κάτι που επιτυγχάνεται με την κατά καιρούς αναμόχλευση του σωρού με τα χέρια ή με ειδικά μηχανικά μέσα. Τρίτον, η θερμοκρασία κατά τη ζύμωση να ελέγχεται, ώστε να μην είναι ούτε πολύ υψηλή ούτε πολύ χαμηλή, με τη χρήση θερμομέτρου ή με την τοποθέτηση σιδερένιας ράβδου στον σωρό, ώστε διά της αφής να εκτιμάται σχετικά ο βαθμός της θερμοκρασίας. Τέταρτον, η αναλογία άνθρακα προς άζωτο των υλικών ζύμωσης να έχει τιμή από 25 έως 50, με άριστη τιμή το 25· υψηλή σχέση μεγαλύτερη του 50 απαιτεί οπωσδήποτε προσθήκη αζώτου, ενώ κάτω από 24 η προσθήκη αζώτου πιθανόν να έχει και τοξικές επιπτώσεις και να μειωθεί ο ρυθμός της ζύμωσης. Πέμπτον, το pH να μην είναι μεγαλύτερο του 7,5 ούτε μικρότερο του 5,5· κατά τη διάρκεια της κομποστοποίησης λαμβάνει διάφορες τιμές και συνήθως σταθεροποιείται κατά την ολοκλήρωση της ζύμωσης, ενώ αν πέσει κάτω του 5,5 πρέπει να γίνει προσθήκη οξειδίου του ασβεστίου. Έκτον, η μέση περιεκτικότητα της κομπόστας στην τελική μορφή να κυμαίνεται σε άζωτο από ένα έως δύο τοις εκατό, σε φώσφορο από μισό έως ένα τοις εκατό και σε κάλιο από μισό έως ένα τοις εκατό.

Η μέση περιεκτικότητα της κομπόστας σε Ν, Ρ, Κ

Ερώτηση: Ποια θα πρέπει να είναι η μέση περιεκτικότητα σε Ν, Ρ, Κ σε τελική μορφή στην κομπόστα;

Απάντηση:

• Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ (§13.5, σημείο 6, σελ. 328), αυτούσια: «Η μέση περιεκτικότητα της κομπόστας σε άζωτο θα πρέπει στην τελική μορφή να κυμαίνεται από 1-2%, σε φώσφορο 0,5-1% και σε κάλιο 0,5-1%.»

    ΣΤΟΙΧΕΙΟ            ΣΥΜΒΟΛΟ    ΜΕΣΗ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ
    ΑΖΩΤΟ                 Ν            1 - 2 %
    ΦΩΣΦΟΡΟΣ              Ρ          0,5 - 1 %
    ΚΑΛΙΟ                 Κ          0,5 - 1 %

• Η ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΛΗΨΗ (σελ. 333) επιβεβαιώνει τους ίδιους αριθμούς: «Σε τελική μορφή η μέση περιεκτικότητα της κομπόστας σε άζωτο θα πρέπει να κυμαίνεται σε 1-2%, σε φώσφορο 0,5-1% και σε κάλιο 0,5-1%.»
• ΤΑ ΣΥΜΒΟΛΑ: Ν = άζωτο, Ρ = φώσφορος, Κ = κάλιο — τα τρία κύρια θρεπτικά στοιχεία που περιέχει η κομπόστα, όπως και κάθε σύνθετο λίπασμα.
• ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΧΑΜΗΛΑ ΤΑ ΠΟΣΟΣΤΑ — σύγκριση με χημικό λίπασμα:

    ΚΟΜΠΟΣΤΑ        Ν 1-2%  ·  Ρ 0,5-1%  ·  Κ 0,5-1%
    ΧΗΜΙΚΟ ΛΙΠΑΣΜΑ  δεκάδες τοις εκατό ανά στοιχείο

  Η κομπόστα δεν είναι υποκατάστατο του χημικού λιπάσματος ως προς τη συγκέντρωση· η αξία της είναι ότι είναι ταυτόχρονα «άριστο βελτιωτικό εδάφους» και έχει «τις ιδιότητες ενός πολύ γόνιμου υποστρώματος», ενώ προσφέρει οργανική ύλη, ιχνοστοιχεία, φυτορμόνες και αμινοξέα και έχει φυτοπροστατευτική δράση. Η περιεκτικότητα σε Ν συνδέεται άμεσα με την προϋπόθεση 4 (C/N = 25-50) και με τη διατήρηση του αζώτου της §13.4: αν χαθεί άζωτο από εξαέρωση, έκπλυση ή ανεπαρκή αερισμό, η τελική κομπόστα δεν θα φτάσει το 1-2%.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μέση περιεκτικότητα της κομπόστας στην τελική της μορφή θα πρέπει να κυμαίνεται σε άζωτο από ένα έως δύο τοις εκατό, σε φώσφορο από μισό έως ένα τοις εκατό και σε κάλιο επίσης από μισό έως ένα τοις εκατό. Τα ίδια ποσοστά επαναλαμβάνονται και στην περίληψη του κεφαλαίου. Τα σύμβολα Ν, Ρ και Κ αντιστοιχούν στο άζωτο, τον φώσφορο και το κάλιο. Η περιεκτικότητα σε άζωτο συνδέεται άμεσα με την προϋπόθεση της αναλογίας άνθρακα προς άζωτο, που πρέπει να κυμαίνεται από 25 έως 50, και με την ελαχιστοποίηση των απωλειών αζώτου από εξάτμιση της αμμωνίας, έκπλυση ή ανεπαρκή αερισμό.

Η διαδικασία κομποστοποίησης και η κατάλληλη εποχή

Ερώτηση: Περιγράψτε τη διαδικασία κομποστοποίησης. Ποια εποχή είναι η καταλληλότερη για την εκτέλεσή της και γιατί;

Απάντηση:

• Α. ΤΑ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ (§13.7, σελ. 329): «Τα υπολείμματα που θα χρησιμοποιηθούν μπορεί να είναι προϊόντα από το κλάδεμα δένδρων και θάμνων (τεμαχισμένα), ξερά φύλλα, ζιζάνια, κομμένη χλόη κ.λπ.» ➜ Εικ. 13.1: «Τα κλαδιά θρυμματίζονται από κλαδοφάγο» — οι βιοθρυμματιστές-κλαδοφάγοι είναι «μηχανήματα που τεμαχίζουν σε μικρά κομμάτια διάφορα φυτικά υπολείμματα όπως τα κλαδιά, με αποτέλεσμα η αποσύνθεσή τους να είναι ευκολότερη» (§13.6).

• Β. Η ΔΟΜΗΣΗ ΤΟΥ ΣΩΡΟΥ: «Με αλλεπάλληλα στρώματα φυτικών υπολειμμάτων και χώματος δημιουργείται ένας σωρός που στο τέλος σκεπάζεται με στρώμα χώματος. Το κάθε στρώμα θα πρέπει να έχει πάχος όχι μεγαλύτερο των 20 εκατοστών. Η δημιουργία αυτών των στρωμάτων γίνεται για να υπάρξει επαρκής εσωτερικός αερισμός και συνεπώς ικανοποιητικός ρυθμός αποσύνθεσης των υπολειμμάτων.» (Εικ. 13.2-13.3)

       ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒  ← ΤΕΛΙΚΟ ΣΚΕΠΑΣΜΑ ΜΕ ΧΩΜΑ
       ░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░  ← ΦΥΤΙΚΑ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ   ≤ 20 cm
       ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒  ← ΧΩΜΑ                 ≤ 20 cm
       ░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░░  ← ΦΥΤΙΚΑ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΑ   ≤ 20 cm
       ▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒▒  ← ΧΩΜΑ                 ≤ 20 cm
       ══════════════════════════════  ΕΔΑΦΟΣ

• Γ. Η ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟ ΑΝΑΠΟΔΟΓΥΡΙΣΜΑ: «Ο σωρός κατά την παρασκευή κομπόστας θα πρέπει να ποτίζεται συστηματικά για την επίτευξη του επιθυμητού ποσοστού υγρασίας» (Εικ. 13.4)· «Η προσθήκη λιπάσματος και ειδικών σκευασμάτων επιταχύνει τη διαδικασία» (Εικ. 13.5). «Μετά από χρονικό διάστημα 1,5-2 μηνών, ο σωρός θα πρέπει να αναποδογυριστεί με σκοπό την ομοιογενή διασπορά της βιολογικής δραστηριότητας σε όλο το σωρό.» ➜ «Κατά τη διάρκεια της όλης διαδικασίας, που διαρκεί 3-4 μήνες, θα πρέπει να ελέγχεται τακτικά η υγρασία (ιδανικό ποσοστό 40-60%) και ο σωστός αερισμός.» ➜ Στο τέλος (Εικ. 13.6): «προστίθεται χώμα για παρασκευή φυτοχώματος», που «μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μεταπλαστικό, για τον εμπλουτισμό του υποβαθμισμένου χώματος».

• Δ. Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ — ΤΟ ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ (σελ. 332), αυτούσια: «Η καλύτερη εποχή για να εκτελεστεί αυτή η εργασία είναι το φθινόπωρο λόγω κατάλληλων καιρικών συνθηκών, αφθονίας υπολειμμάτων και μειωμένων αναγκών των φυτών. Έτσι, αν η διαδικασία ξεκινήσει το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, την επόμενη άνοιξη θα υπάρχει έτοιμο οργανικό λίπασμα για να εξυπηρετήσει τις αυξημένες ανάγκες θρέψης των φυτών.»

    ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΛΟΓΟΙ ΚΑΙ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΙΣΜΟΣ
  
    ① ΚΑΤΑΛΛΗΛΕΣ ΚΑΙΡΙΚΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ — ούτε καύσωνας που στεγνώνει το
       σωρό, ούτε παγετός που σταματά τη μικροβιακή δραστηριότητα
    ② ΑΦΘΟΝΙΑ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ — πεσμένα φύλλα, προϊόντα φθινοπωρινών
       κλαδεμάτων, τελευταίες κοπές χλοοτάπητα
    ③ ΜΕΙΩΜΕΝΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ — ο εργαζόμενος έχει διαθέσιμο χρόνο
  
       ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ ──── 3-4 ΜΗΝΕΣ ────► ΑΝΟΙΞΗ
       έναρξη                          ΕΤΟΙΜΟ ΛΙΠΑΣΜΑ ακριβώς όταν οι
                                       ανάγκες θρέψης είναι ΑΥΞΗΜΕΝΕΣ

  ΑΠΛΟΥΣΤΕΡΗ ΠΑΡΑΛΛΑΓΗ: «Ένας πιο απλός τρόπος παρασκευής φυτοχώματος είναι η δημιουργία κομπόστας μέσα σε λάκκο, ο οποίος γεμίζεται με φυτικά υπολείμματα και σκεπάζεται με χώμα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διαδικασία ξεκινά με τη συγκέντρωση των υπολειμμάτων, που μπορεί να είναι προϊόντα από το κλάδεμα δέντρων και θάμνων, τεμαχισμένα, ξερά φύλλα, ζιζάνια, κομμένη χλόη και άλλα· τα κλαδιά θρυμματίζονται από κλαδοφάγο ώστε να αποσυντίθενται ευκολότερα. Στη συνέχεια, με αλλεπάλληλα στρώματα φυτικών υπολειμμάτων και χώματος δημιουργείται ένας σωρός που στο τέλος σκεπάζεται με στρώμα χώματος· το κάθε στρώμα πρέπει να έχει πάχος όχι μεγαλύτερο των είκοσι εκατοστών, ώστε να υπάρξει επαρκής εσωτερικός αερισμός και συνεπώς ικανοποιητικός ρυθμός αποσύνθεσης. Ο σωρός ποτίζεται συστηματικά για την επίτευξη του επιθυμητού ποσοστού υγρασίας, ενώ η προσθήκη λιπάσματος και ειδικών σκευασμάτων επιταχύνει τη διαδικασία. Μετά από χρονικό διάστημα ενάμιση έως δύο μηνών ο σωρός αναποδογυρίζεται, με σκοπό την ομοιογενή διασπορά της βιολογικής δραστηριότητας σε όλο τον σωρό. Κατά τη διάρκεια της όλης διαδικασίας, που διαρκεί τρεις με τέσσερις μήνες, ελέγχονται τακτικά η υγρασία, με ιδανικό ποσοστό σαράντα έως εξήντα τοις εκατό, και ο σωστός αερισμός. Μετά την ολοκλήρωση μπορεί να προστεθεί χώμα στον σωρό για τη δημιουργία φυτοχώματος, το οποίο χρησιμοποιείται ως μεταπλαστικό για τον εμπλουτισμό υποβαθμισμένου χώματος. Η καλύτερη εποχή για να εκτελεστεί αυτή η εργασία είναι το φθινόπωρο, λόγω των κατάλληλων καιρικών συνθηκών, της αφθονίας των υπολειμμάτων και των μειωμένων αναγκών των φυτών· έτσι, αν η διαδικασία ξεκινήσει το φθινόπωρο, την επόμενη άνοιξη θα υπάρχει έτοιμο οργανικό λίπασμα για να εξυπηρετήσει τις αυξημένες ανάγκες θρέψης των φυτών.