Λύσεις — Κεφάλαιο 10: Τα λαχανοκομικά φυτά (σελ. 319) – ΑΝΘΟΚΗΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 10: Τα λαχανοκομικά φυτά

Ανοιχτές ερωτήσεις κατανόησης για τη βοτανική ταξινόμηση, τον πολλαπλασιασμό και τις καλλιεργητικές απαιτήσεις των λαχανοκομικών φυτών, καθώς και τα μανιτάρια.

Βοτανική ταξινόμηση λαχανικών

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τη βοτανική ταξινόμηση των λαχανικών; Αναφέρετε τρεις οικογένειες, με τα φυτά που περιλαμβάνει η κάθε μια.

Απάντηση:

• §10.1. Με βάση τη βοτανική συγγένεια, τα λαχανικά χωρίζονται σε ομάδες που ονομάζονται οικογένειες· ο διαχωρισμός βασίζεται σε κοινά χαρακτηριστικά των μελών της οικογένειας, κυρίως στη μορφολογία του άνθους και δευτερευόντως στη μορφολογία των φύλλων.
• Κολοκυνθοειδή (Cucurbitaceae): αγγούρι, καρπούζι, κολοκύθι, πεπόνι.
• Σολανώδη (Solanaceae): μελιτζάνα, πατάτα, πιπεριά, τομάτα.
• Ψυχανθή (Papilionaceae): κουκί, αρακάς, φασόλι.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με βάση τη βοτανική συγγένεια, τα λαχανικά χωρίζονται σε ομάδες που ονομάζονται οικογένειες. Ο διαχωρισμός βασίζεται σε κοινά χαρακτηριστικά που έχουν τα μέλη της οικογένειας, κυρίως στη μορφολογία του άνθους και δευτερευόντως στη μορφολογία των φύλλων. Ενδεικτικά τρεις οικογένειες: τα Κολοκυνθοειδή (αγγούρι, καρπούζι, κολοκύθι, πεπόνι)· τα Σολανώδη (μελιτζάνα, πατάτα, πιπεριά, τομάτα)· τα Ψυχανθή (κουκί, αρακάς, φασόλι). Άλλες οικογένειες του βιβλίου είναι οι Λειριίδες (σπαράγγι, κρεμμύδι, πράσο, σκόρδο), τα Σταυρανθή (κουνουπίδι, λάχανο, ραπανάκι), τα Σύνθετα (αγκινάρα, αντίδι, μαρούλι, ραδίκι), τα Σκιαδοφόρα (καρότο, μάραθο, σέλινο), οι Χηνοποδιίδες (παντζάρι, σπανάκι), οι Κονβολβουλίδες (γλυκοπατάτα), οι Μαλαχίδες (μπάμια) και οι Ροδίδες (φράουλα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να αναφέρεται το κριτήριο της ταξινόμησης (μορφολογία του άνθους και δευτερευόντως των φύλλων) και τρεις οικογένειες με τα φυτά τους, όπως στο βιβλίο.
• Η πατάτα ανήκει στα Σολανώδη, όπως η τομάτα· το κουκί ανήκει στα Ψυχανθή μαζί με τον αρακά και το φασόλι.

Λαχανικά θερμής και ψυχρής εποχής

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα λαχανικά θερμής και ψυχρής εποχής; Δώστε παραδείγματα τριών φυτών από κάθε κατηγορία.

Απάντηση:

• §10.1. Με βάση τις απαιτήσεις τους σε θερμοκρασία, τα λαχανικά ταξινομούνται σε δύο μεγάλες ομάδες: λαχανικά ψυχρής εποχής και λαχανικά θερμής εποχής.
• Ψυχρής εποχής είναι όλα εκείνα που καλλιεργούνται για το φύλλωμά τους, το υπόγειο τμήμα τους (εξαίρεση η πατάτα) και τα άνθη τους, π.χ. ραδίκι, μαρούλι, κουνουπίδι.
• Θερμής εποχής είναι όλα εκείνα που καλλιεργούνται για τον καρπό τους, με εξαίρεση το κουκί και τον αρακά, π.χ. τομάτα, πιπεριά, μελιτζάνα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με βάση τις απαιτήσεις τους σε θερμοκρασία, τα λαχανικά ταξινομούνται σε δύο μεγάλες ομάδες, τα λαχανικά ψυχρής εποχής και τα λαχανικά θερμής εποχής. Αντί να απομνημονεύονται ονόματα, η ταξινόμηση γίνεται με βάση το μέρος του φυτού για το οποίο καλλιεργούνται: λαχανικά ψυχρής εποχής είναι όλα εκείνα που καλλιεργούνται για το φύλλωμά τους, το υπόγειο τμήμα τους (εξαίρεση η πατάτα) και τα άνθη τους — π.χ. ραδίκι, μαρούλι, κουνουπίδι. Λαχανικά θερμής εποχής είναι όλα εκείνα που καλλιεργούνται για τον καρπό τους, με εξαίρεση το κουκί και τον αρακά — π.χ. τομάτα, πιπεριά, μελιτζάνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο του βιβλίου: το μέρος του φυτού που καλλιεργείται (φύλλωμα, υπόγειο τμήμα, άνθη → ψυχρής εποχής· καρπός → θερμής εποχής).
• Εξαιρέσεις: η πατάτα (υπόγειο τμήμα, αλλά όχι ψυχρής εποχής), το κουκί και ο αρακάς (καρπός, αλλά όχι θερμής εποχής).

Εποχή και αποστάσεις φύτευσης φασολιού και αρακά

Ερώτηση: Ποια εποχή καλλιεργείται το φασόλι και ο αρακάς; Ποιες είναι οι αποστάσεις φύτευσής τους στο έδαφος;

Απάντηση:

• §10.2. Φασόλι: η εποχή σποράς μπορεί να κλιμακωθεί, ανάλογα με την περιοχή, από τον Μάρτιο μέχρι και τον Αύγουστο. Αποστάσεις: για τις νάνες ποικιλίες 50 εκ. μεταξύ των γραμμών και 25 εκ. επί της γραμμής· για άλλες ποικιλίες 80 x 50 εκ.
• Αρακάς: η εποχή σποράς ξεκινάει το φθινόπωρο· αν ο χειμώνας στην περιοχή είναι δριμύς, η σπορά γίνεται καλύτερα αρχές της άνοιξης. Αποστάσεις: 60 εκ. μεταξύ των γραμμών και 30 εκ. επί της γραμμής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το φασόλι σπέρνεται, ανάλογα με την περιοχή, κλιμακωτά από τον Μάρτιο μέχρι και τον Αύγουστο. Οι αποστάσεις φύτευσης στο έδαφος είναι για τις νάνες ποικιλίες 50 εκ. μεταξύ των γραμμών και 25 εκ. επί της γραμμής, ενώ για άλλες ποικιλίες 80 x 50 εκ. Ο αρακάς (όπως και τα κουκιά) σπέρνεται από το φθινόπωρο· αν όμως ο χειμώνας της περιοχής είναι δριμύς, η σπορά γίνεται καλύτερα αρχές της άνοιξης. Οι αποστάσεις φύτευσής του είναι 60 εκ. μεταξύ των γραμμών και 30 εκ. επί της γραμμής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Φασόλι: Μάρτιος–Αύγουστος· νάνες 50 x 25 εκ., άλλες ποικιλίες 80 x 50 εκ.
• Αρακάς: φθινόπωρο (ή αρχές άνοιξης σε περιοχές με δριμύ χειμώνα)· 60 x 30 εκ.

Πολλαπλασιασμός τομάτας, πιπεριάς, μελιτζάνας

Ερώτηση: Πώς πολλαπλασιάζονται η τομάτα, η πιπεριά και η μελιτζάνα; Ποιες είναι οι συνθήκες ανάπτυξής τους στο σπορείο;

Απάντηση:

• §10.3. Και στα τρία φυτά η τεχνική είναι η ίδια, η μεταφύτευση, με δύο τρόπους: (α) τα φυτά αναπτύσσονται σε κιβώτια σποράς ή σε ατομικά γλαστράκια και, όταν αποκτήσουν 3-4 πραγματικά φύλλα, μεταφυτεύονται στην οριστική θέση· (β) οι σπόροι σπέρνονται σε κιβώτια σποράς, μόλις εκπτυχθούν οι δύο κοτυληδόνες μεταφυτεύονται σε ατομικό γλαστράκι και, όταν αποκτήσουν 3-4 φύλλα, μεταφυτεύονται στην οριστική θέση. Το βάθος σποράς είναι 1-1,5 εκ.
• Συνθήκες ανάπτυξης στο σπορείο: άριστη θερμοκρασία βλάστησης των σπόρων 25°C· άριστες θερμοκρασίες ανάπτυξης των φυτών 23°C την ημέρα και 16°C τη νύχτα· σημασία έχει να υπάρχει διαφορά θερμοκρασίας ημέρας-νύχτας 5-7°C.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τομάτα, η πιπεριά και η μελιτζάνα πολλαπλασιάζονται με την ίδια τεχνική, τη μεταφύτευση, που γίνεται με δύο τρόπους: είτε τα φυτά αναπτύσσονται σε κιβώτια σποράς ή ατομικά γλαστράκια και μεταφυτεύονται στην οριστική τους θέση όταν αποκτήσουν 3-4 πραγματικά φύλλα, είτε σπέρνονται σε κιβώτια σποράς, μεταφυτεύονται σε ατομικό γλαστράκι μόλις εκπτυχθούν οι δύο κοτυληδόνες και ξαναμεταφυτεύονται στην οριστική θέση με 3-4 φύλλα. Το βάθος σποράς είναι 1-1,5 εκ. Στο σπορείο η άριστη θερμοκρασία βλάστησης των σπόρων είναι 25°C και οι άριστες θερμοκρασίες ανάπτυξης των φυτών 23°C την ημέρα και 16°C τη νύχτα, με διαφορά ημέρας-νύχτας 5-7°C. Στο σπορείο το πότισμα γίνεται με προσοχή, η λίπανση με τη μισή δόση πλήρους λιπάσματος και τα φυτά στα ατομικά γλαστράκια απομακρύνονται μεταξύ τους για σωστό φωτισμό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Βλάστηση σπόρων: 25°C· ανάπτυξη φυτών: 23°C ημέρα / 16°C νύχτα, διαφορά 5-7°C.
• Μεταφύτευση στην οριστική θέση όταν τα φυτά αποκτήσουν 3-4 πραγματικά φύλλα.

Πατατόσπορος: μέγεθος, επεμβάσεις, φύτευση

Ερώτηση: Τι είναι ο πατατόσπορος; Τι μέγεθος πρέπει να έχει; Τι επεμβάσεις κάνουμε, αν το μέγεθος είναι μεγαλύτερο; Ποιο είναι το βάθος και ποιες οι αποστάσεις φύτευσής του;

Απάντηση:

• §10.4. Πατατόσπορος ονομάζεται το πολλαπλασιαστικό υλικό της πατάτας (κόνδυλοι), που παράγεται κάτω από συνθήκες αυστηρού ελέγχου, ώστε να μη μεταδίδονται σοβαρές ασθένειες, και ονομάζεται βασικός ή πιστοποιημένος.
• Το κανονικό μέγεθος του κονδύλου είναι 50-70 γραμ. Αν είναι μεγαλύτερος, κόβεται κατά το μήκος της μεγάλης του διαμέτρου σε 2 ή καμιά φορά σε 4 κομμάτια, ώστε κάθε κομμάτι να έχει 3-4 μάτια· η τομή γίνεται 6-7 ημέρες πριν από τη φύτευση, για να επουλωθεί το τραύμα.
• Βάθος φύτευσης περίπου 10 εκ.· αποστάσεις 0,6-0,7 μ. μεταξύ των γραμμών και 0,25 μ. επί της γραμμής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πατατόσπορος είναι το πολλαπλασιαστικό υλικό (κόνδυλοι) της πατάτας, που παράγεται κάτω από συνθήκες αυστηρού ελέγχου, επειδή ο αγενής πολλαπλασιασμός με κονδύλους εγκυμονεί κίνδυνο μετάδοσης σοβαρών ασθενειών, και ονομάζεται βασικός ή πιστοποιημένος. Το κανονικό μέγεθος του κονδύλου είναι 50-70 γραμ. Αν είναι μεγαλύτερος, κόβεται κατά το μήκος της μεγάλης του διαμέτρου σε 2 ή καμιά φορά σε 4 κομμάτια, με βασικό κριτήριο κάθε κομμάτι να έχει 3-4 μάτια· η τομή γίνεται 6-7 ημέρες πριν από τη φύτευση, ώστε να επουλωθεί το τραύμα. Οι κόνδυλοι φυτεύονται όταν οι οφθαλμοί τους έχουν «ξυπνήσει» και τα φύτρα είναι ορατά, σε βάθος περίπου 10 εκ., με αποστάσεις 0,6-0,7 μ. μεταξύ των γραμμών και 0,25 μ. επί της γραμμής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μέγεθος 50-70 γραμ.· μεγαλύτεροι κόνδυλοι κόβονται σε 2 ή 4 κομμάτια με 3-4 μάτια το καθένα, 6-7 ημέρες πριν από τη φύτευση.
• Βάθος περίπου 10 εκ.· αποστάσεις 0,6-0,7 x 0,25 μ.

Πολλαπλασιασμός κρεμμυδιού, σκόρδου, πράσου

Ερώτηση: Με τι τρόπους πολλαπλασιάζονται το κρεμμύδι, το σκόρδο και το πράσο;

Απάντηση:

• §10.6. Κρεμμύδι, τρεις τρόποι: (α) απευθείας σπορά στο έδαφος (ο συνηθέστερος σήμερα), με τα χέρια στα πεταχτά ή σε γραμμές με σπαρτικές μηχανές, σε μικρό βάθος· (β) μεταφύτευση: σπορά σε δίσκους ατομικής σποράς ή μικρά γλαστράκια και μεταφύτευση όταν τα φυτά αποκτήσουν 2-3 φύλλα· (γ) με «κοκκάρι», τον αγενή τρόπο: μικρός βολβός κρεμμυδιού, διαμέτρου περίπου 1,8 εκ., που παράγεται από πολύ πυκνή σπορά.
• Σκόρδο: πολλαπλασιάζεται αγενώς με σκελίδες, επειδή δεν παράγει σπόρο· ο διαχωρισμός των σκελίδων γίνεται λίγο πριν από τη φύτευση και φυτεύονται ώστε η κορυφή τους να βρεθεί λίγο κάτω από το έδαφος.
• Πράσο: παραδοσιακά μεταφυτευόμενο· σπέρνεται σε ανοιχτά σπορεία την άνοιξη και μετά από 3,5 μήνες περίπου, με διάμετρο στελέχους περίπου 1 εκ., μεταφυτεύεται σε αποστάσεις 20-25 x 10-15 εκ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κρεμμύδι πολλαπλασιάζεται με τρεις τρόπους: με απευθείας σπορά στο έδαφος (ο συνηθέστερος σήμερα), με μεταφύτευση (σπορά σε δίσκους ατομικής σποράς ή σε ατομικά γλαστράκια και μεταφύτευση όταν τα φυτά αποκτήσουν 2-3 φύλλα) και με «κοκκάρι», που είναι ο αγενής τρόπος: μικρός βολβός κρεμμυδιού, διαμέτρου γύρω στο 1,8 εκ., που παράγεται από πολύ πυκνή σπορά. Το σκόρδο πολλαπλασιάζεται αγενώς με σκελίδες, αφού δεν παράγει σπόρο. Το πράσο είναι παραδοσιακά μεταφυτευόμενο λαχανικό: σπέρνεται σε ανοιχτά σπορεία την άνοιξη και μεταφυτεύεται μετά από 3,5 μήνες περίπου, όταν η διάμετρος του στελέχους φτάσει περίπου το 1 εκ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κρεμμύδι: απευθείας σπορά, μεταφύτευση, κοκκάρι (αγενής τρόπος).
• Σκόρδο: μόνο αγενώς με σκελίδες· προσοχή να μη φυτευτούν ανάποδα.
• Πράσο: σπορά σε σπορείο και μεταφύτευση.

Πολλαπλασιασμός του λάχανου και του κουνουπιδιού

Ερώτηση: Πολλαπλασιασμός του λάχανου και του κουνουπιδιού.

Απάντηση:

• §10.7. Το λάχανο και το κουνουπίδι είναι παραδοσιακά μεταφυτευόμενα φυτά: η σπορά γίνεται σε υπαίθριο σπορείο, συνήθως σε ατομικά γλαστράκια, και μετά από 1-1,5 μήνα τα φυτά είναι έτοιμα για μεταφύτευση.
• Αποστάσεις φύτευσης: 70 εκ. μεταξύ των γραμμών και 50 εκ. επί των γραμμών. Η εποχή σποράς ξεκινάει από τον Μάιο-Ιούνιο (περιοχές με δροσερό καλοκαίρι, για φθινοπωρινή παραγωγή) και κλιμακώνεται μέχρι τα τέλη του χειμώνα (για ανοιξιάτικη παραγωγή).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το λάχανο και το κουνουπίδι είναι παραδοσιακά μεταφυτευόμενα φυτά. Η σπορά τους γίνεται σε υπαίθριο σπορείο, συνήθως σε ατομικά γλαστράκια, και μετά από 1-1,5 μήνα τα φυτά είναι έτοιμα για μεταφύτευση. Οι αποστάσεις φύτευσης στο έδαφος είναι 70 εκ. μεταξύ των γραμμών και 50 εκ. επί των γραμμών. Η εποχή σποράς ξεκινάει από τον Μάιο-Ιούνιο, σε περιοχές με δροσερό καλοκαίρι, για φθινοπωρινή παραγωγή και κλιμακώνεται μέχρι τα τέλη του χειμώνα για ανοιξιάτικη παραγωγή. Οι περιποιήσεις στο σπορείο είναι περιορισμένες, γιατί τα φυτά είναι ανθεκτικά· πρέπει όμως να αντιμετωπιστεί έγκαιρα η κάμπια που κατατρώει τα φύλλα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Μεταφύτευση μετά από 1-1,5 μήνα· αποστάσεις 70 x 50 εκ.
• Σπορά από Μάιο-Ιούνιο έως τέλη χειμώνα, ανάλογα με την επιθυμητή εποχή παραγωγής.

Επεμβάσεις κλαδέματος στα κολοκυνθοειδή

Ερώτηση: Επεμβάσεις κλαδέματος στα κολοκυνθοειδή.

Απάντηση:

• §10.8. Κλάδεμα γίνεται σε όλα τα κολοκυνθοειδή και αφορά στην αφαίρεση πλευρικών βλαστών και γερασμένων φύλλων.
• Στο πεπόνι και στο καρπούζι αφαιρούνται επίσης μικροί καρποί ή άνθη, αν έχει καρποδέσει μεγάλος αριθμός ανθέων που τα φυτά δεν μπορούν να θρέψουν· ανάλογα με τη ζωηρότητα του φυτού και το μέγεθος του καρπού της ποικιλίας, αφήνονται 2-3 καρποί στο καρπούζι και 6-8 στο πεπόνι.
• Στο αγγούρι και στο κολοκύθι αφήνονται όλοι οι καρποί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κλάδεμα γίνεται σε όλα τα κολοκυνθοειδή και αφορά στην αφαίρεση πλευρικών βλαστών και γερασμένων φύλλων. Στο πεπόνι και στο καρπούζι αφαιρούνται επιπλέον μικροί καρποί ή άνθη, αν διαπιστωθεί ότι έχει καρποδέσει μεγάλος αριθμός ανθέων και τα φυτά δεν μπορούν να τους θρέψουν. Ανάλογα με τη ζωηρότητα του φυτού και το μέγεθος του καρπού της ποικιλίας, αφήνονται 2-3 καρποί στο καρπούζι και 6-8 στο πεπόνι, ενώ στο αγγούρι και στο κολοκύθι αφήνονται όλοι οι καρποί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αφαίρεση πλευρικών βλαστών και γερασμένων φύλλων σε όλα τα φυτά.
• Αραίωμα καρπών μόνο σε καρπούζι (2-3 καρποί) και πεπόνι (6-8 καρποί)· στο αγγούρι και στο κολοκύθι όχι.

Αγκινάρα και σπαράγγι ως πολυετή λαχανικά

Ερώτηση: Γιατί η αγκινάρα και το σπαράγγι λέγονται πολυετή λαχανικά; Πόσα χρόνια καλλιεργείται το καθένα στο ίδιο έδαφος; Ποιο είναι το φαγώσιμο μέρος των δύο αυτών λαχανικών;

Απάντηση:

• §10.9. Λέγονται πολυετή γιατί δεν είναι ετήσια: το φυτό παραμένει και παράγει στο ίδιο έδαφος πολλά χρόνια, αφού το υπόγειο τμήμα του (ξηρόφυτο στην αγκινάρα, ρίζωμα στο σπαράγγι) δημιουργεί κάθε χρόνο νέους οφθαλμούς που δίνουν νέα βλάστηση.
• Η αγκινάρα καλλιεργείται για 4-5 χρόνια στο ίδιο έδαφος· το σπαράγγι για τουλάχιστον 15 χρόνια.
• Φαγώσιμο μέρος: στην αγκινάρα η βάση της ανθοδόχης της ανθοκεφαλής· στο σπαράγγι ο βλαστός.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αγκινάρα και το σπαράγγι λέγονται πολυετή λαχανικά γιατί καλλιεργούνται για πολλά χρόνια στο ίδιο έδαφος: το υπόγειο τμήμα τους (το ξηρόφυτο της αγκινάρας και το ρίζωμα του σπαραγγιού) λειτουργεί ως αποθησαυριστικό και αναπαραγωγικό όργανο και κάθε χρόνο δημιουργεί νέους οφθαλμούς, που δίνουν νέα βλάστηση. Η αγκινάρα καλλιεργείται για 4-5 χρόνια στο ίδιο έδαφος και το σπαράγγι για τουλάχιστον 15 χρόνια. Το φαγώσιμο μέρος της αγκινάρας είναι η βάση της ανθοδόχης της ανθοκεφαλής, ενώ του σπαραγγιού είναι ο βλαστός του, που είναι κυλινδρικός, χυμώδης και φέρει στο άκρο του οφθαλμό πράσινου ή ιώδους χρώματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αγκινάρα: 4-5 χρόνια, φαγώσιμη η βάση της ανθοδόχης· σπαράγγι: τουλάχιστον 15 χρόνια, φαγώσιμος ο βλαστός.
• Υπόγεια όργανα: ξηρόφυτο (αγκινάρα), ρίζωμα (σπαράγγι).

Στάδια πολλαπλασιασμού μανιταριών

Ερώτηση: Ποια είναι τα στάδια που ακολουθούνται κατά τον πολλαπλασιασμό των μανιταριών;

Απάντηση:

• §10.13. Τα μανιτάρια πολλαπλασιάζονται με το μυκήλιό τους, που αναπτύσσεται σε σπόρους δημητριακών, πάνω σε οργανικό υπόστρωμα, την κομπόστα (μείγμα κοπριάς, κατά προτίμηση αλόγου, και άχυρου).
• Στάδια: (1) ζύμωση της κομπόστας και παστερίωση σε ειδικό θάλαμο στους 60°C για 6 ώρες· (2) γέμισμα των ραφιών ή κιβωτίων σποράς σε θαλάμους με σταθερή θερμοκρασία 25°C, σχετική υγρασία 90-95%, σκοτάδι και καλό αερισμό, και ισοπέδωση της κομπόστας· (3) εμβολιασμός με τους σπόρους δημητριακών που φέρουν το μυκήλιο (0,5 κιλό ανά τ.μ.), αναμόχλευση, συμπίεση και κάλυψη με λεπτό πλαστικό χαρτί.
• (4) Σε 15 ημέρες περίπου η επιφάνεια ασπρίζει από το μυκήλιο· αφαιρείται το πλαστικό και γίνεται επικάλυψη με υλικό πάχους 3-5 εκ. (τύρφη ή πηλώδες χώμα) και πότισμα· (5) όταν το μυκήλιο φτάσει στην επιφάνεια, η θερμοκρασία πέφτει από 25 σε 20°C και σε 4 ημέρες εμφανίζονται οι καρποφορίες· (6) συγκομιδή μέσα σε 8-10 ημέρες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μανιτάρια πολλαπλασιάζονται με το μυκήλιό τους, που αναπτύσσεται σε σπόρους δημητριακών, πάνω σε οργανικό υπόστρωμα, την κομπόστα (μείγμα κοπριάς, κατά προτίμηση αλόγου, και άχυρου). Τα στάδια είναι: ζύμωση και παστερίωση της κομπόστας (60°C για 6 ώρες)· γέμισμα των ραφιών ή κιβωτίων σποράς σε θαλάμους με σταθερή θερμοκρασία 25°C, υψηλή σχετική υγρασία 90-95%, σκοτάδι και καλό αερισμό, και ισοπέδωση της κομπόστας· εμβολιασμός με σπόρους δημητριακών που φέρουν το μυκήλιο (0,5 κιλό ανά τετραγωνικό μέτρο), αναμόχλευση, συμπίεση και κάλυψη με λεπτό πλαστικό χαρτί· μετά από 15 ημέρες περίπου, αφαίρεση του πλαστικού, επικάλυψη με υλικό πάχους 3-5 εκ. (τύρφη ή πηλώδες επιφανειακό χώμα) και πότισμα· πτώση της θερμοκρασίας από 25 σε 20°C όταν το μυκήλιο φτάσει στην επιφάνεια, οπότε σε 4 ημέρες εμφανίζονται οι καρποφορίες (χωρίς πότισμα μέχρι να φτάσουν μέγεθος μπιζελιού)· και συγκομιδή μέσα σε 8-10 ημέρες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σειρά: κομπόστα (ζύμωση, παστερίωση) → γέμισμα θαλάμων → εμβολιασμός με μυκήλιο → κάλυψη με πλαστικό → επικάλυψη → πτώση θερμοκρασίας → καρποφορία → συγκομιδή.
• Κρίσιμες τιμές: 60°C/6 ώρες παστερίωση, 25°C και 90-95% υγρασία στον θάλαμο, 0,5 κιλό σπόρου/τ.μ., επικάλυψη 3-5 εκ., πτώση στους 20°C.