Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Καλλιέργειες για κομμένο λουλούδι (σελ. 194) – ΑΝΘΟΚΗΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Καλλιέργειες για κομμένο λουλούδι

Ανοιχτές ερωτήσεις κατανόησης για την καλλιέργεια, τον πολλαπλασιασμό και τις φροντίδες του αστρακιού, της βιολέτας, της γαριφαλιάς, της ζέρμπερας, της τριανταφυλλιάς και του χρυσάνθεμου.

Καλλιέργεια αστρακιού: κλίμα και έδαφος

Ερώτηση: Πότε καλλιεργείται το αστράκι; Τι κλίμα και τι έδαφος προτιμά;

Απάντηση:

• §6.1 Αστράκι: μονοετές φυτό· για υπαίθρια καλλιέργεια σπέρνεται την άνοιξη (Μάρτιο-Απρίλιο) σε ψυχρά σπορεία και τα άνθη συλλέγονται στο τέλος του καλοκαιριού-αρχές φθινοπώρου.
• Υπό κάλυψη η παραγωγή προγραμματίζεται για όλες τις εποχές, γιατί οι ανθικές καταβολές σχηματίζονται με διάρκεια ημέρας πάνω από 15 ώρες ή θερμοκρασία πάνω από 21°C.
• Έδαφος: χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις, προτιμά εδάφη μέσης σύστασης (αμμοπηλώδη), πλούσια και ηλιαζόμενα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αστράκι είναι μονοετές φυτό. Στην υπαίθρια καλλιέργεια σπέρνεται την άνοιξη (Μάρτιο-Απρίλιο) σε ψυχρά σπορεία και τα άνθη συλλέγονται στο τέλος του καλοκαιριού με αρχές φθινοπώρου (κανονική ανθοφορία καλοκαίρι-φθινόπωρο)· αν η σπορά αρχίσει από το Φεβρουάριο σε προστατευμένα σπορεία, με διαδοχικές σπορές, παράγονται άνθη όλο το καλοκαίρι μέχρι και το φθινόπωρο. Σε καλλιέργεια υπό κάλυψη μπορεί να προγραμματιστεί παραγωγή όλες τις εποχές, αφού τα φυτά αντιδρούν στο φωτοπεριοδισμό και στη θερμοκρασία: για χειμερινή ή ανοιξιάτικη άνθηση δίνεται συμπληρωματικός φωτισμός 4-5 ωρών από τον Αύγουστο μέχρι το Μάιο (ή θερμοκρασία πάνω από 21°C, που όμως κοστίζει περισσότερο). Κλίμα: αναπτύσσεται σε σχετικά υψηλές θερμοκρασίες, αντέχει όμως και στις χαμηλότερες της άνοιξης. Έδαφος: δεν έχει ιδιαίτερες εδαφικές απαιτήσεις, προτιμά όμως εδάφη μέσης σύστασης (αμμοπηλώδη), πλούσια και ηλιαζόμενα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σπορά Μάρτιο-Απρίλιο, συλλογή τέλη καλοκαιριού-αρχές φθινοπώρου· υπό κάλυψη όλο το χρόνο (φως >15 ώρες ή >21°C)· έδαφος μέσης σύστασης (αμμοπηλώδες), πλούσιο, ηλιαζόμενο

Πολλαπλασιασμός και φροντίδες αστρακιού

Ερώτηση: Πώς πολλαπλασιάζεται το αστράκι; Ποιες είναι οι καλλιεργητικές φροντίδες που απαιτεί;

Απάντηση:

• §6.1 Αστράκι - Πολλαπλασιασμός: με σπόρο σε ελαφρύ μείγμα (τύρφη και ποταμίσια άμμος ή περλίτης)· φύτρωμα σε 8-10 ημέρες στους 21°C· μεταφύτευση σε γλαστράκια για 3-4 εβδομάδες και μετά σε αλίες στον αγρό (30 x 30 ή 40 x 40 εκ.).
• Επειδή τα νεαρά φυτά σχηματίζουν στο λαιμό τους τούφες από ρίζες, πολλαπλασιάζεται και με διαίρεση των ριζών την άνοιξη.
• Καλλιεργητικές φροντίδες: πότισμα, λίπανση, ξεμπουμπούκιασμα, υποστύλωση (μόνο στις υψηλές ποικιλίες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αστράκι πολλαπλασιάζεται με σπόρο: σπέρνεται την άνοιξη (Μάρτιο-Απρίλιο) σε ψυχρά σπορεία, σε ελαφρύ μείγμα με τύρφη και ποταμίσια άμμο ή περλίτη· φυτρώνει σε 8-10 ημέρες στους 21°C (σε χαμηλότερη θερμοκρασία μέχρι τρεις εβδομάδες), μεταφυτεύεται σε μικρά γλαστράκια για 3-4 εβδομάδες και μετά στον αγρό, σε αλίες, σε αποστάσεις 30 x 30 ή 40 x 40 εκ. Επειδή τα νεαρά φυτά σχηματίζουν στο λαιμό τους τούφες από ρίζες, πολλαπλασιάζεται και με διαίρεση των ριζών: την άνοιξη βγάζουμε το φυτό, το διαιρούμε και το ξαναφυτεύουμε αμέσως. Καλλιεργητικές φροντίδες: Πότισμα — στο σπορείο με λεπτά σταγονίδια, μετά το φύτρωμα στη βάση των φυτών χωρίς να βρέχεται το φύλλωμα, και στον αγρό σε τακτικά διαστήματα. Λίπανση — οργανική ουσία (κοπριά ή τύρφη) και καλιούχα και φωσφορικά λιπάσματα στην προετοιμασία του αγρού, και υδρολιπάνσεις με αζωτούχα και μεικτά λιπάσματα κάθε 2-3 εβδομάδες. Ξεμπουμπούκιασμα — αφαίρεση των μικρών πλάγιων ανθοφόρων οφθαλμών, ώστε το κεντρικό άνθος να γίνει μεγαλύτερο, και αφαίρεση των αδύνατων στελεχών. Υποστύλωση — μόνο στις υψηλές ποικιλίες, με πλέγμα που ανυψώνεται καθώς μεγαλώνει το φυτό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σπόρος + διαίρεση ριζών· φροντίδες: πότισμα χωρίς βρέξιμο φυλλώματος, λίπανση, ξεμπουμπούκιασμα, υποστύλωση μόνο στις υψηλές ποικιλίες

Ασθένειες, συλλογή και συντήρηση αστρακιού

Ερώτηση: Ποιες είναι οι συνηθέστερες ασθένειες που παρουσιάζονται στα αστράκια; Πώς αντιμετωπίζονται; Πώς γίνεται η συλλογή και η συντήρηση των ανθέων;

Απάντηση:

• §6.1 Αστράκι - Εχθροί και ασθένειες: οι πιο συνηθισμένες ασθένειες είναι το ωίδιο και η φουζαρίωση (μύκητες)· εμφανίζονται και κηλιδώσεις, κιτρίνισμα, σάπισμα ριζών από μικροοργανισμούς.
• Αντιμετώπιση: ανθεκτικές ποικιλίες, μυκητοκτόνα, απολύμανση σπόρου και εδάφους, προληπτικά εντομοκτόνα ή κάλυψη της καλλιέργειας, αλλαγή αγρού σε επανειλημμένες προσβολές.
• Συγκομιδή: κόβεται ολόκληρο το φυτό όταν το κεντρικό άνθος είναι ανοιχτό κατά τα 3/4.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πιο συνηθισμένες ασθένειες του αστρακιού είναι το ωίδιο, όπου ο μύκητας καλύπτει τα φύλλα με άσπρο επίχρισμα, και η φουζαρίωση, όπου ο μύκητας προσβάλλει τα αγγεία και τα φυτά μαραίνονται ξαφνικά· συχνά παρατηρούνται επίσης κηλιδώσεις στα φύλλα, κιτρίνισμα των φυτών ή σάπισμα των ριζών από μικροοργανισμούς. Αντιμετωπίζονται με χρήση ανθεκτικών ποικιλιών, ψεκασμούς με κατάλληλα μυκητοκτόνα, απολύμανση του σπόρου πριν από τη σπορά και απολύμανση του εδάφους· συνιστάται και προληπτική χρήση εντομοκτόνων για τα έντομα που μεταδίδουν τους μικροοργανισμούς ή κάλυψη της καλλιέργειας, και σε επανειλημμένες προσβολές αλλαγή του αγρού. Συλλογή και συντήρηση: όταν η ποικιλία έχει επιλεγεί ώστε να ανθίζουν συγχρόνως όλα τα κεντρικά άνθη, κόβεται ολόκληρο το φυτό όταν το κεντρικό άνθος είναι ανοιχτό κατά τα 3/4· κατόπιν διαχωρίζονται τα στελέχη, αφαιρούνται τα κατώτερα φύλλα και ταξινομούνται ανάλογα με το μήκος τους. Στο ανθοδοχείο συντηρούνται για αρκετό χρονικό διάστημα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ωίδιο και φουζαρίωση· ανθεκτικές ποικιλίες, μυκητοκτόνα, απολύμανση σπόρου και εδάφους· κοπή όλου του φυτού όταν το κεντρικό άνθος είναι ανοιχτό 3/4

Ανάπτυξη και πολλαπλασιασμός βιολέτας

Ερώτηση: Ποιες είναι οι καλύτερες συνθήκες για την ανάπτυξη της βιολέτας; Πώς γίνεται ο πολλαπλασιασμός της;

Απάντηση:

• §6.2 Βιολέτα (Mathiola incana): ευδοκιμεί σε όλα σχεδόν τα εδάφη, είναι ασβεστόφιλο, προτιμά γόνιμα αργιλοαμμώδη ή αμμοπηλώδη εδάφη με καλή αποστράγγιση· αντέχει μέχρι -6°C· θέλει ηλιόλουστες ή ημισκιαζόμενες θέσεις.
• Πολλαπλασιάζεται με σπόρο (στη χώρα μας διετείς ανοιξιάτικες ποικιλίες, σπορά Αύγουστο-Νοέμβριο) σε σπορεία, με μεταφύτευση σε γλαστράκια όταν αποκτήσουν δύο πραγματικά φύλλα και οριστική φύτευση σε σαμάρια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βιολέτα ευδοκιμεί σε όλα σχεδόν τα εδάφη και είναι φυτό ασβεστόφιλο· προτιμά όμως τα γόνιμα αργιλοαμμώδη ή αμμοπηλώδη εδάφη, επειδή έχουν καλύτερη αποστράγγιση. Είναι ανθεκτική στις συνηθισμένες θερμοκρασίες του χειμώνα και της άνοιξης, όχι όμως στις πολύ χαμηλές (αντέχει μέχρι -6°C), και μπορεί να καλλιεργηθεί και σε παραθαλάσσιες περιοχές. Για να ανθίσει χρειάζεται ηλιόλουστες ή ημισκιαζόμενες θέσεις. Οι ανθικές καταβολές σχηματίζονται όταν τα φυτά έχουν τουλάχιστον 10 ώριμα φύλλα και οι θερμοκρασίες είναι χαμηλές (10-13°C) για τουλάχιστον τρεις εβδομάδες, και ακολουθεί περίοδος με θερμοκρασίες πάνω από 15°C. Ο πολλαπλασιασμός γίνεται με σπόρο: στη χώρα μας καλλιεργούνται κυρίως διετείς ανοιξιάτικες ποικιλίες, που σπέρνονται από τον Αύγουστο μέχρι το Νοέμβριο σε σπορεία με ελαφρύ μείγμα (π.χ. τύρφη-περλίτη)· τα σπορόφυτα μεταφυτεύονται σε γλαστράκια όταν αποκτήσουν δύο πραγματικά φύλλα και μετά στον αγρό, σε σαμάρια (για να αποφεύγεται η υπερβολική υγρασία), σε αποστάσεις 15-20 εκ. ή 30-40 εκ., ανάλογα με τις διακλαδώσεις. Σπανιότερα οι σπόροι σπέρνονται απευθείας στο χωράφι, σε αυλάκια βάθους περίπου 1 εκ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ασβεστόφιλο, γόνιμα στραγγερά εδάφη, έως -6°C, ήλιος ή ημισκιά· πολλαπλασιασμός με σπόρο (Αύγουστο-Νοέμβριο), φύτευση σε σαμάρια· η «βιολέτα» εδώ είναι η Mathiola incana

Φροντίδες, προβλήματα και συντήρηση βιολέτας

Ερώτηση: Ποιες καλλιεργητικές φροντίδες απαιτεί η βιολέτα; Ποια προβλήματα μπορεί να παρουσιασθούν στην καλλιέργειά της; Πώς γίνεται η συλλογή και συντήρηση των ανθέων της βιολέτας;

Απάντηση:

• §6.2 Βιολέτα - Καλλιεργητικές φροντίδες: τακτικό πότισμα χωρίς υπερβολική υγρασία, βασική λίπανση και μηνιαία επιφανειακή με νιτρικό κάλιο, κορυφολόγημα, επιλογή των φυτών με διπλά άνθη.
• Προβλήματα: η θερμοκρασία (σχηματισμός ανθικών καταβολών) και η αυξημένη εδαφική υγρασία· ασθένειες (βακτηρίωση, αδρομύκωση, ριζοκτόνια, σταχτιά σήψη, ιώσεις) και εχθροί (κάμπιες της Πιερίδας του λάχανου, αφίδες, θρίπες, ακάρεα).
• Συγκομιδή όταν ανοίξουν καλά τα 2-3 άνθη της κορυφής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλλιεργητικές φροντίδες: Πότισμα — η βιολέτα δε θέλει υπερβολική υγρασία, αλλά τα ποτίσματα πρέπει να είναι τακτικά, γιατί αν η φυτεία διψάσει ξυλοποιείται η βάση των στελεχών και τα κομμένα άνθη μαραίνονται γρήγορα. Λίπανση — βασική λίπανση πριν από το φύτεμα και επιφανειακές λιπάνσεις κάθε μήνα με νιτρικό κάλιο. Κορυφολόγημα των νεαρών φυτών, για περισσότερα ανθικά στελέχη. Επιλογή διπλών ανθέων — εμπορική αξία έχουν μόνο οι ταξιανθίες με διπλά άνθη· τα φυτά με ανοιχτότερο χρώμα και επιμήκεις κοτυληδόνες και φύλλα (και λοβούς στο έκτο φύλλο) δίνουν διπλά άνθη και παραμένουν, ενώ τα σκουροπράσινα με κοντόχονδρα στρογγυλά φύλλα απομακρύνονται. Προβλήματα: σημαντικός παράγοντας είναι η θερμοκρασία (αν τα φυτά δεν αποκτήσουν 10 ώριμα φύλλα όσο οι θερμοκρασίες είναι 10-13°C, δεν ανθίζουν)· η αυξημένη εδαφική υγρασία δημιουργεί ασφυκτικό περιβάλλον για τις ρίζες. Ασθένειες: βακτηρίωση, αδρομύκωση, ριζοκτόνια, σταχτιά σήψη και ιώσεις, που αντιμετωπίζονται με απολύμανση σπόρων και εδάφους, ριζοποτίσματα με μυκητοκτόνα, απομάκρυνση των ασθενών φυτών, καλή αποστράγγιση και καταπολέμηση των εντόμων που μεταδίδουν τις ιώσεις. Εχθροί: οι κάμπιες της Πιερίδας του λάχανου, οι αφίδες, οι θρίπες και τα ακάρεα (εντομοκτόνα, ακαρεοκτόνα). Συλλογή και συντήρηση: η συγκομιδή γίνεται όταν ανοίξουν καλά τα 2-3 άνθη της κορυφής· αφαιρούνται τα κατώτερα φύλλα και στο νερό προστίθεται συντηρητικό. Αν τοποθετηθούν στο ανθοδοχείο όταν είναι ανοιχτό το 50% των ανθέων, διατηρούνται περίπου 15 ημέρες, με καθημερινή ανανέωση του νερού και κόψιμο της άκρης του στελέχους κάθε δεύτερη ημέρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τακτικό πότισμα χωρίς υπερβολή, νιτρικό κάλιο, κορυφολόγημα, επιλογή διπλών ανθέων· προβλήματα: θερμοκρασία, υγρασία εδάφους, ασθένειες, Πιερίδα· συγκομιδή με 2-3 άνθη κορυφής ανοιχτά

Ανάπτυξη και πολλαπλασιασμός γαριφαλιάς

Ερώτηση: Ποιες είναι οι συνθήκες ανάπτυξης της γαριφαλιάς; Πώς πολλαπλασιάζεται;

Απάντηση:

• §6.3 Γαριφαλιά: αναπτύσσεται καλύτερα σε αμμοπηλώδη, βαθιά, γόνιμα εδάφη με οργανική ουσία, λίγο ασβέστιο (pH 6,0-7,2) και καλή αποστράγγιση· θέλει μεγάλη ηλιοφάνεια, χωρίς υπερβολική υγρασία και πολύ υψηλές θερμοκρασίες, με δροσερές νύχτες.
• Για κομμένο άνθος πολλαπλασιάζεται αποκλειστικά με μοσχεύματα από τους πλάγιους βλαστούς της βάσης των στελεχών· με σπόρο μόνο για δημιουργία νέων ποικιλιών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συνθήκες ανάπτυξης: η γαριφαλιά φυτεύεται σε ποικιλία εδαφών, αλλά αναπτύσσεται καλύτερα σε αμμοπηλώδη, βαθιά, γόνιμα εδάφη, με οργανική ουσία, λίγο ασβέστιο (pH 6,0-7,2) και καλή αποστράγγιση· στα βαριά, συνεκτικά εδάφη σχίζονται οι κάλυκες. Θέλει κλίμα με μεγάλη ηλιοφάνεια, χωρίς υπερβολική ατμοσφαιρική υγρασία και χωρίς πολύ υψηλές θερμοκρασίες· προτιμά δροσερές νύχτες, γι' αυτό στα θερμοκήπια η νυχτερινή θερμοκρασία ρυθμίζεται στους 10°C και η ημερήσια στους 13-15°C. Αντέχει στο κρύο μέχρι -7°C, αλλά μειώνεται η παραγωγή. Πολλαπλασιασμός: για κομμένο άνθος γίνεται αποκλειστικά με μοσχεύματα, που φυτεύονται όλο το χρόνο· παίρνονται από τους πλάγιους βλαστούς της βάσης των στελεχών, έχουν 5-6 ζευγάρια φύλλων και μήκος 5-12 εκ., και ριζοβολούν σε 2-4 εβδομάδες σε υπόστρωμα από ποταμίσια άμμο ή περλίτη ή μείγματα άμμου-φυλλοχώματος (3:1) ή περλίτη-τύρφης (1:1), με θερμοκρασία χώρου 10°C και υποστρώματος 4-5°C μεγαλύτερη. Για δημιουργία νέων ποικιλιών ο πολλαπλασιασμός γίνεται με σπόρο (Αύγουστο-Σεπτέμβριο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αμμοπηλώδη γόνιμα στραγγερά εδάφη, pH 6,0-7,2, ηλιοφάνεια, δροσερές νύχτες· μοσχεύματα αποκλειστικά για κομμένο άνθος, σπόρος μόνο για νέες ποικιλίες

Φροντίδες και προβλήματα γαριφαλιάς

Ερώτηση: Ποιες είναι οι καλλιεργητικές φροντίδες που απαιτεί η γαριφαλιά; Ποια προβλήματα μπορούν να εμφανισθούν;

Απάντηση:

• §6.3 Γαριφαλιά - Καλλιεργητικές φροντίδες: πότισμα, λίπανση, κορυφολόγημα (βασική εργασία), ξεμπουμπούκιασμα, υποστύλωση με πλέγμα, ζιζανιοκτονία.
• Προβλήματα: θερμοκρασία, λίπανση, φωτισμός (αδύνατα στελέχη, κενά άνθη, σχίσιμο κάλυκα)· ασθένειες και ζωικοί εχθροί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλλιεργητικές φροντίδες: Πότισμα — στο πολλαπλασιαστήριο με υδρονέφωση χαμηλής πίεσης· στην καλλιέργεια τακτικά, χωρίς υπερβολική εδαφική υγρασία (το καλοκαίρι έως τρία την εβδομάδα). Λίπανση — οργανική ουσία, υπερφωσφορικό και θειικό κάλιο πριν από τη μεταφύτευση και επιφανειακή λίπανση με λιπάσματα πλούσια σε άζωτο και κάλιο (κάθε 8-10 ημέρες Μάρτιο-Αύγουστο, κάθε 15-25 ημέρες Σεπτέμβριο-Φεβρουάριο), πάντα έγκαιρα. Κορυφολόγημα — βασική εργασία για πολλά πλάγια στελέχη και περισσότερα άνθη: το πρώτο όταν τα φυτά έχουν 8-12 φύλλα και ύψος 12-15 εκ. (μένουν 4-6 ζευγάρια φύλλων), το δεύτερο 3-4 εβδομάδες αργότερα, ενίοτε και τρίτο· ρυθμίζει και την εποχή ανθοφορίας. Ξεμπουμπούκιασμα — στις ποικιλίες με ένα κεντρικό άνθος αφαιρούνται οι πλάγιοι ανθοφόροι βλαστοί (μπουμπούκια σαν μικρό ρεβίθι), ενώ στις πολυανθείς αφαιρείται το κεντρικό άνθος. Υποστύλωση — με πλέγμα 20 x 20 εκ. σε 3-4 επίπεδα, για ίσια στελέχη. Ζιζανιοκτονία — απαραίτητη λόγω συχνών ποτισμάτων και λιπάνσεων. Προβλήματα: 1) η θερμοκρασία (οι υψηλές θερμοκρασίες δίνουν αδύνατα στελέχη, ξεθωριασμένα χρώματα και κενά άνθη, ενώ διαφορά ημέρας-νύχτας πάνω από 6°C προκαλεί σχίσιμο του κάλυκα)· 2) η λίπανση (έλλειψη → τροφοπενίες και κενά άνθη, μη ισορροπημένη → σχίσιμο κάλυκα)· 3) ο φωτισμός (μειωμένος → αδύναμα κιτρινοπράσινα στελέχη, υπερβολικός → σχισμένος κάλυκας). Ασθένειες: αλτερνάρια, σκωρίαση, σταχτιά σήψη, αδροβακτηριώσεις, βερτισιλλίωση, φουζαρίωση, σήψη λαιμού και ριζών, ιώσεις. Εχθροί: αφίδες, τζιτζικάκι, θρίπες, φυλλοδέτης, ακάρεα, έντομα εδάφους, νηματώδεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Φροντίδες: πότισμα, λίπανση, κορυφολόγημα, ξεμπουμπούκιασμα, υποστύλωση, ζιζανιοκτονία· προβλήματα: θερμοκρασία, λίπανση, φωτισμός (σχίσιμο κάλυκα, κενά άνθη) + ασθένειες και εχθροί

Καλλιέργεια ζέρμπερας: κλίμα και έδαφος

Ερώτηση: Πότε καλλιεργείται η ζέρμπερα; Τι κλίμα και τι έδαφος απαιτεί;

Απάντηση:

• §6.4 Ζέρμπερα: ανθίζει κανονικά από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο και ξεκουράζεται το χειμώνα· στο θερμοκήπιο η καλλιέργεια ρυθμίζεται για χειμερινή ή πρώιμη ανοιξιάτικη παραγωγή.
• Κλίμα: νύχτα 10-15°C, ημέρα έως 25-26°C, έντονος φωτισμός, προστασία από τον παγετό. Έδαφος: βαθύ, ελαφρύ, αεριζόμενο, στραγγιζόμενο, πλούσιο σε οργανική ουσία, με ελάχιστο ασβέστιο, pH 6,0-6,5.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ζέρμπερα είναι πολυετές φυτό που ανθίζει κανονικά από την άνοιξη μέχρι το φθινόπωρο και ξεκουράζεται όλο το χειμώνα. Η σπορά γίνεται συνήθως τον Ιανουάριο και τα φυτά ανθίζουν μετά από 15-16 μήνες (12-13 μήνες σε θερμοκήπιο με σταθερή θερμοκρασία 10-13°C)· οι παραφυάδες φυτεύονται νωρίς την άνοιξη. Στο θερμοκήπιο η φυτεία μπορεί να εγκατασταθεί οποιαδήποτε εποχή εκτός από τους πολύ ζεστούς ή πολύ κρύους μήνες, και η καλλιέργεια ρυθμίζεται για χειμερινή ή πρώιμη ανοιξιάτικη παραγωγή (φυτά τουλάχιστον 2 χρονών, περιορισμός ποτισμάτων το καλοκαίρι και θέρμανση στους 14-16°C από το τέλος του φθινοπώρου). Κλίμα: οι καταλληλότερες θερμοκρασίες είναι τη νύχτα 10-15°C και την ημέρα μέχρι 25-26°C· σε ψυχρές περιοχές η φυτεία προστατεύεται το χειμώνα με στρώμα ξηρών χόρτων ή άχυρου· απαιτεί έντονο φωτισμό. Έδαφος: βαθύ, ελαφρύ, καλά αεριζόμενο και αποστραγγιζόμενο, πλούσιο σε οργανική ουσία, με ελάχιστο ασβέστιο και pH 6,0-6,5.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Άνθηση άνοιξη-φθινόπωρο (ρυθμίζεται στο θερμοκήπιο)· νύχτα 10-15°C, ημέρα έως 25-26°C, έντονο φως· έδαφος βαθύ, ελαφρύ, στραγγερό, οργανική ουσία, pH 6,0-6,5

Πολλαπλασιασμός και φροντίδες ζέρμπερας

Ερώτηση: Πώς πολλαπλασιάζεται η ζέρμπερα; Ποιες καλλιεργητικές φροντίδες απαιτεί;

Απάντηση:

• §6.4 Ζέρμπερα - Πολλαπλασιασμός: με σπόρο, με χώρισμα του μητρικού φυτού (παραφυάδες) και με μεριστωματικό πολλαπλασιασμό.
• Καλλιεργητικές φροντίδες: πότισμα, λίπανση, αραίωμα, ζιζανιοκτονία, προστασία από τον παγετό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ζέρμπερα πολλαπλασιάζεται με σπόρο, με χώρισμα του μητρικού φυτού (παραφυάδες) και με μεριστωματικό πολλαπλασιασμό. Ο σπόρος σπέρνεται (συνήθως τον Ιανουάριο) αμέσως μετά τη συλλογή, γιατί χάνει γρήγορα τη βλαστική του ικανότητα (έως 50% σε τρεις μήνες), ένας-ένας με το θύσανο προς τα πάνω, σε μείγμα τύρφης ή φυλλοχώματος και άμμου 2:1· τα φυτά βλαστάνουν σε 10-12 ημέρες, μεταφυτεύονται σε γλαστράκια ή τελάρα και μετά σε σαμάρια πλάτους 1,2-1,6 μ., σε αποστάσεις 25-35 εκ., χωρίς να θάβονται βαθύτερα (κίνδυνος προσβολής του λαιμού). Οι παραφυάδες φυτεύονται νωρίς την άνοιξη. Καλλιεργητικές φροντίδες: Πότισμα — προσεκτικό στο σπορείο (λεπτά σταγονίδια ή εμβάπτιση), με μείγμα πάντα υγρό αλλά όχι υπερβολικά· μετά τη φύτευση σε κανονικά διαστήματα. Λίπανση — βασική πριν από το φύτεμα και επιφανειακή με νιτρική και φωσφορική αμμωνία και νιτρικό κάλιο, 1-2 φορές το μήνα. Αραίωμα — κάθε χρόνο, με χώρισμα των παραφυάδων, για να διατηρούνται τα φυτά ακμαία. Ζιζανιοκτονία — τακτικά με σκάλισμα. Προστασία από τον παγετό του χειμώνα, για σπορόφυτα και αναπτυγμένα φυτά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Σπόρος (αμέσως μετά τη συλλογή), παραφυάδες, μεριστωματικός· φροντίδες: πότισμα, λίπανση, αραίωμα, ζιζανιοκτονία, προστασία από παγετό

Ανάπτυξη και πολλαπλασιασμός τριανταφυλλιάς

Ερώτηση: Ποιες είναι οι συνθήκες ανάπτυξης της τριανταφυλλιάς; Πώς πολλαπλασιάζεται;

Απάντηση:

• §6.5 Τριανταφυλλιά: ευδοκιμεί σε όλα σχεδόν τα εδάφη, αποδίδει καλύτερα σε αργιλοαμμώδη, στραγγερά, αεριζόμενα, με οργανική ουσία και ασβέστιο λιγότερο από 15%· νύχτα 15°C, ημέρα 20-25°C, θέσεις ηλιαζόμενες και δροσερές.
• Πολλαπλασιάζεται με εμβολιασμό (ενοφθαλμισμό σε υποκείμενα) και με μοσχεύματα (λίγες ποικιλίες)· με σπόρο μόνο για νέες ποικιλίες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συνθήκες ανάπτυξης: η τριανταφυλλιά ευδοκιμεί σε όλα σχεδόν τα εδάφη, αποδίδει όμως καλύτερα σε αργιλοαμμώδη, στραγγερά, καλά αεριζόμενα εδάφη, πλούσια σε οργανική ουσία και με ασβέστιο λιγότερο από 15%. Η καταλληλότερη νυχτερινή θερμοκρασία είναι 15°C (υψηλότερη αυξάνει την παραγωγή αλλά μειώνει την ποιότητα) και η ημερήσια 20-25°C. Απαιτεί θέσεις ηλιαζόμενες και δροσερές· οι ανθοφόροι οφθαλμοί σχηματίζονται γρηγορότερα τις μεγάλες ημέρες με πολύ φως, ενώ η ξηρή ατμόσφαιρα τους καθυστερεί (στα θερμοκήπια σχετική υγρασία έως 80%). Πολλαπλασιασμός: κυρίως με εμβολιασμό (ενοφθαλμισμό) Απρίλιο-Μάιο ή Σεπτέμβριο-Οκτώβριο, σε υποκείμενα όπως η Rosa indica 'Major' (πολίτικη), η Rosa canina (αγριοτριανταφυλλιά) και η Rosa multiflora· οι καλλιεργητές συνήθως αγοράζουν έτοιμα εμβολιασμένα φυτά, που φυτεύονται Νοέμβριο-Μάρτιο. Με μοσχεύματα πολλαπλασιάζονται λίγες ποικιλίες (χειμερινά για μερικές αναρριχώμενες, θερινά για τις νάνες), γιατί τα μοσχεύματα των υβριδίων τσαγιού και των φλοριμπούντα δίνουν φυτά αδύνατα. Με σπόρο γίνεται μόνο για τη δημιουργία νέων ποικιλιών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Αργιλοαμμώδη στραγγερά εδάφη, ασβέστιο <15%, νύχτα 15°C, ημέρα 20-25°C, ήλιος· εμβολιασμός (ενοφθαλμισμός) κυρίως, μοσχεύματα για λίγες ποικιλίες, σπόρος μόνο για νέες ποικιλίες

Κλάδεμα τριανταφυλλιάς

Ερώτηση: Πώς γίνεται το κλάδεμα της τριανταφυλλιάς;

Απάντηση:

• §6.5 Τριανταφυλλιά - Κλάδεμα: σκοπός είναι να καθαριστεί το φυτό από ξερούς, αδύνατους και χωρίς άνθος βλαστούς, να αναπτυχθούν νέοι δυνατοί βλαστοί και να πάρει το φυτό το επιθυμητό σχήμα.
• Εποχή: σε θερμές περιοχές τον Ιανουάριο, σε περιοχές με παγετούς Φεβρουάριο-Μάρτιο.
• Νέα φυτά: κοντό κλάδεμα στα 10-20 εκ. με 2-3 οφθαλμούς· μεγαλύτερα φυτά: όσο πιο αδύνατο το φυτό τόσο αυστηρότερο το κλάδεμα, με 3-5 στελέχη περιμετρικά και ελεύθερο κέντρο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κλάδεμα της τριανταφυλλιάς είναι απαραίτητο, γιατί οι βλαστοί της ανθοφορούν για μικρό διάστημα και ένα ακλάδευτο φυτό γίνεται σε λίγα χρόνια θάμνος με αδύνατους βλαστούς, ξερά στελέχη και μικρά άνθη. Σκοπός του είναι να καθαρίσει το φυτό από τους ξερούς, αδύνατους και χωρίς άνθος βλαστούς, να προκαλέσει την ανάπτυξη νέων υγιών και δυνατών βλαστών και να δώσει το επιθυμητό σχήμα. Εποχή: σε θερμές περιοχές χωρίς παγετούς συνήθως τον Ιανουάριο, σε μέρη με παγετούς το Φεβρουάριο ή και το Μάρτιο. α) Νέα φυτά: στις ποικιλίες για κομμένα άνθη εφαρμόζεται κοντό κλάδεμα — οι βλαστοί κόβονται στα 10-20 εκ. με τουλάχιστον 2-3 οφθαλμούς (οι αδύναμοι αυστηρότερα, οι ζωηροί πιο ελαφρά) και για μερικούς μήνες η άνθηση εμποδίζεται με συνεχή κορυφολογήματα. β) Φυτά μεγαλύτερης ηλικίας: όσο πιο αδύνατο το φυτό, τόσο αυστηρότερο το κλάδεμα (μια αδύνατη τριανταφυλλιά με μακρύ κλάδεμα δίνει πολλά μικρά άνθη, ενώ μια ζωηρή με πολύ κοντό κλάδεμα δίνει δυνατούς βλαστούς αλλά λίγα άνθη). Αφαιρούνται όλοι οι ξεροί, σπασμένοι, άρρωστοι, ανώριμοι, πολύ λεπτοί ή σε λάθος θέση βλαστοί· στα φυτά της επιχειρηματικής ανθοκομίας αφήνονται 3-5 στελέχη περιμετρικά, με ελεύθερο κέντρο για αέρα και φως, και κλαδεύονται αυστηρά. Για φθινοπωρινή ανθοφορία περιορίζονται τα ποτίσματα το καλοκαίρι και στο τέλος Αυγούστου γίνεται δεύτερο κλάδεμα. Στα θερμοκήπια, για πρώιμη ανθοφορία γίνεται μακρύ κλάδεμα νωρίς το χειμώνα και για όψιμη κοντό κλάδεμα αργά την άνοιξη (Μάρτιο-Απρίλιο)· από το κλάδεμα μέχρι την άνθηση μεσολαβούν 6-10 εβδομάδες. Οι ποικιλίες με πολύ ζωηρή βλάστηση κλαδεύονται μακριά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ιανουάριο (θερμές περιοχές) ή Φεβρουάριο-Μάρτιο (παγετοί)· νέα φυτά κοντό κλάδεμα 10-20 εκ. με 2-3 οφθαλμούς· αδύνατο φυτό = αυστηρότερο κλάδεμα· 3-5 στελέχη με ελεύθερο κέντρο· δεύτερο κλάδεμα τέλη Αυγούστου για φθινοπωρινή άνθηση

Διαχωρισμός ποικιλιών και καλλιέργεια χρυσάνθεμου

Ερώτηση: Πώς γίνεται ο διαχωρισμός των ποικιλιών του χρυσάνθεμου; Πότε καλλιεργείται;

Απάντηση:

• §6.6 Χρυσάνθεμο: για την κατάταξη των ποικιλιών χρησιμοποιούνται διάφορα κριτήρια: ο τύπος του άνθους, ο λόγος της καλλιέργειας και η φωτοπεριοδική συμπεριφορά.
• Κατά τον τύπο του άνθους: μονές, τύπου ανεμώνας, διακοσμητικές, μεγανθείς ή στάνταρ, πομπόν.
• Ανθίζει το φθινόπωρο, όταν οι ημέρες μικραίνουν, αλλά με ρύθμιση του φωτισμού ανθίζει όλο το χρόνο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την κατάταξη των ποικιλιών του χρυσάνθεμου χρησιμοποιούνται διάφορα κριτήρια, όπως ο τύπος του άνθους, ο λόγος της καλλιέργειας (για κομμένο άνθος, για κήπους κ.ά.) και η φωτοπεριοδική συμπεριφορά (ο χρόνος που απαιτείται για άνθηση από τη στιγμή που η ημέρα θα έχει τις κατάλληλες ώρες). Ανάλογα με τον τύπο του άνθους, οι ποικιλίες χωρίζονται σε: 1) Μονές, με μικρά άνθη σαν μαργαρίτες, χαμηλής ανάπτυξης· 2) Τύπου ανεμώνας, που διαφέρουν από τις μονές στο δίσκο του άνθους (κέντρο διαφορετικού χρώματος και πιο παχύ)· 3) Διακοσμητικές, με μεγάλο πεπλατυσμένο άνθος και υψηλή ανάπτυξη· 4) Μεγανθείς ή Στάνταρ, με άνθη σχεδόν σφαιρικά διαμέτρου πάνω από 10 εκ.· 5) Πομπόν, με άνθη διαμέτρου κάτω από 10 εκ., πολλά σε κάθε στέλεχος. Καλλιέργεια: το χρυσάνθεμο, αν και πολυετές, καλλιεργείται σαν ετήσιο· τα μοσχεύματα παίρνονται νωρίς την άνοιξη ή το φθινόπωρο και τα φυτά μεταφυτεύονται Απρίλιο-Μάιο. Ανθίζει το φθινόπωρο, όταν οι ημέρες μικραίνουν, αλλά με ρύθμιση του φωτισμού μπορεί να ανθίσει όλο το χρόνο· τα ετήσια χρυσάνθεμα ανθίζουν από το Μάιο μέχρι τον Ιούνιο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήρια: τύπος άνθους, σκοπός καλλιέργειας, φωτοπεριοδική αντίδραση· 5 τύποι: μονές, ανεμώνας, διακοσμητικές, μεγανθείς/στάνταρ, πομπόν· άνθηση φθινόπωρο (ρυθμίζεται με φωτισμό)

Συνθήκες ανάπτυξης και πολλαπλασιασμός χρυσάνθεμου

Ερώτηση: Ποιες είναι οι συνθήκες ανάπτυξης του χρυσάνθεμου: Πώς πολλαπλασιάζεται;

Απάντηση:

• §6.6 Χρυσάνθεμο: κατάλληλα εδάφη τα ελαφρά, μέσης σύστασης, στραγγερά, πλούσια και λίγο αλκαλικά· ευαίσθητο στον παγετό· στο θερμοκήπιο 14-17°C, κατά την ανάπτυξη των ανθέων νύχτα 12-14°C· οι ανθοφόροι οφθαλμοί σχηματίζονται με ημέρα έως 14,5 ώρες.
• Πολλαπλασιασμός: στην επιχειρηματική ανθοκομία αποκλειστικά με μοσχεύματα· επίσης με σπόρο και παραφυάδες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συνθήκες ανάπτυξης: τα καταλληλότερα εδάφη για τα χρυσάνθεμα είναι τα ελαφρά, μέσης σύστασης, στραγγερά, πλούσια και λίγο αλκαλικά. Δε ζημιώνεται συνήθως από τις χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα, είναι όμως ευαίσθητο στον παγετό. Στο θερμοκήπιο η απαιτούμενη θερμοκρασία για τις περισσότερες ποικιλίες είναι 14-17°C, ενώ κατά την ανάπτυξη των ανθέων η νυχτερινή πρέπει να κατέβει στους 12-14°C. Για να σχηματιστούν οι ανθοφόροι οφθαλμοί η ημέρα δεν πρέπει να ξεπερνά τις 14,5 ώρες (στη χώρα μας μετά τις 20 Αυγούστου)· με τεχνητό φωτισμό καθυστερεί η άνθηση και με σκίαση επισπεύδεται. Πολλαπλασιασμός: στην επιχειρηματική ανθοκομία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά μοσχεύματα — κορυφές νέων βλαστών μήκους περίπου 10 εκ. από μητρικά φυτά που διατηρούνται σε ειδικές συνθήκες φωτισμού ώστε να μην ανθίζουν, ίδιου μεγέθους και ηλικίας, σε υπόστρωμα τύρφης και άμμου ή περλίτη στους 15-18°C με υδρονέφωση· ριζοβολούν σε τρεις εβδομάδες. Άλλοι τρόποι είναι ο σπόρος (για νέες ποικιλίες και μερικές ετήσιες, σπορά την άνοιξη, φύτρωμα σε 2-4 εβδομάδες στους 20°C) και οι παραφυάδες (κυρίως από ερασιτέχνες, την άνοιξη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Εδάφη ελαφρά, στραγγερά, πλούσια, λίγο αλκαλικά· ευαίσθητο στον παγετό· 14-17°C, νύχτα 12-14°C στην άνθηση· ημέρα ≤14,5 ώρες για ανθοφόρους οφθαλμούς· μοσχεύματα (κυρίως), σπόρος, παραφυάδες