Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Είδη πολλαπλασιαστικού υλικού (σελ. 42) – ΑΝΘΟΚΗΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΑΝΘΟΚΗΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ ΑΝΘΟΚΗΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Είδη πολλαπλασιαστικού υλικού (σελ. 42) – ΑΝΘΟΚΗΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Είδη πολλαπλασιαστικού υλικού

Ανοιχτές ερωτήσεις κατανόησης για τον εγγενή και αγενή πολλαπλασιασμό των φυτών (μοσχεύματα, καταβολάδες, εμβολιασμός, βολβοί, μεριστωματικός πολλαπλασιασμός) και την παραγωγή πολλαπλασιαστικού υλικού.

Ορισμός εγγενούς και αγενούς πολλαπλασιασμού

Ερώτηση: Δώστε τον ορισμό του εγγενούς και του αγενούς πολλαπλασιασμού. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των δύο μεθόδων.

Απάντηση:

§2.2 Εγγενής και αγενής πολλαπλασιασμός: εγγενής είναι ο πολλαπλασιασμός κατά τον οποίο χρησιμοποιούμε σπόρους για να αναπτύξουμε τα φυτά που επιθυμούμε· ο σπόρος είναι προϊόν της ένωσης των γεννητικών κυττάρων των δύο φύλων (γυρεόκοκκοι - ωάρια).
Αγενής είναι ο πολλαπλασιασμός με τα διάφορα άλλα μέρη του φυτού (κλαδιά, φύλλα, ρίζες, βολβοί κ.ά.)· η λέξη «αγενής» έχει την έννοια της απουσίας των γενών.
§2.3 Σύγκριση των δύο μεθόδων: το βιβλίο καταγράφει για καθεμία τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματά της.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εγγενής πολλαπλασιασμός είναι ο πολλαπλασιασμός κατά τον οποίο χρησιμοποιούμε σπόρους για να αναπτύξουμε τα φυτά που επιθυμούμε. Αγενής πολλαπλασιασμός είναι ο πολλαπλασιασμός με τα διάφορα άλλα μέρη του φυτού (βλαστούς, φύλλα, ρίζες, βολβούς κ.ά.), χωρίς τη συμμετοχή των γενών. Ο αγενής έχει τα πλεονεκτήματα της πιστής αναπαραγωγής του είδους ή της ποικιλίας και της πιο γρήγορης ανάπτυξης των νέων φυτών· μειονεκτήματά του είναι η εύκολη μετάδοση εχθρών και ασθενειών στο υπό ανάπτυξη φυτό και ο μεγάλος όγκος και βάρος του πολλαπλασιαστικού υλικού (π.χ. για ένα στρέμμα χρειάζονται 200 κιλά πατάτες, ενώ με σπόρους θα χρειάζονταν μερικά γραμμάρια). Ο εγγενής έχει τα μειονεκτήματα ότι καμιά φορά μπορεί να μην πάρουμε το φυτό που επιθυμούμε (τα έντομα ή ο αέρας που μεταφέρουν τη γύρη δεν κάνουν προσεκτικές επιλογές) και ότι τα νέα φυτά μπορεί να αργήσουν να αναπτυχθούν, αφού ξεκινούν από το μηδέν· πλεονεκτήματά του είναι ότι πολύ πιο δύσκολα μεταφέρονται στα νέα φυτά εχθροί και ασθένειες και ότι η σπορά είναι πολύ πιο εύκολη από τη φύτευση αγενών μερών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εγγενής = με σπόρους· αγενής = με άλλα μέρη του φυτού
Αγενής: + πιστή αναπαραγωγή, + γρηγορότερη ανάπτυξη / − εύκολη μετάδοση εχθρών-ασθενειών, − όγκος και βάρος υλικού
Εγγενής: − ίσως όχι το επιθυμητό φυτό, − αργή ανάπτυξη / + δύσκολη μετάδοση εχθρών-ασθενειών, + εύκολη σπορά

Προϋποθέσεις καλού σπόρου

Ερώτηση: Τι ζητάμε να έχουν οι σπόροι ενός φυτού που επιθυμούμε να πολλαπλασιάσουμε;

Απάντηση:

§2.3 Πολλαπλασιασμός με σπόρους: το βιβλίο απαριθμεί πέντε προϋποθέσεις για τους σπόρους που θα χρησιμοποιήσουμε.
Καθαροί, φρέσκοι (ηλικία έως ένα χρόνο), υγιείς, με καλό μέγεθος που να αντιπροσωπεύουν την επιθυμητή ποικιλία, και σωστά συσκευασμένοι και αποθηκευμένοι (αεροστεγώς, γιατί ο μεγάλος εχθρός των σπόρων είναι η υγρασία).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζητάμε οι σπόροι: 1) Να είναι καθαροί, ώστε να μη φυτρώνουν μαζί με το φυτό μας ανεπιθύμητα φυτά (π.χ. τσουκνίδες ανάμεσα στους πανσέδες). 2) Να είναι φρέσκοι, δηλαδή να έχουν παραχθεί την προηγούμενη χρονιά, ώστε η ηλικία τους να μην υπερβαίνει τον ένα χρόνο· έτσι εξασφαλίζεται καλό και γρήγορο φύτρωμα. 3) Να είναι υγιείς, γιατί μπορεί να φέρουν ασθένειες (μύκητες, βακτήρια) που εκδηλώνονται στο νεαρό φυτό μόλις φυτρώσει και προκαλούν μεγάλες απώλειες. 4) Να έχουν καλό μέγεθος, που εξασφαλίζει καλό φύτρωμα, και να αντιπροσωπεύουν την επιθυμητή ποικιλία (π.χ. να μη σπείρουμε κατά λάθος σπόρους τομάτας cherry αντί για μεγαλόκαρπη). 5) Να έχουν συσκευαστεί και αποθηκευτεί με τα κατάλληλα μέσα και συνθήκες που διατηρούν τη φυτρωτική τους ικανότητα· επειδή ο μεγάλος εχθρός των σπόρων είναι η υγρασία, συσκευάζονται αεροστεγώς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

5 προϋποθέσεις: καθαροί, φρέσκοι (έως 1 έτους), υγιείς, καλό μέγεθος και σωστή ποικιλία, σωστή (αεροστεγής) συσκευασία-αποθήκευση

Είδη μοσχευμάτων

Ερώτηση: Πόσα είδη μοσχευμάτων χρησιμοποιούνται στον αγενή πολλαπλασιασμό; Περιγράψτε τα βασικά χαρακτηριστικά τους.

Απάντηση:

§2.4 Πολλαπλασιασμός με μοσχεύματα: ανάλογα με το μέρος του φυτού που χρησιμοποιούμε, διακρίνουμε τέσσερις κατηγορίες μοσχευμάτων: βλαστών, φύλλων, φύλλων με οφθαλμό και ριζών.
Τα μοσχεύματα βλαστών, ανάλογα με την εποχή λήψης, διακρίνονται σε ξυλώδη (χειμώνας), ημιξυλοποιημένα (καλοκαίρι), μαλακού ξύλου (άνοιξη) και ποώδη (ανεξάρτητα από την εποχή).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον αγενή πολλαπλασιασμό χρησιμοποιούνται τέσσερα είδη μοσχευμάτων: α) Μοσχεύματα βλαστών: τμήματα βλαστών μήκους 10-30 εκ. και διαμέτρου 7-13 χιλ., με τουλάχιστον δύο οφθαλμούς, από τη βάση, την κορυφή ή το μέσον του μητρικού βλαστού· μερικές φορές τα μοσχεύματα της βάσης φέρουν και ένα κομμάτι από το παλιό κλαδί (τακούνι), που αυξάνει το ποσοστό ριζοβολίας. Ανάλογα με την εποχή λήψης διακρίνονται σε ξυλώδη (χειμώνας), ημιξυλοποιημένα (καλοκαίρι), μαλακού ξύλου (άνοιξη) και ποώδη (ανεξάρτητα από την εποχή). β) Μοσχεύματα φύλλων: φύλλα που στις νευρώσεις τους έχουν την ικανότητα να δημιουργούν ρίζα και νέο βλαστό (βιγκόνια, σανσεβιέρια, σαιντπώλια). γ) Μοσχεύματα φύλλων με οφθαλμό: το φύλλο συνοδεύεται από ένα μικρό κομμάτι βλαστού, και ο οφθαλμός στη μασχάλη του φύλλου δίνει το νέο φυτό (φίκος, φυλλόδεντρο κ.ά.). δ) Μοσχεύματα ριζών: κομμάτια ριζών, συνήθως σαρκωδών, που φέρουν οφθαλμούς· λαμβάνονται στο τέλος του χειμώνα ή αρχές άνοιξης, όταν βρίσκονται σε λήθαργο (αράλια, άκανθος, σπαράγγι).

Κριτήρια αξιολόγησης:

4 είδη: βλαστών, φύλλων, φύλλων με οφθαλμό, ριζών — όχι τρία· τα μοσχεύματα βλαστών υποδιαιρούνται ανάλογα με την εποχή λήψης

Καταβολάδες

Ερώτηση: Πόσα είδη καταβολάδων χρησιμοποιούνται; Περιγράψτε συνοπτικά την τεχνική πολλαπλασιασμού με αυτήν τη μέθοδο.

Απάντηση:

§2.5 Πολλαπλασιασμός με καταβολάδες: είναι η πιο παλιά μέθοδος αγενούς πολλαπλασιασμού· σήμερα στην ανθοκομία χρησιμοποιούνται δύο μέθοδοι: η απλή καταβολάδα και η εναέρια καταβολάδα.
Απλή: κάμπτουμε με προσοχή το κλαδί και το τοποθετούμε μέσα στο έδαφος, με το άκρο του έξω από αυτό.
Εναέρια: την άνοιξη αφαιρούμε έναν δακτύλιο φλοιού πάχους περίπου 2 εκ., καλύπτουμε την πληγή με βρεγμένα βρύα ή τύρφη και την τυλίγουμε σφικτά με πλαστικό· το φθινόπωρο κόβουμε τον βλαστό κάτω από την πληγή και τον φυτεύουμε σε δοχείο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην ανθοκομία χρησιμοποιούνται δύο είδη καταβολάδων: η απλή και η εναέρια καταβολάδα. α) Απλή καταβολάδα: κάμπτουμε με προσοχή το κλαδί και το τοποθετούμε μέσα στο έδαφος, φροντίζοντας το άκρο του να βρίσκεται έξω από αυτό. Πολλές φορές προκαλούμε έναν τεχνητό τραυματισμό στο σημείο του κλαδιού που βρίσκεται μέσα στο έδαφος, για να επιταχύνουμε τη ριζοβολία, ή χρησιμοποιούμε ορμόνες ριζοβολίας. β) Εναέρια καταβολάδα: εφαρμόζεται την άνοιξη σε ετήσιους ή διετείς βλαστούς. Αφαιρείται ένας δακτύλιος φλοιού πάχους περίπου 2 εκατοστών, η πληγή καλύπτεται με βρεγμένα βρύα ή τύρφη και τυλίγεται σφικτά με πλαστικό που συγκρατεί την υγρασία. Το φθινόπωρο κόβεται ο βλαστός λίγο πιο κάτω από το σημείο της πληγής, αφαιρείται το πλαστικό και το νέο φυτό φυτεύεται σε δοχείο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

2 είδη: απλή και εναέρια καταβολάδα· εναέρια: δακτύλιος φλοιού ~2 εκ., βρεγμένα βρύα ή τύρφη, πλαστικό, κοπή το φθινόπωρο

Προϋποθέσεις επιτυχίας εμβολιασμού

Ερώτηση: Ποιες είναι οι προϋποθέσεις επιτυχίας ενός εμβολιασμού;

Απάντηση:

§2.6 Πολλαπλασιασμός με εμβολιασμό: ο εμβολιασμός χρησιμοποιεί δύο φυτά: το υποκείμενο (δίνει το υπόγειο τμήμα, τη ρίζα) και το εμβόλιο (δίνει το υπέργειο τμήμα, βλαστούς και φύλλα).
Το βιβλίο απαριθμεί τέσσερις προϋποθέσεις επιτυχίας: βοτανική συγγένεια, κατάλληλη εποχή, σύμπτωση των ιστών, προστασία του σημείου εμβολιασμού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι προϋποθέσεις για να πετύχει ένας εμβολιασμός είναι: 1) Να υπάρχει βοτανική συγγένεια ανάμεσα στο υποκείμενο και το εμβόλιο (π.χ. δεν μπορούμε να εμβολιάσουμε μηλιά πάνω σε πορτοκαλιά, μπορούμε όμως μανταρινιά, που είναι συγγενές φυτό). 2) Ο εμβολιασμός να γίνει την κατάλληλη εποχή. 3) Να συμπέσουν οι ιστοί εμβολίου και υποκειμένου. 4) Να εξασφαλιστεί η προστασία του σημείου του εμβολιασμού, γιατί η πληγή που δημιουργούμε για να συμπέσουν οι ιστοί μπορεί να αποτελέσει δίοδο για προσβολές από παθογόνους οργανισμούς (γι' αυτό οι πληγές καλύπτονται με ειδική αλοιφή και το σημείο επαφής δένεται σφικτά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

4 προϋποθέσεις: βοτανική συγγένεια, κατάλληλη εποχή, σύμπτωση ιστών, προστασία του σημείου εμβολιασμού

Κατηγορίες βολβωδών ανθοκομικών φυτών

Ερώτηση: Αναφέρετε τις κατηγορίες των βολβωδών ανθοκομικών φυτών. Δώστε παραδείγματα φυτών σε κάθε κατηγορία.

Απάντηση:

§2.7 Πολλαπλασιασμός με βολβούς: ως «βολβώδη ανθοκομικά φυτά» εννοούμε όχι μόνο όσα πολλαπλασιάζονται με πραγματικούς βολβούς αλλά και όσα σχηματίζουν υπόγεια αποθησαυριστικά όργανα.
Το βιβλίο διακρίνει έξι μορφές: χιτωνωτοί βολβοί, λεπιδωτοί βολβοί, κονδυλόμορφοι βολβοί, κόνδυλοι, ριζώματα, κονδυλόμορφες ρίζες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότερες μορφές των υπόγειων αποθησαυριστικών οργάνων των βολβωδών ανθοκομικών φυτών είναι έξι: 1) Χιτωνωτοί βολβοί (πραγματικοί βολβοί): τουλίπα, νάρκισσος, υάκινθος. 2) Λεπιδωτοί βολβοί, με σαρκώδη φύλλα τοποθετημένα όπως τα λέπια του ψαριού: κρίνοι. 3) Κονδυλόμορφοι βολβοί, μικροί συμπαγείς υπόγειοι βλαστοί χωρίς βασικό δίσκο και χιτώνες: γλαδίολος, φρέζια, κρόκος. 4) Κόνδυλοι, πεπλατυσμένοι ή σφαιρικοί υπόγειοι βλαστοί με τους οφθαλμούς στο επάνω μέρος: βεγκόνια, γλοξίνια, ρεναγκούλα. 5) Ριζώματα, υπόγειοι βλαστοί σε σύμπλεγμα σαρκωδών και χοντρών ριζών, με μεσογονάτια διαστήματα και οφθαλμούς: κάνα, ίριδα. 6) Κονδυλόμορφες ρίζες, διογκωμένες ρίζες χωρίς μεσογονάτια διαστήματα και οφθαλμούς (οι οφθαλμοί βρίσκονται στη βάση του παλιού στελέχους): ντάλια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

6 κατηγορίες: χιτωνωτοί (τουλίπα), λεπιδωτοί (κρίνος), κονδυλόμορφοι βολβοί (γλαδίολος), κόνδυλοι (βεγκόνια), ριζώματα (ίριδα, κάνα), κονδυλόμορφες ρίζες (ντάλια)

Καλλιέργεια για σπόρο vs νωπά προϊόντα

Ερώτηση: Ποιες είναι οι διαφορές στην καλλιέργεια φυτών για σπόρο και εκείνων για νωπά προϊόντα κατανάλωσης;

Απάντηση:

§2.8 α) Η παραγωγή σπόρου κηπευτικών και ανθέων: η τεχνική (σπορά, μεταφύτευση, άρδευση, λίπανση, υποστύλωση, ζιζανιοκτονία, φυτοπροστασία) δε διαφέρει πολύ από αυτήν για νωπή κατανάλωση.
Η σημαντική διαφορά είναι η ανάγκη για άνθηση: στα είδη για νωπή κατανάλωση η συγκομιδή γίνεται πριν από το σχηματισμό του ανθικού στελέχους (μαρούλι, λάχανο).
Άλλες διαφορές: πιο αραιή φύτευση, αυξημένες κατά 20-30% απαιτήσεις σε νερό και λίπασμα, συγκομιδή καρπών σε πιο ώριμο στάδιο, υποστύλωση ανθικού στελέχους· επιπλέον απομόνωση για αποφυγή ανεπιθύμητης διασταύρωσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τεχνική καλλιέργειας για σπόρο δε διαφέρει πολύ από αυτήν για νωπή κατανάλωση όσον αφορά στη σπορά, τη μεταφύτευση, την άρδευση, τη λίπανση, την υποστύλωση, τη ζιζανιοκτονία και την αντιμετώπιση εχθρών και ασθενειών. Διαφέρει σημαντικά στην ανάγκη για άνθηση: στα είδη για νωπή κατανάλωση η συγκομιδή γίνεται πριν από το σχηματισμό του ανθικού στελέχους (μαρούλι, λάχανο), ενώ για σπόρο τα φυτά πρέπει να ανθίσουν (π.χ. το λάχανο σχηματίζει κεφαλή το πρώτο έτος και μετά από περίοδο λήθαργου αναπτύσσει ανθικό στέλεχος). Άλλες διαφορές: 1) τα φυτά για σπόρο φυτεύονται πιο αραιά, για να διευκολύνεται ο έλεγχος της καλλιέργειας· 2) επειδή η καλλιέργεια διαρκεί περισσότερο, ώστε ο σπόρος να ωριμάσει πάνω στο φυτό, οι απαιτήσεις σε νερό και λίπασμα αυξάνονται κατά 20-30%· 3) οι καρποί (π.χ. τομάτας, αγγουριού) συγκομίζονται σε πιο ώριμο στάδιο, γιατί η ποιότητα του σπόρου αυξάνεται με την πλήρη ωρίμανσή του πάνω στο μητρικό φυτό· 4) είδη που δε χρειάζονται υποστύλωση για νωπό προϊόν (π.χ. μαρούλι) μπορεί να χρειαστούν υποστύλωση του ανθικού στελέχους, που ξεπερνά το ένα μέτρο. Επιπλέον, οι καλλιέργειες για σπόρο γίνονται σε απομόνωση (στο χώρο ή στο χρόνο), για να αποφεύγεται ανεπιθύμητη διασταύρωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βασική διαφορά: ανάγκη για άνθηση· επιπλέον αραιότερη φύτευση, +20-30% νερό και λίπασμα, συγκομιδή σε πιο ώριμο στάδιο, υποστύλωση ανθικού στελέχους, απομόνωση

Μεριστωματικός πολλαπλασιασμός

Ερώτηση: Βασική αρχή του μεριστωματικού πολλαπλασιασμού. Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της μεθόδου;

Απάντηση:

§2.8. «Η φράουλα, όπως και πολλά καλλωπιστικά φυτά, πολλαπλασιάζονται με μια σύγχρονη τεχνική που ονομάζεται καλλιέργεια ιστών ή μεριστωματικός πολλαπλασιασμός και γίνεται σε ειδικά εργαστήρια, όπου παράγονται τα λεγόμενα «φυτά του σωλήνα». Βασική αρχή της τεχνικής είναι η καλλιέργεια κυττάρων, τα οποία προέρχονται από μέρη του φυτού που λέγονται μεριστώματα.»
«Τα πλεονεκτήματα της μεθόδου είναι πολλά, με κυριότερα ότι παράγονται πλήρως υγιή φυτά και ότι από ένα μερίστωμα μπορεί να πάρουμε χιλιάδες φυτά σε μικρό χρόνο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βασική αρχή του μεριστωματικού πολλαπλασιασμού (καλλιέργειας ιστών) είναι η καλλιέργεια κυττάρων που προέρχονται από μέρη του φυτού που λέγονται μεριστώματα, όχι στο χωράφι αλλά σε ειδικό εργαστήριο, κάτω από ασηπτικές συνθήκες, μέσα σε τεχνητά θρεπτικά διαλύματα τοποθετημένα σε αποστειρωμένα δοχεία (δοκιμαστικοί σωλήνες, κωνικές φιάλες), παράγοντας τα λεγόμενα «φυτά του σωλήνα». Τα πλεονεκτήματα της μεθόδου είναι ότι παράγονται πλήρως υγιή φυτά, και ότι από ένα και μόνο μερίστωμα μπορούμε να πάρουμε χιλιάδες φυτά σε μικρό χρόνο. Μειονέκτημα αποτελεί ο ακριβός εργαστηριακός εξοπλισμός και οι ειδικές γνώσεις που απαιτούνται για την εφαρμογή της.

Κριτήρια αξιολόγησης: