Λύσεις ασκήσεων κεφαλαίου 1 (σελ. 30, 31) – ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις ασκήσεων κεφαλαίου 1
Αναλυτικές απαντήσεις στις 17 ερωτήσεις και στις 2 ασκήσεις προοδευτικής φορολογίας του κεφαλαίου 1.
Ερώτηση 1 — Το οικονομικό πρόβλημα των σύγχρονων κοινωνιών
Ερώτηση: Ποιο είναι το οικονομικό πρόβλημα των σύγχρονων κοινωνιών;
Απάντηση:
-
Ο ορισμός (σελ. 17): το βασικό οικονομικό πρόβλημα των σύγχρονων κοινωνιών είναι η ανεπάρκεια των συντελεστών παραγωγής, η οποία δεν επιτρέπει την ικανοποίηση όλων των αναγκών του κοινωνικού συνόλου. Η συνέπεια: Θα πρέπει επομένως να γίνεται κάποια επιλογή των αναγκών, που κάθε φορά θα ικανοποιούνται, καθώς και των αγαθών, που θα παραχθούν για τη μεγαλύτερη δυνατή ικανοποίησή τους.
Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ — με τον κατάλληλο συνδυασμό των παρακάτω (σελ. 17):
α. Πλήρης απασχόληση των παραγωγικών μέσων β. Άριστη κατανομή των παραγωγικών μέσων στην παραγωγή των διαφόρων αγαθών και υπηρεσιών γ. Δίκαιη κατανομή του παραγόμενου κοινωνικού προϊόντος δ. Επίτευξη του επιθυμητού ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης από την κοινωνίαΟ τελικός στόχος: η μεγιστοποίηση της ευημερίας του κοινωνικού συνόλου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βασικό οικονομικό πρόβλημα των σύγχρονων κοινωνιών είναι η ανεπάρκεια των συντελεστών παραγωγής, η οποία δεν επιτρέπει την ικανοποίηση όλων των αναγκών του κοινωνικού συνόλου. Γι' αυτό πρέπει να γίνεται επιλογή των αναγκών που θα ικανοποιηθούν και των αγαθών που θα παραχθούν. Η ανεπάρκεια αντιμετωπίζεται με τον κατάλληλο συνδυασμό της πλήρους απασχόλησης των παραγωγικών μέσων, της άριστης κατανομής τους στην παραγωγή, της δίκαιης κατανομής του παραγόμενου κοινωνικού προϊόντος και της επίτευξης του επιθυμητού ρυθμού οικονομικής ανάπτυξης, με στόχο τη μεγιστοποίηση της ευημερίας του κοινωνικού συνόλου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Δημόσιες δαπάνες
Ερώτηση: Τι ονομάζουμε δημόσιες δαπάνες ή δημόσια έξοδα;
Απάντηση:
- Ο ορισμός (σελ. 17): για να πετύχουν οι επιδιώξεις του, το κράτος διατηρεί πολυάριθμες υπηρεσίες, των οποίων η λειτουργία απαιτεί δαπάνες, που ονομάζονται δημόσιες δαπάνες ή δημόσια έξοδα. Τα παραδείγματα του βιβλίου: οι δαπάνες μισθοδοσίας των υπαλλήλων για τη διοίκηση, την εθνική άμυνα, την δημόσια εκπαίδευση, την δημόσια υγεία, την κοινωνική περίθαλψη, την κατασκευή δημοσίων έργων κτλ. Η σχέση με τα έσοδα: οι δημόσιες δαπάνες καλύπτονται από τα δημόσια έσοδα (σελ. 18) — κυρίως από τους φόρους. Η σειρά μάλιστα είναι αντίστροφη από τον ιδιωτικό προγραμματισμό: το κράτος πρώτα προγραμματίζει το κόστος των υπηρεσιών που θα παράσχει, τα έξοδα δηλαδή, και στη συνέχεια προσδιορίζει τους πόρους που είναι αναγκαίοι (σελ. 26).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δημόσιες δαπάνες ή δημόσια έξοδα ονομάζονται οι δαπάνες που απαιτεί η λειτουργία των πολυάριθμων υπηρεσιών τις οποίες διατηρεί το κράτος για να πετύχει τις επιδιώξεις του. Τέτοιες είναι οι δαπάνες μισθοδοσίας των υπαλλήλων για τη διοίκηση, την εθνική άμυνα, τη δημόσια εκπαίδευση, τη δημόσια υγεία, την κοινωνική περίθαλψη και την κατασκευή δημοσίων έργων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Ταξινόμηση των δημοσίων δαπανών
Ερώτηση: Πώς ταξινομούνται οι δημόσιες δαπάνες;
Απάντηση:
-
Το γενικό πλαίσιο (σελ. 17): Οι δημόσιες δαπάνες ταξινομούνται σε διάφορες κατηγορίες σύμφωνα με ορισμένα κριτήρια, όπως το οικονομικό, το λειτουργικό, και το διοικητικό.
Α. ΜΕ ΤΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ — δύο κατηγορίες (σελ. 17-18)
α. ΔΑΠΑΝΕΣ ΓΙΑ ΑΓΑΘΑ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ «οδηγούν σε άμεση απασχόληση παραγωγικών συντελεστών και άμεση δημιουργία εισοδημάτων» π.χ. οι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων, η αξία των υλικών για την κατασκευή ενός έργου β. ΔΑΠΑΝΕΣ ΓΙΑ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΩΜΕΣ «Έχουν τη μορφή μονομερών παροχών και αυξάνουν το διαθέσιμο εισόδημα των ιδιωτών, χωρίς βεβαίως να αποτελέσουν αμοιβές συντελεστών για τη συμβολή τους στην παραγωγική διαδικασία» π.χ. οικογενειακά επιδόματα, επιδόματα ανεργίας, συντάξεις, επιδοτήσεις των ιδιωτικών επιχειρήσεωνΒ. ΜΕ ΤΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ (σελ. 18): ταξινομούνται ανάλογα με τη συγκεκριμένη ανάγκη που αποβλέπουν να καλύψουν — διοίκηση, άμυνα, δικαιοσύνη, υγεία, πρόνοια, εκπαίδευση και άλλες δραστηριότητες. Γ. ΜΕ ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ — τρεις κατηγορίες (σελ. 18), ανάλογα με το φορέα που κάνει τη δαπάνη:
α. Δαπάνες του κράτους ή της κεντρικής διοίκησης β. Δαπάνες των οργανισμών κοινωνικής ασφάλειας γ. Δαπάνες των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α) και άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι δημόσιες δαπάνες ταξινομούνται με τρία κριτήρια. Με το οικονομικό κριτήριο διακρίνονται σε δαπάνες για αγαθά και υπηρεσίες, που οδηγούν σε άμεση απασχόληση παραγωγικών συντελεστών και δημιουργία εισοδημάτων, όπως οι μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων, και σε δαπάνες για μεταβιβαστικές πληρωμές, που έχουν μορφή μονομερών παροχών και αυξάνουν το διαθέσιμο εισόδημα χωρίς να αποτελούν αμοιβές συντελεστών, όπως τα οικογενειακά επιδόματα, τα επιδόματα ανεργίας και οι συντάξεις. Με το λειτουργικό κριτήριο ταξινομούνται ανάλογα με την ανάγκη που καλύπτουν, δηλαδή διοίκηση, άμυνα, δικαιοσύνη, υγεία, πρόνοια και εκπαίδευση. Με το διοικητικό κριτήριο διακρίνονται σε δαπάνες του κράτους ή της κεντρικής διοίκησης, των οργανισμών κοινωνικής ασφάλειας και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Ο φόρος και οι διαφορές του από τον δανεισμό
Ερώτηση: Τι είναι φόρος; Ποιες οι διαφορές του φόρου από τα έσοδα που προέρχονται από δανεισμό;
Απάντηση:
-
Τι είναι ο φόρος (σελ. 18): Οι φόροι αποτελούν αναγκαίο μέσο μεταβίβασης αγοραστικής δύναμης (χρήματος) από τα διάφορα φυσικά και νομικά πρόσωπα στο κράτος. Η μεταβίβαση αυτή δε συνοδεύεται ούτε συνδέεται άμεσα με αντίστοιχη ειδική αντιπαροχή, αλλά τα χρηματικά αυτά ποσά τα διαθέτει το κράτος, για να καλύψει τις συλλογικές ή κοινωνικές του ανάγκες. Και οι δύο είναι πηγές δημοσίων εσόδων (σελ. 18): α. Οι φόροι … γ. Ο δανεισμός.
ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΦΟΡΟΥ ΚΑΙ ΔΑΝΕΙΣΜΟΥ
ΦΟΡΟΣ ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ ─────────────────────────────────────────────────────────── ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟΣ — ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΣ — ο δανειστής επιβάλλεται με νόμο επιλέγει να δανείσει ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΔΕΝ επιστρέφεται ΕΠΙΣΤΡΕΦΕΤΑΙ στη λήξη ΑΝΤΑΛΛΑΓΜΑ ΚΑΜΙΑ ειδική ΤΟΚΟΣ — συγκεκριμένη αντιπαροχή αμοιβή για τον δανειστή ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΗ ΔΕΝ δημιουργεί χρέος ΔΗΜΙΟΥΡΓΕΙ δημόσιο χρέος ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗ και μελλοντικές δαπάνες εξυπηρέτησής του ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΑΚΤΙΚΟ έσοδο ΠΙΣΤΩΤΙΚΟ έσοδο ΕΣΟΔΟΥΗ επιβεβαίωση από τον προϋπολογισμό (σελ. 27): ο Τακτικός Προϋπολογισμός περιλαμβάνει όλα τα έσοδα του Κράτους, εκτός των εσόδων που προέρχονται από τη σύναψη δανείων, ενώ τα δάνεια εντάσσονται στον Προϋπολογισμό Δημοσίων Επενδύσεων — δηλαδή το ίδιο το βιβλίο τα διαχωρίζει λογιστικά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο φόρος είναι αναγκαίο μέσο μεταβίβασης αγοραστικής δύναμης από τα φυσικά και νομικά πρόσωπα στο κράτος, χωρίς η μεταβίβαση αυτή να συνδέεται με ειδική αντιπαροχή, ώστε το κράτος να καλύψει τις συλλογικές ή κοινωνικές του ανάγκες. Οι διαφορές από τον δανεισμό είναι ουσιώδεις: ο φόρος είναι υποχρεωτικός και επιβάλλεται με νόμο, ενώ ο δανεισμός είναι εθελοντικός· ο φόρος δεν επιστρέφεται, ενώ το δάνειο επιστρέφεται στη λήξη του· ο φόρος δεν δίνει κανένα αντάλλαγμα, ενώ το δάνειο αποφέρει τόκο στον δανειστή· τέλος ο φόρος δεν δημιουργεί χρέος, ενώ ο δανεισμός δημιουργεί δημόσιο χρέος και μελλοντικές δαπάνες εξυπηρέτησης. Γι' αυτό και ο τακτικός προϋπολογισμός περιλαμβάνει όλα τα έσοδα εκτός των δανείων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Φορολογική βάση και φορολογικός συντελεστής
Ερώτηση: Τι λέγεται φορολογική βάση και τι φορολογικός συντελεστής;
Απάντηση:
- Φορολογική βάση (§1.4.1, σελ. 18): Φορολογική βάση ή βάση φόρου λέγεται το μέγεθος σύμφωνα με το οποίο υπολογίζεται ένας φόρος. Ως φορολογική βάση μπορεί να χρησιμοποιηθεί οποιοδήποτε χαρακτηριστικό γνώρισμα των ιδιωτικών φορέων, οικονομικό ή όχι. — Συνήθως χρησιμοποιούνται διάφορα οικονομικά χαρακτηριστικά, όπως το εισόδημα, η περιουσία και η δαπάνη.
Φορολογικός συντελεστής (§1.4.3, σελ. 19): Φορολογικός συντελεστής ονομάζεται ο φόρος που αντιστοιχεί σε κάθε μια μονάδα φορολογικής βάσης και συνήθως εκφράζεται σε ποσοστό.
Το παράδειγμα του βιβλίου: αν π.χ. ο φορολογικός συντελεστής είναι 20%, σημαίνει ότι, αν πάρουμε ως μονάδα φορολογικής βάσης τις 100 δρχ., ο φόρος θα είναι 20 δρχ.
ΦΟΡΟΣ = ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΒΑΣΗ × ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΣΗ τρίτη έννοια: Φορολογούμενη μονάδα λέγεται το πρόσωπο που είναι υποχρεωμένο να καταβάλλει το φόρο στο δημόσιο — φυσικά και νομικά πρόσωπα (§1.4.2).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φορολογική βάση ή βάση φόρου λέγεται το μέγεθος σύμφωνα με το οποίο υπολογίζεται ένας φόρος. Ως φορολογική βάση μπορεί να χρησιμοποιηθεί οποιοδήποτε χαρακτηριστικό γνώρισμα των ιδιωτικών φορέων, ενώ συνήθως χρησιμοποιούνται οικονομικά χαρακτηριστικά, όπως το εισόδημα, η περιουσία και η δαπάνη. Φορολογικός συντελεστής ονομάζεται ο φόρος που αντιστοιχεί σε κάθε μονάδα φορολογικής βάσης και συνήθως εκφράζεται σε ποσοστό. Αν για παράδειγμα ο συντελεστής είναι είκοσι τοις εκατό, τότε για μονάδα βάσης τις εκατό δραχμές ο φόρος είναι είκοσι δραχμές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Κατηγορίες φόρων ανάλογα με τη φορολογική βάση
Ερώτηση: Ανάλογα με τη φορολογική τους βάση σε ποιες κύριες κατηγορίες διακρίνονται οι φόροι;
Απάντηση:
- Σύμφωνα με το κριτήριο της φορολογικής βάσης οι φόροι διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες (§1.5.1, σελ. 19):
α. ΦΟΡΟΙ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ «όταν υπολογίζονται με βάση το εισόδημα του φορολογούμενου φυσικού ή νομικού προσώπου» β. ΦΟΡΟΙ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ «όταν υπολογίζονται επί της καθαρής αξίας της περιουσίας, όπως φόρος ακίνητης περιουσίας, φόρος μεταβίβασης περιουσίας λόγω κληρονομιάς, δωρεές κλπ.» γ. ΦΟΡΟΙ ΔΑΠΑΝΗΣ «όταν υπολογίζονται πάνω στα αγαθά που αγοράζει ο φορολογούμενος και έτσι αυξάνεται η τιμή του αγαθού»Η σύνδεση με τα υπόλοιπα κριτήρια: οι φόροι δαπάνης είναι συνήθως αναλογικοί και έμμεσοι (μετακυλίονται στους καταναλωτές — χαρακτηριστικά ο Φ.Π.Α.), ενώ οι φόροι εισοδήματος των φυσικών προσώπων είναι στην Ελλάδα προοδευτικοί κλιμακωτής προόδου και άμεσοι. Γιατί το δημόσιο δεν αρκείται σε έναν φόρο (σελ. 19): επιβάλλει συνήθως περισσότερους από ένα φόρους … κυρίως γιατί ορισμένοι φόροι είναι αποτελεσματικότεροι στην επίτευξη μερικών στόχων και άλλοι σε άλλους.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάλογα με τη φορολογική βάση οι φόροι διακρίνονται σε τρεις κύριες κατηγορίες. Φόροι εισοδήματος, όταν υπολογίζονται με βάση το εισόδημα του φορολογούμενου φυσικού ή νομικού προσώπου. Φόροι περιουσίας, όταν υπολογίζονται επί της καθαρής αξίας της περιουσίας, όπως ο φόρος ακίνητης περιουσίας και ο φόρος μεταβίβασης λόγω κληρονομιάς ή δωρεάς. Και φόροι δαπάνης, όταν υπολογίζονται πάνω στα αγαθά που αγοράζει ο φορολογούμενος, οπότε αυξάνεται η τιμή του αγαθού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Αναλογικοί και προοδευτικοί φόροι
Ερώτηση: Ποιοι φόροι λέγονται αναλογικοί και ποιοι προοδευτικοί; Ποιοι εφαρμόζονται στη χώρα μας για τη φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων;
Απάντηση:
- ΑΝΑΛΟΓΙΚΟΙ (σελ. 19): Αναλογικοί είναι οι φόροι που ο φορολογικός συντελεστής τους είναι ο ίδιος, ανεξάρτητα από το μέγεθος της φορολογικής βάσης (φορολογητέας ύλης). — Αναλογικοί φόροι είναι συνήθως οι φόροι δαπάνης και οι φόροι εισοδήματος, που επιβάλλονται σε ορισμένα νομικά πρόσωπα.
Το παράδειγμα του βιβλίου (σελ. 20):
Φορολογική βάση Συντελεστής Φόρος 200.000 10 % 20.000 800.000 10 % 80.000 5.000.000 10 % 500.000ΠΡΟΟΔΕΥΤΙΚΟΙ (σελ. 20): Προοδευτικοί είναι οι φόροι που ο μέσος φορολογικός συντελεστής τους αυξάνεται ή μειώνεται, ανάλογα με το αντίστοιχο μέγεθος της φορολογητέας ύλης. Οι τέσσερις παραλλαγές (σελ. 20):
Α. ΤΗΣ ΟΛΙΚΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ — «η φορολογητέα ύλη φορολογείται ολόκληρη με το μεγαλύτερο συντελεστή της φορολογικής κλίμακας στον οποίο εμπίπτει» Β. ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΩΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ — «η φορολογητέα ύλη διαιρείται σε κλιμάκια, σε κάθε ένα από τα οποία αντιστοιχεί και ιδιαίτερος συντελεστής … και στο τέλος αθροίζονται οι ευρισκόμενοι φόροι» Γ. ΤΗΣ ΟΛΙΚΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ, με έκπτωση αφορολόγητου Δ. ΤΗΣ ΚΛΙΜΑΚΩΤΗΣ ΠΡΟΟΔΟΥ, με έκπτωση αφορολόγητουΣτην Ελλάδα (σελ. 21): Προοδευτικοί φόροι, και μάλιστα κλιμακωτής προόδου, εφαρμόζονται στην Ελλάδα για τη φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και ορισμένων νομικών προσώπων (Ο.Ε. , Ε.Π.Ε.).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αναλογικοί είναι οι φόροι των οποίων ο φορολογικός συντελεστής παραμένει ο ίδιος, ανεξάρτητα από το μέγεθος της φορολογικής βάσης, και τέτοιοι είναι συνήθως οι φόροι δαπάνης και οι φόροι εισοδήματος ορισμένων νομικών προσώπων. Προοδευτικοί είναι οι φόροι των οποίων ο μέσος φορολογικός συντελεστής αυξάνεται ή μειώνεται ανάλογα με το μέγεθος της φορολογητέας ύλης, και εμφανίζονται σε τέσσερις παραλλαγές: της ολικής προόδου, της κλιμακωτής προόδου, της ολικής προόδου με έκπτωση αφορολόγητου ποσού και της κλιμακωτής προόδου με έκπτωση αφορολόγητου ποσού. Στην Ελλάδα, για τη φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων και ορισμένων νομικών προσώπων, εφαρμόζονται προοδευτικοί φόροι κλιμακωτής προόδου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Κατηγορίες φόρων κατά τον δημόσιο τομέα
Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται οι φόροι ανάλογα με τον δημόσιο τομέα για τον οποίο επιβάλλονται;
Απάντηση:
- Σύμφωνα με το κριτήριο αυτό (§1.5.3, σελ. 22) οι φόροι διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες:
α. ΦΟΡΟΙ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ή ΚΡΑΤΙΚΟΙ ΦΟΡΟΙ β. ΦΟΡΟΙ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ γ. ΦΟΡΟΙ ΓΙΑ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ (δημοτικοί, κοινοτικοί)Η κατανομή στην Ελλάδα (σελ. 22): Στην Ελλάδα το μεγαλύτερο μέρος περιέρχεται στο κράτος (70% περίπου), ένα ποσό στους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης (25% περίπου) και ένα μικρό ποσοστό στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης (5% περίπου).
ΚΡΑΤΟΣ ≈ 70 % ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΣΦΑΛΙΣΗ ≈ 25 % ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ≈ 5 %Η αντιστοιχία με τις δαπάνες: η ίδια τριμερής διάκριση εμφανίζεται και στο διοικητικό κριτήριο ταξινόμησης των δημοσίων δαπανών (σελ. 18) — κράτος, οργανισμοί κοινωνικής ασφάλειας, Ο.Τ.Α. και Ν.Π.Δ.Δ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάλογα με τον δημόσιο φορέα για τον οποίο επιβάλλονται, οι φόροι διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες: φόρους της κεντρικής διοίκησης ή κρατικούς φόρους, φόρους για τους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης και φόρους για τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, δηλαδή δημοτικούς και κοινοτικούς. Στην Ελλάδα το μεγαλύτερο μέρος περιέρχεται στο κράτος, περίπου εβδομήντα τοις εκατό, ένα ποσό στους οργανισμούς κοινωνικής ασφάλισης, περίπου είκοσι πέντε τοις εκατό, και ένα μικρό ποσοστό στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης, περίπου πέντε τοις εκατό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Άμεσοι και έμμεσοι φόροι — Σωστό/Λάθος
Ερώτηση: Βάλτε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση (Σ για τη σωστή, Λ για τη λανθασμένη) α Οι άμεσοι φόροι επιβάλλονται απευθείας στο εισόδημα του εργαζόμενου β Οι άμεσοι φόροι μετατίθενται σε συναλλασσόμενους για τη καταβολή τους γ Ένας βασικός άμεσος φόρος είναι ο Φ.Π.Α.
Απάντηση:
-
α) ΣΩΣΤΟ (Σ) — Το βιβλίο (§1.5.4, σελ. 23): άμεσοι φόροι χαρακτηρίζονται οι φόροι που επιβάλλονται απευθείας στους φορολογουμένους (στο εισόδημά τους, στην περιουσία τους κ.α.) και δεν μπορούν να τους μεταθέσουν σε άλλους. Τέτοιοι φόροι είναι ο φόρος εισοδήματος, ο φόρος ακίνητης περιουσίας, ο φόρος κληρονομιάς κτλ.
β) ΛΑΘΟΣ (Λ) — Ισχύει το αντίθετο: οι άμεσοι φόροι δεν μετατίθενται. Το βιβλίο (σελ. 25): Οι άμεσοι φόροι, αντίθετα, που επιβάλλονται στο εισόδημα ή την περιουσία, επιβάλλονται με την πρόθεση να επιβαρύνουν εκείνους προς τους οποίους αρχικά επιβάλλονται. Τη μετάθεση την επιτρέπουν οι έμμεσοι φόροι, οι οποίοι μπορούν να μεταβιβάζονται σε άλλους φορολογουμένους με τους οποίους συναλλάσσονται.
γ) ΛΑΘΟΣ (Λ) — Ο Φ.Π.Α. είναι ΕΜΜΕΣΟΣ φόρος. Το βιβλίο (σελ. 23): Έμμεσοι φόροι είναι ο φόρος προστιθέμενης αξίας (Φ.Π.Α), οι δασμοί κτλ. — και (σελ. 25) οι έμμεσοι φόροι δαπάνης (π.χ. ο Φ.Π.Α) επιβάλλονται με την πρόθεση να μεταβιβαστούν και να επιβαρύνουν τους τελικούς καταναλωτές.
Το κριτήριο της διάκρισης (σελ. 23): η δυνατότητα των φορολογουμένων να μεταθέτουν σε άλλους φορολογουμένους το ποσό του φόρου που είναι υποχρεωμένοι να καταβάλουν στο κράτος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο α η απάντηση είναι Σωστό, γιατί οι άμεσοι φόροι επιβάλλονται απευθείας στους φορολογουμένους, δηλαδή στο εισόδημα ή στην περιουσία τους. Στο β η απάντηση είναι Λάθος, γιατί οι άμεσοι φόροι δεν μπορούν να μετατεθούν σε άλλους· τη μετάθεση επιτρέπουν οι έμμεσοι φόροι. Στο γ η απάντηση είναι Λάθος, γιατί ο φόρος προστιθέμενης αξίας είναι έμμεσος φόρος, ο οποίος μεταβιβάζεται και επιβαρύνει τους τελικούς καταναλωτές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Η φοροδιαφυγή
Ερώτηση: Τι είναι η φοροδιαφυγή; Αναφέρατε παραδείγματα.
Απάντηση:
- Ο ορισμός (§1.6.1, σελ. 23): Φοροδιαφυγή είναι κάθε παράνομη πράξη του φορολογουμένου, με την οποία επιδιώκεται μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης ή αποφυγή καταβολής του φόρου.
Τα παραδείγματα του βιβλίου: η παράλειψη υποβολής δήλωσης φορολογίας εισοδήματος ή περιουσίας ή η ψευδής υποβολή τέτοιας δήλωσης σε ποσά μικρότερα από τα πραγματικά, απόκρυψη πωλήσεων από τις επιχειρήσεις κτλ.
ΚΑΙ ΑΛΛΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ ΛΟΓΙΚΗΣ ● μη έκδοση απόδειξης λιανικής πώλησης ● έκδοση εικονικών ή πλαστών τιμολογίων ● εμφάνιση ανύπαρκτων δαπανών ως εκπεστέων ● μη τήρηση ή παραποίηση των βιβλίων του Κ.Β.Σ. ● μη απόδοση παρακρατούμενων φόρων ή Φ.Π.Α.Η ποινή (σελ. 24): η φοροδιαφυγή αποτελεί αδίκημα και τιμωρείται από το κράτος με διάφορες ποινές, όπως πρόστιμο, φυλάκιση, δήμευση περιουσιακών στοιχείων κτλ. ανάλογα με την έκταση και τη σοβαρότητά της. Η κρίσιμη διάκριση από τη φοροαποφυγή: η φοροδιαφυγή είναι ΠΑΡΑΝΟΜΗ, ενώ η φοροαποφυγή γίνεται με νόμιμες ενέργειες (σελ. 24) και έτσι δεν χαρακτηρίζονται ως φοροφυγάδες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φοροδιαφυγή είναι κάθε παράνομη πράξη του φορολογουμένου με την οποία επιδιώκεται μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης ή αποφυγή καταβολής του φόρου. Παραδείγματα που δίνει το βιβλίο είναι η παράλειψη υποβολής δήλωσης φορολογίας εισοδήματος ή περιουσίας, η ψευδής υποβολή τέτοιας δήλωσης με ποσά μικρότερα από τα πραγματικά και η απόκρυψη πωλήσεων από τις επιχειρήσεις. Ανάλογα παραδείγματα είναι η μη έκδοση αποδείξεων, η έκδοση εικονικών τιμολογίων και η μη απόδοση παρακρατούμενων φόρων. Η φοροδιαφυγή αποτελεί αδίκημα και τιμωρείται με πρόστιμο, φυλάκιση ή δήμευση περιουσιακών στοιχείων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 11 — Οι παράγοντες της ροπής για φοροδιαφυγή
Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες προσδιορίζεται η ροπή των φορολογουμένων για φοροδιαφυγή;
Απάντηση:
-
Το πλαίσιο (σελ. 23): Η έκταση της φοροδιαφυγής σε μια χώρα εξαρτάται από το ένα μέρος από τη ροπή των φορολογουμένων για φοροδιαφυγή και από το άλλο από την ικανότητα της φορολογούσας αρχής να περιορίσει αυτήν τη ροπή.
ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΤΗΣ ΡΟΠΗΣ (σελ. 23-24, αυτούσια):
α. ΤΟ ΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ «Όσο μεγαλύτερο είναι το μορφωτικό επίπεδο του πληθυσμού μιας χώρας, τόσο υψηλότερο είναι το επίπεδο της φορολογικής του συνείδησης και επομένως τόσο μικρότερη η τάση για φοροδιαφυγή» β. ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗΣ «Όσο μεγαλύτερη είναι η επιβάρυνση από ένα φόρο, τόσο μεγαλύτερο είναι το όφελος του φορολογουμένου από τη φοροδιαφυγή» γ. Η ΕΚΤΑΣΗ ΤΩΝ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΑΠΑΛΛΑΓΩΝ ΠΟΥ ΔΙΔΟΝΤΑΙ ΝΟΜΙΜΑ όσο περισσότερες οι απαλλαγές, τόσο μεγαλύτερη η τάση όσων ΔΕΝ τις δικαιούνται να αποφύγουν τον φόρο, «γιατί αισθάνονται ότι αδικούνται» δ. Ο ΤΡΟΠΟΣ ΔΑΠΑΝΗΣ ΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ «Όταν τα χρήματα σπαταλούνται από το δημόσιο και δεν χρησιμοποιούνται παραγωγικά, οι φορολογούμενοι τείνουν περισσότερο στη φοροδιαφυγή»Η άλλη πλευρά — η ικανότητα της φορολογούσας αρχής (σελ. 24) εξαρτάται από το βαθμό οργάνωσης των φοροτεχνικών υπηρεσιών, την ποιότητα των φοροτεχνικών οργάνων, το χρησιμοποιούμενο σύστημα για τη βεβαίωση και είσπραξη των φόρων, τη διάρθρωση του φορολογικού συστήματος κ.α.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η έκταση της φοροδιαφυγής εξαρτάται αφενός από τη ροπή των φορολογουμένων και αφετέρου από την ικανότητα της φορολογούσας αρχής να την περιορίσει. Η ροπή προσδιορίζεται από τέσσερις παράγοντες. Πρώτον, το μορφωτικό επίπεδο, γιατί όσο υψηλότερο είναι τόσο μεγαλύτερη η φορολογική συνείδηση και τόσο μικρότερη η τάση για φοροδιαφυγή. Δεύτερον, το μέγεθος της φορολογικής επιβάρυνσης, γιατί όσο μεγαλύτερη είναι, τόσο μεγαλύτερο το όφελος από τη φοροδιαφυγή. Τρίτον, η έκταση των νόμιμων φορολογικών απαλλαγών, γιατί όσοι δεν τις δικαιούνται αισθάνονται ότι αδικούνται. Τέταρτον, ο τρόπος δαπάνης των χρημάτων από το δημόσιο, αφού η σπατάλη αυξάνει την τάση για φοροδιαφυγή. Η ικανότητα της αρχής εξαρτάται από την οργάνωση των φοροτεχνικών υπηρεσιών, την ποιότητα των οργάνων, το σύστημα βεβαίωσης και είσπραξης και τη διάρθρωση του φορολογικού συστήματος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Οι συνέπειες της φοροδιαφυγής
Ερώτηση: Γιατί η φοροδιαφυγή έχει σοβαρές συνέπειες για μια χώρα;
Απάντηση:
- Το βιβλίο απαριθμεί τρεις συνέπειες (σελ. 24, αυτούσια). Η φοροδιαφυγή έχει σοβαρές συνέπειες για μια χώρα γιατί:
α. «Δεν επιτρέπει την είσπραξη αρκετών εσόδων για την ικανοποιητική λειτουργία του δημόσιου τομέα» → πλήττεται η άμυνα, η υγεία, η παιδεία, τα έργα β. «Δημιουργεί σοβαρές κοινωνικές αδικίες και οδηγεί σε αναδιανομή του εισοδήματος από τους ειλικρινείς φορολογούμενους στους φοροφυγάδες» → το βάρος μετατοπίζεται σε όσους ΔΕΝ φοροδιαφεύγουν, κυρίως στους ΜΙΣΘΩΤΟΥΣ, όπου ο φόρος παρακρατείται γ. «Εμποδίζει την οικονομική ανάπτυξη μιας χώρας, γιατί περιορίζει τα κίνητρα που παρέχονται για την προώθηση αυτής της οικονομικής ανάπτυξης»Η επιπλέον συνέπεια που προκύπτει από τη λογική του κεφαλαίου: για να καλυφθεί το κενό, το κράτος αναγκάζεται είτε να αυξήσει τους συντελεστές — γεγονός που, κατά το β΄ κριτήριο της ροπής, αυξάνει ακόμη περισσότερο την τάση για φοροδιαφυγή — είτε να δανειστεί, δημιουργώντας δημόσιο χρέος. Η αντιμετώπιση (σελ. 24): η φοροδιαφυγή αποτελεί αδίκημα και τιμωρείται από το κράτος με διάφορες ποινές, όπως πρόστιμο, φυλάκιση, δήμευση περιουσιακών στοιχείων κτλ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φοροδιαφυγή έχει σοβαρές συνέπειες για τρεις λόγους. Πρώτον, δεν επιτρέπει την είσπραξη αρκετών εσόδων για την ικανοποιητική λειτουργία του δημόσιου τομέα. Δεύτερον, δημιουργεί σοβαρές κοινωνικές αδικίες και οδηγεί σε αναδιανομή του εισοδήματος από τους ειλικρινείς φορολογούμενους στους φοροφυγάδες, αφού το βάρος μετατοπίζεται σε όσους δεν φοροδιαφεύγουν. Τρίτον, εμποδίζει την οικονομική ανάπτυξη της χώρας, γιατί περιορίζει τα κίνητρα που παρέχονται για την προώθησή της. Επιπλέον, για να καλυφθεί το κενό, το κράτος αναγκάζεται να αυξήσει τους συντελεστές ή να δανειστεί.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Ο ορισμός της φοροαποφυγής — σχολιασμός
Ερώτηση: Φοροαποφυγή έχουμε, όταν ο φορολογούμενος με μια σειρά από άνομες πράξεις κατορθώνει να μειώσει τη φορολογική του υποχρέωση. Σχολιάστε.
Απάντηση:
- Η πρόταση είναι ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΗ — η λέξη «άνομες» αντιστρέφει τον ορισμό.
Ο σωστός ορισμός (§1.6.2, σελ. 24): Φοροαποφυγή έχουμε, όταν ο φορολογούμενος με ΝΟΜΙΜΕΣ ενέργειες κατορθώνει να μειώσει τη φορολογική του υποχρέωση ή και να αποφύγει εντελώς την καταβολή φόρου.
Με άνομες πράξεις έχουμε ΦΟΡΟΔΙΑΦΥΓΗ (σελ. 23): κάθε παράνομη πράξη του φορολογουμένου, με την οποία επιδιώκεται μείωση της φορολογικής επιβάρυνσης ή αποφυγή καταβολής του φόρου.
ΦΟΡΟΔΙΑΦΥΓΗ ΦΟΡΟΑΠΟΦΥΓΗ ──────────────────────────────────────────────────────── ΜΕΣΑ ΠΑΡΑΝΟΜΑ ΝΟΜΙΜΑ ΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ στην απόκρυψη και στις «ατέλειες της ΣΕ στο ψεύδος φορολογικής νομοθεσίας» ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΑΔΙΚΗΜΑ — πρόστιμο, ΚΑΜΙΑ ποινή — φυλάκιση, δήμευση «δεν χαρακτηρίζονται ως φοροφυγάδες»Τα παραδείγματα του βιβλίου για τη φοροαποφυγή (σελ. 24): · Στη φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων, όταν το εισόδημα των δυο συζύγων φορολογείται χωριστά, είναι ενδεχόμενο ο σύζυγος να μεταβιβάσει στη σύζυγο εισοδήματα από ορισμένες πηγές, για να μειώσει τη φορολογική του επιβάρυνση. · Στη φορολογία κληρονομιών, οι φορολογούμενοι προσπαθούν να αποφύγουν το φόρο με διαδοχικές μεταβιβάσεις της περιουσίας τους, όταν είναι ακόμα στη ζωή, ή με δωρεές ή με εικονικές πωλήσεις των περιουσιακών τους στοιχείων στους μέλλοντες κληρονόμους τους.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι λανθασμένη, γιατί η λέξη άνομες αντιστρέφει τον ορισμό. Φοροαποφυγή έχουμε όταν ο φορολογούμενος με νόμιμες ενέργειες κατορθώνει να μειώσει τη φορολογική του υποχρέωση ή και να αποφύγει εντελώς την καταβολή φόρου, χρησιμοποιώντας ατέλειες της φορολογικής νομοθεσίας, οπότε δεν χαρακτηρίζεται φοροφυγάς. Με άνομες, δηλαδή παράνομες πράξεις, έχουμε φοροδιαφυγή, η οποία αποτελεί αδίκημα και τιμωρείται. Παραδείγματα φοροαποφυγής είναι η μεταβίβαση εισοδημάτων στη σύζυγο όταν τα εισοδήματα φορολογούνται χωριστά και οι διαδοχικές μεταβιβάσεις ή δωρεές περιουσίας εν ζωή για την αποφυγή του φόρου κληρονομιάς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 14 — Η μετακύλιση του φόρου
Ερώτηση: Τι είναι μετακύλιση φόρου; Σε ποιες κατηγορίες διακρίνεται; Αναφέρατε παραδείγματα.
Απάντηση:
-
Ο ορισμός (§1.6.3, σελ. 25): Μετακύλιση ενός φόρου είναι η μετάθεση του φόρου αυτού από τον ιδιωτικό τομέα, στον οποίο αρχικά επιβάλλεται, σε άλλο ιδιωτικό φορέα.
ΟΙ ΔΥΟ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ (σελ. 25):
ΠΡΟΣ ΤΑ ΕΜΠΡΟΣ «όταν ο φόρος μετατοπίζεται στους τελικούς καταναλωτές των προϊόντων με ΑΥΞΗΣΗ ΤΩΝ ΤΙΜΩΝ τους» ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΙΣΩ «όταν ο φόρος μεταβιβάζεται στους κατόχους των παραγωγικών συντελεστών με ΜΕΙΩΣΗ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΑΜΟΙΒΩΝ τους»ΤΑ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (σελ. 25) — και τα δύο με τον ίδιο καπνοβιομήχανο: · προς τα εμπρός: μετακυλίει το φόρο κατανάλωσης καπνού στους εμπόρους χονδρικής ή λιανικής πώλησης τσιγάρων με άνοδο της τιμής πώλησής τους · προς τα πίσω: είναι δυνατόν να προσπαθήσει να μετακυλίσει το φόρο εισοδήματος, που καταβάλλει για τα πραγματοποιούμενα κέρδη του είτε στους μισθωτούς, που απασχολεί, μειώνοντας το εισόδημά τους είτε στους καπνοπαραγωγούς από τους οποίους αγοράζει τα καπνά μειώνοντας την τιμή αγοράς τους
Πότε προβλέπεται από τον νόμο (σελ. 25): Συνήθως οι έμμεσοι φόροι δαπάνης (π.χ. ο Φ.Π.Α) επιβάλλονται με την πρόθεση να μεταβιβαστούν και να επιβαρύνουν τους τελικούς καταναλωτές. Οι άμεσοι φόροι, αντίθετα … επιβάλλονται με την πρόθεση να επιβαρύνουν εκείνους προς τους οποίους αρχικά επιβάλλονται. Το τέλος της αλυσίδας: Με την μετακύλιση του φόρου έχουμε μετάθεση του φορολογικού βάρους από τον ένα φορολογούμενο στον άλλο, μέχρις ότου αυτό αναληφθεί οριστικά από κάποιο φορολογούμενο, που δεν μπορεί να τον μετακυλίσει παραπέρα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετακύλιση ενός φόρου είναι η μετάθεσή του από τον ιδιωτικό φορέα στον οποίο αρχικά επιβάλλεται σε άλλο ιδιωτικό φορέα. Διακρίνεται σε μετακύλιση προς τα εμπρός, όταν ο φόρος μετατοπίζεται στους τελικούς καταναλωτές με αύξηση των τιμών, και σε μετακύλιση προς τα πίσω, όταν μεταβιβάζεται στους κατόχους των παραγωγικών συντελεστών με μείωση των καθαρών αμοιβών τους. Το βιβλίο δίνει το παράδειγμα του καπνοβιομήχανου, ο οποίος μετακυλίει προς τα εμπρός τον φόρο κατανάλωσης καπνού στους εμπόρους με άνοδο της τιμής, ενώ προς τα πίσω μπορεί να μετακυλίσει τον φόρο εισοδήματος στους μισθωτούς μειώνοντας τις αμοιβές τους ή στους καπνοπαραγωγούς μειώνοντας την τιμή αγοράς. Η μετάθεση συνεχίζεται μέχρι το βάρος να αναληφθεί οριστικά από κάποιον που δεν μπορεί να το μετακυλίσει παραπέρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 15 — Κρατικός και ιδιωτικός προγραμματισμός
Ερώτηση: Ποιες οι σημαντικές διαφορές μεταξύ του Κρατικού Προγραμματισμού και του προγραμματισμού των ατόμων ή των επιχειρήσεων;
Απάντηση:
-
Το κοινό σημείο (σελ. 25): Οποιαδήποτε καταναλωτική ή παραγωγική μονάδα έχει ανάγκη από την κατάρτιση ενός σχεδίου … που θα αφορά τα έσοδα και τα έξοδά της κατά τη διάρκεια μιας συγκεκριμένης μελλοντικής χρονικής περιόδου. — Μεγαλύτερη ανάγκη … έχει το Κράτος, ιδιαίτερα σήμερα, αν ληφθεί υπόψην η τεράστια έκταση των δραστηριοτήτων του.
ΟΙ ΔΥΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ (σελ. 26, αυτούσια):
α. Η ΣΕΙΡΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ «Τα άτομα και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις προβλέπουν ΠΡΩΤΑ ΤΑ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΕΣΟΔΑ τους και μετά προγραμματίζουν τις δαπάνες τους. Αντίθετα, το κράτος πρώτα προγραμματίζει ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ που θα παράσχει, τα έξοδα δηλαδή, και στη συνέχεια προσδιορίζει τους πόρους που είναι αναγκαίοι, τα έσοδα δηλαδή, για την κάλυψη των εξόδων του» β. Ο ΣΚΟΠΟΣ «Ο προγραμματισμός των εσόδων - εξόδων, από τα άτομα ή τις ιδιωτικές επιχειρήσεις, έχει ως σκοπό την ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΩΦΕΛΕΙΑ, αντίθετα με τον Κρατικό Προγραμματισμό, που έχει ως στόχο τη ΜΕΓΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΥΗΜΕΡΙΑΣ»ΙΔΙΩΤΗΣ: ΕΣΟΔΑ ──► ΕΞΟΔΑ σκοπός: ατομικό όφελος ΚΡΑΤΟΣ: ΕΞΟΔΑ ──► ΕΣΟΔΑ σκοπός: κοινωνική ευημερίαΓιατί έχει σημασία η διαφορά α: επειδή το κράτος ορίζει πρώτα τις υπηρεσίες που θα παράσχει, το ύψος της φορολογίας προκύπτει ως συνέπεια των αποφάσεων για τις δαπάνες — γι' αυτό και ο προϋπολογισμός (σελ. 26) προσδιορίζει τα δημόσια έσοδα και καθορίζει τα όρια των εξόδων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Και οι δύο μορφές προγραμματισμού αφορούν τα έσοδα και τα έξοδα μιας μελλοντικής περιόδου, αλλά έχουν δύο σημαντικές διαφορές. Πρώτον, ως προς τη σειρά: τα άτομα και οι ιδιωτικές επιχειρήσεις προβλέπουν πρώτα τα αναμενόμενα έσοδά τους και μετά προγραμματίζουν τις δαπάνες τους, ενώ το κράτος προγραμματίζει πρώτα το κόστος των υπηρεσιών που θα παράσχει, δηλαδή τα έξοδα, και στη συνέχεια προσδιορίζει τους πόρους που χρειάζονται για την κάλυψή τους. Δεύτερον, ως προς τον σκοπό: ο ιδιωτικός προγραμματισμός αποβλέπει στην προσωπική ωφέλεια, ενώ ο κρατικός στη μεγιστοποίηση της κοινωνικής ευημερίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 16 — Προϋπολογισμός, απολογισμός, ισολογισμός του κράτους
Ερώτηση: Τι είναι ο Δημόσιος Προϋπολογισμός, τι ο Δημόσιος Απολογισμός και τι ο Ισολογισμός του Κράτους;
Απάντηση:
-
ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (§1.7.2, σελ. 26): Προϋπολογισμός είναι ο νόμος με τον οποίο προσδιορίζονται τα δημόσια έσοδα και καθορίζονται τα όρια των εξόδων του κράτους (οι πιστώσεις) για κάθε οικονομικό έτος. Γιατί είναι νόμος: ο προϋπολογισμός είναι νόμος, αν και στην ουσία είναι πράξη διοικητική. Τον τύπο του νόμου τον λαμβάνει, επειδή ψηφίζεται από τη Βουλή. Η δεσμευτικότητά του: Μετά την ψήφιση του προϋπολογισμού στη Βουλή η Κυβέρνηση δε μπορεί γενικά να υπερβεί τις πιστώσεις που αναγράφονται σ' αυτόν για το σχετικό έτος, μπορεί όμως να δαπανήσει μικρότερα ποσά.
ΔΗΜΟΣΙΟΣ ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (σελ. 26): Στο Δημόσιο Απολογισμό εμφανίζονται τα αποτελέσματα της εκτέλεσης του Προϋπολογισμού των εσόδων και εξόδων του Κράτους κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος. Έτσι, ενώ ο προϋπολογισμός αναφέρεται στο μέλλον, ο απολογισμός αναφέρεται στο παρελθόν.
ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ (σελ. 27): ο Δημόσιος Προϋπολογισμός είναι διάφορος από τον Ισολογισμό του Κράτους, ο οποίος περιλαμβάνει την κατάσταση του Δημόσιου Ταμείου, του Δημόσιου Χρέους και των Κρατικών Εγγυήσεων. Αναφέρεται στο παρελθόν σε αντίθεση με τον προϋπολογισμό.
ΤΙ ΔΕΙΧΝΕΙ ΧΡΟΝΟΣ ──────────────────────────────────────────────────────── ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ έσοδα και ΟΡΙΑ εξόδων ΜΕΛΛΟΝ (νόμος, ψηφίζεται από (επόμενο τη Βουλή) έτος) ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ της εκτέλεσης ΠΑΡΕΛΘΟΝ του προϋπολογισμού ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ Δημόσιο Ταμείο, Δημόσιο ΠΑΡΕΛΘΟΝ Χρέος, Κρατικές Εγγυήσεις
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δημόσιος προϋπολογισμός είναι ο νόμος με τον οποίο προσδιορίζονται τα δημόσια έσοδα και καθορίζονται τα όρια των εξόδων του κράτους, δηλαδή οι πιστώσεις, για κάθε οικονομικό έτος· είναι νόμος επειδή ψηφίζεται από τη Βουλή, αν και στην ουσία πρόκειται για διοικητική πράξη, και αναφέρεται στο μέλλον. Δημόσιος απολογισμός είναι η εμφάνιση των αποτελεσμάτων της εκτέλεσης του προϋπολογισμού εσόδων και εξόδων κατά το προηγούμενο οικονομικό έτος, οπότε αναφέρεται στο παρελθόν. Ισολογισμός του κράτους είναι διαφορετική έννοια και περιλαμβάνει την κατάσταση του Δημόσιου Ταμείου, του Δημόσιου Χρέους και των Κρατικών Εγγυήσεων, αναφερόμενος επίσης στο παρελθόν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 17 — Τακτικός Προϋπολογισμός και Προϋπολογισμός Δημοσίων Επενδύσεων
Ερώτηση: Υπάρχει στενή αλληλεξάρτηση μεταξύ Τακτικού Προϋπολογισμού και του Προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων. Σχολιάστε.
Απάντηση:
-
Η πρόταση είναι ΣΩΣΤΗ. Το βιβλίο (σελ. 27): Προφανώς υπάρχει αλληλεξάρτηση τόσο μεταξύ του Τακτικού Προϋπολογισμού και του Προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων, όσο και μεταξύ των δύο αυτών Προϋπολογισμών και του Γενικού Προϋπολογισμού του Κράτους.
ΤΙ ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ (§1.7.3, σελ. 27)
ΤΑΚΤΙΚΟΣ ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΣΟΔΑ: «όλα τα έσοδα του Κράτους, εκτός των εσόδων που προέρχονται από τη σύναψη δανείων και από την εκμετάλλευση των δημοσίων επενδύσεων» ΕΞΟΔΑ: «όλες τις δαπάνες του Κράτους εκτός από τις κρατικές δαπάνες για δημόσιες επενδύσεις» ΠΡΟΫΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΕΠΕΝΔΥΣΕΩΝ ΕΣΟΔΑ: «τόσο το τυχόν πλεόνασμα (περίσσευμα) του Τακτικού Προϋπολογισμού, όσο και τα έσοδα του Κράτους από τη σύναψη δανείων, καθώς και τα έσοδα από την εκμετάλλευση των δημοσίων επενδύσεων» ΕΞΟΔΑ: «τις επενδύσεις του κράτους κάθε φύσης»ΟΙ ΔΥΟ ΓΡΑΜΜΕΣ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΞΑΡΤΗΣΗΣ (σελ. 27, αυτούσια): 1. το σκέλος των εσόδων του Προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων τροφοδοτείται, κατά ένα μέρος, από το πλεόνασμα του Τακτικού Προϋπολογισμού 2. το σκέλος των εξόδων του Τακτικού Προϋπολογισμού βαρύνεται με τις δαπάνες προς εξυπηρέτηση των δημοσίων δανείων των συναφθέντων για χρηματοδότηση των δημοσίων επενδύσεων
ΤΑΚΤΙΚΟΣ ──── πλεόνασμα ────► Π.Δ.Ε. ◄──── τόκοι/χρεολύσια ──── των δανείων του Π.Δ.Ε.Η κατάληξη (σελ. 27): Με την ενοποίηση του Τακτικού Προϋπολογισμού και του Προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων προκύπτει ο Γενικός Προϋπολογισμός του Κράτους — ο οποίος εμφανίζει το σύνολο των εσόδων και εξόδων του κράτους για το επόμενο έτος και διευκολύνει το μελετητή να σχηματίσει πλήρη (σαφή) εικόνα. Στον πίνακα του οικονομικού έτους 1999 (σελ. 28) φαίνεται καθαρά: Τακτικός 14.780.603 εκατ. δρχ. + Δημοσίων Επενδύσεων 2.195.000 εκατ. δρχ. = Γενικός 16.975.603 εκατ. δρχ., τόσο στα έσοδα όσο και στα έξοδα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι σωστή. Ο τακτικός προϋπολογισμός περιλαμβάνει όλα τα έσοδα του κράτους εκτός των δανείων και της εκμετάλλευσης των δημοσίων επενδύσεων, καθώς και όλες τις δαπάνες εκτός των δαπανών για δημόσιες επενδύσεις. Ο προϋπολογισμός δημοσίων επενδύσεων περιλαμβάνει στα έσοδα το τυχόν πλεόνασμα του τακτικού, τα δάνεια και τα έσοδα από την εκμετάλλευση των επενδύσεων, και στα έξοδα τις επενδύσεις κάθε φύσης. Η αλληλεξάρτηση φαίνεται σε δύο σημεία: τα έσοδα του προϋπολογισμού δημοσίων επενδύσεων τροφοδοτούνται κατά ένα μέρος από το πλεόνασμα του τακτικού, ενώ τα έξοδα του τακτικού βαρύνονται με τις δαπάνες εξυπηρέτησης των δανείων που συνήφθησαν για τη χρηματοδότηση των δημοσίων επενδύσεων. Με την ενοποίησή τους προκύπτει ο γενικός προϋπολογισμός του κράτους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Άσκηση 1 — Ολική και κλιμακωτή πρόοδος με αφορολόγητο
Ερώτηση: 1. Έστω ότι πρέπει να φορολογηθούν τα εξής ποσά : α. 1.400.000 δρχ. β. 4.200.000 δρχ. γ. 9.500.000 δρχ. Να προσδιορισθεί ο φόρος σύμφωνα με τα συστήματα ολικής προόδου και κλιμακωτής προόδου, με έκπτωση του αφορολόγητου ποσού. Δίδεται: 1. Αφορολόγητο ποσό 1.000.000 δρχ. 2. Η φορολογική κλίμακα που θα χρησιμοποιηθεί θα είναι η αναφερόμενη στη παράγραφο 1.5.2
Απάντηση:
-
ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ — η κλίμακα της §1.5.2 (σελ. 20):
Κλιμάκιο Συντ. Φόρος Σύνολο Σύνολο Εισοδήματος (%) Κλιμακίου Εισοδήματος Φόρου 1.200.000 18 216.000 1.200.000 216.000 1.800.000 30 540.000 3.000.000 756.000 4.500.000 43 1.935.000 7.500.000 2.691.000 Υπερβάλλον 50Πρώτο βήμα (κοινό και για τα δύο συστήματα): αφαιρούμε το αφορολόγητο των 1.000.000 δρχ.
α) 1.400.000 - 1.000.000 = 400.000 δρχ. β) 4.200.000 - 1.000.000 = 3.200.000 δρχ. γ) 9.500.000 - 1.000.000 = 8.500.000 δρχ.Α. ΜΕ ΟΛΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟ ΚΑΙ ΑΦΟΡΟΛΟΓΗΤΟ Ολόκληρο το υπόλοιπο φορολογείται με τον συντελεστή του κλιμακίου στο οποίο εμπίπτει:
α) 400.000 δρχ. → εμπίπτει στο 1ο κλιμάκιο (έως 1.200.000) 400.000 × 18 % = 72.000 δρχ. β) 3.200.000 δρχ. → εμπίπτει στο 3ο κλιμάκιο (πάνω από 3.000.000 έως 7.500.000) 3.200.000 × 43 % = 1.376.000 δρχ. γ) 8.500.000 δρχ. → υπερβαίνει τα 7.500.000, άρα 50 % 8.500.000 × 50 % = 4.250.000 δρχ.Β. ΜΕ ΚΛΙΜΑΚΩΤΗ ΠΡΟΟΔΟ ΚΑΙ ΑΦΟΡΟΛΟΓΗΤΟ Το υπόλοιπο διαιρείται σε κλιμάκια και οι επιμέρους φόροι αθροίζονται:
α) 400.000 δρχ. 400.000 × 18 % = 72.000 δρχ. ΦΟΡΟΣ = 72.000 δρχ. β) 3.200.000 δρχ. Μέχρι το ποσό 3.000.000 φόρος = 756.000 δρχ. Στο υπόλοιπο ποσό 200.000 × 43 % = 86.000 δρχ. ΦΟΡΟΣ στο σύνολο 3.200.000 = 842.000 δρχ. γ) 8.500.000 δρχ. Μέχρι το ποσό 7.500.000 φόρος = 2.691.000 δρχ. Στο υπόλοιπο ποσό 1.000.000 × 50 % = 500.000 δρχ. ΦΟΡΟΣ στο σύνολο 8.500.000 = 3.191.000 δρχ.ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ
Ποσό Φορολογητέο ΟΛΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟΣ ΚΛΙΜΑΚΩΤΗ (δρχ.) μετά το (δρχ.) ΠΡΟΟΔΟΣ (δρχ.) αφορολόγητο 1.400.000 400.000 72.000 72.000 4.200.000 3.200.000 1.376.000 842.000 9.500.000 8.500.000 4.250.000 3.191.000ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ: η κλιμακωτή πρόοδος είναι πάντοτε ευνοϊκότερη για τον φορολογούμενο (ή ίση, όταν το ποσό μένει στο πρώτο κλιμάκιο), γιατί κάθε τμήμα του εισοδήματος φορολογείται με τον δικό του συντελεστή και όχι ολόκληρο με τον υψηλότερο. Γι' αυτό, όπως αναφέρει το βιβλίο (σελ. 21), Προοδευτικοί φόροι, και μάλιστα κλιμακωτής προόδου, εφαρμόζονται στην Ελλάδα για τη φορολογία εισοδήματος φυσικών προσώπων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρώτα αφαιρείται το αφορολόγητο ποσό του ενός εκατομμυρίου δραχμών, οπότε τα φορολογητέα ποσά γίνονται τετρακόσιες χιλιάδες, τρία εκατομμύρια διακόσιες χιλιάδες και οκτώ εκατομμύρια πεντακόσιες χιλιάδες δραχμές αντίστοιχα. Με το σύστημα της ολικής προόδου κάθε ποσό φορολογείται ολόκληρο με τον συντελεστή του κλιμακίου στο οποίο εμπίπτει, οπότε ο φόρος είναι εβδομήντα δύο χιλιάδες, ένα εκατομμύριο τριακόσιες εβδομήντα έξι χιλιάδες και τέσσερα εκατομμύρια διακόσιες πενήντα χιλιάδες δραχμές. Με το σύστημα της κλιμακωτής προόδου το ποσό διαιρείται σε κλιμάκια και οι επιμέρους φόροι αθροίζονται, οπότε ο φόρος είναι εβδομήντα δύο χιλιάδες, οκτακόσιες σαράντα δύο χιλιάδες και τρία εκατομμύρια εκατόν ενενήντα μία χιλιάδες δραχμές. Παρατηρούμε ότι η κλιμακωτή πρόοδος είναι ευνοϊκότερη για τον φορολογούμενο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Άσκηση 2 — Κλιμακωτή και ολική πρόοδος με αφορολόγητο
Ερώτηση: 2. Έστω ότι πρέπει να φορολογηθούν τα εξής ποσά : α. 1.350.000 δρχ. β. 2.850.000 δρχ. γ. 8.000.000 δρχ. Να προσδιοριστεί ο φόρος σύμφωνα με τα συστήματα της κλιμακωτής προόδου και της ολικής προόδου με έκπτωση του αφορολόγητου ποσού. Δίδεται: 1. Αφορολόγητο ποσό 1.000.000 δρχ. 2. Η φορολογική κλίμακα που θα χρησιμοποιηθεί θα είναι η αναφερόμενη στην παράγραφο 1.5.2.
Απάντηση:
-
Η κλίμακα (§1.5.2, σελ. 20): κλιμάκιο 1.200.000 με 18 % (φόρος 216.000) · κλιμάκιο 1.800.000 με 30 % (σύνολο εισοδήματος 3.000.000, σύνολο φόρου 756.000) · κλιμάκιο 4.500.000 με 43 % (σύνολο 7.500.000, φόρος 2.691.000) · υπερβάλλον 50 %.
Βήμα 1 — αφαίρεση του αφορολόγητου (1.000.000 δρχ.)
α) 1.350.000 - 1.000.000 = 350.000 δρχ. β) 2.850.000 - 1.000.000 = 1.850.000 δρχ. γ) 8.000.000 - 1.000.000 = 7.000.000 δρχ.Α. ΜΕ ΚΛΙΜΑΚΩΤΗ ΠΡΟΟΔΟ
α) 350.000 δρχ. (μέσα στο 1ο κλιμάκιο) 350.000 × 18 % = 63.000 δρχ. β) 1.850.000 δρχ. Μέχρι το ποσό 1.200.000 φόρος = 216.000 δρχ. Στο υπόλοιπο ποσό 650.000 × 30 % = 195.000 δρχ. ΦΟΡΟΣ στο σύνολο 1.850.000 = 411.000 δρχ. γ) 7.000.000 δρχ. Μέχρι το ποσό 3.000.000 φόρος = 756.000 δρχ. Στο υπόλοιπο ποσό 4.000.000 × 43 % = 1.720.000 δρχ. ΦΟΡΟΣ στο σύνολο 7.000.000 = 2.476.000 δρχ.Β. ΜΕ ΟΛΙΚΗ ΠΡΟΟΔΟ Ολόκληρο το υπόλοιπο με έναν συντελεστή — αυτόν του κλιμακίου στο οποίο εμπίπτει:
α) 350.000 → 1ο κλιμάκιο (έως 1.200.000) 350.000 × 18 % = 63.000 δρχ. β) 1.850.000 → 2ο κλιμάκιο (από 1.200.000 έως 3.000.000) 1.850.000 × 30 % = 555.000 δρχ. γ) 7.000.000 → 3ο κλιμάκιο (από 3.000.000 έως 7.500.000) 7.000.000 × 43 % = 3.010.000 δρχ.ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ
Ποσό Φορολογητέο ΚΛΙΜΑΚΩΤΗ ΟΛΙΚΗ (δρχ.) (δρχ.) ΠΡΟΟΔΟΣ ΠΡΟΟΔΟΣ 1.350.000 350.000 63.000 63.000 2.850.000 1.850.000 411.000 555.000 8.000.000 7.000.000 2.476.000 3.010.000ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: όσο μεγαλύτερο το ποσό, τόσο μεγαλύτερη η διαφορά των δύο συστημάτων — εδώ στο γ η ολική πρόοδος επιβαρύνει τον φορολογούμενο με 534.000 δρχ. περισσότερο. Στο α τα δύο συστήματα ταυτίζονται, γιατί το ποσό δεν ξεπερνά το πρώτο κλιμάκιο, οπότε δεν υπάρχει δεύτερος συντελεστής για να διαφοροποιήσει το αποτέλεσμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αφαιρώντας πρώτα το αφορολόγητο ποσό του ενός εκατομμυρίου, τα φορολογητέα ποσά γίνονται τριακόσιες πενήντα χιλιάδες, ένα εκατομμύριο οκτακόσιες πενήντα χιλιάδες και επτά εκατομμύρια δραχμές. Με την κλιμακωτή πρόοδο ο φόρος είναι εξήντα τρεις χιλιάδες, τετρακόσιες έντεκα χιλιάδες και δύο εκατομμύρια τετρακόσιες εβδομήντα έξι χιλιάδες δραχμές αντίστοιχα. Με την ολική πρόοδο, όπου ολόκληρο το ποσό φορολογείται με τον συντελεστή του κλιμακίου στο οποίο εμπίπτει, ο φόρος είναι εξήντα τρεις χιλιάδες, πεντακόσιες πενήντα πέντε χιλιάδες και τρία εκατομμύρια δέκα χιλιάδες δραχμές. Στο πρώτο ποσό τα δύο συστήματα ταυτίζονται, γιατί δεν ξεπερνιέται το πρώτο κλιμάκιο, ενώ όσο μεγαλώνει το ποσό τόσο μεγαλώνει η επιβάρυνση από την ολική πρόοδο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
