Λύσεις ασκήσεων κεφαλαίου 14 (σελ. 178, 179) – ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΗ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις ασκήσεων κεφαλαίου 14
Αναλυτικές απαντήσεις στις 8 ερωτήσεις και στις 3 ασκήσεις του κεφαλαίου 14.
Ερώτηση 1 — Πότε ισχύει ο προσδιορισμός με τις δαπάνες
Ερώτηση: Πότε το εισόδημα του φορολογουμένου προσδιορίζεται σύμφωνα με το σύνολο των δαπανών;
Απάντηση:
- Ο κανόνας (§14.1, σελ. 171): Το εισόδημα που προκύπτει από καθεμιά κατηγορία (Α μέχρι Ζ), είναι το ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ εισόδημα … Το πραγματικό αυτό εισόδημα αποτελεί ΣΥΝΗΘΩΣ τη βάση του φόρου.
Η εξαίρεση: Σε μερικές όμως περιπτώσεις που ΤΟ ΣΥΝΟΛΟ ΟΡΙΣΜΕΝΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ του φορολογουμένου είναι ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΤΟΥ ΕΙΣΟΔΗΜΑ, που προκύπτει από τη φορολογική του δήλωση, τότε το εισόδημα, που θα φορολογηθεί, προσδιορίζεται με ΕΙΔΙΚΟ ΤΡΟΠΟ σύμφωνα με ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΩΝ ΔΑΠΑΝΩΝ αυτών. Στις περιπτώσεις αυτές δηλαδή, υποβάλλεται στο φόρο ΤΟ ΤΕΚΜΑΡΤΟ ΚΑΙ ΟΧΙ ΤΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ.
Το παράδειγμα του βιβλίου: αν ένα φυσικό πρόσωπο δηλώσει ετήσιο εισόδημα 4.000.000 δρχ., ενώ διαθέτει καινούργιο επιβατικό Ι.Χ. αυτοκίνητο 14 φορολογήσιμων ίππων, τότε το Κράτος, χρησιμοποιώντας ως τεκμήριο το αυτοκίνητο, δέχεται ότι η χρήση ενός τέτοιου αυτοκινήτου ΠΡΟΫΠΟΘΕΤΕΙ ΕΙΣΟΔΗΜΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ.
ΤΑ ΔΥΟ ΤΕΚΜΗΡΙΑ (σελ. 171) ● οι ΔΑΠΑΝΕΣ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ● οι ΔΑΠΑΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 20% (§14.4 στ, σελ. 178): το τεκμήριο ΔΕΝ εφαρμόζεται Όταν η ΔΙΑΦΟΡΑ μεταξύ του εισοδήματος που δηλώθηκε … και της συνολικής ετήσιας δαπάνης αυτών είναι ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΑΠΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΙΚΟΣΙ ΤΟΙΣ ΕΚΑΤΟ (20%) του εισοδήματος που δηλώθηκε με την αρχική εμπρόθεσμη δήλωσή τους το ίδιο έτος. Τι δεν μετράει στη σύγκριση: Κατά τον υπολογισμό αυτής της διαφοράς ΔΕ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΥΠΟΨΗ τα εισοδήματα που ΑΠΑΛΛΑΣΣΟΝΤΑΙ από τη φορολογία ή φορολογούνται ΑΥΤΟΤΕΛΩΣ ή με ΕΙΔΙΚΟ ΤΡΟΠΟ. Η λογική του θεσμού: το τεκμήριο είναι έμμεσος έλεγχος — δεν αποδεικνύει την απόκρυψη, αλλά αντιστρέφει το βάρος: όποιος ζει σαν να έχει μεγαλύτερο εισόδημα, οφείλει να δικαιολογήσει τη διαφορά (§14.2.8).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατά κανόνα βάση του φόρου είναι το πραγματικό εισόδημα που προκύπτει από τις κατηγορίες Α έως Ζ. Σε μερικές όμως περιπτώσεις, όταν το σύνολο ορισμένων δαπανών του φορολογουμένου είναι μεγαλύτερο από το συνολικό πραγματικό του εισόδημα που προκύπτει από τη δήλωσή του, το εισόδημα που θα φορολογηθεί προσδιορίζεται με ειδικό τρόπο, σύμφωνα με το μέγεθος των δαπανών αυτών, οπότε φορολογείται το τεκμαρτό και όχι το πραγματικό εισόδημα. Τα τεκμήρια που λαμβάνονται υπόψη είναι οι δαπάνες διαβίωσης και οι δαπάνες για την απόκτηση περιουσιακών στοιχείων. Το τεκμήριο δεν εφαρμόζεται όταν η διαφορά μεταξύ του δηλωθέντος εισοδήματος και της συνολικής ετήσιας δαπάνης είναι μικρότερη από είκοσι τοις εκατό του εισοδήματος που δηλώθηκε με την αρχική εμπρόθεσμη δήλωση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Οι δαπάνες διαβίωσης
Ερώτηση: Ποιες είναι οι δαπάνες διαβίωσης;
Απάντηση:
- Η απαρίθμηση (§14.2, σελ. 171, αυτούσια): Για τον προσδιορισμό της συνολικής ετήσιας τεκμαρτής δαπάνης διαβίωσης του φορολογουμένου, της συζύγου του και των προσώπων, που συνοικούν με αυτούς και τους βαρύνουν, λαμβάνονται υπόψη ΑΘΡΟΙΣΤΙΚΑ:
α. «Το ετήσιο τεκμαρτό ή καταβαλλόμενο ΜΙΣΘΩΜΑ ΓΙΑ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑ» β. «Η ετήσια τεκμαρτή δαπάνη των ΕΠΙΒΑΤΙΚΩΝ Ι.Χ. ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ» γ. «Η ετήσια τεκμαρτή δαπάνη των ΔΙΤΡΟΧΩΝ ΚΑΙ ΤΡΙΤΡΟΧΩΝ αυτοκινούμενων Ι.Χ. οχημάτων» δ. «Η ετήσια τεκμαρτή δαπάνη των Ι.Χ ΣΚΑΦΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ και οι ΑΜΟΙΒΕΣ ΠΛΗΡΩΜΑΤΩΝ σκαφών αναψυχής» ε. «Η ετήσια τεκμαρτή δαπάνη των Ι.Χ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ, ΕΛΙΚΟΠΤΕΡΩΝ και ΑΝΕΜΟΠΤΕΡΩΝ Ι.Χ.» στ. «Η ετήσια δαπάνη, που καταβάλλεται για ΟΙΚΙΑΚΟΥΣ ΒΟΗΘΟΥΣ, ΟΔΗΓΟΥΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ κ.τ.λ.» ζ. «Η ετήσια τεκμαρτή δαπάνη των ΔΕΞΑΜΕΝΩΝ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ (πισίνες)»Το κοινό γνώρισμα: όλα είναι στοιχεία ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ — αγαθά και υπηρεσίες που προϋποθέτουν εισόδημα για να συντηρηθούν, ανεξάρτητα από το πόσο κόστισαν κατά την απόκτησή τους. Η διάκριση από τα τεκμήρια απόκτησης (§14.3): εκεί μετρά η ΑΓΟΡΑ (η δαπάνη κτήσης), εδώ η ΚΑΤΟΧΗ (η δαπάνη συντήρησης). Ένα αυτοκίνητο μπορεί να δώσει και τα δύο τεκμήρια: το τίμημα της αγοράς τη χρονιά που αγοράστηκε και την ετήσια τεκμαρτή δαπάνη κάθε χρόνο. Η προσαύξηση (σελ. 176): Το συνολικό ποσό της ετήσιας τεκμαρτής δαπάνης διαβίωσης … ΠΡΟΣΑΥΞΑΝΕΤΑΙ ΚΑΤΑ 10% για καθένα στοιχείο προσδιορισμού της δαπάνης ΥΣΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ. ΔΕΝ προσαυξάνεται η δαπάνη που προκύπτει, όταν το ποσό αυτής ΔΕΝ ΞΕΠΕΡΝΑ ΤΟ ΕΝΑ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΟ ΠΕΝΤΑΚΟΣΙΕΣ ΧΙΛΙΑΔΕΣ (1.500.000) δρχ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για τον προσδιορισμό της συνολικής ετήσιας τεκμαρτής δαπάνης διαβίωσης του φορολογουμένου, της συζύγου του και των προσώπων που συνοικούν και τους βαρύνουν, λαμβάνονται υπόψη αθροιστικά το ετήσιο τεκμαρτό ή καταβαλλόμενο μίσθωμα για δευτερεύουσα κατοικία, η ετήσια τεκμαρτή δαπάνη των επιβατικών ιδιωτικής χρήσης αυτοκινήτων, η τεκμαρτή δαπάνη των δίτροχων και τρίτροχων αυτοκινούμενων οχημάτων, η τεκμαρτή δαπάνη των σκαφών αναψυχής μαζί με τις αμοιβές των πληρωμάτων τους, η τεκμαρτή δαπάνη των αεροσκαφών, ελικοπτέρων και ανεμοπτέρων, η ετήσια δαπάνη για οικιακούς βοηθούς και οδηγούς αυτοκινήτων, και η τεκμαρτή δαπάνη των δεξαμενών κολύμβησης. Το συνολικό ποσό προσαυξάνεται κατά δέκα τοις εκατό για καθένα στοιχείο ύστερα από το δεύτερο, εκτός αν η δαπάνη του δεν ξεπερνά το ενάμισι εκατομμύριο δραχμές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Το μίσθωμα δευτερεύουσας κατοικίας
Ερώτηση: Πότε λαμβάνεται υπόψη το ετήσιο τεκμαρτό ή καταβαλλόμενο μίσθωμα για δευτερεύουσα κατοικία;
Απάντηση:
- Η προϋπόθεση (§14.2.1, σελ. 172): Το ετήσιο τεκμαρτό ή καταβαλλόμενο μίσθωμα για δευτερεύουσα κατοικία λαμβάνεται υπόψη, όταν πρόκειται για κατοικία ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΕΚΑΤΟΝ (100) ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ.
Ο πολλαπλασιαστής: Το μίσθωμα αυτό ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑΖΕΤΑΙ ΜΕ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΔΥΟ (2).
Η εξαίρεση: Εξαιρετικά ΔΕ λαμβάνεται υπόψη η τεκμαρτή δαπάνη για δευτερεύουσα κατοικία, όταν βρίσκεται σε ΠΟΛΗ Ή ΧΩΡΙΟ ΜΕ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΠΕΝΤΕ ΧΙΛΙΑΔΕΣ (5.000) ΚΑΤΟΙΚΟΥΣ και η οποία ΠΡΟΗΛΘΕ στο φορολογούμενο ή στη σύζυγό του από ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ, ΠΡΟΙΚΑ Ή ΓΟΝΙΚΗ ΠΑΡΟΧΗ.
Η εξαίρεση της εξαίρεσης: Η εξαίρεση αυτή ΔΕΝ ΙΣΧΥΕΙ για κατοικίες που βρίσκονται σε περιοχές, οι οποίες χαρακτηρίζονται από την ισχύουσα νομοθεσία ως ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΕΣ.
ΤΑ ΤΡΙΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΤΗΣ ΡΥΘΜΙΣΗΣ 1. ΚΑΝΟΝΑΣ δευτερεύουσα κατοικία > 100 τ.μ. → μίσθωμα × 2 2. ΕΞΑΙΡΕΣΗ χωριό < 5.000 κατοίκων ΚΑΙ προέλευση από κληρονομιά, προίκα ή γονική παροχή → ΕΚΤΟΣ 3. ΑΝΤΕΞΑΙΡΕΣΗ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗ περιοχή → ξανά ΜΕΣΑΗ δικαιολογία της εξαίρεσης: το πατρικό σπίτι στο χωριό δεν είναι ένδειξη υψηλού εισοδήματος — ούτε αγοράστηκε ούτε συντηρείται ως στοιχείο πολυτελείας. Η αντεξαίρεση για τις τουριστικές περιοχές κλείνει τον δρόμο στην καταστρατήγηση, αφού εκεί ακόμη και μια κληρονομημένη κατοικία έχει σημαντική αξία χρήσης. Η αντιδιαστολή με την κύρια κατοικία: η ιδιοκατοίκηση της κύριας κατοικίας έως 150 τ.μ. απαλλάσσεται από τον φόρο εισοδήματος (§13.3.2 I β) — εδώ πρόκειται για δευτερεύουσα κατοικία, η οποία λειτουργεί ως τεκμήριο δαπάνης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ετήσιο τεκμαρτό ή καταβαλλόμενο μίσθωμα για δευτερεύουσα κατοικία λαμβάνεται υπόψη όταν πρόκειται για κατοικία πάνω από εκατό τετραγωνικά μέτρα, και το μίσθωμα αυτό πολλαπλασιάζεται με συντελεστή δύο. Εξαιρετικά δεν λαμβάνεται υπόψη όταν η κατοικία βρίσκεται σε πόλη ή χωριό με πληθυσμό κάτω από πέντε χιλιάδες κατοίκους και περιήλθε στον φορολογούμενο ή στη σύζυγό του από κληρονομιά, προίκα ή γονική παροχή. Η εξαίρεση αυτή όμως δεν ισχύει για κατοικίες που βρίσκονται σε περιοχές οι οποίες χαρακτηρίζονται από την ισχύουσα νομοθεσία ως τουριστικές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Πότε ο οικιακός βοηθός δεν είναι τεκμήριο
Ερώτηση: Πότε δεν αποτελεί τεκμήριο η δαπάνη για έναν οικιακό βοηθό;
Απάντηση:
- Ο κανόνας (§14.2.4, σελ. 174): Τεκμήριο θεωρείται και η ετήσια δαπάνη που καταβάλλεται για ΟΙΚΙΑΚΟΥΣ ΒΟΗΘΟΥΣ, ΟΔΗΓΟΥΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ, ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ, ΚΗΠΟΥΡΟΥΣ κ.τ.λ.
Η εξαίρεση (αυτούσια): Ο φορολογούμενος μπορεί ν' απασχολεί ΕΝΑ ΜΟΝΟ ΟΙΚΙΑΚΟ ΒΟΗΘΟ, ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΤΕΚΜΗΡΙΟ η καταβαλλόμενη σ' αυτόν δαπάνη, ΟΤΑΝ ο ίδιος ή πρόσωπο που συνοικεί μ' αυτόν και τον βαρύνει παρουσιάζει ΑΝΑΠΗΡΙΑ 67% ΚΑΙ ΠΑΝΩ από διανοητική καθυστέρηση ή φυσική αναπηρία Ή ΕΧΕΙ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΕΞΗΝΤΑ ΠΕΝΤΕ (65) ΕΤΩΝ.
ΟΙ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΞΑΙΡΕΣΗΣ 1. ΕΝΑΣ ΜΟΝΟ οικιακός βοηθός — ο δεύτερος αποτελεί κανονικά τεκμήριο 2. Ο ΙΔΙΟΣ ή ΠΡΟΣΩΠΟ ΠΟΥ ΣΥΝΟΙΚΕΙ ΚΑΙ ΤΟΝ ΒΑΡΥΝΕΙ 3. ΕΙΤΕ αναπηρία 67% και πάνω (διανοητική ή φυσική) ΕΙΤΕ ηλικία πάνω από 65 ετών → οι δύο τελευταίες είναι ΔΙΑΖΕΥΚΤΙΚΕΣ: αρκεί ΜΙΑΗ δικαιολογία: στις περιπτώσεις αυτές ο οικιακός βοηθός δεν είναι ένδειξη πολυτέλειας αλλά αναγκαία βοήθεια — η δαπάνη επιβάλλεται από την κατάσταση υγείας ή την ηλικία, όχι από το επίπεδο διαβίωσης. Ο παραλληλισμός με τις άλλες εξαιρέσεις (§14.4, σελ. 177-178): με την ίδια λογική δεν αποτελεί τεκμήριο ένα επιβατικό Ι.Χ. μέχρι και δεκατέσσερις φορολογήσιμους ίππους που ανήκει σε πολύτεκνο με τέσσερα τουλάχιστον παιδιά, ούτε το αυτοκίνητο αναπήρου που απαλλάσσεται από τα τέλη κυκλοφορίας. Και η γενική δικλείδα (§14.2.8, σελ. 176): ο φορολογούμενος μπορεί να αμφισβητήσει το τεκμήριο όταν η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΔΑΠΑΝΗ … είναι ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ από την τεκμαρτή και αυτό αποδεικνύεται από πραγματικά παραστατικά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ετήσια δαπάνη για οικιακούς βοηθούς, οδηγούς αυτοκινήτων, δασκάλους και κηπουρούς θεωρείται κατά κανόνα τεκμήριο. Ο φορολογούμενος όμως μπορεί να απασχολεί έναν μόνο οικιακό βοηθό χωρίς η καταβαλλόμενη σε αυτόν δαπάνη να αποτελεί τεκμήριο, όταν ο ίδιος ή πρόσωπο που συνοικεί με αυτόν και τον βαρύνει παρουσιάζει αναπηρία εξήντα επτά τοις εκατό και πάνω από διανοητική καθυστέρηση ή φυσική αναπηρία, ή έχει ηλικία πάνω από εξήντα πέντε ετών. Αρκεί δηλαδή να συντρέχει μία από τις δύο αυτές καταστάσεις, ενώ η εξαίρεση καλύπτει έναν μόνο βοηθό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Υποτροφία 5.000.000 δρχ. προς Α.Ε.Ι.
Ερώτηση: Ένας επιχειρηματίας το 1998 παραχώρησε υποτροφία ύψους 5.000.000 δρχ. προς Α.Ε.Ι. Το ποσό αυτό αποτελεί στοιχείο προσδιορισμού της ετήσιας δαπάνης διαβίωσης. Σχολιάστε.
Απάντηση:
- Η πρόταση είναι ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΗ ΓΙΑ ΔΥΟ ΛΟΓΟΥΣ.
Πρώτος λόγος — λάθος κατηγορία τεκμηρίου. Οι δαπάνες διαβίωσης (§14.2, σελ. 171) είναι περιοριστικά επτά: δευτερεύουσα κατοικία, επιβατικά Ι.Χ., δίτροχα-τρίτροχα, σκάφη αναψυχής, αεροσκάφη, οικιακοί βοηθοί-οδηγοί, δεξαμενές κολύμβησης. Μια χορηγία ή δωρεά δεν ανήκει σε αυτές· ανήκει, αντίθετα, στα ΤΕΚΜΗΡΙΑ ΑΠΟΚΤΗΣΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ (§14.3 στ, σελ. 177): Δωρεές ή γονικές παροχές ή ΧΟΡΗΓΙΕΣ ΧΡΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΟΣΩΝ.
Δεύτερος λόγος — η ρητή εξαίρεση. Η ίδια διάταξη προσθέτει: (ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ, ΔΗΜΟΥΣ Κ.ΤΛ.) — και τα Α.Ε.Ι. είναι νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, δηλαδή ανήκουν σ' αυτόν τον κύκλο.
ΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΟΤΡΟΦΙΑ ΠΡΟΣ Α.Ε.Ι. ● ΔΕΝ είναι δαπάνη διαβίωσης (§14.2) ● ΔΕΝ είναι τεκμήριο απόκτησης, γιατί εξαιρούνται ρητά οι χορηγίες προς το Δημόσιο, τους Δήμους κ.τλ. (§14.3 στ) ● ΑΝΤΙΘΕΤΑ, ΕΚΠΙΠΤΕΙ ως δαπάνη από το συνολικό καθαρό εισόδημα (§13.5 στ, σελ. 153): «Η αξία των ακινήτων που μεταβιβάζονται καθώς και τα ΧΡΗΜΑΤΙΚΑ ΠΟΣΑ που καταβάλλονται … λόγω ΔΩΡΕΑΣ στο Δημόσιο, τους δήμους … ΤΑ Α.Ε.Ι., τα κρατικά και δημοτικά νοσηλευτικά ιδρύματα … καθώς και το Ταμείο Αρχαιολογικών Πόρων»Η αντίστροφη λοιπόν είναι η αλήθεια: το ποσό των 5.000.000 δρχ. όχι μόνο δεν προσαυξάνει την τεκμαρτή δαπάνη, αλλά ΜΕΙΩΝΕΙ το φορολογητέο εισόδημα του επιχειρηματία. Η γενική αρχή που φωτίζει τη ρύθμιση: ο νόμος ενθαρρύνει τη χορηγία προς φορείς δημοσίου συμφέροντος. Θα ήταν αντιφατικό να δίνει έκπτωση με το ένα χέρι και να επιβάλλει τεκμήριο με το άλλο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι λανθασμένη για δύο λόγους. Πρώτον, οι δαπάνες διαβίωσης απαριθμούνται περιοριστικά και είναι το μίσθωμα δευτερεύουσας κατοικίας, τα επιβατικά αυτοκίνητα, τα δίτροχα και τρίτροχα, τα σκάφη αναψυχής, τα αεροσκάφη, οι οικιακοί βοηθοί και οδηγοί και οι δεξαμενές κολύμβησης, οπότε μια χορηγία δεν ανήκει σε αυτές. Δεύτερον, οι χορηγίες χρηματικών ποσών αποτελούν τεκμήριο απόκτησης περιουσιακών στοιχείων, αλλά εξαιρούνται ρητά όσες γίνονται προς το Δημόσιο, τους δήμους και ανάλογους φορείς, στους οποίους ανήκουν και τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Αντίθετα, τα χρηματικά ποσά που καταβάλλονται λόγω δωρεάς προς τα Α.Ε.Ι. εκπίπτουν από το συνολικό καθαρό εισόδημα, οπότε η υποτροφία μειώνει και δεν αυξάνει τη φορολογική επιβάρυνση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Αμφισβήτηση της τεκμαρτής δαπάνης
Ερώτηση: Πότε ο φορολογούμενος μπορεί ν' αμφισβητήσει το ετήσιο συνολικό ποσό τεκμαρτής δαπάνης διαβίωσης;
Απάντηση:
- Οι δύο βάσεις (§14.2.8, σελ. 176, αυτούσια): Ο φορολογούμενος μπορεί να αμφισβητήσει σε ορισμένες περιπτώσεις το ετήσιο συνολικό ποσό τεκμαρτής δαπάνης διαβίωσης. Οι περιπτώσεις αυτές είναι:
α. «Όταν έχει γίνει ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ της τεκμαρτής δαπάνης» β. «Όταν η ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΔΑΠΑΝΗ του φορολογουμένου και των μελών που τον βαρύνουν είναι ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ από την τεκμαρτή δαπάνη και αυτό ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΤΑΙ ΑΠΟ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ ΠΑΡΑΣΤΑΤΙΚΑ»ΟΙ ΟΚΤΩ ΤΥΠΙΚΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ β΄ — φορολογούμενοι που:
● «Υπηρετούν τη ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΤΟΥΣ ΘΗΤΕΙΑ» ● «Είναι ΦΥΛΑΚΙΣΜΕΝΟΙ» ● «ΝΟΣΗΛΕΥΟΝΤΑΙ σε νοσοκομείο ή κλινική» ● «ΜΕΤΟΙΚΟΥΝ ΜΟΝΙΜΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ και ήταν ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ή ΠΟΛΙΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ στο εξωτερικό και μετέφεραν επιβατικό αυτοκίνητο …, κατά την εισαγωγή του οποίου κατέβαλαν μειωμένους δασμούς» ● «Είναι ΑΝΕΡΓΟΙ και για το χρονικό διάστημα που δικαιούνται ΒΟΗΘΗΜΑ ΑΝΕΡΓΙΑΣ» ● «Είναι ΟΡΦΑΝΟΙ ΑΝΗΛΙΚΟΙ και έχουν στην κυριότητά τους επιβατικό αυτοκίνητο … από ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ του πατέρα ή της μητέρας τους» ● «Από γεγονότα ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΒΙΑΣ πραγματοποίησαν μικρότερη δαπάνη από την τεκμαρτή» ● «ΣΥΓΚΑΤΟΙΚΟΥΝ ΜΕ ΣΥΓΓΕΝΕΙΣ ΠΡΩΤΟΥ ΒΑΘΜΟΥ και έχουν μειωμένες δαπάνες διαβίωσης, γιατί αποδεικνύεται ότι στις δαπάνες συμβάλλουν οι συγγενείς αυτοί, οι οποίοι αποκτούν εισόδημα από ΕΜΦΑΝΕΙΣ ΠΗΓΕΣ»Η υποχρέωση του φορολογουμένου (σελ. 177): Ο φορολογούμενος, που επικαλείται τα πιο πάνω περιστατικά ΕΧΕΙ ΥΠΟΧΡΕΩΣΗ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΕΙ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΗ ΔΗΛΩΣΗ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΑ ΑΝΑΓΚΑΙΑ ΔΙΚΑΙΟΛΟΓΗΤΙΚΑ, καθώς και δικαιολογητικά που να αποδεικνύουν ότι πραγματοποίησε δαπάνη μικρότερη από την τεκμαρτή. Η σημασία: το τεκμήριο είναι ΜΑΧΗΤΟ — δεν αποτελεί αμάχητη κρίση της διοίκησης, αλλά αντιστροφή του βάρους απόδειξης που ο φορολογούμενος μπορεί να ανατρέψει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο φορολογούμενος μπορεί να αμφισβητήσει το ετήσιο συνολικό ποσό της τεκμαρτής δαπάνης διαβίωσης σε δύο περιπτώσεις. Πρώτον, όταν έχει γίνει λανθασμένος υπολογισμός της τεκμαρτής δαπάνης. Δεύτερον, όταν η πραγματική δαπάνη του ίδιου και των μελών που τον βαρύνουν είναι μικρότερη από την τεκμαρτή και αυτό αποδεικνύεται από πραγματικά παραστατικά. Στη δεύτερη περίπτωση εντάσσονται όσοι υπηρετούν τη στρατιωτική τους θητεία, οι φυλακισμένοι, όσοι νοσηλεύονται σε νοσοκομείο ή κλινική, οι παλιννοστούντες μετανάστες και πολιτικοί πρόσφυγες που μετέφεραν αυτοκίνητο με μειωμένους δασμούς, οι άνεργοι για όσο δικαιούνται βοήθημα ανεργίας, οι ορφανοί ανήλικοι με κληρονομημένο αυτοκίνητο, όσοι από γεγονότα ανώτερης βίας πραγματοποίησαν μικρότερη δαπάνη, και όσοι συγκατοικούν με συγγενείς πρώτου βαθμού που συμβάλλουν στις δαπάνες από εμφανείς πηγές. Ο φορολογούμενος οφείλει να υποβάλει μαζί με τη δήλωσή του τα αναγκαία δικαιολογητικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Τεκμήρια απόκτησης περιουσιακών στοιχείων
Ερώτηση: Ποια χρηματικά ποσά, που καταβάλλονται γι' αγορές περιουσιακών στοιχείων, θεωρούνται τεκμήρια;
Απάντηση:
- Η απαρίθμηση (§14.3, σελ. 177, αυτούσια): Ως ετήσια τεκμαρτή δαπάνη του φορολογουμένου, της συζύγου του και των προσώπων που τους βαρύνουν θεωρούνται τα χρηματικά ποσά που καταβάλλονται για:
α) «Αγορά ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ, ΔΙΤΡΟΧΩΝ ΚΑΙ ΤΡΙΤΡΟΧΩΝ …, ΠΛΟΙΩΝ ΑΝΑΨΥΧΗΣ, ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ και ΚΙΝΗΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΞΙΑΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ 1.000.000 δρχ. Εξαιρούνται, όσα προορίζονται για άσκηση ΕΜΠΟΡΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ και τα αυτοκίνητα ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΧΡΗΣΗΣ» β) «Αγορά ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ, ΕΤΑΙΡΙΚΩΝ ΜΕΡΙΔΙΩΝ και ΧΡΕΟΓΡΑΦΩΝ γενικά. ΕΞΑΙΡΕΙΤΑΙ η αγορά ΟΜΟΛΟΓΩΝ του δημοσίου, ΜΕΤΟΧΩΝ που έχουν εισαχθεί στο Χρηματιστήριο, ΕΝΤΟΚΩΝ ΓΡΑΜΜΑΤΙΩΝ, ΑΜΟΙΒΑΙΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΩΝ, REPOS και κάθε τίτλου, που είναι διαπραγματεύσιμος στο χρηματιστήριο» γ) «Αγορά ΑΚΙΝΗΤΩΝ ή ΑΝΕΓΕΡΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΩΝ. ΕΞΑΙΡΕΙΤΑΙ η δαπάνη για αγορά, ανέγερση ΠΡΩΤΗΣ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ, εφόσον το εμβαδόν της δεν ξεπερνά τα 120 ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΚΑ ΜΕΤΡΑ» δ) «Χορήγηση ΔΑΝΕΙΩΝ στις εταιρείες που μετέχουν ως εταίροι ή και στην ατομική επιχείρηση με τη μορφή ΠΡΟΣΩΡΙΝΩΝ ΚΑΤΑΘΕΣΕΩΝ» ε) «Κατασκευή ΔΕΞΑΜΕΝΩΝ ΚΟΛΥΜΒΗΣΗΣ» στ) «ΔΩΡΕΕΣ ή ΓΟΝΙΚΕΣ ΠΑΡΟΧΕΣ ή ΧΟΡΗΓΙΕΣ χρηματικών ποσών (εκτός από το δημόσιο, Δήμους κ.τλ.)» ζ) «ΤΟΚΟΧΡΕΟΛΥΤΙΚΕΣ ΑΠΟΣΒΕΣΕΙΣ ΔΑΝΕΙΩΝ ή πιστώσεων μέσω ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΚΑΡΤΩΝ για αγορά ΜΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ αγαθών» η) «Την τοκοχρεολυτική απόσβεση χρεώσεων μέσω πιστωτικών καρτών για αγορά ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΩΝ αγαθών»Η λογική των εξαιρέσεων
ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΧΡΗΣΗ / ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΧΡΗΣΗΣ → ΕΠΕΝΔΥΣΗ, όχι κατανάλωση ΤΙΤΛΟΙ ΧΡΗΜΑΤΙΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΔΗΜΟΣΙΟΥ → ΕΝΙΣΧΥΣΗ των αγορών κεφαλαίου και του κρατικού δανεισμού ΠΡΩΤΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑ έως 120 τ.μ. → ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ: η στέγη δεν είναι πολυτέλειαΗ κύρωση: Όσοι ΔΕΝ ΑΝΑΦΕΡΟΥΝ στη δήλωσή τους τα χρηματικά ποσά, που κατέβαλλαν για την απόκτηση των παραπάνω περιουσιακών στοιχείων, ΥΠΟΚΕΙΝΤΑΙ ΣΕ ΚΥΡΩΣΕΙΣ που προβλέπονται από τις σχετικές διατάξεις.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ως ετήσια τεκμαρτή δαπάνη θεωρούνται τα χρηματικά ποσά που καταβάλλονται για αγορά αυτοκινήτων, δίτροχων και τρίτροχων οχημάτων, πλοίων αναψυχής, αεροσκαφών και κινητών πραγμάτων μεγάλης αξίας πάνω από ένα εκατομμύριο δραχμές, με εξαίρεση όσα προορίζονται για εμπορική δραστηριότητα και τα αυτοκίνητα δημόσιας χρήσης. Επίσης η αγορά επιχειρήσεων, εταιρικών μεριδίων και χρεογράφων, με εξαίρεση τα ομόλογα του δημοσίου, τις εισηγμένες μετοχές, τα έντοκα γραμμάτια, τα αμοιβαία κεφάλαια και τα REPOS. Ακόμη η αγορά ακινήτων ή ανέγερση οικοδομών, με εξαίρεση την πρώτη κατοικία έως εκατόν είκοσι τετραγωνικά μέτρα, η χορήγηση δανείων σε εταιρείες όπου μετέχουν ως εταίροι ή στην ατομική επιχείρηση, η κατασκευή δεξαμενών κολύμβησης, οι δωρεές, γονικές παροχές και χορηγίες εκτός εκείνων προς το δημόσιο και τους δήμους, και οι τοκοχρεολυτικές αποσβέσεις δανείων και πιστώσεων μέσω πιστωτικών καρτών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Πότε δεν εφαρμόζεται το τεκμήριο
Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις δεν εφαρμόζεται το τεκμήριο προσδιορισμού της ετήσιας δαπάνης;
Απάντηση:
- Οι έξι περιπτώσεις (§14.4, σελ. 177-178, αυτούσια): Το τεκμήριο προσδιορισμού της ετήσιας δαπάνης δεν εφαρμόζεται:
α) ΠΟΛΥΤΕΚΝΟΣ: τεκμαρτή δαπάνη «σύμφωνα με τη χρήση ΕΝΟΣ επιβατικού αυτοκινήτου ιδιωτικής χρήσης ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ ΔΕΚΑΤΕΣΣΕΡΙΣ ΦΟΡΟΛΟΓΗΣΙΜΟΥΣ ΙΠΠΟΥΣ. Αυτό θα πρέπει να ανήκει σε ΠΟΛΥΤΕΚΝΟ με ΤΕΣΣΕΡΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΠΑΙΔΙΑ που τον βαρύνουν ή στη σύζυγό του …» β) ΑΝΑΠΗΡΟΣ: «επιβατικού αυτοκινήτου ιδιωτικής χρήσης ΑΝΑΠΗΡΟΥ, το οποίο ΑΠΑΛΛΑΣΣΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΤΕΛΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ» γ) ΑΛΛΟΔΑΠΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ «που δε διαμένει μόνιμα στην Ελλάδα ή ημεδαπό προσωπικό, που διαμένει μόνιμα στο εξωτερικό και απασχολείται αποκλειστικά σε επιχειρήσεις, που υπάγονται σε ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ» — για το αυτοκίνητο και το ενοίκιο δ) ΜΕΤΟΙΚΕΣΙΑ: αυτοκίνητο «που το εισήγαγε με ΜΕΙΩΜΕΝΟΥΣ ΔΑΣΜΟΥΣ … λόγω ΜΕΤΟΙΚΕΣΙΑΣ του από την αλλοδαπή, ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ ΕΚΤΕΛΩΝΙΣΜΟΥ … ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ (2) ΕΠΟΜΕΝΑ ΕΤΗ» — εφόσον «ο δικαιούχος … εξακολουθεί … να ΚΑΤΟΙΚΕΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ» ε) ΤΙΤΛΟΙ: «δαπάνη που καταβάλλεται για αγορά ορισμένων τίτλων (π.χ. ΟΜΟΛΟΓΩΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ κ.τλ.)» στ) ΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 20%Η κρίσιμη περίπτωση στ΄ (αυτούσια): Όταν η ΔΙΑΦΟΡΑ μεταξύ του εισοδήματος που δηλώθηκε από το φορολογούμενο, τη σύζυγό του και τα πρόσωπα που τους βαρύνουν και της συνολικής ετήσιας δαπάνης αυτών είναι ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ΑΠΟ ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΙΚΟΣΙ ΤΟΙΣ ΕΚΑΤΟ (20%) του εισοδήματος που δηλώθηκε με την αρχική εμπρόθεσμη δήλωσή τους το ίδιο έτος. Και ο περιορισμός της σύγκρισης: Κατά τον υπολογισμό αυτής της διαφοράς ΔΕ ΛΑΜΒΑΝΟΝΤΑΙ ΥΠΟΨΗ τα εισοδήματα που ΑΠΑΛΛΑΣΣΟΝΤΑΙ από τη φορολογία ή φορολογούνται ΑΥΤΟΤΕΛΩΣ ή με ΕΙΔΙΚΟ ΤΡΟΠΟ.
ΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΣΤΗΝ ΠΡΑΞΗ Δηλωθέν εισόδημα 5.000.000 δρχ. 20% αυτού 1.000.000 δρχ. Τεκμαρτή δαπάνη 5.800.000 δρχ. → διαφορά 800.000 800.000 < 1.000.000 → ΔΕΝ εφαρμόζεται το τεκμήριο Τεκμαρτή δαπάνη 6.500.000 δρχ. → διαφορά 1.500.000 1.500.000 > 1.000.000 → ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙΟ λόγος του κατωφλίου: η τεκμαρτή δαπάνη είναι προσεγγιστική· μικρές αποκλίσεις είναι φυσιολογικές και δεν δικαιολογούν την ανατροπή του δηλωθέντος εισοδήματος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το τεκμήριο προσδιορισμού της ετήσιας δαπάνης δεν εφαρμόζεται, πρώτον, για την τεκμαρτή δαπάνη ενός επιβατικού αυτοκινήτου ιδιωτικής χρήσης μέχρι δεκατέσσερις φορολογήσιμους ίππους που ανήκει σε πολύτεκνο με τέσσερα τουλάχιστον παιδιά. Δεύτερον, για αυτοκίνητο αναπήρου που απαλλάσσεται από τα τέλη κυκλοφορίας. Τρίτον, για αλλοδαπό προσωπικό που δεν διαμένει μόνιμα στην Ελλάδα ή ημεδαπό που διαμένει μόνιμα στο εξωτερικό και απασχολείται σε επιχειρήσεις ειδικών νόμων, ως προς το αυτοκίνητο και το ενοίκιο. Τέταρτον, για αυτοκίνητο που εισήχθη με μειωμένους δασμούς λόγω μετοικεσίας, για το έτος εκτελωνισμού και τα δύο επόμενα. Πέμπτον, για τη δαπάνη αγοράς ορισμένων τίτλων, όπως ομολόγων του δημοσίου. Έκτον, όταν η διαφορά μεταξύ του δηλωθέντος εισοδήματος και της συνολικής ετήσιας δαπάνης είναι μικρότερη από είκοσι τοις εκατό του εισοδήματος που δηλώθηκε με την αρχική εμπρόθεσμη δήλωση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Άσκηση 1 — Αυτοκίνητο 10 ίππων και οικιακή βοηθός
Ερώτηση: Ένας φορολογούμενος με σύζυγο και ένα ανήλικο παιδί δήλωσε για το οικονομικό έτος 1998 εισόδημα 6.500.000 δρχ. Η οικογένεια διατηρεί αυτοκίνητο 10 ίππων, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1995 και οικιακή βοηθό με μηνιαίες αποδοχές 90.000 δρχ. Ο προσδιορισμός του φόρου θα γίνει σύμφωνα με το εισόδημα που δηλώθηκε ή σύμφωνα με το μέγεθος των παραπάνω δαπανών; Να αιτιολογηθεί.
Απάντηση:
- ΒΗΜΑ 1 — Η τεκμαρτή δαπάνη του αυτοκινήτου (§14.2.2, πίνακας σελ. 173)
Φορολογήσιμοι ίπποι: 10 Πρώτη κυκλοφορία 1995 → στήλη «ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 5 ΕΤΗ (1998-1994)» ΕΤΗΣΙΑ ΤΕΚΜΑΡΤΗ ΔΑΠΑΝΗ 3.400.000 δρχ.ΒΗΜΑ 2 — Η δαπάνη για την οικιακή βοηθό (§14.2.4, σελ. 174)
«Τεκμήριο θεωρείται και η ετήσια δαπάνη που καταβάλλεται για ΟΙΚΙΑΚΟΥΣ ΒΟΗΘΟΥΣ, ΟΔΗΓΟΥΣ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ, ΔΑΣΚΑΛΟΥΣ, ΚΗΠΟΥΡΟΥΣ κ.τ.λ.» 90.000 δρχ./μήνα × 12 μήνες = 1.080.000 δρχ. (Η εξαίρεση του ενός βοηθού δεν ισχύει: κανένα μέλος δεν έχει αναπηρία 67% ούτε ηλικία άνω των 65 ετών)ΒΗΜΑ 3 — Η συνολική τεκμαρτή δαπάνη διαβίωσης
Αυτοκίνητο 10 ίππων (1995) 3.400.000 δρχ. Οικιακή βοηθός 1.080.000 δρχ. ───────────────────────────────────────────────────────── ΣΥΝΟΛΟ 4.480.000 δρχ. ΠΡΟΣΑΥΞΗΣΗ 10%: τα στοιχεία προσδιορισμού είναι ΔΥΟ, και η προσαύξηση ισχύει «για καθένα στοιχείο … ΥΣΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ» → ΚΑΜΙΑ προσαύξησηΒΗΜΑ 4 — Η σύγκριση
Δηλωθέν εισόδημα 6.500.000 δρχ. Συνολική τεκμαρτή δαπάνη 4.480.000 δρχ. ───────────────────────────────────────────────────────── 4.480.000 < 6.500.000ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ο προσδιορισμός του φόρου θα γίνει ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΕΙΣΟΔΗΜΑ ΠΟΥ ΔΗΛΩΘΗΚΕ, δηλαδή με τα 6.500.000 δρχ. Η αιτιολογία (§14.1, σελ. 171): το τεκμαρτό εισόδημα υποκαθιστά το πραγματικό μόνο όταν το σύνολο ορισμένων δαπανών … είναι ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ από το συνολικό πραγματικό … εισόδημα. Εδώ η τεκμαρτή δαπάνη είναι μικρότερη κατά 2.020.000 δρχ., οπότε το τεκμήριο δεν ενεργοποιείται καν. Η δεύτερη ασφαλιστική δικλείδα (§14.4 στ, σελ. 178): ακόμη και αν η τεκμαρτή δαπάνη ήταν λίγο μεγαλύτερη, το τεκμήριο δεν θα εφαρμοζόταν παρά μόνο αν η διαφορά ξεπερνούσε το 20% του δηλωθέντος, δηλαδή τα 1.300.000 δρχ. — δηλαδή αν η τεκμαρτή δαπάνη ξεπερνούσε τα 7.800.000 δρχ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ετήσια τεκμαρτή δαπάνη του αυτοκινήτου των δέκα φορολογήσιμων ίππων, που κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 1995, υπάγεται στη στήλη μέχρι και πέντε έτη και είναι 3.400.000 δραχμές. Η δαπάνη για την οικιακή βοηθό είναι 90.000 επί δώδεκα, δηλαδή 1.080.000 δραχμές, και αποτελεί τεκμήριο, αφού κανένα μέλος δεν έχει αναπηρία εξήντα επτά τοις εκατό ούτε ηλικία άνω των εξήντα πέντε ετών. Η συνολική τεκμαρτή δαπάνη διαβίωσης είναι 4.480.000 δραχμές, χωρίς προσαύξηση, γιατί τα στοιχεία προσδιορισμού είναι μόνο δύο και η προσαύξηση δέκα τοις εκατό ισχύει για καθένα στοιχείο ύστερα από το δεύτερο. Επειδή η τεκμαρτή δαπάνη των 4.480.000 δραχμών είναι μικρότερη από το δηλωθέν εισόδημα των 6.500.000 δραχμών, ο προσδιορισμός του φόρου θα γίνει σύμφωνα με το εισόδημα που δηλώθηκε.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Άσκηση 2 — Δύο αυτοκίνητα και αγορά ηλεκτρικών συσκευών
Ερώτηση: Το εισόδημα που δηλώνει μια οικογένεια μισθωτών το οικονομικό έτος 1998 είναι 4.600.000 για το σύζυγο και 2.400.000 για τη σύζυγο. Ο σύζυγος διατηρεί ένα αυτοκίνητο 10 ίππων, που κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1993 και η σύζυγος αγόρασε στις 5-1-1998 ένα αυτοκίνητο 7 ίππων αντί ποσού 2.000.000 δρχ. Το ίδιο έτος αγόρασαν τηλεόραση, βίντεο και στερεοφωνικό συγκρότημα αντί ποσού 600.000 δρχ. Ο προσδιορισμός του φόρου θα γίνει σύμφωνα με τις παραπάνω δαπάνες; Να αιτιολογηθεί.
Απάντηση:
-
Συνολικό δηλωθέν εισόδημα: 4.600.000 + 2.400.000 = 7.000.000 δρχ.
Α. ΤΕΚΜΗΡΙΑ ΔΑΠΑΝΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ (§14.2.2, πίνακας σελ. 173)
1) Αυτοκίνητο του συζύγου: 10 ίπποι, πρώτη κυκλοφορία 1993 → στήλη «ΠΑΝΩ ΑΠΟ 5 ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 10 ΕΤΗ (1993-1989)» Ετήσια τεκμαρτή δαπάνη 2.890.000 δρχ. 2) Αυτοκίνητο της συζύγου: 7 ίπποι, αγορά 5-1-1998 → στήλη «ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 5 ΕΤΗ», γραμμή «Μέχρι 7» Ετήσια τεκμαρτή δαπάνη 1.650.000 δρχ. («λαμβάνονται υπόψη ΤΟΣΑ ΔΩΔΕΚΑΤΑ, ΟΣΟΙ ΟΙ ΜΗΝΕΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΟΤΗΤΑΣ» — η αγορά έγινε στις 5 Ιανουαρίου, άρα ολόκληρο το έτος) ───────────────────────────────────────────────────────── ΣΥΝΟΛΟ ΔΑΠΑΝΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ 4.540.000 δρχ. Στοιχεία προσδιορισμού: ΔΥΟ → καμία προσαύξηση 10%Β. ΤΕΚΜΗΡΙΑ ΑΠΟΚΤΗΣΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ (§14.3, σελ. 177)
1) Αγορά αυτοκινήτου 7 ίππων 2.000.000 δρχ. → ΕΙΝΑΙ τεκμήριο: «Αγορά ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ … ΠΑΝΩ ΑΠΟ 1.000.000 δρχ.» 2) Τηλεόραση, βίντεο, στερεοφωνικό 600.000 δρχ. → ΔΕΝ είναι τεκμήριο! Η διάταξη αφορά «ΚΙΝΗΤΩΝ ΠΡΑΓΜΑΤΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΞΙΑΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ 1.000.000 δρχ.» και 600.000 < 1.000.000 ───────────────────────────────────────────────────────── ΣΥΝΟΛΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝ ΑΠΟΚΤΗΣΗΣ 2.000.000 δρχ.Γ. Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ
Συνολική ετήσια δαπάνη δαπάνες διαβίωσης 4.540.000 δρχ. τεκμήριο απόκτησης 2.000.000 δρχ. ΣΥΝΟΛΟ 6.540.000 δρχ. Δηλωθέν εισόδημα 7.000.000 δρχ. ───────────────────────────────────────────────────────── 6.540.000 < 7.000.000ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ΟΧΙ — ο προσδιορισμός του φόρου δεν θα γίνει σύμφωνα με τις δαπάνες. Η συνολική ετήσια δαπάνη υπολείπεται του δηλωθέντος εισοδήματος κατά 460.000 δρχ., οπότε ισχύει το δηλωθέν εισόδημα των 7.000.000 δρχ. Η διπλή αιτιολογία: πρώτον, το τεκμήριο ενεργοποιείται μόνο όταν οι δαπάνες υπερβαίνουν το εισόδημα (§14.1)· δεύτερον, ακόμη και υπέρβαση θα ήταν αδιάφορη αν η διαφορά ήταν μικρότερη από 20% του δηλωθέντος, δηλαδή από 1.400.000 δρχ. (§14.4 στ). Η παγίδα της άσκησης: το ίδιο αυτοκίνητο των 7 ίππων εμφανίζεται δύο φορές — μία ως τεκμήριο διαβίωσης (1.650.000 δρχ. ετησίως, κάθε χρόνο) και μία ως τεκμήριο απόκτησης (2.000.000 δρχ., μόνο τη χρονιά της αγοράς).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το συνολικό δηλωθέν εισόδημα της οικογένειας είναι 7.000.000 δραχμές. Το αυτοκίνητο των δέκα ίππων με πρώτη κυκλοφορία το 1993 υπάγεται στη στήλη πάνω από πέντε μέχρι και δέκα έτη και δίνει τεκμαρτή δαπάνη 2.890.000 δραχμές, ενώ το αυτοκίνητο των επτά ίππων που αγοράστηκε στις πέντε Ιανουαρίου 1998 δίνει 1.650.000 δραχμές για ολόκληρο το έτος, σύνολο δαπανών διαβίωσης 4.540.000 δραχμές χωρίς προσαύξηση, αφού τα στοιχεία είναι δύο. Η αγορά του αυτοκινήτου των 2.000.000 δραχμών αποτελεί τεκμήριο απόκτησης, ενώ η αγορά τηλεόρασης, βίντεο και στερεοφωνικού αξίας 600.000 δραχμών δεν αποτελεί, γιατί η διάταξη αφορά κινητά πράγματα μεγάλης αξίας πάνω από ένα εκατομμύριο δραχμές. Η συνολική ετήσια δαπάνη είναι 6.540.000 δραχμές, μικρότερη από το δηλωθέν εισόδημα των 7.000.000 δραχμών, οπότε ο προσδιορισμός του φόρου δεν θα γίνει σύμφωνα με τις δαπάνες αλλά με το δηλωθέν εισόδημα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Άσκηση 3 — Επιχειρηματίας με αυτοκίνητο, βοηθό και ταχύπλοο
Ερώτηση: Ένας επιχειρηματίας δηλώνει εισόδημα 3.000.000 δρχ. Διατηρεί ένα αυτοκίνητο 12 ίππων, μια οικιακή βοηθό με μηνιαίο μισθό 60.000 δρχ. και ένα ταχύπλοο 7 μέτρων, που αγοράστηκε το 1988. Ο προσδιορισμός του φόρου θα γίνει σύμφωνα με τις δαπάνες αυτές; Να αιτιολογηθεί.
Απάντηση:
- ΒΗΜΑ 1 — Το αυτοκίνητο 12 ίππων (§14.2.2, πίνακας σελ. 173)
Η εκφώνηση δεν δίνει έτος πρώτης κυκλοφορίας, οπότε λαμβάνεται η στήλη «ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ 5 ΕΤΗ (1998-1994)» 12 φορολογήσιμοι ίπποι 4.850.000 δρχ.ΒΗΜΑ 2 — Η οικιακή βοηθός (§14.2.4, σελ. 174)
60.000 δρχ./μήνα × 12 μήνες = 720.000 δρχ. (καμία εξαίρεση — δεν αναφέρεται αναπηρία ή ηλικία άνω των 65 ετών)ΒΗΜΑ 3 — Το ταχύπλοο των 7 μέτρων (§14.2.5 α, σελ. 174)
«Για ΜΗΧΑΝΟΚΙΝΗΤΑ ΣΚΑΦΗ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ταχύπλοα και μη (και τα jet ski) με μήκος ΜΕΧΡΙ ΤΡΙΑ (3) ΜΕΤΡΑ, το ποσό των ΤΕΤΡΑΚΟΣΙΩΝ ΣΑΡΑΝΤΑ ΧΙΛ (440.000 δραχμών). Το ποσό αυτό ΠΡΟΣΑΥΞΑΝΕΤΑΙ κατά ΔΙΑΚΟΣΙΕΣ ΕΙΚΟΣΙ ΧΙΛΙΑΔΕΣ (220.000 δρχ.) για ΚΑΘΕ ΜΕΤΡΟ ΜΗΚΟΥΣ ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΡΙΑ ΜΕΤΡΑ» Βάση για τα πρώτα 3 μέτρα 440.000 δρχ. Επιπλέον 4 μέτρα × 220.000 = 880.000 δρχ. ───────────────────────────────────────────────────────── ΤΕΚΜΑΡΤΗ ΔΑΠΑΝΗ ΤΑΧΥΠΛΟΟΥ 1.320.000 δρχ. (ο πίνακας των σκαφών με μειώσεις κατά έτη νηολόγησης αφορά μόνο σκάφη ΜΕ ΧΩΡΟ ΕΝΔΙΑΙΤΗΣΗΣ, όχι τα ανοικτού τύπου — γι' αυτό το έτος 1988 δεν επηρεάζει)ΒΗΜΑ 4 — Η συνολική τεκμαρτή δαπάνη
Αυτοκίνητο 12 ίππων 4.850.000 δρχ. Οικιακή βοηθός 720.000 δρχ. Ταχύπλοο 7 μέτρων 1.320.000 δρχ. ───────────────────────────────────────────────────────── ΣΥΝΟΛΟ 6.890.000 δρχ. ΠΡΟΣΑΥΞΗΣΗ 10%: τα στοιχεία είναι ΤΡΙΑ, όμως «ΔΕΝ προσαυξάνεται η δαπάνη … όταν το ποσό αυτής ΔΕΝ ΞΕΠΕΡΝΑ ΤΟ 1.500.000 δρχ.» — η βοηθός (720.000) και το ταχύπλοο (1.320.000) υπολείπονται του ορίου → ΚΑΜΙΑ προσαύξησηΒΗΜΑ 5 — Η σύγκριση και το κατώφλι του 20%
Δηλωθέν εισόδημα 3.000.000 δρχ. Συνολική τεκμαρτή δαπάνη 6.890.000 δρχ. ΔΙΑΦΟΡΑ 3.890.000 δρχ. 20% του δηλωθέντος (3.000.000 × 20%) 600.000 δρχ. 3.890.000 > 600.000ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: ΝΑΙ — ο προσδιορισμός του φόρου θα γίνει ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΙΣ ΔΑΠΑΝΕΣ. Ο επιχειρηματίας θα φορολογηθεί με βάση τεκμαρτό εισόδημα 6.890.000 δρχ. αντί για τα 3.000.000 δρχ. που δήλωσε. Η αιτιολογία (§14.1, σελ. 171): το σύνολο ορισμένων δαπανών του φορολογουμένου είναι ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ από το συνολικό πραγματικό του εισόδημα … τότε το εισόδημα, που θα φορολογηθεί, προσδιορίζεται … σύμφωνα με το μέγεθος των δαπανών αυτών. Και η εξαίρεση του 20% (§14.4 στ) δεν σώζει τον φορολογούμενο, αφού η διαφορά είναι υπερπολλαπλάσια του ορίου. Η διέξοδος που του απομένει (§14.2.8, σελ. 176-177): μπορεί να αμφισβητήσει το ποσό, αν αποδείξει λανθασμένο υπολογισμό ή, με πραγματικά παραστατικά, ότι η πραγματική δαπάνη ήταν μικρότερη από την τεκμαρτή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αυτοκίνητο των δώδεκα φορολογήσιμων ίππων δίνει τεκμαρτή δαπάνη 4.850.000 δραχμές. Η οικιακή βοηθός με μηνιαίο μισθό 60.000 δραχμές δίνει ετήσια δαπάνη 720.000 δραχμές. Το ταχύπλοο των επτά μέτρων, ως μηχανοκίνητο σκάφος ανοικτού τύπου, δίνει 440.000 δραχμές για τα πρώτα τρία μέτρα και 220.000 δραχμές για καθένα από τα τέσσερα επιπλέον μέτρα, δηλαδή 1.320.000 δραχμές συνολικά. Η συνολική τεκμαρτή δαπάνη είναι 6.890.000 δραχμές, χωρίς προσαύξηση δέκα τοις εκατό, γιατί τα στοιχεία μετά το δεύτερο δεν ξεπερνούν το ενάμισι εκατομμύριο δραχμές. Η διαφορά από το δηλωθέν εισόδημα των 3.000.000 δραχμών είναι 3.890.000 δραχμές, πολύ μεγαλύτερη από το είκοσι τοις εκατό του δηλωθέντος, δηλαδή από τις 600.000 δραχμές. Επομένως ο προσδιορισμός του φόρου θα γίνει σύμφωνα με τις δαπάνες και ο επιχειρηματίας θα φορολογηθεί με τεκμαρτό εισόδημα 6.890.000 δραχμές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
