Λύσεις ερωτήσεων-δραστηριοτήτων κεφ. 8 (σελ. 189-190) – ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων-δραστηριοτήτων κεφ. 8

Πλήρεις λύσεις των 6 ερωτήσεων και των 2 δραστηριοτήτων του κεφαλαίου 8 — η πολιτική του τουριστικού προϊόντος, τα τέσσερα συστατικά του, το φυσικό περιβάλλον, η διαφοροποίηση (USP), ο κύκλος ζωής με τα τέσσερα στάδιά του, η ανάπτυξη νέων προϊόντων και η ποιότητα. Οι δραστηριότητες ομαδικής εργασίας λύνονται με ενδεικτική απάντηση.

Γιατί τα πρακτορεία «πουλάνε» εμπειρία ως ενιαίο προϊόν

Ερώτηση: Για ποιους λόγους πιστεύετε πως τα τουριστικά πρακτορεία «πουλάνε» μία ταξιδιωτική εμπειρία (πρόσβαση, διαμονή, δραστηριότητες, επιστροφή) σαν ένα τουριστικό προϊόν;

Απάντηση:

• Το θεωρητικό στήριγμα (σελ. 166, αυτούσια): «Το προϊόν, όσον αφορά τον τουρίστα, καλύπτει όλη την ταξιδιωτική εμπειρία από τη στιγμή που φεύγει από το σπίτι του μέχρι τη στιγμή που θα γυρίσει σε αυτό». Ο τουρίστας δεν αγοράζει ξεχωριστά «μεταφορά» και ξεχωριστά «διαμονή» — αγοράζει μία εμπειρία. Γιατί συμφέρει να παρουσιάζεται ενιαίο (σελ. 175): (α) ο πελάτης δυσκολεύεται να συνδυάσει μόνος του δεκάδες επιλογές καταλυμάτων, μεταφορικών μέσων και υπηρεσιών — «οι πιθανές επιλογές που βρίσκονται μπροστά στον τουρίστα-καταναλωτή είναι πάρα πολλές, τόσες που συχνά δυσκολεύεται να αποφασίσει ποιες να διαλέξει»· (β) το πρακτορείο λειτουργεί ως «τουριστικός παραγωγός» που «παρέχει στον καταναλωτή υπηρεσίες συνδυασμού διαφόρων τουριστικών προϊόντων»· (γ) η ενιαία τιμή απλοποιεί την αγοραστική απόφαση και επιτρέπει στο πρακτορείο οικονομίες κλίμακας από τη μαζική αγορά επιμέρους υπηρεσιών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το τουριστικό πακέτο πουλιέται ως ενιαίο προϊόν γιατί το ίδιο το προϊόν, από την οπτική του τουρίστα, είναι όλη η ταξιδιωτική εμπειρία (φυγή-επιστροφή), όχι το άθροισμα ξεχωριστών υπηρεσιών· ο πράκτορας αναλαμβάνει τον συνδυασμό των επιμέρους στοιχείων επειδή ο πελάτης δεν μπορεί εύκολα να τα συνθέσει μόνος του, λειτουργώντας έτσι ο ίδιος ως «τουριστικός παραγωγός».

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο αξιολόγησης: να αναφερθεί ρητά ο ορισμός του βιβλίου για το τουριστικό προϊόν ως «όλη η ταξιδιωτική εμπειρία», όχι μόνο η απαρίθμηση επιμέρους υπηρεσιών.

Το φυσικό περιβάλλον ως τουριστικό προϊόν

Ερώτηση: Περιγράψτε τον όρο Φυσικό περιβάλλον, τι περιλαμβάνει και πώς επηρεάζει έναν τουριστικό προορισμό;

Απάντηση:

• Η σπουδαιότητά του (σελ. 173, αυτούσια): «Το φυσικό περιβάλλον αποτελεί το σημαντικότερο στοιχείο του τουριστικού προϊόντος» — έρευνες της Eurobarometer (1987-88 και ξανά 1997-98) το τοποθετούν στην πρώτη θέση των πόλων έλξης για την επιλογή τουριστικών προορισμών. Τα τρία είδη (Πίνακας 8.2, σελ. 174):

  Είδος	Περιεχόμενο
  α) Κλίμα	ήλιος-θάλασσα (από τις αρχές του 1800, με τον σιδηρόδρομο), χειμερινό κλίμα-βουνό (κέντρα σκι)
  β) Τοπίο	φυσικές καλλονές — βουνά, ποτάμια, παραλίες, νησιά, χαράδρες (π.χ. Φαράγγι Σαμαριάς, ράφτινγκ σε Αώο/Εύηνο)
  γ) Πανίδα και χλωρίδα	άγρια ζώα (σαφάρι, πάρκα άγριων ζώων), φυτά/δέντρα (περίπατοι, σχολικές εκδρομές)

  Πώς επηρεάζει τον προορισμό: αποτελεί το κυριότερο στοιχείο παρουσίασης στα τουριστικά έντυπα και τις ενέργειες προώθησης· ταυτόχρονα ο τουρισμός επιφέρει περιβαλλοντική επιβάρυνση λόγω αυξημένης χρήσης πόρων — γι' αυτό αναπτύχθηκαν πρωτοβουλίες όπως το 2002 «Διεθνές Έτος Οικοτουρισμού» (Ηνωμένα Έθνη) και το πρόγραμμα NATURA 2000 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ώστε το περιβάλλον «να προστατεύεται και να αναδεικνύεται μέσα από τις τουριστικές δραστηριότητες».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το φυσικό περιβάλλον είναι το σημαντικότερο στοιχείο του τουριστικού προϊόντος (πρώτη θέση στους πόλους έλξης κατά την Eurobarometer) και περιλαμβάνει τρία είδη: το κλίμα (ήλιος-θάλασσα, χειμερινό κλίμα-σκι), το τοπίο (φυσικές καλλονές) και την πανίδα-χλωρίδα (άγρια ζώα, φυτά, δέντρα). Επηρεάζει τον προορισμό θετικά ως κύριο στοιχείο προβολής, αλλά και αρνητικά μέσω της περιβαλλοντικής επιβάρυνσης που προκαλεί η τουριστική δραστηριότητα, γι' αυτό αναπτύχθηκαν προγράμματα προστασίας όπως το NATURA 2000.

Σωστό ή Λάθος — παραδείγματα κύκλου ζωής και τουριστικού προϊόντος

Ερώτηση: Στις παρακάτω προτάσεις σημειώστε με κύκλο το Σωστό ή Λάθος: α. Αν η Ακρόπολη των Αθηνών είχε κτιστεί στην Ανταρκτική ο αριθμός των επισκεπτών της θα ήταν μεγαλύτερος. β. Αν τα Ελγίνεια μάρμαρα ήταν σε ένα μουσείο στην Αθήνα ο αριθμός των επισκεπτών της πόλης θα αυξανόταν. γ. Ο χρόνος ζωής ενός τουριστικού προϊόντος είναι συγκεκριμένος. δ. Η πασίγνωστη Σοκοφρέτα πριν μερικά χρόνια μεγάλωσε και έγινε Σοκοφρέτα Μάξι. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για ένα νέο προϊόν.

Απάντηση:

• α. ΛΑΘΟΣ. Η πρόσβαση χαρακτηρίζεται από την «οικονομική απόσταση» —χρόνο, ευκολία/δυσκολία, δαπάνη— όχι από τη φυσική/γεωγραφική απόσταση (σελ. 170-171). Η Ανταρκτική έχει εξαιρετικά δύσκολη/ακριβή πρόσβαση, άρα λιγότεροι, όχι περισσότεροι, επισκέπτες θα έφταναν εκεί ένα θέλγητρο σαν την Ακρόπολη.
• β. ΣΩΣΤΟ. Τα Ελγίνεια μάρμαρα θα αποτελούσαν πρόσθετο θέλγητρο (μνημείο/πολιτισμός, σελ. 169), το οποίο, ενσωματωμένο στην ίδια πρόσβαση/υποδομή που ήδη έχει η Αθήνα, θα αύξανε τη συνολική έλξη της πόλης χωρίς να αλλάξει η δυσκολία πρόσβασης.
• γ. ΛΑΘΟΣ. «Η χρονική διάρκεια του κύκλου ζωής αλλά και των επιμέρους σταδίων δεν είναι εκ των προτέρων γνωστή, γιατί επηρεάζεται από τη διαμόρφωση των χαρακτηριστικών του περιβάλλοντος» —δημογραφικό/οικονομικό, τεχνολογικό/φυσικό, πολιτικό/νομοθετικό, κοινωνικό/πολιτιστικό (σελ. 180).
• δ. ΣΩΣΤΟ. Κατά το βιβλίο (σελ. 182), «σε άλλες περιπτώσεις, για λόγους σύνδεσης ενός πραγματικά νέου προϊόντος, με την καλή εικόνα ή εμπειρία που έχουν οι πελάτες από κάποιο προηγούμενο, δε χαρακτηρίζουμε το προϊόν ως καινούργιο». Η «Σοκοφρέτα Μάξι» είναι ένα νέο προϊόν (άλλο μέγεθος, άλλη συσκευασία, άλλη τιμή) που κρατά το όνομα του γνωστού προϊόντος, ώστε να εκμεταλλευτεί την καλή εντύπωση των πελατών — αντιστοιχεί στην «εισαγωγή του νέου προϊόντος στην υφιστάμενη αγορά» του Σχήματος 8.3 (σελ. 183).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Λάθος (η πρόσβαση είναι οικονομική, όχι γεωγραφική απόσταση) — β. Σωστό (πρόσθετο θέλγητρο στην ίδια προσβάσιμη πόλη) — γ. Λάθος (η διάρκεια του κύκλου ζωής δεν είναι προκαθορισμένη) — δ. Σωστό (νέο προϊόν που διατηρεί το γνωστό όνομα για να αξιοποιήσει την καλή εικόνα του προηγούμενου).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η δ. είναι η πιο συχνά παρεξηγημένη: το ίδιο όνομα δεν σημαίνει ίδιο προϊόν· το βιβλίο εξηγεί ότι ο χαρακτηρισμός «καινούργιο» εξαρτάται από την πολιτική που εφαρμόζει ο παραγωγός.

Αλλαγή μεταφορικού μέσου σε πακέτο — ίδιο ή νέο προϊόν;

Ερώτηση: Ένα τουριστικό γραφείο προσφέρει ένα πακέτο που περιλαμβάνει αναχώρηση και επιστροφή με πλοίο για Ρόδο, διαμονή 5 ημερών σε ξενοδοχείο Α΄ κατηγορίας με ημιδιατροφή και πραγματοποίηση δύο ημερήσιων εκδρομών στο νησί. Αν το μεταφορικό μέσο στο ίδιο πακέτο αλλάξει και η μεταφορά γίνει με αεροπλάνο ενώ η τιμή παραμείνει η ίδια, το προϊόν που προκύπτει είναι το ίδιο με το προηγούμενο ή καινούριο;

Απάντηση:

• Η αρχή του βιβλίου (σελ. 182): «πολλές φορές η μεταβολή ή βελτίωση ενός υφιστάμενου τουριστικού προϊόντος είναι τόσο δραστική, ώστε το «βελτιωμένο» προϊόν είναι πραγματικά ένα καινούργιο προϊόν». Επιπλέον, το τουριστικό προϊόν, για τον τουρίστα, «καλύπτει όλη την ταξιδιωτική εμπειρία από τη στιγμή που φεύγει από το σπίτι του μέχρι τη στιγμή που θα γυρίσει σε αυτό» (σελ. 166). Εφαρμογή στο παράδειγμα: η αλλαγή του μεταφορικού μέσου (πλοίο→αεροπλάνο) μεταβάλλει ένα βασικό συστατικό του τουριστικού προϊόντος, την πρόσβαση (σελ. 170-171): αλλάζει η «οικονομική απόσταση» (ο χρόνος μετάβασης μειώνεται δραστικά) και αλλάζει το ίδιο το είδος της ταξιδιωτικής εμπειρίας (θαλάσσιο ταξίδι έναντι πτήσης). Αφού το προϊόν είναι όλη η εμπειρία, ο πελάτης αγοράζει πλέον κάτι διαφορετικό, με την ίδια τιμή. Συμπέρασμα: το προϊόν που προκύπτει είναι καινούριο — πρόκειται για «νέο προϊόν» που προέκυψε με μεταβολή του υφιστάμενου προϊόντος στην υφιστάμενη αγορά (Σχήμα 8.3, «Τοποθέτηση νέων προϊόντων», σελ. 183)· απευθύνεται στην ίδια πελατεία (Ρόδος, ξενοδοχείο Α΄ κατηγορίας, ημιδιατροφή, ίδιες εκδρομές), αλλά με διαφορετική πρόσβαση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το προϊόν που προκύπτει είναι καινούριο: η αλλαγή του μεταφορικού μέσου μεταβάλλει το βασικό συστατικό της πρόσβασης και, αφού το τουριστικό προϊόν είναι όλη η ταξιδιωτική εμπειρία, ο πελάτης αγοράζει διαφορετική εμπειρία με την ίδια τιμή. Είναι «νέο προϊόν» που προέκυψε με μεταβολή του υφιστάμενου προϊόντος στην υφιστάμενη αγορά (Σχήμα 8.3).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Παγίδα: η τιμή και τα υπόλοιπα στοιχεία του πακέτου μένουν ίδια, αλλά αυτό δεν κάνει το προϊόν ίδιο — το κριτήριο του βιβλίου είναι πόσο δραστική είναι η μεταβολή· ο τελικός χαρακτηρισμός εξαρτάται και από την πολιτική που εφαρμόζει ο παραγωγός.

Αντιστοίχιση τουριστικού προϊόντος-προορισμού με αγορά-στόχο

Ερώτηση: Αντιστοιχήστε τα κατάλληλα ζευγάρια: Τουριστικό προϊόν – προορισμός: Δεκαπενταύγουστος στην Τήνο / Δύο ημέρες στα Καλάβρυτα / Καζίνο Ρίου / Μια εβδομάδα στην Μύκονο Τουριστική αγορά: Φοιτητές Πανεπιστημίου / Άτομα οικονομικά ευκατάστατα / Άτομα τρίτης ηλικίας / Μαθητές Γυμνασίου

Απάντηση:

• Η μεθοδολογία: η αντιστοίχιση εφαρμόζει την αρχή του κεφαλαίου ότι «η σημαντικότερη λειτουργία του Μάρκετινγκ είναι να συνδυάσει το κατάλληλο τουριστικό προϊόν με την αντίστοιχη τουριστική αγορά» (Ανακεφαλαίωση, σελ. 187) — κάθε προϊόν/προορισμός ταιριάζει με το κοινό του οποίου τα θέλγητρα, τη διαθεσιμότητα χρόνου/εισοδήματος ικανοποιεί καλύτερα:

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δεκαπενταύγουστος στην Τήνο ↔ άτομα τρίτης ηλικίας· Δύο ημέρες στα Καλάβρυτα ↔ μαθητές Γυμνασίου· Καζίνο Ρίου ↔ άτομα οικονομικά ευκατάστατα· Μια εβδομάδα στη Μύκονο ↔ φοιτητές Πανεπιστημίου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ενδεικτική αντιστοίχιση βασισμένη στα χαρακτηριστικά θελγήτρου/κοινού που περιγράφει το κεφάλαιο (π.χ. η ταυτότητα της Μυκόνου, σελ. 178)· διαφορετικός συλλογισμός με τεκμηρίωση από τη θεωρία μπορεί να γίνει δεκτός.

Ποιοτικό τουριστικό προϊόν και η ελληνική περίπτωση

Ερώτηση: Πότε ένα τουριστικό προϊόν πιστεύετε πως είναι ποιοτικό, ποια είναι τα χαρακτηριστικά του; Γιατί η ποιότητα του τουριστικού προϊόντος της Ελλάδας είναι υποβαθμισμένη;

Απάντηση:

• Πότε είναι ποιοτικό (σελ. 184, αυτούσια): «η ποιότητα αντιστοιχεί με το κατά πόσο το προϊόν καλύπτει τις προσδοκίες του πελάτη». Οι προσδοκίες διαμορφώνονται στη «διαδικασία της τουριστικής απόφασης» (Κεφ. 5) και αφορούν δύο διαστάσεις (Πίνακας 8.9):

  Διάσταση	Στοιχεία
  Άυλη (ψυχολογική)	εξυπηρέτηση, συμπεριφορά προσωπικού
  Υλική	λειτουργικότητα χώρων, παρεχόμενες υπηρεσίες/δραστηριότητες, εξοπλισμός, τιμολογιακή αξία

  Τρία στοιχεία «προσφοράς ποιοτικών υπηρεσιών» (σελ. 186): το ζεστό, ειλικρινές καλωσόρισμα· η χαμογελαστή πρόληψη/πρόβλεψη/ικανοποίηση των απαιτήσεων· ο χαρούμενος και ζεστός αποχαιρετισμός. Γιατί η ελληνική ποιότητα είναι υποβαθμισμένη (σελ. 185-186): «το μεγάλο μέρος της τουριστικής μας υποδομής φτιάχτηκε πριν από χρόνια, για να ικανοποιήσει τη ζήτηση που υπήρχε για φτηνή διαμονή στον ήλιο και τη θάλασσα»· από τότε η αγορά έγινε «περισσότερο περίπλοκη και απαιτητική» — ο τουρίστας πλέον συνδυάζει ελκυστική τιμή ΜΕ ποιότητα. Επιπλέον, «η πίεση για χαμηλές τιμές σε συνδυασμό με το υψηλό λειτουργικό κόστος των ξενοδοχείων» άφησε μικρό περιθώριο κέρδους, δυσκολεύοντας την παροχή υπηρεσιών υψηλού επιπέδου· και ο έντονος ανταγωνισμός άλλων μεσογειακών χωρών (Τουρκία, Ισπανία, Πορτογαλία, Τυνησία, Αίγυπτος, Κύπρος), που προσφέρουν χαμηλότερες τιμές με αναβαθμισμένες υπηρεσίες, πιέζει ακόμη περισσότερο τα περιθώρια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα τουριστικό προϊόν είναι ποιοτικό όταν καλύπτει τις προσδοκίες του πελάτη, τόσο στην άυλη διάσταση (εξυπηρέτηση, συμπεριφορά προσωπικού) όσο και στην υλική (εγκαταστάσεις, εξοπλισμός, τιμή), με τρία βασικά στοιχεία: το καλωσόρισμα, την πρόβλεψη/ικανοποίηση αναγκών και τον αποχαιρετισμό. Η ελληνική ποιότητα θεωρείται υποβαθμισμένη επειδή η υποδομή δημιουργήθηκε ιστορικά για φτηνό τουρισμό «ήλιου και θάλασσας», ενώ σήμερα η αγορά είναι πιο απαιτητική, το υψηλό λειτουργικό κόστος περιορίζει το περιθώριο για ποιοτικές υπηρεσίες, και ο ανταγωνισμός άλλων μεσογειακών χωρών με χαμηλότερες τιμές αυξάνει την πίεση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ερώτηση γνώμης/σύνθεσης — η απάντηση είναι ενδεικτική, βασισμένη στα επιχειρήματα που ήδη αναπτύσσει το ίδιο το κεφάλαιο.

Προτάσεις ανανέωσης για προορισμό στο στάδιο ωριμότητας

Ερώτηση: Σε ομάδες των τριών – τεσσάρων ατόμων, επιλέξτε έναν τουριστικό προορισμό που βρίσκεται στο στάδιο της ωρίμανσης και κάντε προτάσεις για την ανανέωση ή τη βελτίωσή του.

Απάντηση:

• Μεθοδολογία (σελ. 180-181): η ομάδα (α) εντοπίζει έναν προορισμό με ενδείξεις παρακμής από τον Πίνακα 8.5 (μετάθεση πελατείας σε φθηνότερο κοινό, αυξημένο κόστος συντήρησης, μείωση επαναλαμβανόμενης πελατείας, αδυναμία προσέλκυσης νέων αγορών)· (β) επιλέγει μεταξύ των δύο επιλογών που δίνει το βιβλίο: διατήρηση της θέσης στην ωριμότητα (παράταση με αλλαγή/ανανέωση/βελτίωση) ή μετάθεση σε νέα ανάπτυξη (επανατοποθέτηση σε νέες χρήσεις/αγορές)· (γ) συγκεκριμενοποιεί την πρόταση με έναν από τους τρεις τρόπους των Πινάκων 8.6-8.8: μεταβολή προϊόντος (βελτίωση ποιότητας, νέες χρήσεις, ανακαίνιση εμφάνισης), μεταβολή αγοράς (νέα τμήματα, προσέλκυση νέου κοινού) ή μεταβολή μείγματος παρουσίασης (τιμολόγηση, κανάλια διανομής, προώθηση). Ενδεικτικό παράδειγμα εφαρμογής (παραδοσιακός ελληνικός παραθεριστικός προορισμός, σελ. 181): αντί για διατήρηση αποκλειστικά του μοντέλου «ήλιος-θάλασσα» που πλησιάζει στην παρακμή, πρόταση επανατοποθέτησης με προσθήκη νέων θελγήτρων (πολιτιστικός/γαστρονομικός τουρισμός) που απευθύνονται σε νέο τμήμα αγοράς (Πίνακας 8.7, «είσοδος σε νέα τμήματα»), συνδυασμένη με ανακαίνιση εμφάνισης των εγκαταστάσεων (Πίνακας 8.6).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική εργασία ομάδας: επιλογή προορισμού με ενδείξεις ωριμότητας/παρακμής (Πίνακας 8.5) και διατύπωση πρότασης βασισμένης στους τρόπους ανάπτυξης νέων προϊόντων (μεταβολή προϊόντος, αγοράς ή μείγματος παρουσίασης), με στόχο είτε την παράταση της ωριμότητας είτε τη μετάθεση σε νέα ανάπτυξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο αξιολόγησης: η πρόταση να στηρίζεται ρητά σε έναν από τους τρόπους των Πινάκων 8.6-8.8, όχι σε γενική/αόριστη «βελτίωση».

Μελέτη διαφοροποίησης τουριστικού προϊόντος: το Καρπενήσι

Ερώτηση: Το Καρπενήσι, πριν από αρκετά χρόνια ήταν ένα χωριό που φιλοξενούσε τους τουρίστες του κοντινού χιονοδρομικού κέντρου. Σήμερα, η τουριστική ανάπτυξη της περιοχής έχει διαφοροποιηθεί σε μεγάλο βαθμό. Χωριστείτε σε ομάδες, ερευνήστε και μελετήστε τα νέα δεδομένα του συγκεκριμένου τουριστικού προορισμού και του νέου τουριστικού προϊόντος που προσφέρει. Κάντε σύγκριση με τα αντίστοιχα προ δεκαετίας.

Απάντηση:

• Πλαίσιο ανάλυσης (σελ. 178-179, §8.3): η ομάδα εξετάζει το Καρπενήσι ως παράδειγμα διαφοροποίησης τουριστικού προϊόντος μέσω αλλαγής «εταιρικής/τουριστικής ταυτότητας» σε επίπεδο προορισμού — από «χωριό-δορυφόρος χιονοδρομικού κέντρου» (ένα και μοναδικό θέλγητρο-εξάρτηση) σε προορισμό με ευρύτερη ταυτότητα ορεινού/περιπετειώδους τουρισμού. Δομή της έρευνας: (α) καταγραφή του παλιού τουριστικού προϊόντος (θέλγητρο: μόνο το χιονοδρομικό κέντρο, εποχικότητα: μόνο χειμώνας)· (β) καταγραφή του σημερινού μείγματος θελγήτρων/δραστηριοτήτων/εγκαταστάσεων (π.χ. ορεινός τουρισμός, δραστηριότητες περιπέτειας, γαστρονομία, φύση) σύμφωνα με τα τέσσερα συστατικά του τουριστικού προϊόντος (§8.2: θέλγητρα, εγκαταστάσεις, πρόσβαση, ψυχαγώγηση)· (γ) εντοπισμός σε ποιο στάδιο του κύκλου ζωής βρισκόταν το παλιό προϊόν (πιθανή ωρίμανση/παρακμή λόγω εξάρτησης από έναν μόνο πόλο έλξης) και σε ποιο βρίσκεται το νέο (πιθανή ανάπτυξη, λόγω διεύρυνσης του μείγματος προϊόντων)· (δ) σύγκριση με τη λογική του Σχήματος 8.3 — αν πρόκειται για επανατοποθέτηση του υφιστάμενου προϊόντος σε νέα αγορά ή για εισαγωγή νέου προϊόντος στην ίδια/νέα αγορά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτική εργασία έρευνας: σύγκριση του τουριστικού προϊόντος του Καρπενησίου πριν και μετά τη διαφοροποίησή του, με βάση τα τέσσερα συστατικά του τουριστικού προϊόντος (θέλγητρα/εγκαταστάσεις/πρόσβαση/ψυχαγώγηση) και εντοπισμό του σταδίου του κύκλου ζωής σε κάθε περίοδο, καταλήγοντας αν πρόκειται για επανατοποθέτηση σε νέα αγορά ή εισαγωγή νέου προϊόντος (Σχήμα 8.3).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο αξιολόγησης: η σύγκριση να γίνεται συστατικό-προς-συστατικό (όχι γενική περιγραφή) και να καταλήγει ρητά σε ποιο κελί του Σχήματος 8.3 αντιστοιχεί η αλλαγή.