Λύσεις Κεφ.7 Η παραγωγή των επιχειρήσεων – ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Απαντήσεις στις ερωτήσεις και ασκήσεις του σχολικού βιβλίου.

Άσκηση 1

Εκφώνηση. Γιατί ορισμένοι επιχειρηματίες επιλέγουν να ιδρύσουν ανώνυμη εταιρεία, ενώ άλλοι προτιμούν τις προσωπικές εταιρείες; Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του κάθε τύπου εταιρείας;

Σκέψη. Η επιλογή κρίνεται από δύο πράγματα: πόσο εύκολα ιδρύεται η εταιρεία και πόσο ρίσκο αναλαμβάνει ο επιχειρηματίας.

Ανάλυση.

• Α.Ε.: πλεονέκτημα η περιορισμένη ευθύνη και η άντληση κεφαλαίων με μετοχές.
• Α.Ε.: μειονέκτημα οι πολύ απαιτητικές προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας.
• Προσωπικές: πλεονέκτημα η απλή και ευέλικτη ίδρυση.
• Προσωπικές: μειονέκτημα η απεριόριστη ευθύνη.
• Η Ε.Π.Ε. ως συνδυασμός των δύο.

Ενδεικτική απάντηση. Η επιλογή εξαρτάται από τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα κάθε τύπου. Η ανώνυμη εταιρεία έχει ως βασικό πλεονέκτημα ότι η οικονομική ευθύνη κάθε μετόχου περιορίζεται στο ποσό που έχει διαθέσει για τη συμμετοχή του στο μετοχικό κεφάλαιο: ο μέτοχος δεν κινδυνεύει με την ατομική του περιουσία. Επιπλέον, το κεφάλαιό της διαιρείται σε μετοχές που είναι ελεύθερα μεταβιβάσιμες, γεγονός που διευκολύνει την άντληση μεγάλων κεφαλαίων και την είσοδο ή αποχώρηση μετόχων. Μειονέκτημά της είναι ότι οι προϋποθέσεις ίδρυσης είναι πολύ πιο απαιτητικές σε σύγκριση με τις προσωπικές εταιρείες, τόσο ως προς το αρχικό μετοχικό κεφάλαιο (ο νόμος ορίζει υποχρεωτικό κατώτατο μετοχικό κεφάλαιο) όσο και ως προς τις διαδικασίες ίδρυσης και λειτουργίας: απαιτείται συμβολαιογραφικό έγγραφο και δημοσίευση στο Δελτίο Ανώνυμων Εταιρειών και Εταιρειών Περιορισμένης Ευθύνης της Εφημερίδας της Κυβερνήσεως. Αντίθετα, οι προσωπικές εταιρείες έχουν ως πλεονέκτημα την απλούστερη ίδρυση: το καταστατικό μπορεί να είναι και ιδιωτικό, και δεν απαιτείται κατώτατο κεφάλαιο. Βασικό τους μειονέκτημα όμως είναι η ευθύνη: στην ομόρρυθμη εταιρεία κάθε εταίρος ευθύνεται απεριόριστα και αλληλέγγυα για όλες τις υποχρεώσεις της εταιρείας απέναντι σε τρίτους, ακόμα και με την ατομική του περιουσία. Γι’ αυτό όσοι αναλαμβάνουν μεγάλα εγχειρήματα με μεγάλο κίνδυνο και ανάγκη για πολλά κεφάλαια επιλέγουν την Α.Ε., ενώ όσοι θέλουν ευέλικτο και απλό σχήμα με λίγους γνωστούς μεταξύ τους συνεταίρους επιλέγουν προσωπική εταιρεία.

Πρόσεξε:

• Ακριβώς για να συνδυαστεί το προσωπικό στοιχείο των προσωπικών εταιρειών με την περιορισμένη ευθύνη των μετόχων της Α.Ε. δημιουργήθηκε ο θεσμός της Ε.Π.Ε.

Άσκηση 2

Εκφώνηση. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ της τεχνικής και της οικονομικής αποτελεσματικότητας στην παραγωγή;

Σκέψη. Η μία μετράει ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ συντελεστών, η άλλη ΧΡΗΜΑ. Και η δεύτερη προϋποθέτει την πρώτη.

Ανάλυση.

• Ορισμός τεχνικής αποτελεσματικότητας και η έννοια της σπατάλης.
• Ορισμός οικονομικής αποτελεσματικότητας.
• Η σχέση: η οικονομική είναι συμπληρωματική και προϋποθέτει την τεχνική.

Ενδεικτική απάντηση. Η τεχνική αποτελεσματικότητα εξασφαλίζει την αποφυγή της σπατάλης στη χρήση των παραγωγικών συντελεστών: είναι η παραγωγή μιας ποσότητας προϊόντος με τις μικρότερες δυνατές ποσότητες παραγωγικών συντελεστών. Σπατάλη υπάρχει όταν μια συγκεκριμένη ποσότητα προϊόντος θα μπορούσε να παραχθεί με μικρότερη ποσότητα από έναν ή περισσότερους συντελεστές, χωρίς να απαιτείται η αύξηση της ποσότητας κάποιου άλλου. Για παράδειγμα, αν δέκα ζευγάρια γάντια παράγονται με 20 μονάδες του συντελεστή Α και 10 του Β, ενώ θα μπορούσαν να παραχθούν με 15 μονάδες του Α και 10 του Β, γίνεται σπατάλη 5 μονάδων του Α. Η οικονομική αποτελεσματικότητα είναι συμπληρωματική της τεχνικής: οικονομικά αποτελεσματική είναι η παραγωγή όταν είναι καταρχήν τεχνικά αποτελεσματική και επιπλέον συνεπάγεται και το χαμηλότερο χρηματικό κόστος για την παραγωγή κάθε συγκεκριμένης ποσότητας. Η βασική διαφορά, επομένως, είναι ότι η τεχνική αποτελεσματικότητα αφορά μόνο τις ΠΟΣΟΤΗΤΕΣ των συντελεστών, ενώ η οικονομική λαμβάνει υπόψη και τις ΤΙΜΕΣ τους.

Πρόσεξε:

• Επειδή μετράνε οι τιμές, υπάρχει τάση να χρησιμοποιούνται μεγαλύτερες ποσότητες από συντελεστές σχετικά φτηνούς και μικρότερες από εκείνους που είναι σχετικά ακριβοί. Αν ένας συντελεστής ακριβύνει σε σχέση με τον άλλο, προκύπτει νέος οικονομικά αποτελεσματικός συνδυασμός.
• Η σχέση δεν είναι συμμετρική: κάθε οικονομικά αποτελεσματική παραγωγή είναι και τεχνικά αποτελεσματική, αλλά όχι το αντίστροφο.

Άσκηση 3

Εκφώνηση. Ποιο ακριβώς χρονικό διάστημα θεωρείται ως βραχυχρόνιο και ποιο μακροχρόνιο στην παραγωγική διαδικασία; Δώστε δικές σας πιθανές εκτιμήσεις αναφερόμενοι σε δύο κλάδους, στον κλάδο των φροντιστηρίων ξένων γλωσσών και στον κλάδο της παραγωγής τσιμέντου.

Σκέψη. Το κριτήριο δεν είναι ημερολογιακό αλλά λειτουργικό: μπορούν ή όχι να μεταβληθούν ΟΛΟΙ οι συντελεστές; Μετά εφαρμόζουμε το κριτήριο στους δύο κλάδους.

Ανάλυση.

• Ορισμοί βραχυχρόνιου και μακροχρόνιου.
• Η διάρκεια διαφέρει ανά δραστηριότητα.
• Φροντιστήρια: μικρές απαιτήσεις εγκατάστασης → σύντομο βραχυχρόνιο.
• Τσιμέντο: τεράστιες εγκαταστάσεις → πολύ μεγάλο βραχυχρόνιο.

Ενδεικτική απάντηση. Βραχυχρόνιο θεωρείται το χρονικό διάστημα που είναι τόσο σύντομο, ώστε δεν υπάρχει δυνατότητα μεταβολής των ποσοτήτων ορισμένων τουλάχιστον από τους παραγωγικούς συντελεστές που χρησιμοποιούνται· ορισμένοι δηλαδή συντελεστές είναι μεταβλητοί και άλλοι σταθεροί. Μακροχρόνιο θεωρείται το διάστημα που επαρκεί για τη μεταβολή των ποσοτήτων όλων των παραγωγικών συντελεστών: εκεί όλοι οι συντελεστές γίνονται μεταβλητοί. Ο ακριβής χρόνος διαφέρει από τη μία παραγωγική δραστηριότητα στην άλλη. Στον κλάδο των φροντιστηρίων ξένων γλωσσών το βραχυχρόνιο διάστημα είναι σύντομο — ενδεικτικά λίγοι μήνες: μέσα σε ένα τρίμηνο ή εξάμηνο ένα φροντιστήριο μπορεί να μισθώσει και να εξοπλίσει μεγαλύτερο χώρο και να προσλάβει καθηγητές, δηλαδή να μεταβάλει όλους τους συντελεστές του. Αντίθετα, στον κλάδο παραγωγής τσιμέντου το βραχυχρόνιο διάστημα είναι πολύ μεγαλύτερο — ενδεικτικά αρκετά χρόνια: χρειάζεται πολύς χρόνος για να σχεδιαστεί και να χτιστεί νέο εργοστάσιο και να παραχθούν και εγκατασταθούν τα μηχανήματα, ενώ στο μεταξύ οι εγκαταστάσεις παραμένουν σταθερός συντελεστής.

Πρόσεξε:

• Το βιβλίο δίνει ανάλογο παράδειγμα: για ένα εμπορικό κατάστημα το βραχυχρόνιο μπορεί να είναι τρεις μήνες, ενώ για μια χαλυβουργία τρία χρόνια.
• Η ερώτηση ζητάει «δικές σας πιθανές εκτιμήσεις»: δεν υπάρχει μοναδικός σωστός αριθμός. Αυτό που κρίνεται είναι η αιτιολόγηση, δηλαδή το πόσος χρόνος χρειάζεται ώστε να αλλάξουν ΟΛΟΙ οι συντελεστές του συγκεκριμένου κλάδου.

Άσκηση 4

Εκφώνηση. Αλλάζει η κατανομή του εργατικού δυναμικού μιας χώρας στον πρωτογενή, τον δευτερογενή και τον τριτογενή τομέα, καθώς αναπτύσσεται η οικονομία της; Αν ναι, πώς;

Σκέψη. Ναι, αλλάζει — και η πορεία του δευτερογενούς δεν είναι μονότονη.

Ανάλυση.

• Πρωτογενής: από πολύ μεγάλο ποσοστό, μικραίνει.
• Δευτερογενής: πρώτα αυξάνεται, μετά αρχίζει να μειώνεται.
• Τριτογενής: μετά από κάποιο επίπεδο, αυξάνεται σε βάρος των άλλων δύο.

Ενδεικτική απάντηση. Ναι, αλλάζει. Όταν μια χώρα βρίσκεται σε πολύ χαμηλό επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, ένα πολύ μεγάλο ποσοστό του εργατικού δυναμικού της απασχολείται στον πρωτογενή τομέα· καθώς όμως αναπτύσσεται η οικονομία της, το ποσοστό αυτό μικραίνει. Το ποσοστό που απασχολείται στον δευτερογενή τομέα αυξάνεται καθώς αναπτύσσεται η οικονομία, αλλά, όταν αυτή φτάσει σε σχετικά υψηλά επίπεδα ανάπτυξης, αρχίζει και μειώνεται. Τέλος, μετά από κάποιο επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης, το ποσοστό που απασχολείται στον τριτογενή τομέα τείνει να αυξάνεται, σε βάρος των ποσοστών εκείνων που απασχολούνται στον πρωτογενή και στον δευτερογενή τομέα.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε ότι η πορεία του δευτερογενούς τομέα δεν είναι μονότονη: πρώτα ανεβαίνει και μετά κατεβαίνει. Είναι το σημείο που ξεχνιέται συχνότερα.
• Στη χώρα μας το ποσοστό του εργατικού δυναμικού στον πρωτογενή τομέα είναι σήμερα μικρότερο από το μισό εκείνου που απασχολούνταν πριν από λίγες δεκαετίες.

Άσκηση 5

Εκφώνηση. Σε ποιες μορφές επιχειρήσεων έχει ο επιχειρηματίας απεριόριστη ευθύνη έναντι των τρίτων και σε ποιες περιορισμένη;

Σκέψη. Ταξινομούμε τις μορφές με κριτήριο την ευθύνη. Η ετερόρρυθμη είναι η μόνη «μεικτή» περίπτωση.

Ανάλυση.

• Απεριόριστη: ατομική επιχείρηση και ομόρρυθμη εταιρεία.
• Μεικτή: ετερόρρυθμη (ομόρρυθμοι vs ετερόρρυθμοι εταίροι).
• Περιορισμένη: Α.Ε. και Ε.Π.Ε.

Ενδεικτική απάντηση. Απεριόριστη ευθύνη υπάρχει στην ατομική επιχείρηση, όπου ο ατομικός επιχειρηματίας έχει την απόλυτη ευθύνη και επιβαρύνεται ο ίδιος από τις ζημιές, καθώς και στην ομόρρυθμη εταιρεία (Ο.Ε.), όπου καθένας από τους εταίρους ευθύνεται απεριόριστα και αλληλέγγυα για όλες τις υποχρεώσεις της εταιρείας απέναντι σε τρίτους, ακόμα και με την ατομική του περιουσία. Στην ετερόρρυθμη εταιρεία (Ε.Ε.) συνυπάρχουν και οι δύο μορφές ευθύνης: ένας ή περισσότεροι εταίροι — οι ομόρρυθμοι — ευθύνονται αλληλέγγυα και απεριόριστα, ενώ ένας ή περισσότεροι άλλοι — οι ετερόρρυθμοι — ευθύνονται μόνο μέχρι το ποσό της χρηματικής τους εισφοράς προς την εταιρεία. Περιορισμένη ευθύνη υπάρχει στις ανώνυμες εταιρείες (Α.Ε.), όπου η οικονομική ευθύνη κάθε μετόχου περιορίζεται στο ποσό που έχει διαθέσει για τη συμμετοχή του στο μετοχικό κεφάλαιο, και στις εταιρείες περιορισμένης ευθύνης (Ε.Π.Ε.), όπου όλοι οι εταίροι ευθύνονται περιορισμένα μέχρι του ποσού της εισφοράς τους.

Πρόσεξε:

• Στην Ε.Π.Ε. η περιορισμένη ευθύνη ισχύει για ΟΛΟΥΣ τους εταίρους — δεν υπάρχει εταίρος με απεριόριστη ευθύνη, όπως συμβαίνει στην ετερόρρυθμη.
• «Αλληλέγγυα» σημαίνει ότι ο κάθε εταίρος ευθύνεται και για όλους τους άλλους.

Άσκηση 6

Εκφώνηση. Σημειώστε με κύκλο το Σ (σωστό) ή το Λ (λάθος): 1. Στην εποχή μας ένα μεγάλο μέρος των προϊόντων που χρησιμοποιούνται από τους καταναλωτές δεν παράγονται από τους ίδιους. 2. Η τεχνική αποτελεσματικότητα συνεπάγεται την αποφυγή σπατάλης παραγωγικών συντελεστών, ενώ η οικονομική αποτελεσματικότητα συνεπάγεται την παραγωγή με το μικρότερο χρηματικό κόστος. 3. Μακροχρόνιο διάστημα για την παραγωγική διαδικασία θεωρείται εκείνο στο οποίο υπάρχει περιθώριο χρόνου, για να μεταβληθούν οι ποσότητες όλων των παραγωγικών συντελεστών. Βραχυχρόνιο διάστημα είναι εκείνο που είναι τόσο σύντομο, ώστε ορισμένοι τουλάχιστον συντελεστές παραμένουν σταθεροί. 4. Οι προσωπικές εταιρείες ανήκουν σε αρκετό βαθμό στο Δημόσιο, ενώ όλες οι ανώνυμες εταιρείες ανήκουν στον ιδιωτικό τομέα. 5. Στις εταιρείες περιορισμένης ευθύνης ορισμένοι τουλάχιστον από τους εταίρους ευθύνονται απεριόριστα και αλληλέγγυα για τα χρέη της εταιρείας. 6. Μια ετερόρρυθμη εταιρεία διαφέρει από μια ομόρρυθμη μόνο στο ότι η πρώτη έχει περισσότερους εταίρους από τη δεύτερη.

Σκέψη. Οι προτάσεις 4, 5, 6 ελέγχουν αν ξεχωρίζεις τη ΝΟΜΙΚΗ ΜΟΡΦΗ από το ΕΙΔΟΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ και αν ξέρεις ποιος ευθύνεται πώς.

Ανάλυση.

• 1. Σ — χαρακτηριστικό της σύγχρονης παραγωγής: οι καταναλωτές δεν παράγουν σχεδόν κανένα από τα προϊόντα που χρειάζονται.
• 2. Σ — είναι ακριβώς οι δύο ορισμοί.
• 3. Σ — και οι δύο ορισμοί αποδίδονται σωστά.
• 4. Λ — μπερδεύει δύο διαφορετικά κριτήρια κατάταξης. Η νομική μορφή (προσωπική εταιρεία, Α.Ε.) είναι άσχετη με το είδος ιδιοκτησίας (ιδιωτική, κρατική, μεικτή). Οι προσωπικές εταιρείες δεν ανήκουν στο Δημόσιο· και δεν ανήκουν όλες οι Α.Ε. στον ιδιωτικό τομέα, αφού υπάρχουν κρατικές και μεικτές Α.Ε. — π.χ. ο ΟΤΕ είναι μεικτή επιχείρηση.
• 5. Λ — στις Ε.Π.Ε. ΟΛΟΙ οι εταίροι ευθύνονται περιορισμένα, μέχρι του ποσού της εισφοράς τους. Αυτό που περιγράφει η πρόταση ισχύει για την ΕΤΕΡΟΡΡΥΘΜΗ εταιρεία.
• 6. Λ — η διαφορά δεν είναι στον αριθμό των εταίρων αλλά στο ΕΙΔΟΣ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ: στην ομόρρυθμη όλοι ευθύνονται απεριόριστα, ενώ στην ετερόρρυθμη άλλοι απεριόριστα (ομόρρυθμοι) και άλλοι μόνο μέχρι την εισφορά τους (ετερόρρυθμοι).

Απάντηση. 1. Σ 2. Σ 3. Σ 4. Λ 5. Λ 6. Λ

Πρόσεξε:

• Η πρόταση 4 είναι η πιο διδακτική του κεφαλαίου: δείχνει ότι το «είδος ιδιοκτησίας» και η «νομική μορφή» είναι ΔΥΟ ΞΕΧΩΡΙΣΤΑ κριτήρια κατάταξης. Μια Α.Ε. μπορεί κάλλιστα να είναι κρατική ή μεικτή.

Άσκηση 7

Εκφώνηση. Σημειώστε με κύκλο τη σωστή απάντηση: 1. Ένας από τους ακόλουθους κλάδους ανήκει στον πρωτογενή τομέα: α) Η αλιεία. β) Η παραγωγή μάλλινων νημάτων. γ) Η κονσερβοποιία φρούτων. δ) Η βαμβακουργία. ε) Οι αλευρόμυλοι. — 2. Ένας από τους ακόλουθους κλάδους δεν ανήκει στο δευτερογενή τομέα: α) Η παραγωγή κρασιών. β) Η ζυθοποιία. γ) Η οικόσιτη κτηνοτροφία. δ) Η επεξεργασία καπνού. ε) Η αλευροποίηση του σιταριού. — 3. Ένας από τους ακόλουθους κλάδους ανήκει στον τριτογενή τομέα: α) Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. β) Η παραγωγή τουριστικών υπηρεσιών. γ) Η παραγωγή ενδυμάτων. δ) Η ναυπήγηση πλοίων. ε) Η παραγωγή επίπλων. — 4. Ένας από τους ακόλουθους τύπους επιχειρήσεων δεν αποτελεί προσωπική εταιρεία: α) Οι ομόρρυθμες εταιρείες. β) Οι αφανείς εταιρείες. γ) Οι ετερόρρυθμες εταιρείες. δ) Οι ανώνυμες εταιρείες. ε) Οι συνεταιριστικές εταιρείες.

Σκέψη. Το κριτήριο για τους τομείς είναι μία ερώτηση: έχει υποστεί το αγαθό επεξεργασία; Αν όχι και προέρχεται από τη φύση → πρωτογενής. Αν ναι → δευτερογενής. Αν είναι υπηρεσία → τριτογενής.

Ανάλυση.

• 1. α — η αλιεία παίρνει το προϊόν από τη φύση χωρίς επεξεργασία, άρα πρωτογενής. Τα (β), (γ), (δ), (ε) είναι όλα επεξεργασία υλών, άρα δευτερογενής.
• 2. γ — η οικόσιτη κτηνοτροφία ανήκει στον ΠΡΩΤΟΓΕΝΗ τομέα. Τα (α), (β), (δ), (ε) είναι μεταποίηση, άρα δευτερογενής.
• 3. β — οι τουριστικές υπηρεσίες είναι υπηρεσίες, άρα τριτογενής. Πρόσεξε το (α): η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας ανήκει στον ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗ τομέα, ως υποτομέας «παραγωγή ενέργειας». Τα (γ), (δ), (ε) είναι επίσης μεταποίηση.
• 4. δ — οι ανώνυμες εταιρείες δεν είναι προσωπικές εταιρείες. Στις προσωπικές ανήκουν οι ομόρρυθμες, οι ετερόρρυθμες, οι συμμετοχικές ή αφανείς, οι συνεταιρισμοί και οι συμπλοιοκτησίες.

Απάντηση. 1. α 2. γ 3. β 4. δ

Πρόσεξε:

• Στην ερώτηση 3, η επιλογή (α) είναι η μεγάλη παγίδα: η ηλεκτρική ενέργεια «μοιάζει» με υπηρεσία, αλλά το βιβλίο κατατάσσει ρητά την παραγωγή ενέργειας στον ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΗ τομέα.
• Στην ερώτηση 1, η βαμβακουργία δεν είναι η καλλιέργεια βαμβακιού αλλά η επεξεργασία του — γι’ αυτό είναι δευτερογενής.