Λύσεις Κεφ.9 Εγχώριο και εθνικό προϊόν και εισόδημα – ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Απαντήσεις στις ερωτήσεις και ασκήσεις του σχολικού βιβλίου.

Άσκηση 1

Εκφώνηση. Γιατί μας ενδιαφέρει να γνωρίζουμε πώς πάει η οικονομία της χώρας μας κάθε χρόνο;

Σκέψη. Η απάντηση συνδέει την ευημερία με την παραγωγή και εξηγεί γιατί υπάρχουν οι εθνικοί λογαριασμοί.

Ανάλυση.

• Η ευημερία εξαρτάται από αυτό που παράγουμε.
• Οι εισαγωγές δεν είναι δωρεάν.
• Γι’ αυτό υπάρχουν οι εθνικοί λογαριασμοί.

Ενδεικτική απάντηση. Επειδή η οικονομική ευημερία μιας κοινωνίας εξαρτάται από το είδος, την ποσότητα και την ποιότητα των αγαθών και των υπηρεσιών που παράγει. Μπορεί βέβαια να αποκτά με το εξωτερικό εμπόριο προϊόντα που δεν παράγει, αλλά για την απόκτησή τους πρέπει να προσφέρει δικά της προϊόντα: μπορεί να δανείζεται για να πληρώνει τις εισαγωγές, αλλά αργά ή γρήγορα θα πρέπει να εξοφλήσει τα χρέη της και, για να αποκτήσει τα αναγκαία ποσά, θα χρειαστεί να εξάγει δικά της αγαθά και υπηρεσίες. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο έχει δημιουργηθεί ένα σύστημα εθνικών λογαριασμών: για να παρακολουθείται το αποτέλεσμα της λειτουργίας της οικονομίας σε κάθε χρονική περίοδο και να μπορούν να γίνονται διαχρονικές συγκρίσεις, ώστε να διαπιστώνεται αν υπήρξε βελτίωση ή χειροτέρευση της απόδοσής της.

Πρόσεξε:

• Οι εθνικοί λογαριασμοί τηρούνται με αρχές κατά κανόνα ίδιες στις διάφορες χώρες, ακριβώς για να μπορούν να γίνονται και διεθνείς συγκρίσεις.

Άσκηση 2

Εκφώνηση. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ του εθνικού και του εγχώριου προϊόντος;

Σκέψη. Δύο διαφορετικά κριτήρια: το εθνικό ρωτάει ΠΟΙΟΣ παράγει, το εγχώριο ΠΟΥ παράγεται.

Ανάλυση.

• Ορισμός εθνικού προϊόντος (κριτήριο: μόνιμοι κάτοικοι).
• Ορισμός εγχώριου προϊόντος (κριτήριο: επικράτεια).
• Επικαλύπτονται, αλλά δεν ταυτίζονται.
• Το παράδειγμα των εμπειρογνωμόνων.

Ενδεικτική απάντηση. Εθνικό προϊόν είναι η συνολική χρηματική αξία των αγαθών και υπηρεσιών τελικής χρήσης που παράγονται σε ορισμένη χρονική περίοδο από παραγωγικούς συντελεστές που ανήκουν σε μόνιμους κατοίκους της χώρας, άσχετα αν η παραγωγή γίνεται μέσα ή έξω από τη χώρα. Εγχώριο προϊόν είναι η συνολική χρηματική αξία των αγαθών και υπηρεσιών τελικής χρήσης που παράγονται μέσα στην επικράτεια της χώρας, ανεξάρτητα από τη μόνιμη κατοικία των ιδιοκτητών των παραγωγικών συντελεστών. Η διαφορά τους επομένως είναι το κριτήριο: το εθνικό προϊόν ορίζεται με βάση το ΠΟΙΟΣ παράγει, ενώ το εγχώριο με βάση το ΠΟΥ παράγεται. Τα δύο μεγέθη επικαλύπτονται σε πολύ μεγάλο βαθμό, αλλά δεν είναι ίδια: μέρος του ελληνικού εθνικού προϊόντος δεν περιλαμβάνεται στο ελληνικό εγχώριο, γιατί παράχθηκε στο εξωτερικό από συντελεστές μόνιμων κατοίκων της χώρας μας, ενώ μέρος του ελληνικού εγχώριου δεν περιλαμβάνεται στο εθνικό, γιατί οι συντελεστές που το παρήγαγαν στην Ελλάδα ανήκουν σε μόνιμους κατοίκους άλλων χωρών.

Πρόσεξε:

• Το παράδειγμα του βιβλίου: οι αμοιβές των Ελλήνων εμπειρογνωμόνων που εργάζονται περιοδικά στις Βρυξέλλες ανήκουν στο ελληνικό ΕΘΝΙΚΟ προϊόν, ενώ οι αμοιβές των Βέλγων εμπειρογνωμόνων που προσφέρουν υπηρεσίες στην Ελλάδα ανήκουν στο ελληνικό ΕΓΧΩΡΙΟ προϊόν (και στο βελγικό εθνικό).
• Δεν ισχύει ότι το ένα είναι «πάντοτε» μεγαλύτερο από το άλλο: εξαρτάται από τη χώρα.

Άσκηση 3

Εκφώνηση. Σε τι διαφέρουν οι δύο μέθοδοι υπολογισμού του εθνικού προϊόντος;

Σκέψη. Διαφέρουν στο ΤΙ μετράνε, όχι στο αποτέλεσμα: καταλήγουν στο ίδιο νούμερο.

Ανάλυση.

• Μέθοδος τελικής δαπάνης: μόνο τελικά προϊόντα.
• Μέθοδος προστιθέμενης αξίας: αθροίζουμε τις αξίες κάθε σταδίου.
• Και οι δύο δίνουν το ίδιο αποτέλεσμα.
• Ο κοινός στόχος: αποφυγή διπλού υπολογισμού.

Ενδεικτική απάντηση. Με τη μέθοδο της τελικής δαπάνης πολλαπλασιάζουμε τις συνολικές ποσότητες κάθε αγαθού και κάθε υπηρεσίας που έχει παραχθεί με τις αντίστοιχες τιμές τους και αθροίζουμε τα επιμέρους γινόμενα, λαμβάνοντας υπόψη μόνο την αξία των τελικών προϊόντων και όχι των ενδιάμεσων. Με τη μέθοδο της προστιθέμενης αξίας, αντί να υπολογίζεται η συνολική αξία των αγαθών τελικής χρήσης, εκτιμώνται οι χρηματικές αξίες που προστίθενται σε κάθε στάδιο της παραγωγής και στο τέλος βρίσκεται το σύνολό τους — για όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες, όχι μόνο για τα τελικά. Η ουσιαστική διαφορά είναι επομένως ότι η πρώτη μετράει μόνο το αποτέλεσμα (την αξία του τελικού προϊόντος), ενώ η δεύτερη μετράει τη συνεισφορά κάθε σταδίου χωριστά. Το σημαντικό είναι ότι και οι δύο καταλήγουν στο ίδιο αποτέλεσμα: στο παράδειγμα του βιβλίου με τα βαμβακερά ρούχα, το εθνικό προϊόν ισούται με 10.500.000 € είτε αθροιστούν οι προστιθέμενες αξίες όλων των σταδίων (2.000.000 + 1.500.000 + 3.000.000 + 4.000.000) είτε ληφθεί μόνο η αξία του τελικού προϊόντος (10.500.000).

Πρόσεξε:

• Και οι δύο μέθοδοι υπηρετούν τον ίδιο σκοπό: την αποφυγή του διπλού ή τριπλού υπολογισμού. Η πρώτη τον αποφεύγει αγνοώντας τα ενδιάμεσα προϊόντα, η δεύτερη μετρώντας από κάθε στάδιο μόνο ό,τι ΠΡΟΣΤΕΘΗΚΕ εκεί.

Άσκηση 4

Εκφώνηση. Πόσο αξιόπιστος δείκτης της οικονομικής ευημερίας είναι το κατά κεφαλήν εθνικό προϊόν;

Σκέψη. Είναι ο βασικός δείκτης που χρησιμοποιείται διεθνώς — αλλά με σοβαρές αδυναμίες. Απαντάμε και τα δύο.

Ανάλυση.

• Η χρησιμότητά του: διεθνής δείκτης κατάταξης.
• Η βασική επιφύλαξη.
• Οι τέσσερις συγκεκριμένοι λόγοι.

Ενδεικτική απάντηση. Είναι ο δείκτης που παρακολουθείται συνεχώς σε όλες τις χώρες και με βάση αυτόν οι χώρες κατατάσσονται σε ανεπτυγμένες, αναπτυσσόμενες κ.λπ. Δεν είναι όμως απόλυτα αξιόπιστος: μια αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος δεν επιφέρει πάντοτε βελτίωση της ευημερίας του συνόλου του πληθυσμού, ενώ χώρα με υψηλότερο κατά κεφαλήν προϊόν μπορεί να έχει κατοίκους με μικρότερη ευημερία από χώρα με χαμηλότερο. Οι κυριότεροι λόγοι είναι τέσσερις: 1) Η ακριβής εκτίμηση του Α.Ε.Π. είναι εξαιρετικά πολύπλοκη και δύσκολη και πάντοτε υπόκειται σε λάθη μέτρησης. 2) Οι δείκτες του Α.Ε.Π. δεν παρέχουν καμία πληροφορία για το είδος και τη χρησιμότητα των προϊόντων ούτε για τον τρόπο με τον οποίο διανέμονται: δεν φαίνεται αν παρήχθησαν νοσοκομεία, σχολεία και είδη διατροφής για το ευρύ κοινό ή κοσμήματα και πολυτελείς επαύλεις για μια μικρή μερίδα ατόμων. 3) Υπάρχει σοβαρό πρόβλημα στην εκτίμηση της αξίας των υπηρεσιών του δημόσιου τομέα: επειδή χρηματοδοτούνται με φορολογία και παρέχονται δωρεάν ή κάτω του κόστους, δεν έχουν αντιπροσωπευτικές αγοραίες τιμές, οπότε ως αξία τους θεωρείται το κόστος λειτουργίας τους. 4) Το Α.Ε.Π. δεν δείχνει το κόστος στο οποίο υποβάλλεται η κοινωνία για την παραγωγή του, από πλευράς ζημιών στο περιβάλλον ούτε από πλευράς θυσιών του ελεύθερου χρόνου των εργαζομένων.

Πρόσεξε:

• Η πιο εντυπωσιακή συνέπεια του τρίτου λόγου: αν, λόγω κρατικής διαφθοράς και σπατάλης, αυξηθεί το κόστος λειτουργίας του δημόσιου τομέα, θα φαίνεται ότι αυξήθηκε το Α.Ε.Π. — και μαζί η οικονομική ευημερία!

Άσκηση 5

Εκφώνηση. Ποιοι είναι οι λόγοι που η διανομή του εισοδήματος μεταξύ των ατόμων είναι άνιση;

Σκέψη. Οι αιτίες χωρίζονται σε: ικανότητες (έμφυτες/επίκτητες), ιδιοκτησία, δύναμη στην αγορά, ατυχήματα και τύχη.

Ανάλυση.

• Έμφυτες διαφορές ικανοτήτων.
• Επίκτητες διαφορές.
• Ανισότητα ιδιοκτησίας.
• Μονοπωλιακή δύναμη.
• Ατυχίες και προσωπικά προβλήματα.
• Τύχη και συμπεριφορά.

Ενδεικτική απάντηση. Η ανισότητα οφείλεται σε πολλούς παράγοντες. Οι κυριότεροι είναι: η ύπαρξη διαφορών στις ικανότητες των ατόμων, λόγω έμφυτων νοητικών, φυσικών ή και αισθητικών διαφορών τους· η ύπαρξη επίκτητων διαφορών στις ικανότητές τους, που οφείλονται στην εκπαίδευση, την εξάσκηση και τις ευκαιρίες επαγγελματικής προώθησης· η ανισότητα στην ιδιοκτησία περιουσιακών στοιχείων και στο εισόδημα από ιδιοκτησία· η μονοπωλιακή δύναμη ορισμένων στην αγορά· ατυχίες, αρρώστιες, θάνατοι εργαζόμενων μελών και άλλα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουν ορισμένες οικογένειες. Τέλος, ρόλο παίζουν και η τύχη στην επιλογή του επαγγέλματος και στη διεξαγωγή των εργασιών, ορισμένες γνωριμίες που αποβαίνουν χρήσιμες, καθώς και η τάση του καθενός για αποταμίευση ή για σπατάλη.

Πρόσεξε:

• Σήμερα το κράτος παρεμβαίνει για την άμβλυνση των μεγάλων εισοδηματικών ανισοτήτων, με τη χορήγηση επιδομάτων και παροχών στα χαμηλά εισοδήματα και με την προοδευτικά μεγαλύτερη φορολογική επιβάρυνση των υψηλών.

Άσκηση 6

Εκφώνηση. Τι ακριβώς εννοείται με τον όρο “φτώχεια”;

Σκέψη. Το ζητούμενο εδώ δεν είναι ένας ορισμός, αλλά η δυσκολία του ορισμού. Δίνουμε την οικονομική και την κοινωνιολογική οπτική.

Ανάλυση.

• Δεν υπάρχει εύκολος ακριβής ορισμός.
• Ο οικονομικός ορισμός.
• Η κοινωνιολογική οπτική.
• Το πρόβλημα ακόμα και του οικονομικού ορισμού.

Ενδεικτική απάντηση. Δεν είναι εύκολο να δοθεί ακριβής ορισμός. Σύμφωνα με έναν οικονομικό ορισμό, φτώχεια σημαίνει «ανεπαρκές εισόδημα». Για τον κοινωνιολόγο όμως η φτώχεια δεν είναι κατάσταση αποκλειστικά οικονομική: συχνά αντιπροσωπεύει μια υποκειμενική κατάσταση, που εξαρτάται από το πώς αισθάνεται κανείς, ποιον τρόπο ζωής ακολουθεί και αν μπορεί να ανταποκριθεί στις ανάγκες του. Έτσι, ορισμένοι κοινωνιολόγοι θεωρούν φτωχό κάποιον που έχει μεν ικανοποιητικό εισόδημα, αλλά ζει μέσα στην αθλιότητα από τσιγγουνιά, ενώ αντίθετα κάποιος με χαμηλό εισόδημα που δεν αισθάνεται ο ίδιος στερημένος δεν θεωρείται φτωχός — π.χ. οι καλόγεροι των μοναστηριών, που ηθελημένα έχουν επιλέξει να ζουν λιτά. Αλλά και ο οικονομικός ορισμός έχει προβλήματα: «ανεπαρκές» σημαίνει ανεπαρκές για την ικανοποίηση των αναγκών της ζωής, αλλά ποιες ανάγκες και σε ποιον βαθμό ικανοποίησης; Αν περιοριστούμε στις βιοτικές ή «βασικές» ανάγκες και στο απολύτως απαραίτητο επίπεδο ικανοποίησής τους, ελάχιστοι στη χώρα μας θα χαρακτηρίζονταν φτωχοί, αφού λίγο-πολύ όλοι έχουν κάτι να φάνε, κάποια στέγη και ρούχα. Ελάχιστοι όμως Έλληνες θα συμφωνούσαν με μια τέτοια θέση, γιατί το εισόδημα πολλών δεν καλύπτει τις ανάγκες που στη δική μας κοινωνία θεωρούνται σήμερα βασικές. Η φτώχεια είναι επομένως σοβαρό πρόβλημα, με οικονομικές, κοινωνικές και άλλες πλευρές, και ο ορισμός της είναι δύσκολος και όχι γενικά αποδεκτός.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε ότι το κριτήριο της φτώχειας είναι σχετικό με τον τόπο και τον χρόνο: με κριτήριο τις συνθήκες άλλων εποχών ή χωρών με πολύ χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο, το εισόδημα όλων των σημερινών Ελλήνων θα φαινόταν επαρκές.

Άσκηση 7

Εκφώνηση. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ της απόλυτης και της σχετικής φτώχειας;

Σκέψη. Η μία μετριέται με απόλυτο κριτήριο (επιβίωση), η άλλη με σύγκριση προς τους γύρω.

Ανάλυση.

• Ορισμός απόλυτης φτώχειας και πού παρατηρείται.
• Ορισμός σχετικής φτώχειας και πού παρατηρείται.

Ενδεικτική απάντηση. Απόλυτη φτώχεια υπάρχει όταν άτομα ζουν χειρότερα απ’ ό,τι θεωρείται, σε μια συγκεκριμένη περίοδο, ως απολύτως αναγκαίο για την ανθρώπινη επιβίωση και υγεία. Στις ανεπτυγμένες κοινωνίες λίγα σχετικά άτομα αντιμετωπίζουν τέτοιο πρόβλημα, ενώ στις μη οικονομικά ανεπτυγμένες κοινωνίες αποτελεί ίσως το βασικότερο οικονομικό τους χαρακτηριστικό. Σχετική φτώχεια, από την άλλη μεριά, υπάρχει όταν ορισμένα άτομα ή οικογένειες ζουν καταφανώς χειρότερα από τους γύρω τους: μια μερίδα του πληθυσμού στερείται αρκετά από τα αγαθά που απολαμβάνουν άλλες τυχερότερες ομάδες στην ίδια κοινωνία. Η διαφορά τους επομένως είναι το κριτήριο: η απόλυτη μετριέται με βάση ένα απόλυτο όριο επιβίωσης και υγείας, ενώ η σχετική με βάση τη σύγκριση με τους υπόλοιπους. Η φτώχεια που παρατηρείται στη χώρα μας, καθώς και σε αρκετές άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είναι κυρίως σχετική φτώχεια.

Πρόσεξε:

• Οι δηλώσεις πολιτικών για την «κοινωνία των δύο τρίτων» αναφέρονται ακριβώς στη σχετική φτώχεια: το ένα τρίτο του πληθυσμού απολαμβάνει πολύ λιγότερα αγαθά και υπηρεσίες απ’ ό,τι τα άλλα δύο τρίτα.
• Η σχετική φτώχεια παρατηρείται ΚΑΙ στις ανεπτυγμένες χώρες — δεν είναι προνόμιο των φτωχών χωρών.

Άσκηση 8

Εκφώνηση. Σημειώστε με κύκλο το Σ (σωστό) ή το Λ (λάθος): 1. Το ακαθάριστο εθνικό προϊόν ισούται με τη συνολική χρηματική αξία των τελικών προϊόντων που παράγονται στην οικονομία σε ορισμένο χρονικό διάστημα, από παραγωγικούς συντελεστές που ανήκουν σε μόνιμους κατοίκους της χώρας, ενώ το εθνικό εισόδημα είναι το σύνολο των αμοιβών των παραγωγικών συντελεστών, δηλαδή των εισοδημάτων που δημιουργούνται από την παραγωγή του προϊόντος. 2. Το εθνικό εισόδημα αποτελείται από το σύνολο των αμοιβών των παραγωγικών συντελεστών που ανήκουν σε μόνιμους κατοίκους της χώρας, άσχετα από τη χώρα στην οποία χρησιμοποιούνται οι συντελεστές. Το εγχώριο εισόδημα αποτελείται από το σύνολο των αμοιβών των παραγωγικών συντελεστών που χρησιμοποιούνται στη χώρα, άσχετα από τη χώρα της μόνιμης κατοικίας των ιδιοκτητών τους. 3. Για να μπορεί να γίνει χρήση της μεθόδου της προστιθέμενης αξίας, θα πρέπει να μπορεί να γίνει διάκριση μεταξύ των πωλήσεων τελικών και ενδιάμεσων προϊόντων. 4. Το φαινόμενο της φτώχειας είναι πολύ σοβαρό και ο ορισμός του είναι δύσκολος και όχι γενικά αποδεκτός. 5. “Δίκαιη” μπορεί να χαρακτηριστεί η διανομή του εισοδήματος, όταν ο καθένας έχει όσο εισόδημα του χρειάζεται.

Σκέψη. Οι προτάσεις 1-3 ελέγχουν ορισμούς. Η 5 ελέγχει αν πείστηκες από τη συζήτηση του βιβλίου για τη «δίκαιη» διανομή.

Ανάλυση.

• 1. Σ — αποδίδονται σωστά και οι δύο ορισμοί: του ακαθάριστου εθνικού προϊόντος και του εθνικού εισοδήματος.
• 2. Σ — η διάκριση εθνικού/εγχώριου εισοδήματος ακολουθεί ακριβώς τη λογική εθνικού/εγχώριου προϊόντος: κριτήριο η μόνιμη κατοικία των ιδιοκτητών έναντι του τόπου χρησιμοποίησης.
• 3. Σ — η μέθοδος στηρίζεται στο να μετράμε από κάθε στάδιο μόνο την αξία που ΠΡΟΣΤΕΘΗΚΕ εκεί, δηλαδή να αφαιρούμε την αξία των ενδιάμεσων προϊόντων που αγοράστηκαν. Χωρίς τη διάκριση τελικών και ενδιάμεσων, θα υπήρχε διπλός υπολογισμός.
• 4. Σ — το βιβλίο τονίζει ρητά ότι η φτώχεια αποτελεί σοβαρό πρόβλημα και ότι είναι δύσκολο να δοθεί ακριβής ορισμός της.
• 5. Λ — το βιβλίο δείχνει ακριβώς ότι δεν υπάρχει γενικά αποδεκτό κριτήριο «δικαιοσύνης». Άλλωστε το «όσο εισόδημα του χρειάζεται» είναι υποκειμενικό: ο καθένας πιστεύει ότι χρειάζεται διαφορετικά.

Απάντηση. 1. Σ 2. Σ 3. Σ 4. Σ 5. Λ

Πρόσεξε:

• Στην πρόταση 5, το βιβλίο παραθέτει και οικονομικό επιχείρημα: αν όλοι είχαν ό,τι «χρειάζονται» ή ίσο εισόδημα, θα υπήρχαν ισχυρά αντικίνητρα για εργασιακή προσπάθεια, για ανάληψη επιχειρηματικών κινδύνων και για άχαρες εργασίες.

Άσκηση 9

Εκφώνηση. Σημειώστε με κύκλο τη σωστή απάντηση: 1. Η διαφορά του εθνικού προϊόντος από το εγχώριο προϊόν είναι ότι: α) Το δεύτερο είναι πάντοτε μικρότερο από το πρώτο. β) Το πρώτο είναι πάντοτε μικρότερο από το δεύτερο. γ) Το δεύτερο παράγεται ολόκληρο στη χώρα, ενώ το πρώτο πωλείται ολόκληρο στη χώρα. δ) Το δεύτερο παράγεται στη χώρα από συντελεστές που ανήκουν σε ντόπιους ή ξένους, ενώ το πρώτο παράγεται μέσα ή έξω από τη χώρα από συντελεστές που ανήκουν σε κατοίκους της. ε) Το εθνικό και το εγχώριο προϊόν δε διαφέρουν μεταξύ τους. — 2. Το εθνικό προϊόν μετρούμενο με τη μέθοδο της προστιθέμενης αξίας ισούται με: α) Το άθροισμα των αμοιβών των παραγωγικών συντελεστών και των πωλήσεων προϊόντων. β) Το άθροισμα όλων των πωλήσεων προϊόντων σε οποιονδήποτε. γ) Το άθροισμα των κερδών των επιχειρήσεων που το παρήγαγαν. δ) Το σύνολο των αμοιβών των παραγωγικών συντελεστών μείον το σύνολο των πωλήσεων προϊόντων. ε) Το άθροισμα των προστιθέμενων αξιών που δημιουργούνται σε κάθε στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας από τους διάφορους κλάδους και τις δραστηριότητες. — 3. Σφάλμα διπλού υπολογισμού του εθνικού προϊόντος διαπράττεται, όταν προστίθενται: α) Η προστιθέμενη αξία του κλάδου παραγωγής σιταριού στην προστιθέμενη αξία του κλάδου παραγωγής ψωμιού. β) Η αξία του συνολικά παραγόμενου σιταριού στην αξία του συνολικά παραγόμενου ψωμιού. γ) Η προστιθέμενη αξία των αλευρόμυλων στην προστιθέμενη αξία των αρτοποιών. δ) Η προστιθέμενη αξία των σιτοπαραγωγών στην προστιθέμενη αξία των αλευρόμυλων. ε) Σε καμιά από τις παραπάνω περιπτώσεις. — 4. “Δίκαιη” διανομή του εισοδήματος σημαίνει: α) Να έχουν όλοι το ίδιο εισόδημα. β) Να κρατάει κανείς ολόκληρο το εισόδημα που κερδίζει από τις δραστηριότητές του και τα περιουσιακά στοιχεία του. γ) Να έχει εξαλειφθεί η απόλυτη φτώχεια αλλά όχι απαραίτητα και η σχετική φτώχεια. δ) Να έχει ο καθένας το εισόδημα που πιστεύει ότι του χρειάζεται. ε) Κανένα από τα παραπάνω.

Σκέψη. Στην 3, το κλειδί είναι ότι οι ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΕΣ αξίες προστίθενται ελεύθερα χωρίς διπλομέτρηση — διπλομέτρηση προκύπτει μόνο αν προστεθούν ΣΥΝΟΛΙΚΕΣ αξίες.

Ανάλυση.

• 1. δ — αποδίδει ακριβώς τα δύο κριτήρια. Τα (α) και (β) είναι λάθος γιατί κανένα δεν είναι «πάντοτε» μεγαλύτερο, το (γ) μπερδεύει την παραγωγή με την πώληση και το (ε) αρνείται τη διαφορά.
• 2. ε — είναι ακριβώς ο ορισμός της μεθόδου: άθροισμα των προστιθέμενων αξιών όλων των σταδίων.
• 3. β — το σιτάρι είναι ΕΝΔΙΑΜΕΣΟ προϊόν για την παραγωγή ψωμιού: η αξία του περιλαμβάνεται ήδη στην αξία του ψωμιού. Αν προσθέσουμε τη ΣΥΝΟΛΙΚΗ αξία και των δύο, μετράμε το σιτάρι δύο φορές. Αντίθετα, τα (α), (γ), (δ) προσθέτουν ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΕΣ αξίες, που είναι ακριβώς ο σωστός τρόπος και δεν προκαλούν διπλομέτρηση.
• 4. ε — κανένα από τα παραπάνω. Το βιβλίο δείχνει ότι δεν υπάρχει γενικά αποδεκτό κριτήριο: η ίση διανομή (α) δύσκολα υποστηρίζεται ως δίκαιη και δημιουργεί αντικίνητρα, το (δ) είναι υποκειμενικό, ενώ τα (β) και (γ) αποτελούν απλώς μία μεταξύ πολλών απόψεων.

Απάντηση. 1. δ 2. ε 3. β 4. ε

Πρόσεξε:

• Η ερώτηση 3 είναι η δυσκολότερη του κεφαλαίου. Κράτα τον κανόνα: ΠΡΟΣΤΙΘΕΜΕΝΕΣ αξίες προστίθενται ελεύθερα· ΣΥΝΟΛΙΚΕΣ αξίες διαδοχικών σταδίων ΔΕΝ προστίθενται ποτέ.