Λύσεις Κεφ.1 Βασικές οικονομικές έννοιες – ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Απαντήσεις στις ερωτήσεις και ασκήσεις του σχολικού βιβλίου.

Άσκηση 1

Εκφώνηση. Τι ακριβώς εννοείται με τον όρο «ανάγκη»; Ποιες κατηγορίες αναγκών υπάρχουν; Ποιες είναι οι κύριες ιδιότητες των αναγκών;

Σκέψη. Η ερώτηση έχει τρία σκέλη: ορισμός, διακρίσεις, ιδιότητες. Απαντάμε και στα τρία με τη σειρά.

Ανάλυση.

• Ορισμός της οικονομικής ανάγκης.
• Οι τρεις διακρίσεις.
• Οι τρεις ιδιότητες.

Ενδεικτική απάντηση. Οικονομική ανάγκη είναι το δυσάρεστο συναίσθημα που προκαλείται από την έλλειψη συγκεκριμένου υλικού ή άυλου αγαθού· ικανοποιείται όταν το αγαθό αποκτηθεί, οπότε το δυσάρεστο συναίσθημα μετατρέπεται σε ευχαρίστηση. Οι οικονομικές ανάγκες διακρίνονται σε: α) βιοτικές ή φυσικές (η ικανοποίησή τους είναι απαραίτητη για την επιβίωση) και κοινωνικές (δημιουργούνται από το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ζούμε), β) ατομικές και συλλογικές, γ) καταναλωτικές και ανάγκες παραγωγής. Οι κύριες ιδιότητές τους είναι τρεις: ο προσωρινός κορεσμός (η ικανοποίησή τους δεν τις κάνει να εκλείψουν τελείως αλλά προσωρινά, και μετά επανεμφανίζονται), η διαφοροποίηση (αλλάζουν καθώς εξελίσσονται τα μέσα με τα οποία ικανοποιούνται) και ο πολλαπλασιασμός (διαρκώς αυξάνονται, με τη βελτίωση της τεχνολογίας, τη διαφήμιση, τη μίμηση και τη συνήθεια).

Πρόσεξε:

• Το βιβλίο ξεχωρίζει τις οικονομικές ανάγκες από τις συναισθηματικές (π.χ. να μας αγαπούν, να μας εκτιμούν): μόνο οι πρώτες ικανοποιούνται με προϊόντα που δημιουργούνται μέσω οικονομικών διαδικασιών.
• Ο κορεσμός είναι προσωρινός, όχι οριστικός — είναι από τα συχνότερα λάθη.

Άσκηση 2

Εκφώνηση. Τι εννοείται με τον όρο «αγαθό»; Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται τα αγαθά;

Σκέψη. Ζητείται η έννοια και οι τέσσερις διακρίσεις, με το κριτήριο της καθεμιάς.

Ανάλυση.

• Το αγαθό ως μέσο ικανοποίησης των αναγκών.
• Οι τέσσερις διακρίσεις.

Ενδεικτική απάντηση. Αγαθό είναι το υλικό ή άυλο μέσο με το οποίο ικανοποιείται μια οικονομική ανάγκη. Τα αγαθά διακρίνονται σε: α) οικονομικά και ελεύθερα — τα ελεύθερα, που είναι πολύ λίγα, μας τα παρέχει η φύση και οι ποσότητές τους είναι μεγαλύτερες από εκείνες που χρειαζόμαστε (ατμοσφαιρικός αέρας, νερό μιας πηγής, φως του ήλιου), ενώ τα οικονομικά παράγονται από τον άνθρωπο και οι ποσότητές τους είναι μικρότερες από τις αναγκαίες, επειδή οι παραγωγικοί συντελεστές είναι περιορισμένοι· β) υλικά και άυλα — τα υλικά έχουν υλική υπόσταση (βιβλία, ρούχα, κτίρια), ενώ τα άυλα, που ονομάζονται και υπηρεσίες, δεν έχουν (μεταφορές, υπηρεσίες ιατρών, εκπαίδευση, ψυχαγωγία)· γ) καταναλωτικά και κεφαλαιουχικά — τα καταναλωτικά ικανοποιούν άμεσα τις ανάγκες μας (ψωμί, ρούχα), ενώ τα κεφαλαιουχικά δεν τις ικανοποιούν άμεσα, αλλά χρησιμοποιούνται για την παραγωγή άλλων αγαθών (μηχανήματα, εργαλεία)· δ) καταναλωτά και διαρκή — τα καταναλωτά ή αναλώσιμα μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο μία φορά (είδη διατροφής, καύσιμα, τσιγάρα), ενώ τα διαρκή ικανοποιούν τις ανάγκες μας για ορισμένο χρονικό διάστημα (κατοικίες, έπιπλα, αυτοκίνητα).

Πρόσεξε:

• Μην μπερδεύεις τα «καταναλωτικά» με τα «καταναλωτά»: είναι διαφορετικές διακρίσεις, με διαφορετικό κριτήριο. Το ζεύγος του «καταναλωτικά» είναι «κεφαλαιουχικά», ενώ του «καταναλωτά» είναι «διαρκή».

Άσκηση 3

Εκφώνηση. Να κατατάξετε τα πιο κάτω αγαθά σε όλες τις δυνατές κατηγορίες: Κατοικία - πουκάμισο - τρακτέρ - θρανία σχολείου - χαρτοπετσέτα - κρασί - θεατρική παράσταση - λεωφορείο - μάθημα αγγλικών - ψάρια στο ιχθυοπωλείο - εξέταση ασθενούς - ψάρια στη θάλασσα - σάντουιτς.

Σκέψη. Κάθε αγαθό κατατάσσεται ταυτόχρονα και στις τέσσερις διακρίσεις. Ξεκινάμε πάντα από το «οικονομικό ή ελεύθερο»: αν είναι ελεύθερο, οι υπόλοιπες διακρίσεις δεν έχουν νόημα.

Ανάλυση.

• Ελεύθερο είναι μόνο ό,τι μας δίνει η φύση σε ποσότητα μεγαλύτερη από όση χρειαζόμαστε: τα ψάρια στη θάλασσα. Όλα τα υπόλοιπα είναι οικονομικά.
• Άυλα (υπηρεσίες): θεατρική παράσταση, μάθημα αγγλικών, εξέταση ασθενούς. Τα υπόλοιπα είναι υλικά.
• Κεφαλαιουχικά (χρησιμεύουν στην παραγωγή άλλων αγαθών): τρακτέρ, θρανία σχολείου, λεωφορείο. Τα υπόλοιπα είναι καταναλωτικά.
• Καταναλωτά (μίας χρήσης): χαρτοπετσέτα, κρασί, σάντουιτς, ψάρια στο ιχθυοπωλείο, καθώς και οι τρεις υπηρεσίες. Διαρκή: κατοικία, πουκάμισο, τρακτέρ, θρανία σχολείου, λεωφορείο.

Απάντηση. Κατοικία: οικονομικό, υλικό, καταναλωτικό, διαρκές. Πουκάμισο: οικονομικό, υλικό, καταναλωτικό, διαρκές. Τρακτέρ: οικονομικό, υλικό, κεφαλαιουχικό, διαρκές. Θρανία σχολείου: οικονομικό, υλικό, κεφαλαιουχικό, διαρκές. Χαρτοπετσέτα: οικονομικό, υλικό, καταναλωτικό, καταναλωτό. Κρασί: οικονομικό, υλικό, καταναλωτικό, καταναλωτό. Θεατρική παράσταση: οικονομικό, άυλο (υπηρεσία), καταναλωτικό, καταναλωτό. Λεωφορείο: οικονομικό, υλικό, κεφαλαιουχικό, διαρκές. Μάθημα αγγλικών: οικονομικό, άυλο (υπηρεσία), καταναλωτικό, καταναλωτό. Ψάρια στο ιχθυοπωλείο: οικονομικό, υλικό, καταναλωτικό, καταναλωτό. Εξέταση ασθενούς: οικονομικό, άυλο (υπηρεσία), καταναλωτικό, καταναλωτό. Ψάρια στη θάλασσα: ελεύθερο αγαθό. Σάντουιτς: οικονομικό, υλικό, καταναλωτικό, καταναλωτό.

Πρόσεξε:

• Το ζεύγος «ψάρια στη θάλασσα» / «ψάρια στο ιχθυοπωλείο» δεν μπήκε τυχαία: το ίδιο φυσικό αντικείμενο είναι ελεύθερο αγαθό όσο βρίσκεται στη φύση, αλλά γίνεται οικονομικό μόλις χρειαστεί εργασία για να φτάσει στην αγορά.
• Το λεωφορείο είναι κεφαλαιουχικό, επειδή χρησιμοποιείται για την παραγωγή της υπηρεσίας μεταφοράς — δεν ικανοποιεί άμεσα κάποια ανάγκη.
• Οι υπηρεσίες είναι πάντοτε καταναλωτά αγαθά: «αναλώνονται» τη στιγμή που παρέχονται.

Άσκηση 4

Εκφώνηση. Τι είναι οι «παραγωγικοί συντελεστές». Ποιος είναι ο ρόλος τους στην οικονομία;

Σκέψη. Δύο σκέλη: ορισμός και ρόλος.

Ανάλυση.

• Ορισμός των παραγωγικών συντελεστών.
• Ο ρόλος τους: χωρίς αυτούς δεν υπάρχουν οικονομικά αγαθά.

Ενδεικτική απάντηση. Παραγωγικοί συντελεστές είναι τα παραγωγικά μέσα — η εργασία, η γη (ή έδαφος ή φυσικοί πόροι), το κεφάλαιο και η επιχειρηματικότητα — που είναι απαραίτητα για την παραγωγή των αγαθών και των υπηρεσιών. Ο ρόλος τους είναι θεμελιώδης: αποτελούν τα βασικά στοιχεία της παραγωγικής διαδικασίας για τη δημιουργία όλων των αγαθών και των υπηρεσιών και, χωρίς αυτούς, δεν μπορούν να υπάρξουν οικονομικά αγαθά. Επειδή μάλιστα οι παραγωγικοί συντελεστές είναι περιορισμένοι, οι ποσότητες των οικονομικών αγαθών είναι μικρότερες από εκείνες που θα χρειάζονταν για να ικανοποιηθούν πλήρως οι αντίστοιχες ανάγκες.

Πρόσεξε:

• Οι περισσότεροι οικονομολόγοι θεωρούν ως παραγωγικούς συντελεστές την εργασία, τη γη και το κεφάλαιο· ορισμένοι χαρακτηρίζουν ως χωριστό συντελεστή και την επιχειρηματικότητα.

Άσκηση 5

Εκφώνηση. Πόσοι και ποιοι παραγωγικοί συντελεστές υπάρχουν; Πώς ονομάζεται η αμοιβή κάθε παραγωγικού συντελεστή;

Σκέψη. Απαρίθμηση και αντιστοίχιση συντελεστή–αμοιβής.

Ανάλυση.

• Τέσσερις συντελεστές.
• Η αμοιβή του καθενός.

Ενδεικτική απάντηση. Οι παραγωγικοί συντελεστές είναι τέσσερις: η εργασία, η γη (ή έδαφος ή φυσικοί πόροι), το κεφάλαιο και η επιχειρηματικότητα. Οι αμοιβές τους είναι αντίστοιχα: για την εργασία ο μισθός (η αμοιβή της μπορεί να πάρει και άλλες μορφές: ημερομίσθιο, ποσοστό επί των πωλήσεων, ποσό κατ’ αποκοπή), για τη γη η πρόσοδος (που συχνά λέγεται και έγγειος πρόσοδος), για το κεφάλαιο ο τόκος, και για την επιχειρηματικότητα το κέρδος.

Πρόσεξε:

• Όταν η αμοιβή του κεφαλαίου εκφράζεται ως ποσοστό επί τοις εκατό ανά χρονική μονάδα, ονομάζεται επιτόκιο. Ο τόκος και το επιτόκιο δεν ταυτίζονται.

Άσκηση 6

Εκφώνηση. Γιατί δεν παράγει ο καθένας μόνος του τα αγαθά και τις υπηρεσίες που χρειάζεται, αλλά γίνεται εξειδίκευση και καταμερισμός των έργων στην οικονομία;

Σκέψη. Η απάντηση είναι τα τέσσερα πλεονεκτήματα του καταμερισμού των έργων.

Ανάλυση.

• Το συνολικό αποτέλεσμα: μεγάλη αύξηση του παραγόμενου προϊόντος.
• Τα τέσσερα πλεονεκτήματα.

Ενδεικτική απάντηση. Επειδή η εξειδίκευση και ο καταμερισμός των έργων έχουν ως αποτέλεσμα τη μεγάλη αύξηση του παραγόμενου προϊόντος. Τα βασικά πλεονεκτήματα είναι τέσσερα: α) γίνεται καλύτερη χρησιμοποίηση των ιδιαίτερων φυσικών ικανοτήτων κάθε ατόμου, αφού ο καθένας έχει έμφυτες κλίσεις και φυσικές δεξιότητες και με την εξειδίκευση του δίνεται η ευκαιρία να τις αξιοποιήσει· β) επιτυγχάνεται η ανάπτυξη επίκτητων ικανοτήτων, αφού με τη συνεχή απασχόληση σε ένα είδος εργασίας ειδικεύεται κανείς σε αυτήν· γ) γίνεται δυνατή η βελτίωση των τεχνικών μεθόδων παραγωγής και η επινόηση και καλύτερη χρήση εργαλείων και μηχανημάτων, γιατί όποιος ασχολείται συνεχώς με την παραγωγή ενός αγαθού έχει την πείρα αλλά και το κίνητρο να τη βελτιώσει· δ) αποφεύγεται το χάσιμο χρόνου που συνεπάγεται η συχνή αλλαγή από ένα είδος εργασίας σε άλλο.

Πρόσεξε:

• Υποτυπώδης εξειδίκευση και καταμερισμός υπήρχαν ακόμα και σε πρωτόγονες κοινωνίες (κάποιοι γίνονταν κυνηγοί, άλλοι αγρότες, άλλοι ιερείς)· αυτό που άλλαξε στην εποχή μας είναι η έκτασή τους.

Άσκηση 7

Εκφώνηση. Τι ακριβώς εννοείται με τον όρο «οικονομικό κύκλωμα»; Ποιες απλοποιητικές υποθέσεις γίνονται, προκειμένου να σχεδιαστεί το σχετικό διάγραμμα; Τι δείχνει αυτό;

Σκέψη. Τρία σκέλη: έννοια, απλοποιητικές υποθέσεις, τι δείχνει το διάγραμμα.

Ανάλυση.

• Η οικονομία λειτουργεί σαν κύκλωμα.
• Οι έξι απλοποιητικές υποθέσεις.
• Τι απεικονίζει το διάγραμμα.

Ενδεικτική απάντηση. Η οικονομία λειτουργεί σαν ένα κύκλωμα, το οποίο ονομάζεται οικονομικό κύκλωμα. Επειδή στην οικονομία δημιουργείται ένα πολύπλοκο πλέγμα σχέσεων και δράσεων, για να το παρουσιάσουμε με ένα απλό διάγραμμα είμαστε υποχρεωμένοι να κάνουμε ορισμένες απλοποιήσεις της πραγματικότητας: α) υποθέτουμε ότι υπάρχουν μόνο δύο τομείς στην οικονομία, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις (δεν υπάρχει δημόσιος τομέας ή, αν υπάρχει, δεν παίζει κανένα οικονομικό ρόλο)· β) στα νοικοκυριά ανήκουν οι παραγωγικοί συντελεστές, οι οποίοι όμως χρησιμοποιούνται μόνο από τις επιχειρήσεις· γ) οι επιχειρήσεις παράγουν όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες που χρειάζονται τα νοικοκυριά· δ) όλες οι συναλλαγές γίνονται μεταξύ των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων· ε) τα νοικοκυριά δαπανούν σε καταναλωτικά είδη όλο το εισόδημά τους, δηλαδή δεν αποταμιεύουν τίποτα· στ) τα αγαθά και οι υπηρεσίες έχουν τιμές, δηλαδή δεν είναι δωρεάν. Το διάγραμμα αποτελεί απλοποιημένη απεικόνιση των πραγματικών και των χρηματικών ροών που έχουν σχέση με την παραγωγή και την κατανάλωση: οι επιχειρήσεις ζητούν παραγωγικούς συντελεστές και προσφέρουν αγαθά και υπηρεσίες, ενώ τα νοικοκυριά ζητούν αγαθά και υπηρεσίες και προσφέρουν παραγωγικούς συντελεστές.

Πρόσεξε:

• Ως νοικοκυριό θεωρούμε την οικογένεια, αλλά και ένας εργένης που ζει μόνος του αποτελεί νοικοκυριό.
• Η υπόθεση ότι τα νοικοκυριά δεν αποταμιεύουν είναι αυτή που κάνει το κύκλωμα «κλειστό»: ό,τι εισπράττουν, το ξοδεύουν.

Άσκηση 8

Εκφώνηση. Γιατί υπάρχουν δύο ροές, μια πραγματική και μια χρηματική, στο οικονομικό κύκλωμα;

Σκέψη. Σε κάθε συναλλαγή κινούνται ταυτόχρονα δύο διαφορετικά πράγματα, σε αντίθετες κατευθύνσεις.

Ανάλυση.

• Η εσωτερική ροή είναι πραγματική: φυσικές ποσότητες.
• Η εξωτερική ροή είναι χρηματική: αξίες σε χρήμα.
• Η χρηματική ροή αποτιμά την πραγματική.

Ενδεικτική απάντηση. Επειδή σε κάθε συναλλαγή κινούνται ταυτόχρονα δύο διαφορετικά πράγματα, σε αντίθετες κατευθύνσεις. Η εσωτερική κυκλική ροή μπορεί να θεωρηθεί ως πραγματική ροή, γιατί αναφέρεται σε φυσικές ποσότητες αγαθών, υπηρεσιών και παραγωγικών συντελεστών. Η εξωτερική, αντίθετη ροή αντιπροσωπεύει τη χρηματική ροή, δηλαδή τη χρηματική αξία των παραγωγικών συντελεστών και των αγαθών και υπηρεσιών (χρηματικό εισόδημα των νοικοκυριών, καταναλωτικές δαπάνες, επιχειρηματικές δαπάνες, έσοδα των επιχειρήσεων). Έτσι, η χρηματική ροή εκφράζει την αξία σε χρήμα της πραγματικής ροής.

Πρόσεξε:

• Σε μια οικονομία που δε θα έκανε χρήση χρήματος και τα αγαθά θα ανταλλάσσονταν άμεσα με άλλα αγαθά, θα ίσχυε μόνο η πραγματική ροή.

Άσκηση 9

Εκφώνηση. Σημειώστε με κύκλο το Σ (σωστό) ή το Λ (λάθος): 1. Η ανάγκη για διατροφή είναι βιοτική ανάγκη, ενώ η ανάγκη για ακριβά ρούχα είναι κοινωνική ανάγκη. 2. Η εργασία είναι βασικός συντελεστής, ενώ το κεφάλαιο έχει παραχθεί με τη χρησιμοποίηση εργασίας και φυσικών πόρων. 3. Όλοι οι ενήλικοι σε μια κοινωνία αποτελούν το εργατικό δυναμικό της. 4. Ένα από τα μειονεκτήματα της εξειδίκευσης και του καταμερισμού των έργων είναι ότι δεν δίνει στα άτομα την ευκαιρία να χρησιμοποιούνται έτσι, ώστε να αποδίδουν καλύτερα. 5. Ένα από τα πλεονεκτήματα του καταμερισμού των έργων είναι ότι συμβάλλει στη βελτίωση των τεχνικών μεθόδων παραγωγής και την επινόηση και καλύτερη χρήση εργαλείων, μηχανημάτων, συσκευών κ.ά. 6. Η χρηματική ροή του οικονομικού κυκλώματος εκφράζει την αξία σε χρήμα της πραγματικής ροής του.

Σκέψη. Σε κάθε πρόταση εντοπίζουμε τον ορισμό του βιβλίου που ελέγχεται και τον συγκρίνουμε λέξη προς λέξη.

Ανάλυση.

• 1. Σ — η διατροφή είναι απαραίτητη για την επιβίωση, άρα βιοτική· τα ακριβά ρούχα τα επιβάλλει έμμεσα το κοινωνικό περιβάλλον, άρα κοινωνική.
• 2. Σ — το βιβλίο αναφέρει ρητά ότι η εργασία θεωρείται βασικός συντελεστής και ότι το υλικό κεφάλαιο είναι συντελεστής που έχει παραχθεί από την εργασία και τους φυσικούς πόρους.
• 3. Λ — το εργατικό δυναμικό αποτελείται από όσους θέλουν ΚΑΙ μπορούν να καταβάλουν προσπάθειες για την παραγωγή, όχι από όλους τους ενήλικους.
• 4. Λ — συμβαίνει το αντίθετο: η καλύτερη χρησιμοποίηση των φυσικών ικανοτήτων κάθε ατόμου είναι το πρώτο ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ του καταμερισμού των έργων.
• 5. Σ — είναι το τρίτο πλεονέκτημα του καταμερισμού των έργων.
• 6. Σ — η εξωτερική (χρηματική) ροή αποτιμά σε χρήμα την εσωτερική (πραγματική) ροή.

Απάντηση. 1. Σ 2. Σ 3. Λ 4. Λ 5. Σ 6. Σ

Πρόσεξε:

• Στην πρόταση 3 η παγίδα είναι η λέξη «όλοι»: εκτός εργατικού δυναμικού μένουν όσοι δεν μπορούν ή δεν θέλουν να εργαστούν.
• Οι προτάσεις 4 και 5 μοιάζουν πολύ, αλλά η 4 λέει «μειονεκτήματα» και η 5 «πλεονεκτήματα». Διάβασέ τες προσεκτικά μέχρι το τέλος.

Άσκηση 10

Εκφώνηση. Σημειώστε με κύκλο τη σωστή απάντηση: 1. Στις ιδιότητες των αναγκών περιλαμβάνεται: α) Το ότι αυξάνονται συνεχώς. β) Το ότι η ικανοποίηση μιας ανάγκης συχνά δημιουργεί άλλες ανάγκες. γ) Το ότι ικανοποιούνται μόνο προσωρινά, χωρίς να εξαφανίζονται τελείως. δ) Το ότι προκαλούνται και από διαφήμιση, μίμηση και συνήθειες. ε) Όλα τα παραπάνω. — 2. Μια από τις ακόλουθες διακρίσεις των αγαθών δεν είναι σωστή: α) Διαρκή - καταναλωτικά. β) Κεφαλαιουχικά - καταναλωτικά. γ) Υλικά - άυλα. δ) Ελεύθερα - οικονομικά. — 3. Ένα από τα παρακάτω δε θεωρείται παραγωγικός συντελεστής: α) Η γη ή έδαφος ή φυσικοί πόροι. β) Τα χρήματα. γ) Η επιχειρηματικότητα. δ) Η εργασία. ε) Το υλικό κεφάλαιο. — 4. Ποιο από τα παρακάτω χρηματικά μεγέθη δεν εμφανίζεται στη χρηματική ροή του οικονομικού κυκλώματος; α) Οι καταναλωτικές δαπάνες των νοικοκυριών. β) Το χρηματικό εισόδημα των νοικοκυριών. γ) Τα κρατικά έσοδα. δ) Τα έσοδα των επιχειρήσεων. ε) Οι δαπάνες των επιχειρήσεων.

Σκέψη. Στις ερωτήσεις τύπου «ποιο ΔΕΝ», βρίσκουμε πρώτα ποια είναι σωστά και μένει το ζητούμενο.

Ανάλυση.

• 1. ε — και οι τέσσερις προτάσεις περιγράφουν ιδιότητες των αναγκών: (α) και (β) τον πολλαπλασιασμό, (γ) τον προσωρινό κορεσμό, (δ) τις αιτίες του πολλαπλασιασμού.
• 2. α — το ζεύγος «διαρκή - καταναλωτικά» μπλέκει δύο διαφορετικά κριτήρια. Τα σωστά ζεύγη είναι «καταναλωτά - διαρκή» και «καταναλωτικά - κεφαλαιουχικά». Τα (β), (γ), (δ) είναι σωστές διακρίσεις του βιβλίου.
• 3. β — παραγωγικός συντελεστής είναι το ΥΛΙΚΟ κεφάλαιο (μηχανήματα, κτίρια, αποθέματα), όχι τα χρήματα. Τα (α), (γ), (δ), (ε) είναι όλα συντελεστές.
• 4. γ — στο απλό οικονομικό κύκλωμα δεν υπάρχει δημόσιος τομέας, άρα δεν εμφανίζονται κρατικά έσοδα. Τα (α), (β), (δ), (ε) ανήκουν όλα στη χρηματική ροή.

Απάντηση. 1. ε 2. α 3. β 4. γ

Πρόσεξε:

• Στην ερώτηση 3, τα χρήματα από μόνα τους δεν παράγουν τίποτε: χρησιμεύουν για να αγοραστούν συντελεστές. Συντελεστής είναι το υλικό κεφάλαιο.
• Στην ερώτηση 4, το κλειδί είναι η πρώτη απλοποιητική υπόθεση του κυκλώματος: δεν υπάρχει δημόσιος τομέας.