Λύσεις Κεφ.2 Το οικονομικό πρόβλημα – ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Απαντήσεις στις ερωτήσεις και ασκήσεις του σχολικού βιβλίου.

Άσκηση 1

Εκφώνηση. Τι σημαίνει στενότητα αγαθών και υπηρεσιών και πού οφείλεται;

Σκέψη. Ορισμός και αιτία. Η αιτία βρίσκεται ένα βήμα πιο πίσω: στους συντελεστές.

Ανάλυση.

• Ορισμός της στενότητας.
• Η αιτία: στενότητα των παραγωγικών συντελεστών.

Ενδεικτική απάντηση. Στενότητα αγαθών και υπηρεσιών είναι η ανεπάρκειά τους για την ικανοποίηση όλων των αναγκών μας (στενότητα = ανεπάρκεια). Οφείλεται στο ότι τα αγαθά και οι υπηρεσίες πρέπει να παραχθούν, και για την παραγωγή τους χρειάζονται παραγωγικοί συντελεστές — εργασία, πρώτες ύλες, γη, κτίρια, μηχανήματα, εργαλεία — που οι διάφορες κοινωνίες διαθέτουν σε περιορισμένες ποσότητες. Πίσω, επομένως, από το πρόβλημα της στενότητας των αγαθών και των υπηρεσιών βρίσκεται το πρόβλημα της στενότητας των παραγωγικών συντελεστών.

Πρόσεξε:

• Η στενότητα δεν σημαίνει «έλλειψη χρημάτων»: ακόμα και με άφθονο χρήμα, οι συντελεστές θα παρέμεναν περιορισμένοι.

Άσκηση 2

Εκφώνηση. Πώς επιτυγχάνει διαχρονικά μια οικονομία την ανάπτυξή της;

Σκέψη. Ζητούνται οι τρόποι με τους οποίους αυξάνεται η συνολική παραγωγική δυνατότητα.

Ανάλυση.

• Αύξηση των ποσοτήτων των συντελεστών.
• Πρόοδος της τεχνολογίας.
• Ο ορισμός της οικονομικής ανάπτυξης.

Ενδεικτική απάντηση. Με το πέρασμα του χρόνου αυξάνονται οι ποσότητες ορισμένων τουλάχιστον παραγωγικών συντελεστών: με την αύξηση του πληθυσμού αυξάνεται ο αριθμός εκείνων που μπορούν να εργάζονται, δηλαδή το εργατικό δυναμικό· αυξάνονται επίσης τα κτίρια, τα μηχανήματα, τα αυτοκίνητα και τα άλλα στοιχεία υλικού κεφαλαίου. Επιπλέον, η πρόοδος της τεχνολογίας και οι επιστημονικές εξελίξεις επιτρέπουν την καλύτερη αξιοποίηση ορισμένων πρώτων υλών, την ανακάλυψη νέων κοιτασμάτων ορυκτών ή την καλύτερη αξιοποίηση γνωστών κοιτασμάτων που προηγουμένως ήταν αδύνατη ή ασύμφορη, καθώς και την καλύτερη οργάνωση της παραγωγής. Όλα αυτά αυξάνουν τη δυνατότητα της κοινωνίας να ικανοποιεί τις ανάγκες των μελών της, οπότε αμβλύνεται το οικονομικό πρόβλημα. Τη διαδικασία αύξησης της συνολικής παραγωγικής δυνατότητας μιας οικονομίας την ονομάζουμε οικονομική ανάπτυξη.

Πρόσεξε:

• Η ανάπτυξη αμβλύνει το οικονομικό πρόβλημα, αλλά δεν το λύνει οριστικά: στο μεταξύ αυξάνονται και οι ανάγκες μας, καθώς ζητάμε συνεχώς καλύτερο βιοτικό επίπεδο.

Άσκηση 3

Εκφώνηση. Διατυπώστε το κύριο οικονομικό πρόβλημα. Τι το προκαλεί;

Σκέψη. Διατύπωση και αιτία.

Ανάλυση.

• Η διατύπωση του θεμελιώδους προβλήματος.
• Η αιτία: η στενότητα.

Ενδεικτική απάντηση. Το θεμελιώδες πρόβλημα για μια οικονομία είναι πώς να κατανέμονται οι ανεπαρκείς ποσότητες των παραγωγικών συντελεστών της στην παραγωγή των διαφόρων αγαθών και υπηρεσιών, ώστε να παράγονται όσο γίνεται μεγαλύτερες ποσότητες από τα αγαθά και τις υπηρεσίες που θέλει περισσότερο η κοινωνία. Το προκαλεί το πρόβλημα της στενότητας ή ανεπάρκειας των αγαθών, των υπηρεσιών και των παραγωγικών συντελεστών: λόγω της στενότητας των συντελεστών, η κοινωνία δεν έχει τη δυνατότητα να ικανοποιήσει όλες τις ανάγκες μας και γι’ αυτό γίνεται επιλογή των αναγκών που θα ικανοποιηθούν. Το πρόβλημα αυτό βρίσκεται στη βάση όλης της οικονομικής δραστηριότητας.

Πρόσεξε:

• Η ύπαρξη του οικονομικού προβλήματος είναι και ο λόγος ύπαρξης της Οικονομικής Επιστήμης.

Άσκηση 4

Εκφώνηση. Δώστε τον ορισμό της οικονομικής επιστήμης.

Σκέψη. Ζητείται ο ορισμός του βιβλίου, με τα τρία του στοιχεία.

Ανάλυση.

• Είναι κοινωνική επιστήμη.
• Ασχολείται με τη χρησιμοποίηση των ανεπαρκών πόρων για παραγωγή.
• Και με τη διανομή.

Ενδεικτική απάντηση. Οικονομική Επιστήμη είναι η κοινωνική επιστήμη που ασχολείται κυρίως με τα προβλήματα της χρησιμοποίησης των ανεπαρκών παραγωγικών πόρων μιας κοινωνίας για την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών και της διανομής τους στα άτομα και τις κοινωνικές ομάδες.

Πρόσεξε:

• Ο ορισμός έχει τρία στοιχεία: (α) είναι κοινωνική επιστήμη, (β) αφορά τη χρησιμοποίηση ανεπαρκών πόρων για παραγωγή, (γ) αφορά και τη διανομή. Δεν αναφέρεται πουθενά στον «τρόπο δημιουργίας κερδών».

Άσκηση 5

Εκφώνηση. Απαριθμήστε τα επιμέρους οικονομικά προβλήματα.

Σκέψη. Πέντε ερωτήματα.

Ανάλυση.

• Τι · Πώς · Για ποιον · Πότε · Πού.

Ενδεικτική απάντηση. Τα κύρια επιμέρους οικονομικά προβλήματα είναι πέντε: α) Τι προϊόν και σε ποιες ποσότητες θα παράγεται· β) Πώς θα παράγεται, δηλαδή με ποιον συνδυασμό παραγωγικών συντελεστών· γ) Για ποιον θα παράγεται, δηλαδή πώς θα μοιράζεται το προϊόν της οικονομίας· δ) Πότε θα παράγεται, δηλαδή τι μέρος των πόρων θα χρησιμοποιείται για τωρινές και τι για μελλοντικές ανάγκες· ε) Πού θα παράγεται, δηλαδή πού θα εγκαθίστανται οι παραγωγικές μονάδες.

Πρόσεξε:

• Το «πού θα βρίσκονται τα χρηματικά κεφάλαια για την παραγωγή» ΔΕΝ είναι ένα από τα επιμέρους οικονομικά προβλήματα — είναι συχνή παγίδα.

Άσκηση 6

Εκφώνηση. Πώς θα χαρακτηρίζατε μια κοινωνία που σπαταλά τους πόρους που διαθέτει; Τι επιπτώσεις μπορεί να έχει η συμπεριφορά της αυτή για τις επόμενες γενιές;

Σκέψη. Η ερώτηση συνδέει το πρόβλημα «Πότε θα παράγεται» με την καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων.

Ανάλυση.

• Η σπατάλη σημαίνει λειτουργία αριστερά της καμπύλης.
• Οι επιπτώσεις για τις επόμενες γενιές.

Ενδεικτική απάντηση. Μια κοινωνία που σπαταλά τους πόρους της λειτουργεί αναποτελεσματικά: δεν αξιοποιεί πλήρως τους παραγωγικούς της συντελεστές, οπότε παράγει έναν συνδυασμό ποσοτήτων που αντιστοιχεί σε σημείο αριστερά της καμπύλης παραγωγικών δυνατοτήτων. Θα μπορούσε δηλαδή, με τους ίδιους πόρους, να παράγει περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες και να ικανοποιεί καλύτερα τις ανάγκες των μελών της. Για τις επόμενες γενιές οι επιπτώσεις είναι σοβαρές: όσο περισσότερους πόρους σπαταλά η κοινωνία σήμερα —ιδίως μη ανανεώσιμους φυσικούς πόρους, όπως τα ορυκτά— τόσο λιγότεροι μένουν για το μέλλον. Αντίθετα, οι κοινωνίες που ενδιαφέρονται για τις επόμενες γενιές χρησιμοποιούν τους φυσικούς πόρους με μεγαλύτερη προσοχή και οικονομία, αποταμιεύουν υψηλό ποσοστό του εισοδήματός τους για να χρηματοδοτούν την κατασκευή υλικού κεφαλαίου που θα αυξήσει τη μελλοντική παραγωγική ικανότητα, και επενδύουν στην εκπαίδευση των νέων. Δέχονται δηλαδή να ικανοποιούν τις τωρινές τους ανάγκες σε μικρότερο βαθμό απ’ ό,τι θα μπορούσαν, ώστε να μπορέσουν και οι επόμενες γενιές να ικανοποιήσουν τις δικές τους.

Πρόσεξε:

• Η ερώτηση αφορά το επιμέρους πρόβλημα «Πότε θα παράγεται»: πρόκειται για επιλογή ανάμεσα σε τωρινές και μελλοντικές ανάγκες.

Άσκηση 7

Εκφώνηση. Ένας δρόμος μπορεί να γίνει με απλά εργαλεία και πολλά εργατικά χέρια ή με σύγχρονα σκαπτικά και άλλα μηχανήματα και λίγα εργατικά χέρια. Ποιος τρόπος είναι περισσότερο κατάλληλος για τη Βρετανία και ποιος για την Ινδία; Γιατί;

Σκέψη. Πρόκειται για το πρόβλημα «Πώς θα παράγεται». Η απάντηση κρίνεται από το ποιος συντελεστής είναι άφθονος και ποιος σπάνιος σε κάθε χώρα.

Ανάλυση.

• Στην Ινδία η εργασία είναι άφθονη και το κεφάλαιο σχετικά σπάνιο.
• Στη Βρετανία συμβαίνει το αντίστροφο.
• Κάθε χώρα αξιοποιεί τον συντελεστή που διαθέτει σε αφθονία.

Ενδεικτική απάντηση. Για την Ινδία είναι περισσότερο κατάλληλος ο τρόπος με τα απλά εργαλεία και τα πολλά εργατικά χέρια, ενώ για τη Βρετανία ο τρόπος με τα σύγχρονα μηχανήματα και τα λίγα εργατικά χέρια. Ο λόγος είναι ότι ένα προϊόν μπορεί να παραχθεί με διάφορους συνδυασμούς παραγωγικών συντελεστών, και κάθε κοινωνία επιλέγει τον συνδυασμό που αξιοποιεί καλύτερα τους συντελεστές που διαθέτει. Η Ινδία έχει πολύ μεγάλο εργατικό δυναμικό και σχετικά περιορισμένο υλικό κεφάλαιο, οπότε συμφέρει να χρησιμοποιεί περισσότερη εργασία και λιγότερα μηχανήματα. Η Βρετανία διαθέτει άφθονο υλικό κεφάλαιο και σχετικά περιορισμένο εργατικό δυναμικό, οπότε συμφέρει το αντίστροφο.

Πρόσεξε:

• Δεν υπάρχει ένας τρόπος παραγωγής «σωστός για όλους»: η επιλογή εξαρτάται από τους συντελεστές που διαθέτει κάθε χώρα.

Άσκηση 8

Εκφώνηση. Τι δείχνει η καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων μιας οικονομίας;

Σκέψη. Ζητείται τι απεικονίζει η καμπύλη.

Ανάλυση.

• Ο ορισμός.
• Τι σημαίνουν τα σημεία δεξιά και αριστερά.

Ενδεικτική απάντηση. Η καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων, που ονομάζεται και όριο των παραγωγικών δυνατοτήτων, δείχνει το όριο μέχρι το οποίο μπορεί να φτάσει, σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο, η παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών μιας χώρας, με τους συγκεκριμένους παραγωγικούς πόρους και το επίπεδο των τεχνολογικών γνώσεων που διαθέτει. Δείχνει δηλαδή τις μέγιστες εναλλακτικές ποσότητες δύο αγαθών που μπορούν να παραχθούν με πλήρη απασχόληση των παραγωγικών συντελεστών και με δεδομένη τεχνολογία. Συνδυασμοί που βρίσκονται δεξιά από την καμπύλη είναι ανέφικτοι, γιατί δεν υπάρχουν οι ποσότητες των συντελεστών που θα χρειάζονταν, ενώ συνδυασμοί αριστερά της είναι εφικτοί αλλά σημαίνουν ότι μέρος των συντελεστών δεν χρησιμοποιείται ή υποαπασχολείται.

Πρόσεξε:

• Ένα σημείο δεξιά της καμπύλης γίνεται εφικτό μόνο αν αυξηθούν οι συντελεστές ή βελτιωθεί η τεχνολογία, δηλαδή αν υπάρξει οικονομική ανάπτυξη· τότε ολόκληρη η καμπύλη μετακινείται προς τα δεξιά.

Άσκηση 9

Εκφώνηση. Ποιες είναι οι απαραίτητες υποθέσεις για την κατασκευή της καμπύλης παραγωγικών δυνατοτήτων;

Σκέψη. Πέντε υποθέσεις.

Ανάλυση.

• Δεδομένοι συντελεστές.
• Δεδομένη τεχνολογία.
• Εναλλακτικές χρήσεις.
• Πλήρης και αποτελεσματική απασχόληση.
• Δύο μόνο αγαθά.

Ενδεικτική απάντηση. Οι απαραίτητες υποθέσεις είναι πέντε: 1) Οι ποσότητες και η ποιότητα των παραγωγικών συντελεστών που διαθέτει η χώρα στη συγκεκριμένη περίοδο είναι δεδομένες. 2) Η χώρα έχει συγκεκριμένες τεχνολογικές γνώσεις που μπορεί να χρησιμοποιήσει, δηλαδή το επίπεδο της τεχνολογίας είναι δεδομένο. 3) Οι παραγωγικοί συντελεστές έχουν εναλλακτικές χρήσεις, μπορεί δηλαδή ο καθένας να χρησιμοποιηθεί για να παράγει περισσότερα από ένα αγαθά ή υπηρεσίες — δεχόμαστε όμως ότι παρουσιάζουν μεγαλύτερη καταλληλότητα για ορισμένες χρήσεις και μικρότερη για άλλες. 4) Όλοι οι παραγωγικοί συντελεστές απασχολούνται πλήρως και με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. 5) Η οικονομία μπορεί να παράγει δύο μόνο αγαθά ή υπηρεσίες, ώστε να περιοριστούμε σε διάγραμμα με δύο άξονες.

Πρόσεξε:

• Παρά την υπόθεση για δύο μόνο προϊόντα, τα γενικά συμπεράσματα ισχύουν και για περισσότερα προϊόντα.
• Δεν υποθέτουμε ότι οι συντελεστές είναι απεριόριστοι — ακριβώς το αντίθετο: είναι δεδομένοι και περιορισμένοι.

Άσκηση 10

Εκφώνηση. Αν αποφασίσετε να χρησιμοποιήσετε τον ελεύθερο χρόνο σας το απόγευμα της Κυριακής, για να παίξετε ποδόσφαιρο με τους φίλους σας, η απόφαση αυτή έχει κάποιο κόστος ευκαιρίας; Αν ναι, ποιο είναι αυτό;

Σκέψη. Εφαρμογή του κόστους ευκαιρίας σε προσωπική απόφαση: ο χρόνος είναι κι αυτός περιορισμένος πόρος με εναλλακτικές χρήσεις.

Ανάλυση.

• Ναι, έχει κόστος ευκαιρίας.
• Είναι η καλύτερη εναλλακτική χρήση του ίδιου χρόνου, την οποία θυσιάζουμε.

Ενδεικτική απάντηση. Ναι, έχει. Ο ελεύθερος χρόνος είναι κι αυτός ένας περιορισμένος πόρος με εναλλακτικές χρήσεις: το ίδιο απόγευμα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για διάβασμα, για δουλειά με αμοιβή, για μια εκδρομή ή για ξεκούραση. Κόστος ευκαιρίας της απόφασης να παίξουμε ποδόσφαιρο είναι εκείνο ακριβώς που θυσιάζουμε, δηλαδή η ωφέλεια από την καλύτερη εναλλακτική χρήση του ίδιου χρόνου την οποία εγκαταλείπουμε. Αν, για παράδειγμα, η εναλλακτική ήταν να εργαστούμε το ίδιο απόγευμα, το κόστος ευκαιρίας είναι η αμοιβή που χάνουμε· αν ήταν να διαβάσουμε για ένα διαγώνισμα, είναι η γνώση και η επίδοση που θυσιάζουμε.

Πρόσεξε:

• Το κόστος ευκαιρίας δεν είναι πάντοτε χρηματικό. Είναι ό,τι θυσιάζουμε, όχι ό,τι πληρώνουμε.
• Ακόμα και μια δραστηριότητα που δεν κοστίζει χρήματα έχει κόστος ευκαιρίας, γιατί δεσμεύει έναν πόρο (τον χρόνο) με εναλλακτικές χρήσεις.

Άσκηση 11

Εκφώνηση. Η κατασκευή ενός πάρκου στη γειτονιά σας έχει κάποιο κόστος για την κοινωνία ή γίνεται “δωρεάν”;

Σκέψη. Εφαρμογή της «μεγάλης οικονομικής αλήθειας»: τίποτα δεν είναι δωρεάν για την κοινωνία.

Ανάλυση.

• Έχει κόστος.
• Το κόστος είναι αυτό που θα μπορούσε να παραχθεί με τους ίδιους συντελεστές.
• Ακόμα κι αν η χρήση του πάρκου είναι δωρεάν για τον πολίτη.

Ενδεικτική απάντηση. Έχει οπωσδήποτε κόστος για την κοινωνία και δεν γίνεται «δωρεάν». Για την κατασκευή του πάρκου χρησιμοποιούνται παραγωγικοί συντελεστές — γη, εργασία, υλικά, μηχανήματα — οι οποίοι είναι περιορισμένοι και έχουν εναλλακτικές χρήσεις. Με τους ίδιους αυτούς συντελεστές θα μπορούσε να παραχθεί κάτι άλλο, π.χ. να χτιστεί ένα σχολείο ή ένα νοσοκομείο ή κατοικίες. Ό,τι θυσιάζεται είναι ακριβώς το κόστος ευκαιρίας του πάρκου, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί το πραγματικό κόστος παραγωγής του. Επιπλέον, επειδή οι παραγωγικοί συντελεστές έχουν τιμές, η απασχόλησή τους δημιουργεί και χρηματικό κόστος σε εκείνους που τους χρησιμοποιούν.

Πρόσεξε:

• Το ότι ο πολίτης μπαίνει στο πάρκο χωρίς εισιτήριο δεν σημαίνει ότι το πάρκο ήταν δωρεάν για την κοινωνία: άλλο η τιμή για τον χρήστη, άλλο το κόστος για την κοινωνία.

Άσκηση 12

Εκφώνηση. Σημειώστε με κύκλο το Σ (σωστό) ή το Λ (λάθος): 1. Το πρόβλημα της στενότητας των αγαθών και των υπηρεσιών δε συνδέεται με τη στενότητα των παραγωγικών συντελεστών. 2. Καθώς περνάνε τα χρόνια, αυξάνονται οι ποσότητες των παραγωγικών συντελεστών, αλλά αυξάνονται γρηγορότερα και οι υλικές μας ανάγκες. 3. Οικονομική ανάπτυξη σημαίνει αύξηση της συνολικής παραγωγικής δυνατότητας μιας χώρας. 4. Οι παραγωγικοί συντελεστές μπορούν συνήθως να χρησιμοποιηθούν για την παραγωγή εναλλακτικών συνδυασμών αγαθών ή υπηρεσιών. 5. Όταν σχεδιάζουμε την καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων μιας χώρας, υποθέτουμε ότι οι ποσότητες των παραγωγικών συντελεστών είναι απεριόριστες. 6. Ο όρος “κόστος ευκαιρίας” ενός αγαθού αναφέρεται στο γεγονός ότι, όταν το παράγουμε χρησιμοποιώντας ορισμένους παραγωγικούς συντελεστές, χάνουμε την ευκαιρία να παράγουμε με τους ίδιους παραγωγικούς συντελεστές κάποιο άλλο αγαθό.

Σκέψη. Σε κάθε πρόταση εντοπίζουμε τον ορισμό ή την υπόθεση του βιβλίου που ελέγχεται.

Ανάλυση.

• 1. Λ — συμβαίνει το αντίθετο: πίσω από τη στενότητα των αγαθών βρίσκεται ακριβώς η στενότητα των παραγωγικών συντελεστών.
• 2. Σ — οι ποσότητες ορισμένων τουλάχιστον συντελεστών αυξάνονται, αλλά το πρόβλημα της στενότητας δε λύνεται οριστικά, γιατί στο μεταξύ αυξάνονται και οι ανάγκες μας.
• 3. Σ — είναι ακριβώς ο ορισμός: διαδικασία αύξησης της συνολικής παραγωγικής δυνατότητας μιας οικονομίας.
• 4. Σ — είναι η τρίτη υπόθεση για την κατασκευή της καμπύλης: οι συντελεστές έχουν εναλλακτικές χρήσεις.
• 5. Λ — υποθέτουμε το αντίθετο: ότι οι ποσότητες και η ποιότητα των συντελεστών είναι δεδομένες.
• 6. Σ — είναι ακριβώς η έννοια του κόστους ευκαιρίας: δείχνει την ευκαιρία που χάνεται.

Απάντηση. 1. Λ 2. Σ 3. Σ 4. Σ 5. Λ 6. Σ

Πρόσεξε:

• Στην πρόταση 5 η παγίδα είναι η λέξη «απεριόριστες»: αν οι συντελεστές ήταν απεριόριστοι, δεν θα υπήρχε ούτε οικονομικό πρόβλημα ούτε καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων.

Άσκηση 13

Εκφώνηση. Σημειώστε με κύκλο τη σωστή απάντηση: 1. Το λεγόμενο οικονομικό πρόβλημα οφείλεται σε: α) Ανεργία β) Έλλειψη χρημάτων γ) Στενότητα παραγωγικών συντελεστών δ) Έλλειψη εσόδων του κράτους. — 2. Ποιο από τα παρακάτω δεν περιλαμβάνει ο ορισμός της Οικονομικής Επιστήμης; α) Την επιλογή των τρόπων χρησιμοποίησης των παραγωγικών συντελεστών. β) Τη διανομή των αγαθών και των υπηρεσιών μεταξύ ατόμων και κοινωνικών ομάδων. γ) Τον τρόπο δημιουργίας κερδών. δ) Το ότι η οικονομική επιστήμη είναι κοινωνική επιστήμη. — 3. Ποιο από τα παρακάτω δεν περιλαμβάνεται στα επιμέρους οικονομικά προβλήματα: α) Πώς θα μοιράζεται το προϊόν της οικονομίας. β) Πού θα πρέπει να παράγεται το προϊόν της οικονομίας. γ) Πού θα βρίσκονται τα χρηματικά κεφάλαια για την παραγωγή. δ) Τι αγαθά και υπηρεσίες θα πρέπει να παράγονται. ε) Τι προϊόν θα πρέπει να παράγεται τώρα και τι στο μέλλον. στ) Με ποιους τρόπους και τι επιχειρήσεις θα πρέπει να παράγεται το προϊόν. — 4. Υπογραμμίστε την πρόταση που δεν περιλαμβάνεται στις υποθέσεις που γίνονται για το σχεδιασμό της καμπύλης παραγωγικών δυνατοτήτων: α) Οι ποσότητες και η ποιότητα των παραγωγικών συντελεστών και η τεχνολογία μιας χώρας είναι δεδομένα. β) Η λειτουργία της οικονομίας εξασφαλίζει αυτόματα την παραγωγή του μέγιστου δυνατού προϊόντος. γ) Οι ίδιοι παραγωγικοί συντελεστές μπορούν να παράγουν εναλλακτικά προϊόντα. δ) Η οικονομία μπορεί να παράγει δύο μόνο προϊόντα. ε) Οι παραγωγικοί συντελεστές χρησιμοποιούνται πλήρως και αποτελεσματικά. — 5. Αν σε μια οικονομία υπάρχει σημαντικό ποσοστό ανεργίας, μπορούμε να υποθέσουμε ότι παράγεται ένας συνδυασμός ποσοτήτων δύο αγαθών: α) Επί της καμπύλης παραγωγικών δυνατοτήτων. β) Δεξιά της καμπύλης παραγωγικών δυνατοτήτων. γ) Αριστερά της καμπύλης παραγωγικών δυνατοτήτων. δ) Που αντιστοιχεί στο σημείο του ενός ή του άλλου άξονα στο οποίο καταλήγει η καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων.

Σκέψη. Στις ερωτήσεις τύπου «ποιο ΔΕΝ», βρίσκουμε πρώτα ποια ισχύουν και μένει το ζητούμενο.

Ανάλυση.

• 1. γ — το οικονομικό πρόβλημα οφείλεται στη στενότητα των παραγωγικών συντελεστών. Η ανεργία και η έλλειψη κρατικών εσόδων είναι άλλα προβλήματα, ενώ η έλλειψη χρημάτων δεν είναι η αιτία: ακόμα και με άφθονο χρήμα οι συντελεστές θα παρέμεναν περιορισμένοι.
• 2. γ — ο ορισμός αναφέρεται στη χρησιμοποίηση των ανεπαρκών πόρων για παραγωγή (α), στη διανομή (β) και στο ότι είναι κοινωνική επιστήμη (δ). Δεν αναφέρεται στον τρόπο δημιουργίας κερδών.
• 3. γ — τα πέντε επιμέρους προβλήματα είναι: τι (δ), πώς (στ), για ποιον (α), πότε (ε), πού (β). Το πού θα βρεθούν τα χρηματικά κεφάλαια δεν είναι ένα από αυτά.
• 4. β — οι πέντε υποθέσεις είναι οι (α), (γ), (δ), (ε). Το ότι η οικονομία εξασφαλίζει «αυτόματα» το μέγιστο προϊόν δεν υποτίθεται πουθενά — αντίθετα, το βιβλίο τονίζει ότι στην πράξη είναι πολύ πιθανό η οικονομία να παράγει σε σημείο αριστερά της καμπύλης.
• 5. γ — η ανεργία σημαίνει ότι μέρος των συντελεστών δεν χρησιμοποιείται ή υποαπασχολείται, οπότε η οικονομία παράγει σε σημείο αριστερά της καμπύλης.

Απάντηση. 1. γ 2. γ 3. γ 4. β 5. γ

Πρόσεξε:

• Στην ερώτηση 4 η επιλογή (β) είναι ελκυστική, γιατί μοιάζει με την υπόθεση της πλήρους απασχόλησης. Η διαφορά: η πλήρης απασχόληση είναι υπόθεση για να ΣΧΕΔΙΑΣΤΕΙ η καμπύλη, όχι ισχυρισμός ότι η οικονομία τη φτάνει αυτόματα.

Άσκηση 14

Εκφώνηση. Άσκηση: Με βάση τα πιο κάτω αριθμητικά δεδομένα, σχεδιάστε την καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων μιας οικονομίας η οποία, με τους παραγωγικούς συντελεστές και την τεχνολογία που διαθέτει, μπορεί να παράγει τις ακόλουθες ποσότητες των αγαθών Α και Β: Αγαθό Α: 100, 90, 80, 70, 60, 50, 40, 30, 20, 10, 0 — Αγαθό Β: 0, 5, 10, 15, 20, 25, 30, 35, 40, 45, 50.

Σκέψη. Τοποθετούμε το ένα αγαθό σε κάθε άξονα, σημειώνουμε τα έντεκα ζεύγη και τα ενώνουμε. Πριν σχεδιάσουμε, εξετάζουμε πώς μεταβάλλεται το ένα αγαθό όταν το άλλο αλλάζει κατά σταθερό βήμα.

Ανάλυση.

• Στον κατακόρυφο άξονα το αγαθό Α (0 έως 100), στον οριζόντιο το αγαθό Β (0 έως 50).
• Σημειώνουμε τα έντεκα ζεύγη: (0, 100), (5, 90), (10, 80), (15, 70), (20, 60), (25, 50), (30, 40), (35, 30), (40, 20), (45, 10), (50, 0) — με τη μορφή (Β, Α).
• Παρατήρηση: κάθε φορά που το Β αυξάνεται κατά 5 μονάδες, το Α μειώνεται κατά 10 μονάδες — πάντοτε το ίδιο.
• Άρα η κλίση είναι σταθερή και τα σημεία βρίσκονται όλα πάνω σε μία ΕΥΘΕΙΑ, που ενώνει τα σημεία (0, 100) και (50, 0).
• Η εξίσωσή της είναι Α + 2Β = 100, ή ισοδύναμα Α = 100 − 2Β.

Απάντηση. Η καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων είναι ΕΥΘΕΙΑ γραμμή που ενώνει το σημείο (Β=0, Α=100) στον κατακόρυφο άξονα με το σημείο (Β=50, Α=0) στον οριζόντιο, και περνά από όλα τα ενδιάμεσα ζεύγη των δεδομένων. Η εξίσωσή της είναι Α + 2Β = 100. Επειδή είναι ευθεία, το κόστος ευκαιρίας είναι σταθερό: για κάθε 1 επιπλέον μονάδα του αγαθού Β θυσιάζονται πάντοτε 2 μονάδες του αγαθού Α, και αντίστροφα, για κάθε 1 επιπλέον μονάδα του Α θυσιάζεται 0,5 μονάδα του Β.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε τη διαφορά από το παράδειγμα του βιβλίου (Διάγραμμα 2-1, σιτάρι–κρεβάτια): εκεί η καμπύλη είναι κοίλη, γιατί το κόστος ευκαιρίας ΑΥΞΑΝΕΤΑΙ. Εδώ βγαίνει ευθεία, γιατί το κόστος ευκαιρίας παραμένει ΣΤΑΘΕΡΟ.
• Η διαφορά οφείλεται στην υπόθεση για την καταλληλότητα των συντελεστών: όταν οι συντελεστές είναι εξίσου κατάλληλοι και για τα δύο αγαθά, η καμπύλη γίνεται ευθεία.
• Τα σημεία δεν χρειάζεται να ενωθούν με «καμπύλη στο περίπου»: εδώ βρίσκονται ακριβώς πάνω σε ευθεία — επαλήθευσέ το με δύο-τρία ζεύγη.