Λύσεις Κεφ.8 Το κόστος παραγωγής – ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Απαντήσεις στις ερωτήσεις και ασκήσεις του σχολικού βιβλίου.

Άσκηση 1

Εκφώνηση. Ένας επιχειρηματίας έχει διαθέσει στην επιχείρησή του χρηματικό κεφάλαιο ύψους ενός δισεκατομμυρίου δραχμών. Η επιχείρηση έχει επίσης δανειστεί από τράπεζες άλλα 500 εκατομμύρια δραχμές με ετήσιο επιτόκιο 10%. Τι στοιχεία θα πρέπει να περιλάβει το λογιστήριο της επιχείρησης στο κόστος παραγωγής; Σε ποια κατηγορία κόστους θα πρέπει να τα συμπεριλάβει;

Σκέψη. Δύο κεφάλαια, δύο διαφορετικές κατηγορίες. Το κριτήριο είναι απλό: καταβάλλεται πραγματικά το ποσό σε κάποιον τρίτο ή όχι;

Ανάλυση.

• Οι τόκοι για το ΔΑΝΕΙΟ καταβάλλονται πραγματικά στην τράπεζα → λογιστικό κόστος.
• Υπολογισμός: 500 εκατ. × 10% = 50 εκατ. δραχμές τον χρόνο.
• Οι τόκοι για τα ΙΔΙΑ κεφάλαια του επιχειρηματία δεν καταβάλλονται σε κανέναν → αφανές κόστος (τεκμαρτοί τόκοι).
• Και τα δύο μαζί αποτελούν μέρος του συνολικού ή οικονομικού κόστους.

Απάντηση. Το λογιστήριο πρέπει να περιλάβει και τα δύο στοιχεία, αλλά σε διαφορετικές κατηγορίες. α) Τους τόκους που καταβάλλονται στις τράπεζες για το δάνειο των 500 εκατομμυρίων δραχμών: με ετήσιο επιτόκιο 10%, ανέρχονται σε 50 εκατομμύρια δραχμές τον χρόνο (500.000.000 × 10% = 50.000.000). Επειδή πρόκειται για δαπάνη που πραγματοποιείται και καταβάλλεται πράγματι σε τρίτους, ανήκει στο ΛΟΓΙΣΤΙΚΟ κόστος. β) Τους τεκμαρτούς τόκους για το ένα δισεκατομμύριο δραχμές που ο ίδιος ο επιχειρηματίας διέθεσε στην επιχείρηση. Το ποσό αυτό δεν καταβάλλεται σε κανέναν, μπορεί όμως να υπολογιστεί, και πρέπει να συνυπολογιστεί, γιατί, αν το κεφάλαιο αυτό δεν είχε διατεθεί στην επιχείρηση, θα μπορούσε να δανειστεί σε άλλους με τόκο, δημιουργώντας εισόδημα. Ανήκει επομένως στο ΑΦΑΝΕΣ κόστος. Το άθροισμα του λογιστικού και του αφανούς κόστους αποτελεί το συνολικό ή οικονομικό κόστος της επιχείρησης.

Πρόσεξε:

• Το κριτήριο δεν είναι αν πρόκειται για τόκους, αλλά αν το ποσό καταβάλλεται πράγματι σε τρίτον. Ίδιο μέγεθος (τόκος) μπορεί να είναι λογιστικό ή αφανές κόστος, ανάλογα με το ποιανού είναι το κεφάλαιο.
• Στο αφανές κόστος θα έμπαιναν επίσης η τεκμαρτή αμοιβή του επιχειρηματία για την προσωπική του εργασία και τα τεκμαρτά ενοίκια για τυχόν ιδιόκτητα κτίρια.

Άσκηση 2

Εκφώνηση. Ποια είναι τα συστατικά στοιχεία του συνολικού κόστους παραγωγής;

Σκέψη. Το συνολικό κόστος διαιρείται με ΔΥΟ διαφορετικούς τρόπους — και οι δύο είναι σωστοί, απλώς έχουν άλλο κριτήριο.

Ανάλυση.

• Πρώτη διαίρεση (κριτήριο: καταβάλλεται ή όχι): λογιστικό + αφανές.
• Δεύτερη διαίρεση (κριτήριο: εξαρτάται από την παραγωγή ή όχι): σταθερό + μεταβλητό.

Ενδεικτική απάντηση. Το συνολικό κόστος μπορεί να αναλυθεί με δύο τρόπους. Πρώτον, ως άθροισμα του λογιστικού και του αφανούς κόστους: λογιστικό είναι οι δαπάνες της επιχείρησης που καταγράφονται από το λογιστήριό της (μισθοί και ημερομίσθια, πρώτες ύλες, ενέργεια, μεταφορές, τόκοι δανείων κ.ά.), ενώ αφανές είναι οι τεκμαρτές αμοιβές των ιδιόκτητων παραγωγικών συντελεστών (τεκμαρτοί τόκοι για τα κεφάλαια του επιχειρηματία, τεκμαρτή αμοιβή για την προσωπική του εργασία, τεκμαρτά ενοίκια για ιδιόκτητα κτίρια), μαζί με το φυσιολογικό κέρδος. Το άθροισμά τους αποτελεί το συνολικό ή οικονομικό κόστος. Δεύτερον, ως άθροισμα του σταθερού και του μεταβλητού κόστους: σταθερό είναι εκείνο που δεν επηρεάζεται από το μέγεθος της παραγωγής (ενοίκια κτιρίων, αποσβέσεις μηχανημάτων), ενώ μεταβλητό είναι εκείνο που μεταβάλλεται όταν αλλάζει το μέγεθος της παραγωγής (εργασία, πρώτες ύλες, ενέργεια).

Πρόσεξε:

• Δεν πρόκειται για τέσσερα διαφορετικά κόστη, αλλά για ΔΥΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΔΙΑΙΡΕΣΕΙΣ του ίδιου συνολικού κόστους, με άλλο κριτήριο η καθεμία.

Άσκηση 3

Εκφώνηση. Τι σημαίνει οικονομικό κέρδος και τι οικονομική ζημιά;

Σκέψη. Και τα δύο προκύπτουν από την ίδια αφαίρεση: έσοδα μείον ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ (όχι λογιστικό) κόστος.

Ανάλυση.

• Η αφαίρεση: έσοδα − οικονομικό κόστος.
• Θετική διαφορά → οικονομικό κέρδος.
• Αρνητική διαφορά → οικονομική ζημιά.

Ενδεικτική απάντηση. Αν από το σύνολο των εσόδων μιας επιχείρησης αφαιρεθεί το οικονομικό κόστος, δηλαδή το άθροισμα του λογιστικού και του αφανούς κόστους, και η διαφορά είναι θετική, αυτό που απομένει είναι το οικονομικό ή καθαρό κέρδος. Αν η διαφορά είναι αρνητική, τότε υπάρχει οικονομική ζημιά.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε ότι αφαιρούμε το ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ κόστος, όχι μόνο το λογιστικό. Μια επιχείρηση μπορεί να εμφανίζει λογιστικό κέρδος και ταυτόχρονα οικονομική ζημιά, αν το κέρδος αυτό δεν καλύπτει το αφανές κόστος.
• Επειδή το φυσιολογικό κέρδος περιλαμβάνεται ήδη στο κόστος, το οικονομικό κέρδος είναι ό,τι περισσεύει ΠΑΝΩ από το φυσιολογικό.

Άσκηση 4

Εκφώνηση. Γιατί είναι ανάγκη για μια επιχείρηση να πραγματοποιεί τουλάχιστον ένα φυσιολογικό κέρδος, προκειμένου να εξακολουθεί να λειτουργεί και στο μακροχρόνιο διάστημα;

Σκέψη. Το φυσιολογικό κέρδος είναι η αμοιβή του επιχειρηματία. Αν δεν την παίρνει, τον συμφέρει να πάει αλλού.

Ανάλυση.

• Το φυσιολογικό κέρδος είναι η αμοιβή του οργανωτή της παραγωγής.
• Είναι μέρος του αφανούς κόστους.
• Χωρίς αυτό, οι ιδιόκτητοι συντελεστές αποδίδουν περισσότερα αλλού.

Ενδεικτική απάντηση. Επειδή το φυσιολογικό κέρδος αποτελεί την αμοιβή του οργανωτή της παραγωγής για την επιχειρηματική του δραστηριότητα και περιλαμβάνεται στο αφανές κόστος: είναι το ελάχιστο χρηματικό ποσό που πρέπει να κερδίζει η επιχείρηση για να εξακολουθεί την παραγωγική της δραστηριότητα. Αν η επιχείρηση δεν πραγματοποιεί ούτε αυτό, σημαίνει ότι οι ιδιόκτητοι παραγωγικοί συντελεστές που χρησιμοποιεί —το κεφάλαιο, τα κτίρια, η προσωπική εργασία του επιχειρηματία— θα απέδιδαν περισσότερα αν διατίθεντο σε κάποια άλλη οικονομική δραστηριότητα: το κεφάλαιο δανειζόμενο με τόκο, τα κτίρια νοικιασμένα σε τρίτους και ο επιχειρηματίας εργαζόμενος με αμοιβή αλλού. Δεν θα υπήρχε επομένως λόγος να συνεχίσει, και μακροχρόνια θα εγκατέλειπε τη δραστηριότητα. Η πραγματοποίηση του φυσιολογικού κέρδους είναι γι’ αυτό απαραίτητη προϋπόθεση για τη συνέχιση της δραστηριότητας στο μακροχρόνιο διάστημα.

Πρόσεξε:

• Το φυσιολογικό κέρδος δεν είναι «κέρδος» με την καθημερινή έννοια: είναι κόστος. Κέρδος με την οικονομική έννοια είναι μόνο ό,τι περισσεύει πάνω από αυτό.

Άσκηση 5

Εκφώνηση. Εφόσον στο μακροχρόνιο διάστημα οι ποσότητες όλων των παραγωγικών συντελεστών μπορούν να μεταβάλλονται, θα υπάρχει ή δε θα υπάρχει σταθερό κόστος μακροχρόνια;

Σκέψη. Συνδέουμε τον ορισμό του σταθερού κόστους με τον ορισμό του μακροχρόνιου διαστήματος. Η απάντηση προκύπτει αναγκαστικά.

Ανάλυση.

• Το σταθερό κόστος προέρχεται από τους σταθερούς συντελεστές.
• Στο μακροχρόνιο διάστημα όλοι οι συντελεστές είναι μεταβλητοί.
• Άρα δεν υπάρχουν σταθεροί συντελεστές — άρα ούτε σταθερό κόστος.

Ενδεικτική απάντηση. Δε θα υπάρχει σταθερό κόστος μακροχρόνια. Το σταθερό κόστος είναι το μέρος του κόστους που δεν επηρεάζεται από το μέγεθος της παραγωγής και προέρχεται από τους σταθερούς παραγωγικούς συντελεστές (π.χ. ενοίκια κτιρίων, αποσβέσεις μηχανημάτων). Στο μακροχρόνιο διάστημα όμως, εξ ορισμού, οι ποσότητες όλων των παραγωγικών συντελεστών μπορούν να μεταβληθούν, δηλαδή όλοι οι συντελεστές γίνονται μεταβλητοί. Αφού λοιπόν δεν υπάρχουν σταθεροί συντελεστές, δεν υπάρχει και σταθερό κόστος: μακροχρόνια όλο το κόστος είναι μεταβλητό.

Πρόσεξε:

• Η διάκριση σταθερού και μεταβλητού κόστους έχει νόημα ΜΟΝΟ στο βραχυχρόνιο διάστημα.
• Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι μακροχρόνια η επιχείρηση μπορεί να αλλάξει ακόμα και το μέγεθος του εργοστασίου της ή να αποχωρήσει τελείως από τον κλάδο.

Άσκηση 6

Εκφώνηση. Σημειώστε με κύκλο το Σ (σωστό) ή το Λ (λάθος): 1. Το κόστος αποτελεί οικονομική θυσία για την παραγωγή ενός αγαθού ή μιας υπηρεσίας. 2. Το αφανές κόστος είναι πάντοτε μεγαλύτερο από το λογιστικό κόστος. 3. Η επιχείρηση πρέπει να περιλάβει στο αφανές κόστος της και τα τεκμαρτά ενοίκια για τα ιδιόκτητα ακίνητα που χρησιμοποιεί στην παραγωγή. 4. Το άθροισμα του λογιστικού και του αφανούς κόστους αποτελεί το οικονομικό κόστος. 5. Το μεταβλητό κόστος είναι πάντοτε μικρότερο από το σταθερό κόστος. 6. Μεταβλητό είναι το κόστος που μεταβάλλεται, όταν αλλάζει το μέγεθος της παραγωγής, ενώ σταθερό είναι το κόστος που αφορά τους σταθερούς συντελεστές.

Σκέψη. Οι προτάσεις 2 και 5 έχουν την ίδια παγίδα: τη λέξη «πάντοτε». Το βιβλίο δεν λέει πουθενά ότι κάποιο κόστος είναι πάντοτε μεγαλύτερο από κάποιο άλλο.

Ανάλυση.

• 1. Σ — είναι ακριβώς ο ορισμός: κόστος είναι η οικονομική θυσία που γίνεται για την παραγωγή ενός προϊόντος.
• 2. Λ — δεν υπάρχει τέτοιος κανόνας. Η σχέση των δύο εξαρτάται από την κάθε επιχείρηση: σε μια επιχείρηση με πολλά δανεικά κεφάλαια και μισθωμένα κτίρια το λογιστικό κόστος είναι πολύ μεγαλύτερο.
• 3. Σ — τα τεκμαρτά ενοίκια για ιδιόκτητα κτίρια αναφέρονται ρητά ως παράδειγμα αφανούς κόστους.
• 4. Σ — είναι ακριβώς ο ορισμός του συνολικού ή οικονομικού κόστους.
• 5. Λ — ούτε εδώ υπάρχει τέτοιος κανόνας. Στο παράδειγμα του βιβλίου το μεταβλητό κόστος (450 €) είναι μικρότερο από το σταθερό (600 €), αλλά αυτό είναι τυχαίο: αν παράγονταν περισσότερα ζευγάρια, το μεταβλητό θα ξεπερνούσε το σταθερό.
• 6. Σ — αποδίδει σωστά και τους δύο ορισμούς.

Απάντηση. 1. Σ 2. Λ 3. Σ 4. Σ 5. Λ 6. Σ

Πρόσεξε:

• Όταν σε πρόταση Σωστό/Λάθος βλέπεις «πάντοτε», «μόνο», «ποτέ» ή «όλοι», σταμάτα και ψάξε αντιπαράδειγμα. Αρκεί ένα για να την καταρρίψει.

Άσκηση 7

Εκφώνηση. Σημειώστε με κύκλο τη σωστή απάντηση: 1. Ποιο από τα πιο κάτω στοιχεία δεν περιλαμβάνεται στο λογιστικό κόστος; α) Η δαπάνη που γίνεται για αγορά πρώτων υλών. β) Οι μισθοί και τα ημερομίσθια των εργαζόμενων. γ) Η δαπάνη για την ασφαλιστική κάλυψη των εργαζόμενων. δ) Οι τόκοι που πληρώνονται στην τράπεζα από την επιχείρηση για δάνεια που έχει πάρει από αυτήν. ε) Τόκος για τα ίδια χρηματικά κεφάλαια της επιχείρησης. — 2. Στο αφανές κόστος θα πρέπει να περιληφθεί: α) Τεκμαρτό ενοίκιο για τα ιδιόκτητα ακίνητα που χρησιμοποιεί η επιχείρηση. β) Τεκμαρτός μισθός για τις προσωπικές υπηρεσίες που προσφέρει ο επιχειρηματίας στην επιχείρηση. γ) Τεκμαρτός τόκος για τα ίδια κεφάλαια της επιχείρησης. δ) Όλα τα πιο πάνω. ε) Κανένα από τα πιο πάνω. — 3. Σταθερό κόστος είναι εκείνο που: α) Δεν αυξάνεται, όταν αυξάνεται η παραγόμενη ποσότητα προϊόντος, μπορεί όμως να μειώνεται, όταν μειώνεται αυτή. β) Δεν αλλάζει, όπως και αν μεταβληθεί η παραγόμενη ποσότητα προϊόντος. γ) Αυξάνεται, όταν αυξάνεται η παραγόμενη ποσότητα προϊόντος, αλλά με αργότερο ρυθμό από αυτήν. δ) Αποτελεί μέρος του μεταβλητού κόστους. — 4. Το μεταβλητό κόστος είναι: α) Το ίδιο με το μέσο κόστος. β) Το μέρος του συνολικού κόστους που αυξομειώνεται με την ποσότητα του παραγόμενου προϊόντος. γ) Μεγαλύτερο από το μέσο κόστος. δ) Το αμετάβλητο μέρος του συνολικού κόστους. — 5. Ποιο από τα πιο κάτω δεν είναι σωστό; α) Το μέσο κόστος είναι το ανά μονάδα προϊόντος κόστος. β) Το μέσο κόστος είναι πάντοτε μικρότερο από το σταθερό κόστος. γ) Το αφανές κόστος αποτελεί μέρος του συνολικού κόστους. δ) Το λογιστικό κόστος αποτελεί μέρος μόνο του συνολικού κόστους.

Σκέψη. Το διαρκές κριτήριο: καταβάλλεται σε τρίτον → λογιστικό· δεν καταβάλλεται → αφανές. Και: εξαρτάται από την παραγωγή → μεταβλητό· δεν εξαρτάται → σταθερό.

Ανάλυση.

• 1. ε — ο τόκος για τα ΙΔΙΑ κεφάλαια δεν καταβάλλεται σε κανέναν, άρα είναι ΑΦΑΝΕΣ κόστος. Τα (α), (β), (γ), (δ) είναι όλα πραγματικές δαπάνες προς τρίτους, άρα λογιστικό κόστος.
• 2. δ — και τα τρία (τεκμαρτό ενοίκιο, τεκμαρτός μισθός, τεκμαρτός τόκος) αναφέρονται ρητά από το βιβλίο ως αφανές κόστος.
• 3. β — σταθερό είναι εκείνο που δεν επηρεάζεται καθόλου από το μέγεθος της παραγωγής: είναι το ίδιο ακόμα και με μηδενική παραγωγή. Το (α) είναι λάθος γιατί δέχεται ότι μειώνεται, το (γ) περιγράφει μεταβλητό κόστος και το (δ) αντιστρέφει τη σχέση.
• 4. β — είναι ακριβώς ο ορισμός. Το (δ) περιγράφει το σταθερό κόστος, ενώ τα (α) και (γ) συγχέουν το μεταβλητό με το μέσο κόστος, που είναι εντελώς άλλο μέγεθος (κόστος ανά μονάδα).
• 5. β — δεν υπάρχει κανόνας που να λέει ότι το μέσο κόστος είναι πάντοτε μικρότερο από το σταθερό. Στο παράδειγμα του βιβλίου το μέσο κόστος είναι 10,5 € και το σταθερό 600 €, αλλά αν παραγόταν ένα μόνο ζευγάρι το μέσο κόστος θα ξεπερνούσε το σταθερό. Τα (α), (γ), (δ) είναι σωστά.

Απάντηση. 1. ε 2. δ 3. β 4. β 5. β

Πρόσεξε:

• Στην ερώτηση 5, πρόσεξε ότι συγκρίνονται μεγέθη διαφορετικής φύσης: το μέσο κόστος είναι ανά ΜΟΝΑΔΑ, ενώ το σταθερό είναι ΣΥΝΟΛΙΚΟ. Τέτοιες συγκρίσεις δεν δίνουν σταθερό κανόνα.