Λύσεις — Κεφάλαιο 17: Εκτροφή σαλιγκαριών (σελ. 329-330) – ΕΚΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 17: Εκτροφή σαλιγκαριών

Ανοιχτές ερωτήσεις για την εκτροφή σαλιγκαριών (ελικοκομία): είδη, συστήματα εκτροφής, δημιουργία ανοικτού σαλιγκαροτροφείου και τυποποίηση-μεταποίηση-διάθεση των σαλιγκαριών.

Σύγκριση ποσότητας κρέατος σαλιγκαριών

Ερώτηση: Ποιο είδος σαλιγκαριού έχει τη μεγαλύτερη ποσότητα κρέατος: το Η. pomatia, το Η. aperta ή το Achatina fulica;

Απάντηση:

• Ακατίνα. «Το Ακατίνα (Achatina fulica) είναι το σαλιγκάρι γίγας της Ασίας και της Αφρικής... Το βάρος της σάρκας είναι 200-300 g.» Το Η. pomatia αναφέρεται μόνο ως «από τα πλέον μεγαλόσωμα σαλιγκάρια της Ευρώπης», χωρίς αναφερόμενο βάρος σάρκας συγκρίσιμο, ενώ το Η. aperta δεν αντέχει σε μεγάλα υψόμετρα και δεν αναφέρεται ως ιδιαίτερα μεγαλόσωμο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το Achatina fulica (Ακατίνα) έχει τη μεγαλύτερη ποσότητα κρέατος από τα τρία: είναι το σαλιγκάρι-γίγας της Ασίας και της Αφρικής, με βάρος σάρκας 200-300 g, πολύ μεγαλύτερο από κάθε ευρωπαϊκό είδος. Το Η. pomatia είναι μεν από τα πιο μεγαλόσωμα σαλιγκάρια της Ευρώπης, αλλά σαφώς μικρότερο από την Ακατίνα, ενώ το Η. aperta είναι μικρόσωμο είδος της Ν. Ελλάδας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το Achatina fulica (Ακατίνα), με 200-300 g σάρκα ανά άτομο

Πιο γνωστό σαλιγκάρι στην Κρήτη

Ερώτηση: Ποιο είναι το πιο γνωστό σαλιγκάρι στην Κρήτη;

Απάντηση:

• Ασπέρσα. «Το Ασπέρσα ή Χονδροκοχλός (Helix aspersa)... Είναι διαδεδομένο στη Ν. Ελλάδα, στα νησιά και, κυρίως, στην Κρήτη, σε υγρές περιοχές με ήπιο κλίμα.» Επιβεβαιώνεται και παρακάτω: «Στην Κρήτη το Η. aspera ζευγαρώνει το φθινόπωρο με τις πρώτες βροχές...»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πιο γνωστό σαλιγκάρι στην Κρήτη είναι το Ασπέρσα ή Χονδροκοχλός (Helix aspersa), το οποίο είναι διαδεδομένο στη Ν. Ελλάδα και τα νησιά, κυρίως όμως στην Κρήτη, σε υγρές περιοχές με ήπιο κλίμα, και βγαίνει για βοσκή συνήθως τη νύχτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το Ασπέρσα ή Χονδροκοχλός (Helix aspersa)

Ορισμός ερμαφρόδιτων ζώων

Ερώτηση: Ποια ζώα λέγονται ερμαφρόδιτα;

Απάντηση:

• Ερμαφρόδιτα. «Να γνωρίζουμε ότι τα σαλιγκάρια είναι ερμαφρόδιτα και γεννάνε όλα.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ερμαφρόδιτα λέγονται τα ζώα στα οποία το ίδιο άτομο φέρει και τα δύο φύλα, δηλαδή διαθέτει και αρσενικά και θηλυκά αναπαραγωγικά όργανα. Στα σαλιγκάρια αυτό σημαίνει ότι όλα τα άτομα, χωρίς διάκριση σε «αρσενικά» και «θηλυκά», μπορούν να γεννήσουν αβγά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τα ζώα στα οποία το ίδιο άτομο έχει και τα δύο φύλα (π.χ. τα σαλιγκάρια)

Αναπαραγωγή σαλιγκαριού: αβγά ή μικρά;

Ερώτηση: Το σαλιγκάρι γεννάει αβγά ή μικρά σαλιγκάρια;

Απάντηση:

• Αβγά. Ανακεφαλαίωση: «Τα σαλιγκάρια είναι ερμαφρόδιτα και γεννάνε αβγά μία ή δύο φορές το χρόνο ανάλογα με τις συνθήκες του περιβάλλοντος... Κάθε σαλιγκάρι γεννάει 50-150 αβγά το χρόνο, αλλά από τα σαλιγκαράκια που βγαίνουν μόνο 10-30 κατορθώνουν να επιβιώσουν.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σαλιγκάρι γεννάει αβγά, όχι απευθείας μικρά σαλιγκάρια. Κάθε σαλιγκάρι γεννάει 50-150 αβγά το χρόνο (μία ή δύο φορές, ανάλογα με τις συνθήκες περιβάλλοντος), από τα οποία εκκολάπτονται τα μικρά σαλιγκαράκια, αλλά μόνο 10-30 από αυτά κατορθώνουν τελικά να επιβιώσουν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Γεννάει αβγά (50-150 το χρόνο), από τα οποία εκκολάπτονται τα μικρά

Πότε πέφτουν σε λήθαργο τα σαλιγκάρια

Ερώτηση: Πότε το σαλιγκάρι πέφτει σε λήθαργο;

Απάντηση:

• Λήθαργος. Ανακεφαλαίωση: «Αν οι συνθήκες του περιβάλλοντος δεν είναι ευνοϊκές πέφτουν σε λήθαργο.» Στο βιολογικό κύκλο του Η. pomatia (Σχ. 17.2) ο λήθαργος (ΛΗΘ) εμφανίζεται τους ψυχρούς μήνες (Νοέμβριο-Φεβρουάριο), τόσο για τους γεννήτορες όσο και για τα νεαρά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σαλιγκάρι πέφτει σε λήθαργο όταν οι συνθήκες του περιβάλλοντος δεν είναι ευνοϊκές, κυρίως τους κρύους μήνες του χειμώνα (όπως φαίνεται και στο βιολογικό κύκλο του Η. pomatia, όπου ο λήθαργος εμφανίζεται από τον Νοέμβριο έως τον Φεβρουάριο, πριν το «ξύπνημα» την άνοιξη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Όταν οι συνθήκες περιβάλλοντος δεν είναι ευνοϊκές (κυρίως τον χειμώνα)

Επιλογή είδους για μονάδα εκτροφής

Ερώτηση: Ποιο είδος σαλιγκαριού προτιμάται για τη δημιουργία μιας μονάδας εκτροφής σαλιγκαριών;

Απάντηση:

• Κριτήριο επιλογής. «Να προτιμήσουμε το είδος των σαλιγκαριών που ζουν ελεύθερα στην περιοχή όπου βρίσκεται το χωράφι μας.» Και παρακάτω: «Το είδος του σαλιγκαριού που θα επιλεγεί για την εκτροφή ή θα πρέπει να προέρχεται από το είδος που ζει ελεύθερα στην περιοχή ή να προσαρμόζεται εύκολα στο περιβάλλον της περιοχής και ακόμη να έχει ζήτηση στην αγορά.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προτιμάται το είδος σαλιγκαριού που ζει ελεύθερο στη συγκεκριμένη περιοχή όπου βρίσκεται το χωράφι της εκτροφής (ή, εναλλακτικά, ένα είδος που προσαρμόζεται εύκολα στο τοπικό περιβάλλον), υπό την προϋπόθεση ότι έχει και ζήτηση στην αγορά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Το είδος που ζει ελεύθερο στην περιοχή (ή προσαρμόζεται εύκολα) και έχει ζήτηση στην αγορά

Εκτροφή σαλιγκαριών σε κλειστό χώρο

Ερώτηση: Τι είναι εκτροφή των σαλιγκαριών σε κλειστό χώρο;

Απάντηση:

• Κλειστός χώρος. «Κατά το σύστημα αυτό εκτροφής τα σαλιγκάρια διατηρούνται κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες εκτροφής, όπου η θερμοκρασία, η υγρασία και ο φωτισμός ρυθμίζονται αυτόματα. Οι ιδανικές συνθήκες εκτροφής του είδους Η. aspersa είναι: θερμοκρασία 18-22 °C, σχετική υγρασία 65-75% την ημέρα και 85-95% τη νύχτα...»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εκτροφή σε κλειστό χώρο είναι σύστημα εκτροφής στο οποίο τα σαλιγκάρια διατηρούνται κάτω από πλήρως ελεγχόμενες συνθήκες, όπου η θερμοκρασία, η υγρασία και ο φωτισμός ρυθμίζονται αυτόματα (π.χ. για το Η. aspersa: θερμοκρασία 18-22 °C, υγρασία 65-75% τη μέρα και 85-95% τη νύχτα, διάρκεια ημέρας 12 ώρες για τους γεννήτορες και 8 για τα υπόλοιπα, με ειδική συνθετική τροφή).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Εκτροφή με πλήρως ελεγχόμενες συνθήκες θερμοκρασίας, υγρασίας και φωτισμού

Σκοπός κατακόρυφων σανίδων στα εκτροφεία

Ερώτηση: Οι κατακόρυφες σανίδες τοποθετούνται στα εκτροφεία σαλιγκαριών για σκιά ή για αύξηση της επιφάνειας του εδάφους;

Απάντηση:

• Αύξηση επιφάνειας. «Αύξηση της επιφάνειας. Τοποθετούνται κατακόρυφες σανίδες όπου ανεβαίνουν και κολλάνε τα σαλιγκάρια όταν δε βρίσκονται σε δραστηριότητα. Έτσι αυξάνεται η επιφάνεια και μειώνεται η πυκνότητα των σαλιγκαριών στο χώρο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κατακόρυφες σανίδες τοποθετούνται για αύξηση της επιφάνειας του εκτροφείου (όχι για σκιά): τα σαλιγκάρια ανεβαίνουν και κολλάνε πάνω τους όταν δεν έχουν δραστηριότητα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η διαθέσιμη επιφάνεια και να μειώνεται η πυκνότητα των σαλιγκαριών στο χώρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Για αύξηση της επιφάνειας (και μείωση της πυκνότητας), όχι για σκιά

Φυτά προτίμησης των σαλιγκαριών

Ερώτηση: Ποια φυτά προτιμούν τα σαλιγκάρια;

Απάντηση:

• Φυτά προτίμησης. «Τα σαλιγκάρια προτιμούν τις τσουκνίδες, τα μαρούλια, το κραμβολάχανο, τα λάπατα, τις σαλάτες, τα σπανάκια κ.α. δεν τρώνε το δυόσμο.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα σαλιγκάρια προτιμούν φυτά όπως τις τσουκνίδες, τα μαρούλια, το κραμβολάχανο, τα λάπατα, τις σαλάτες και τα σπανάκια, μεταξύ άλλων. Αντίθετα, δεν τρώνε τον δυόσμο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τσουκνίδες, μαρούλια, κραμβολάχανο, λάπατα, σαλάτες, σπανάκια κ.ά. (όχι δυόσμο)

Εποχή εισαγωγής σαλιγκαριών στο εκτροφείο

Ερώτηση: Ποια εποχή εισάγονται τα σαλιγκάρια στο σαλιγκαροτροφείο;

Απάντηση:

• Εποχή εισαγωγής. «...η δε εποχή εισαγωγής των σαλιγκαριών στο πάρκο εξαρτάται από την περιοχή, ωστόσο οι μήνες Απρίλιος-Ιούνιος γενικά θεωρούνται οι πιο κατάλληλοι.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα σαλιγκάρια εισάγονται συνήθως την άνοιξη, με τους μήνες Απρίλιο έως Ιούνιο να θεωρούνται γενικά οι πιο κατάλληλοι, αν και η ακριβής εποχή εξαρτάται από την περιοχή εγκατάστασης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Άνοιξη, κατά προτίμηση Απρίλιο-Ιούνιο

Τρόπος διάθεσης σαλιγκαριών στην αγορά

Ερώτηση: Τα σαλιγκάρια πωλούνται χύμα ή συσκευασμένα;

Απάντηση:

• Και τα δύο. «Τα σαλιγκάρια κυρίως διατίθενται στην αγορά τυποποιημένα και συσκευασμένα, κατεψυγμένα ή κονσερβοποιημένα.» Ανακεφαλαίωση: «Τα σαλιγκάρια διατίθενται στην αγορά είτε ζωντανά είτε θανατωμένα ως κατεψυγμένα ή κονσερβοποιημένα έτοιμα για φαγητό.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Και τα δύο. Τα σαλιγκάρια μπορούν να διατίθενται ζωντανά χύμα (όπως συλλέγονται από την ύπαιθρο), αλλά κυρίως διατίθενται στην αγορά τυποποιημένα και συσκευασμένα, ως κατεψυγμένα ή κονσερβοποιημένα, μετά την αντίστοιχη βιομηχανική επεξεργασία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Και τα δύο: χύμα/ζωντανά ή τυποποιημένα-συσκευασμένα (κατεψυγμένα/κονσέρβα)

Αριθμός επιχειρήσεων εκτροφής σαλιγκαριών στην Ελλάδα

Ερώτηση: Πόσες επιχειρήσεις εκτροφής σαλιγκαριών υπάρχουν στην Ελλάδα;

Απάντηση:

• Καμία. «Από τις 30 εκμεταλλεύσεις που δημιουργήθηκαν δεν υπάρχει καμιά σήμερα σε παραγωγική δραστηριότητα.» Και παρακάτω: «Στη χώρα μας δεν λειτουργεί καμιά μονάδα παραγωγής σαλιγκαριών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σήμερα δεν λειτουργεί καμία επιχείρηση εκτροφής σαλιγκαριών στην Ελλάδα σε παραγωγική δραστηριότητα. Από τις 30 εκμεταλλεύσεις που είχαν δημιουργηθεί τη δεκαετία του 1980 καμία δεν έχει επιβιώσει, καθώς οι κλιματολογικές συνθήκες της χώρας δεν ευνόησαν τη συστηματική επιχειρηματική εκτροφή· η παραγωγή στηρίζεται αποκλειστικά στη συλλογή άγριων σαλιγκαριών στην ύπαιθρο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Καμία μονάδα εκτροφής δεν λειτουργεί σήμερα σε παραγωγική βάση