Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1 (σελ. 17) – ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1

Πλήρεις λύσεις και των πέντε ερωτήσεων του κεφαλαίου 1 — αντικείμενο της Τοξικολογίας, ορισμοί δηλητηρίου και δηλητηρίασης, ο Orfila και η Δικαστική Τοξικολογία, οι έξι σημερινές κατευθύνσεις και οι αναφορές σε δηλητήρια και αντίδοτα στην ελληνική ιστορία.

Ερώτηση 1 — Το αντικείμενο της Τοξικολογίας

Ερώτηση: Ερωτήσεις: 1. Ποιο είναι το αντικείμενο της Τοξικολογίας;

Απάντηση:

• Ο ορισμός (σελ. 11): Τοξικολογία είναι η επιστήμη που ασχολείται γενικά με τα δηλητήρια, τις ιδιότητές τους, τον τρόπο δράσης τους και με την αντιμετώπιση των δηλητηριάσεων.

  Τα επιμέρους αντικείμενα (σελ. 11) | # | Αντικείμενο | |---|---| | 1 | τα δηλητήρια, οι ιδιότητές τους και ο τρόπος δράσης τους | | 2 | η αντιμετώπιση των δηλητηριάσεων | | 3 | η διάγνωση των δηλητηριάσεων | | 4 | η ανίχνευση των δηλητηρίων στα διάφορα βιολογικά υλικά όπως αίμα και ούρα και σε άλλα πειστήρια όπως άγνωστες σκόνες, διάφορα υγρά και περιέκτες | | 5 | γενικότερα η προστασία της δημόσιας υγείας |

  Ο κοινός στόχος όλων των κατευθύνσεων (σελ. 16): η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο δρουν οι τοξικές ουσίες και προκαλούν βλάβη της υγείας.

  Το εύρος του πεδίου σήμερα (σελ. 15): στην έννοια του δηλητηρίου περιλαμβάνεται πλέον οποιαδήποτε ουσία που μπορεί να προκαλέσει μία ανεπιθύμητη ενέργεια στα έμβια όντα ή και στους απογόνους τους με βιολογικές, οικολογικές, οικονομικές, ακόμη και κοινωνικές και νομικές προεκτάσεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η Τοξικολογία είναι η επιστήμη που ασχολείται γενικά με τα δηλητήρια, τις ιδιότητές τους, τον τρόπο δράσης τους και με την αντιμετώπιση των δηλητηριάσεων. Ασχολείται επίσης με τη διάγνωση των δηλητηριάσεων και με την ανίχνευση των δηλητηρίων στα διάφορα βιολογικά υλικά, όπως το αίμα και τα ούρα, αλλά και σε άλλα πειστήρια, όπως άγνωστες σκόνες, διάφορα υγρά και περιέκτες. Τέλος, είναι η επιστήμη που ασχολείται γενικότερα με την προστασία της δημόσιας υγείας. Κοινός στόχος όλων των κατευθύνσεών της είναι η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο δρουν οι τοξικές ουσίες και προκαλούν βλάβη της υγείας, ενώ σήμερα στην έννοια του δηλητηρίου περιλαμβάνεται οποιαδήποτε ουσία μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητη ενέργεια στα έμβια όντα ή και στους απογόνους τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Δηλητήριο και δηλητηρίαση

Ερώτηση: 2. Τι ονομάζεται δηλητήριο και τι δηλητηρίαση;

Απάντηση:

• Οι δύο ορισμοί (σελ. 11) | Όρος | Ορισμός | |---|---| | Δηλητήριο | κάθε ουσία οργανική ή ανόργανη η οποία, όταν εισέλθει στον οργανισμό ανθρώπου ή ζώου, προκαλεί ανεπιθύμητες εκδηλώσεις που μπορεί να είναι απλές διαταραχές των λειτουργιών του οργανισμού ή να επιφέρουν ακόμη και το θάνατο στον ίδιο ή και στους απογόνους του | | Δηλητηρίαση | η κλινική κατάσταση μιας μη αντισταθμιζόμενης διαταραχής των φυσιολογικών λειτουργιών του οργανισμού που προκλήθηκε από τη δράση ενός δηλητηρίου |

  Η κρίσιμη διάκριση: το δηλητήριο είναι η ουσία, η δηλητηρίαση είναι η κλινική κατάσταση που αυτή προκαλεί. | | Δηλητήριο | Δηλητηρίαση | |---|---|---| | τι είναι | ουσία — οργανική ή ανόργανη | κατάσταση του οργανισμού | | χαρακτηριστικό | προκαλεί ανεπιθύμητες εκδηλώσεις | μη αντισταθμιζόμενη διαταραχή | | έκταση συνεπειών | από απλές διαταραχές έως τον θάνατο, στον ίδιο ή και στους απογόνους του | — |

  Η λέξη-κλειδί «μη αντισταθμιζόμενη»: ο οργανισμός διαθέτει μηχανισμούς αντιστάθμισης — δηλητηρίαση έχουμε μόνο όταν η διαταραχή ξεπερνά αυτούς τους μηχανισμούς.

  Και το όριο (σελ. 16): δεν υπάρχει καμία χημική ουσία που να είναι απόλυτα ασφαλής. Όλες οι χημικές ουσίες, ακόμη και το πόσιμο νερό, λαμβανόμενες σε ικανή ποσότητα μπορεί να προκαλέσουν δηλητηρίαση — δηλαδή το αν μια ουσία λειτουργεί ως δηλητήριο το κρίνει η δόση, όπως διατύπωσε ο Παράκελσος (σελ. 14): «η δόση είναι εκείνη που κάνει το φάρμακο δηλητήριο».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δηλητήριο ονομάζεται κάθε ουσία, οργανική ή ανόργανη, η οποία, όταν εισέλθει στον οργανισμό ανθρώπου ή ζώου, προκαλεί ανεπιθύμητες εκδηλώσεις που μπορεί να είναι απλές διαταραχές των λειτουργιών του οργανισμού ή να επιφέρουν ακόμη και τον θάνατο, στον ίδιο ή και στους απογόνους του. Δηλητηρίαση ονομάζεται η κλινική κατάσταση μιας μη αντισταθμιζόμενης διαταραχής των φυσιολογικών λειτουργιών του οργανισμού, που προκλήθηκε από τη δράση ενός δηλητηρίου. Η διάκριση δηλαδή είναι ότι το δηλητήριο είναι η ουσία, ενώ η δηλητηρίαση είναι η κλινική κατάσταση που αυτή προκαλεί. Κρίσιμη είναι και η φράση μη αντισταθμιζόμενη: ο οργανισμός διαθέτει μηχανισμούς αντιστάθμισης, και δηλητηρίαση έχουμε μόνο όταν η διαταραχή τους ξεπερνά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Ο πατέρας της Δικαστικής Τοξικολογίας

Ερώτηση: 3. Ποιος θεωρείται ο πατέρας της Δικαστικής Τοξικολογίας και γιατί;

Απάντηση:

• Η απάντηση: ο Orfila. Το χωρίο (σελ. 14): ο Orfila ένας Ισπανός ιατρός που έζησε στη Γαλλία (1787-1853 μ.Χ.), ο οποίος θεωρείται ο πατέρας της Δικαστικής Τοξικολογίας, είναι ο πρώτος που υποστήριξε ότι για να αποδειχθεί αν κάποιο άτομο έχει υποστεί δηλητηρίαση, θα πρέπει το δηλητήριο να βρεθεί στα βιολογικά υγρά του ασθενή, δηλαδή στο αίμα και στα ούρα του ή σε άλλο βιολογικό υλικό όπως είναι οι τρίχες, τα νύχια κτλ.

  Γιατί θεωρείται πατέρας του κλάδου | # | Λόγος | |---|---| | 1 | ήταν ο πρώτος που έθεσε την απόδειξη της δηλητηρίασης σε αντικειμενική βάση | | 2 | μετατόπισε το κριτήριο από τα συμπτώματα και τις υποψίες στην ανίχνευση του ίδιου του δηλητηρίου μέσα στον οργανισμό | | 3 | όρισε ποια βιολογικά υλικά εξετάζονται: αίμα, ούρα, τρίχες, νύχια |

  Η σύνδεση με το σήμερα (σελ. 11): η Τοξικολογία ασχολείται με τη διάγνωση των δηλητηριάσεων και με την ανίχνευση των δηλητηρίων στα διάφορα βιολογικά υλικά όπως αίμα και ούρα — δηλαδή η αρχή του Orfila παραμένει θεμέλιο της σύγχρονης πρακτικής. Και ο ορισμός του κλάδου (σελ. 15): η Δικαστική Τοξικολογία… ασχολείται με τη διερεύνηση της δηλητηρίασης, ως αιτίας θανάτου.

  Το ιστορικό πλαίσιο (σελ. 15): μέχρι πρότινος η επιστήμη των δηλητηρίων ήταν συνώνυμη με τη Δικαστική Τοξικολογία και συνδεόταν κυρίως με τη διερεύνηση μιας δηλητηρίασης ή ενός βίαιου θανάτου από δηλητήριο στο πλαίσιο του τρίπτυχου «έγκλημα - αυτοκτονία - ατύχημα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πατέρας της Δικαστικής Τοξικολογίας θεωρείται ο Orfila, Ισπανός ιατρός που έζησε στη Γαλλία από το 1787 έως το 1853. Θεωρείται τέτοιος γιατί ήταν ο πρώτος που υποστήριξε ότι, για να αποδειχθεί αν κάποιο άτομο έχει υποστεί δηλητηρίαση, θα πρέπει το δηλητήριο να βρεθεί στα βιολογικά υγρά του ασθενή, δηλαδή στο αίμα και στα ούρα του, ή σε άλλο βιολογικό υλικό, όπως οι τρίχες και τα νύχια. Με τον τρόπο αυτό μετατόπισε την απόδειξη της δηλητηρίασης από τα συμπτώματα και τις υποψίες σε αντικειμενική βάση, δηλαδή στην ανίχνευση του ίδιου του δηλητηρίου μέσα στον οργανισμό. Η αρχή αυτή παραμένει θεμέλιο της σύγχρονης πρακτικής, αφού η Τοξικολογία ασχολείται και σήμερα με την ανίχνευση των δηλητηρίων στα βιολογικά υλικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Οι βασικές κατευθύνσεις σήμερα

Ερώτηση: 4. Ποιες οι βασικές κατευθύνσεις της Τοξικολογίας σήμερα;

Απάντηση:

• Οι έξι κατευθύνσεις (σελ. 15-16) | Κατεύθυνση | Αντικείμενο | |---|---| | Διερευνητική και Ρυθμιστική Τοξικολογία | ασχολείται με τον καθορισμό της τοξικότητας μίας ουσίας, τη διερεύνηση του μηχανισμού δράσης της και την εκτίμηση της ασφάλειας ή της επικινδυνότητας της χρήσης της | | Δικαστική Τοξικολογία | ασχολείται με τη διερεύνηση της δηλητηρίασης, ως αιτίας θανάτου | | Κλινική Τοξικολογία | ασχολείται με τη διάγνωση και τη θεραπεία των δηλητηριάσεων | | Επαγγελματική Τοξικολογία | ασχολείται με τις δηλητηριάσεις και τις επαγγελματικές νόσους στο χώρο της εργασίας | | Περιβαλλοντική Τοξικολογία | ασχολείται με τη ρύπανση του περιβάλλοντος και τις επιπτώσεις της στην υγεία | | Αναλυτική Τοξικολογία | ασχολείται με την απομόνωση και ανίχνευση τοξικών ουσιών και δηλητηρίων από διάφορα πειστήρια και βιολογικά υλικά |

  Ο κοινός στόχος (σελ. 16): αν και η Τοξικολογία έχει πολλές κατευθύνσεις… ο κύριος στόχος της είναι βασικά ένας: η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο δρουν οι τοξικές ουσίες και προκαλούν βλάβη της υγείας.

  Γιατί διευρύνθηκε το πεδίο (σελ. 15): μέχρι πρότινος η επιστήμη των δηλητηρίων ήταν συνώνυμη με τη Δικαστική Τοξικολογία… Σήμερα όμως, τόσο το περιεχόμενο όσο και οι προσανατολισμοί της επιστήμης αυτής έχουν τελείως διαφοροποιηθεί, τα πεδία των ενδιαφερόντων της έχουν εξαιρετικά διευρυνθεί, αφού στην έννοια του δηλητηρίου περιλαμβάνεται πλέον οποιαδήποτε ουσία που μπορεί να προκαλέσει μία ανεπιθύμητη ενέργεια στα έμβια όντα ή και στους απογόνους τους με βιολογικές, οικολογικές, οικονομικές, ακόμη και κοινωνικές και νομικές προεκτάσεις.

  Και οι εξειδικεύσεις που αναφέρει ο πρόλογος (σελ. 9): η Βιομηχανική, η Περιβαλλοντική, η Κλινική, η Πειραματική, η Δικαστική Τοξικολογία κτλ., εξειδικεύσεις που για την εξυπηρέτησή τους απαιτούν απολύτως ειδικές γνώσεις και εμπειρία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι βασικές κατευθύνσεις της Τοξικολογίας σήμερα είναι έξι. Πρώτον, η Διερευνητική και Ρυθμιστική Τοξικολογία, που ασχολείται με τον καθορισμό της τοξικότητας μιας ουσίας, τη διερεύνηση του μηχανισμού δράσης της και την εκτίμηση της ασφάλειας ή της επικινδυνότητας της χρήσης της. Δεύτερον, η Δικαστική Τοξικολογία, που ασχολείται με τη διερεύνηση της δηλητηρίασης ως αιτίας θανάτου. Τρίτον, η Κλινική Τοξικολογία, που ασχολείται με τη διάγνωση και τη θεραπεία των δηλητηριάσεων. Τέταρτον, η Επαγγελματική Τοξικολογία, που ασχολείται με τις δηλητηριάσεις και τις επαγγελματικές νόσους στον χώρο της εργασίας. Πέμπτον, η Περιβαλλοντική Τοξικολογία, που ασχολείται με τη ρύπανση του περιβάλλοντος και τις επιπτώσεις της στην υγεία. Και έκτον, η Αναλυτική Τοξικολογία, που ασχολείται με την απομόνωση και ανίχνευση τοξικών ουσιών και δηλητηρίων από πειστήρια και βιολογικά υλικά. Παρά τις πολλές κατευθύνσεις, ο κύριος στόχος είναι ένας: η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο δρουν οι τοξικές ουσίες και προκαλούν βλάβη της υγείας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Δηλητήρια και αντίδοτα στην ελληνική ιστορία

Ερώτηση: 5. Τι γνωρίζετε για την αναφορά των δηλητηρίων και αντιδότων στην ελληνική ιστορία;

Απάντηση:

• Οι αναφορές που παραθέτει το βιβλίο (σελ. 12-14) | Πηγή | Αναφορά | |---|---| | Ελληνική Μυθολογία | η Μήδεια αναφέρεται ως έμπειρη φαρμακεύτρια η οποία πολλές φορές βοηθούσε τους μυθικούς ήρωες στους άθλους τους όπως στην περίπτωση του Ιάσονα που τον βοήθησε να κλέψει το χρυσόμαλλο δέρας χορηγώντας υπνωτικό ποτό στον όφη-δράκοντα | | Όμηρος | ο Οδυσσέας προμηθευόταν από την Εφύρα δηλητήριο για τα βέλη του· ο Ερμής έσωσε τον Οδυσσέα από τα φίλτρα της Κίρκης με ειδικό αντίδοτο | | Ιπποκράτης (400 π.Χ.) | ο πατέρας της Ιατρικής… πρόσθεσε, στις ήδη υπάρχουσες γνώσεις για τα δηλητήρια, ένα αρκετά μεγάλο αριθμό ουσιών και ασχολήθηκε ειδικότερα με τη θεραπεία των δηλητηριάσεων | | Η αρχαία Πολιτεία | πολλές φορές χρησιμοποιούσε τα δηλητήρια ως μέσο θανάτωσης των καταδίκων — γνωστή η θανατική εκτέλεση του Σωκράτη με κώνειο | | Αντιφών | η «Περί φαρμακείας δημηγορία» | | Διοσκουρίδης (50 μ.Χ.) | η πρώτη κλασική εργασία περί των δηλητηρίων και των αντιδότων, που επί δεκαέξι αιώνες παρέμεινε αναλλοίωτη | | Γαληνός (128-200 μ.Χ.) | οι μικρές τροποποιήσεις στο έργο του Διοσκουρίδη |

  Τι δείχνουν αυτές οι αναφορές (σελ. 13): τα στοιχεία του Σωκράτη και του Αντιφώντος μαρτυρούν ότι κατά τους χρόνους της ακμής των Αθηνών υπήρχε σαφής γνώση και χρήση των δηλητηρίων.

  Η συμβολή του Διοσκουρίδη ειδικότερα (σελ. 13): έζησε στην αυλή του Νέρωνα και ταξινόμησε τα δηλητήρια με βάση την προέλευσή τους δηλαδή φυτική, ζωική και ορυκτή. Ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε διάφορα εμετικά φάρμακα σε περιπτώσεις δηλητηριάσεων… και έκανε χρήση της τεχνικής των «βεντουζών» σε περιπτώσεις δαγκώματος από φίδι.

  Και ο ίδιος ο όρος (σελ. 11) είναι ελληνικός: ο όρος Τοξικολογία προέρχεται από τη λέξη τοξικό που σημαίνει ουσία η οποία είναι κατάλληλη για τόξα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι αναφορές στην ελληνική ιστορία είναι πολλές. Στην Ελληνική Μυθολογία η Μήδεια αναφέρεται ως έμπειρη φαρμακεύτρια, η οποία βοηθούσε τους μυθικούς ήρωες, όπως τον Ιάσονα, τον οποίο βοήθησε να κλέψει το χρυσόμαλλο δέρας χορηγώντας υπνωτικό ποτό στον όφη-δράκοντα. Ο Όμηρος αναφέρει ότι ο Οδυσσέας προμηθευόταν από την Εφύρα δηλητήριο για τα βέλη του και ότι ο Ερμής τον έσωσε από τα φίλτρα της Κίρκης με ειδικό αντίδοτο. Ο Ιπποκράτης, το 400 π.Χ., πρόσθεσε στις υπάρχουσες γνώσεις μεγάλο αριθμό ουσιών και ασχολήθηκε ειδικότερα με τη θεραπεία των δηλητηριάσεων. Η αρχαία Πολιτεία χρησιμοποιούσε τα δηλητήρια ως μέσο θανάτωσης των καταδίκων, με γνωστότερη τη θανατική εκτέλεση του Σωκράτη με κώνειο, ενώ υπάρχει και η Περί φαρμακείας δημηγορία του Αντιφώντος· τα στοιχεία αυτά μαρτυρούν ότι στους χρόνους της ακμής των Αθηνών υπήρχε σαφής γνώση και χρήση των δηλητηρίων. Αργότερα ο Διοσκουρίδης, το 50 μ.Χ., έγραψε την πρώτη κλασική εργασία περί δηλητηρίων και αντιδότων, ταξινόμησε τα δηλητήρια σε φυτικά, ζωικά και ορυκτά και ήταν ο πρώτος που χρησιμοποίησε εμετικά φάρμακα και την τεχνική των βεντουζών σε δάγκωμα φιδιού. Τέλος, ελληνικός είναι και ο ίδιος ο όρος Τοξικολογία, από τη λέξη τοξικό.

Κριτήρια αξιολόγησης: