Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 11 (σελ. 143) – ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 11

Πλήρεις λύσεις και των οκτώ ερωτήσεων του κεφαλαίου 11 — ιός και τοξίνη, νυγμός και δήγμα, ιδιότητες των ζωικών δηλητηρίων, θάνατος από νυγμό, τοξική δράση του δηλητηρίου του φιδιού, θεραπεία δήγματος, αιμορραγικές-αιμολυτικές τοξίνες και επιβράδυνση της απορρόφησης.

Ερώτηση 1 — Ιός και τοξίνη

Ερώτηση: Ερωτήσεις: 1. Τι ονομάζεται ιός (δηλητήριο) και τι τοξίνη των ιοβόλων ζώων;

Απάντηση:

• Οι δύο ορισμοί (σελ. 137) | Όρος | Ορισμός | |---|---| | Ιός (δηλητήριο) | ιός (δηλητήριο) ονομάζεται το έκκριμα των εξαιρετικά εξειδικευμένων δομών του ζώου που ενίεται στο θύμα (π.χ. φίδι, σκορπιός) | | Τοξίνη | τοξίνη ονομάζεται το έκκριμα άλλων αδένων όπως σιελογόνων και δερματικών το οποίο είναι τοξικό για τους ευαίσθητους ιστούς των θυμάτων και δεν ενίεται στο θύμα (π.χ. κανθαρίδες) |

  Το κριτήριο διάκρισης: αν ενίεται ή όχι.

  Πού βρίσκονται τα δηλητήρια (σελ. 137): βρίσκονται σε ειδικά όργανα των ζώων, όπως σε ιοφόρους θύλακες (μέδουσες), σε αδένες (ερπετά, ψάρια) σε ολόκληρο το σώμα του ζώου (κανθαρίδα) ή σε ορισμένο μόνο τμήμα αυτού πάντα ή σε ορισμένες περιόδους ή καταστάσεις της ζωής του. Πώς ενίεται ο ιός (σελ. 137): ο ιός των ιοβόλων ζώων ενίεται στα θύματά τους με ειδικά όργανα όπως νημάτια, κεντριά, οδόντες, νηματοκύστεις, ποικίλης μορφολογίας και διάταξης.

  Ο ρόλος τους για το ζώο (σελ. 137): οι ουσίες αυτές παράγονται φυσιολογικά από το ζώο και χρησιμοποιούνται από το ίδιο είτε για τη σύλληψη της λείας του είτε ως όπλο άμυνας είτε γιατί είναι απαραίτητες για την ομαλή λειτουργία του οργανισμού του. Η αναπαραγωγή τους (σελ. 137): τα δηλητήρια αυτά, όταν καταναλωθούν, αναπαράγονται από τα ζώα χάρη στην αδενική λειτουργία τους, στα δε κατώτερα ζώα συλλέγονται από τα διάφορα όργανα στα οποία έχουν μεταφερθεί με την κυκλοφορία και διατηρούνται για να χρησιμοποιηθούν, όποτε χρειασθεί.

  Η αυτοτοξικότητα (σελ. 137): συνήθως ο ιός κάθε ιοβόλου ζώου είναι αβλαβής για τα ομοειδή, υπάρχουν όμως και ορισμένες εξαιρέσεις όπως ο ιός του τρίτωνα και ο ιός του σκορπιού που είναι τοξικοί για τα ίδια τα ζώα τα οποία τους παρήγαγαν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ιός ή δηλητήριο ονομάζεται το έκκριμα των εξαιρετικά εξειδικευμένων δομών του ζώου που ενίεται στο θύμα, όπως συμβαίνει στο φίδι και στον σκορπιό. Τοξίνη, αντίθετα, ονομάζεται το έκκριμα άλλων αδένων, όπως σιελογόνων και δερματικών, το οποίο είναι τοξικό για τους ευαίσθητους ιστούς των θυμάτων αλλά δεν ενίεται στο θύμα, όπως συμβαίνει με τις κανθαρίδες. Το κριτήριο της διάκρισης είναι επομένως το αν το έκκριμα ενίεται ή όχι. Ο ιός των ιοβόλων ζώων ενίεται στα θύματα με ειδικά όργανα, όπως νημάτια, κεντριά, οδόντες και νηματοκύστεις, ποικίλης μορφολογίας και διάταξης. Τα δηλητήρια βρίσκονται σε ειδικά όργανα, όπως ιοφόρους θύλακες στις μέδουσες, αδένες στα ερπετά και στα ψάρια, ή σε ολόκληρο το σώμα του ζώου, όπως στην κανθαρίδα. Συνήθως ο ιός κάθε ιοβόλου ζώου είναι αβλαβής για τα ομοειδή του, υπάρχουν όμως εξαιρέσεις, όπως ο ιός του τρίτωνα και ο ιός του σκορπιού, που είναι τοξικοί για τα ίδια τα ζώα που τους παρήγαγαν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Νυγμός και δήγμα

Ερώτηση: 2. Τι ονομάζεται νυγμός και τι δήγμα ιοβόλου ζώου;

Απάντηση:

• Οι δύο ορισμοί (σελ. 137) | Όρος | Ορισμός | |---|---| | Νυγμός | νυγμός ονομάζεται η έγχυση δηλητηρίου στο θύμα από εξειδικευμένες δομές του οπισθίου τμήματος των εντόμων (κεντρί) | | Δήγμα (δάγκωμα) | δήγμα (δάγκωμα) ονομάζεται η έγχυση δηλητηρίου στο θύμα από εξειδικευμένες δομές του προσθίου τμήματος των ιοβόλων ζώων (δόντια, αποφυάδες) |

  Το κριτήριο διάκρισης: το τμήμα του σώματος από το οποίο γίνεται η έγχυση — οπίσθιο ή πρόσθιο.

  Τα παραδείγματα του κεφαλαίου | Ζώο | Τρόπος | Όργανο | |---|---|---| | σκορπιός | νυγμός | κεντρί στο ουραίο τμήμα (σελ. 142) | | μέλισσα / σφήκα | νυγμός | ένα αθέατο κεντρί στο ακραίο τμήμα της κοιλίας τους (σελ. 139) | | έχιδνα | δήγμα | ειδικοί οδόντες μέσω των οποίων διοχετεύουν στο θύμα τους το δηλητήριο που παράγεται από ειδικούς αδένες στη βάση των οδόντων (σελ. 140) |

  Η ιδιαιτερότητα της μέλισσας (σελ. 139): στην περίπτωση νυγμού από μέλισσα το κεντρί που συνδέεται με ένα ασκίδιο πλήρες ιού παραμένει επί του δέρματος του θύματος μαζί με τμήμα του γαστρεντερικού συστήματος της μέλισσας, η οποία πεθαίνει — γι' αυτό και η θεραπεία ξεκινά με την αφαίρεση του κεντριού (σελ. 140).

  Η ιδιαιτερότητα του φιδιού (σελ. 140): τα φίδια διακρίνονται σε δύο είδη, τα ιοβόλα και τα ανιοβόλα· τα ανιοβόλα έχουν μόνο τους αναγκαίους οδόντες για τη σύλληψη της λείας τους και στερούνται δηλητηρίου — δηλαδή δαγκώνουν αλλά δεν εγχέουν ιό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νυγμός ονομάζεται η έγχυση δηλητηρίου στο θύμα από εξειδικευμένες δομές του οπισθίου τμήματος των εντόμων, δηλαδή από το κεντρί. Δήγμα ή δάγκωμα ονομάζεται η έγχυση δηλητηρίου στο θύμα από εξειδικευμένες δομές του προσθίου τμήματος των ιοβόλων ζώων, δηλαδή από δόντια ή αποφυάδες. Το κριτήριο διάκρισης είναι επομένως το τμήμα του σώματος από το οποίο γίνεται η έγχυση. Έτσι, ο σκορπιός προκαλεί νυγμό με το κεντρί που φέρει στο ουραίο τμήμα του σώματός του, όπως και οι μέλισσες και οι σφήκες, που φέρουν στο ακραίο τμήμα της κοιλίας τους ένα αθέατο κεντρί, ενώ οι έχιδνες προκαλούν δήγμα με ειδικούς οδόντες, μέσω των οποίων διοχετεύουν το δηλητήριο που παράγεται από ειδικούς αδένες στη βάση των οδόντων. Στη μέλισσα μάλιστα το κεντρί, που συνδέεται με ένα ασκίδιο πλήρες ιού, παραμένει στο δέρμα του θύματος μαζί με τμήμα του γαστρεντερικού της συστήματος, και η μέλισσα πεθαίνει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Οι ιδιότητες των ζωικών δηλητηρίων

Ερώτηση: 3. Ποιες είναι οι ιδιότητες των δηλητηρίων των ιοβόλων ζώων;

Απάντηση:

• Η γενική φύση (σελ. 138): τα δηλητήρια που παράγονται από τα ιοβόλα ζώα είναι συνήθως μίγματα πρωτεϊνών με ιδιότητες:

  Οι τέσσερις ιδιότητες (σελ. 138) | Ιδιότητα | Δράση | |---|---| | Ερεθιστικές - φλυκταινογόνες | προκαλούν ερεθισμό και σχηματισμό φλυκταινών στο δέρμα | | Νευροτοξικές | προσβάλλουν το ΚΝΣ και είναι δυνατό να επιφέρουν το θάνατο από τελεία καταστολή αυτού | | Αιμολυτικές | προκαλούν αιμόλυση και νέκρωση σε πολλούς ιστούς | | Αιμορραγικές | παρεμποδίζουν την πήξη του αίματος |

  Η πλήρης σύνθεση (σελ. 142): τα δηλητήρια αυτά είναι συνήθως μίγμα ουσιών και πρωτεϊνικής φύσεως και σπανιότερα λιπαρών ενώσεων, οργανικών οξέων ή βάσεων και εμφανίζουν ερεθιστικές - φλυκταινογόνες, νευροτοξικές, αιμολυτικές και αιμορραγικές ιδιότητες.

  Πώς εμφανίζονται στα συγκεκριμένα ζώα | Ζώο | Ιδιότητες του δηλητηρίου | |---|---| | σκορπιοί | ισχυρό αιμολυτικό ή και νευροτοξικό ιό (σελ. 138) | | υμενόπτερα | ντοπαμίνη, ισταμίνη, ένζυμα και πεπτίδια, ουσίες με αιμολυτικές και νευροτοξικές ιδιότητες (σελ. 139) | | έχιδνες | αιμορραγικές-αιμολυτικές και νευροτοξικές ιδιότητες (σελ. 140) |

  Η πέμπτη, έμμεση ιδιότητα — η αντιγονικότητα (σελ. 138): η είσοδος των ζωικών δηλητηρίων στον οργανισμό είναι δυνατό να προκαλέσει την εμφάνιση αλλεργικών αντιδράσεων, αφού η πρωτεϊνικής φύσης τοξίνη του ζώου δρα ως αντιγόνο. Και ο πολλαπλασιασμός της βλάβης (σελ. 138): η αντίδραση του θύματος στην τοξίνη των ιοβόλων ζώων περιλαμβάνει ακόμη και την απελευθέρωση βιολογικά δραστικών ουσιών όπως ισταμίνης ή βραδυκινίνης, ουσιών που από μόνες τους είναι δυνατόν να προκαλέσουν συμπτώματα μεγαλύτερης βαρύτητας από αυτά που προκαλούνται από τη δράση της τοξίνης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα δηλητήρια που παράγονται από τα ιοβόλα ζώα είναι συνήθως μίγματα πρωτεϊνών, και σπανιότερα λιπαρών ενώσεων, οργανικών οξέων ή βάσεων, και εμφανίζουν τέσσερις ιδιότητες. Πρώτον, ερεθιστικές και φλυκταινογόνες, δηλαδή προκαλούν ερεθισμό και σχηματισμό φλυκταινών στο δέρμα. Δεύτερον, νευροτοξικές, δηλαδή προσβάλλουν το κεντρικό νευρικό σύστημα και είναι δυνατό να επιφέρουν τον θάνατο από τέλεια καταστολή του. Τρίτον, αιμολυτικές, δηλαδή προκαλούν αιμόλυση και νέκρωση σε πολλούς ιστούς. Και τέταρτον, αιμορραγικές, δηλαδή παρεμποδίζουν την πήξη του αίματος. Επιπλέον, επειδή η τοξίνη είναι πρωτεϊνικής φύσης, δρα και ως αντιγόνο, οπότε η είσοδός της στον οργανισμό μπορεί να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις. Σημαντικό είναι επίσης ότι η αντίδραση του θύματος περιλαμβάνει την απελευθέρωση βιολογικά δραστικών ουσιών, όπως ισταμίνης ή βραδυκινίνης, οι οποίες από μόνες τους μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα μεγαλύτερης βαρύτητας από εκείνα της ίδιας της τοξίνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Θάνατος από νυγμό μέλισσας ή σκορπιού

Ερώτηση: 4. Είναι δυνατόν να προκληθεί θάνατος από νυγμό μέλισσας ή σκόρπιου και πού οφείλεται;

Απάντηση:

• Η απάντηση: ναι — και οφείλεται στο αναφυλακτικό shock. Για τη μέλισσα και τη σφήκα (σελ. 140): το αναφυλακτικό shock είναι το συχνότερο αίτιο θανάτου από νυγμό μέλισσας ή σφήκας. Για τον σκορπιό (σελ. 138): στην Ελλάδα συναντώνται είδη τα οποία επιφέρουν επώδυνους νυγμούς, αλλά όχι θανατηφόρους. Αν προκληθεί θάνατος από σκορπιό, θα οφείλεται σε αναφυλακτικό shock.

  Γιατί (σελ. 138): η είσοδος των ζωικών δηλητηρίων στον οργανισμό είναι δυνατό να προκαλέσει την εμφάνιση αλλεργικών αντιδράσεων, αφού η πρωτεϊνικής φύσης τοξίνη του ζώου δρα ως αντιγόνο. Οι αλλεργικές αντιδράσεις συνήθως εμφανίζονται σε άτομα που είχαν εκτεθεί και κατά το παρελθόν σε παρόμοιες πρωτεΐνες. Οι αναφυλακτικές αντιδράσεις και κυρίως οι θανατηφόρες είναι συνήθεις και πρέπει να αναμένονται σε άτομα με κάποια ευαισθησία ή με ιστορικό προηγούμενης ή επανειλημμένης έκθεσης στην ουσία αυτή.

  Η επικίνδυνη διασταύρωση (σελ. 139): αν και η σύνθεση του δηλητηρίου των υμενοπτέρων ποικίλλει στα διάφορα είδη, παρατηρείται διασταυρούμενη αντίδραση μετά από νυγμό μέλισσας σε άτομα που είναι ευαισθητοποιημένα στο δηλητήριο της σφήκας, γεγονός το οποίο μπορεί να προκαλέσει ακόμη και το θάνατο — δηλαδή αρκεί προηγούμενος νυγμός σφήκας για να καταστεί μοιραίος ένας νυγμός μέλισσας.

  Τα συμπτώματα (σελ. 139-140): άλλοτε μεν τοπικά, οπότε εμφανίζονται στο σημείο του νυγμού ερυθρότητα, οίδημα και έντονο καυστικό άλγος, σπανιότερα δε γενικά, οπότε προκαλείται βαρεία αλλεργική αντίδραση με γενική κακουχία, ναυτία, απώλεια των αισθήσεων, ιδιαίτερα στα παιδιά, έμετο, ελαφρύ πυρετό και οίδημα του προσώπου και του λάρυγγα, σπανιότερα δε με σπασμούς.

  Η αντιμετώπιση (σελ. 140): η θεραπεία συνίσταται στην άμεση πλύση του τραύματος, στην αφαίρεση του κεντριού, καθώς και στην εφαρμογή τοπικά αμμωνίας, πάγου και αντιισταμινικών αλοιφών. Για την αντιμετώπιση του αναφυλακτικού shock χορηγούνται κορτικοστεροειδή και αδρεναλίνη. Και για τον σκορπιό (σελ. 138-139): ακινητοποίηση του ασθενούς και… εφαρμογή ελαστικού επιδέσμου για τον περιορισμό της απορρόφησης του δηλητηρίου, καθώς και… ψυχρών επιθεμάτων· φαρμακευτικά καρδιοτόνωση, τοπικά αναισθητικά και αναλγητικά, διαζεπάμη για τους σπασμούς και γλυκονικό ασβέστιο για την τετανία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, είναι δυνατόν, και ο θάνατος οφείλεται στο αναφυλακτικό shock. Για τις μέλισσες και τις σφήκες το βιβλίο αναφέρει ρητά ότι το αναφυλακτικό shock είναι το συχνότερο αίτιο θανάτου από νυγμό, ενώ για τους σκορπιούς σημειώνει ότι στην Ελλάδα συναντώνται είδη που επιφέρουν επώδυνους μεν αλλά όχι θανατηφόρους νυγμούς, και ότι αν προκληθεί θάνατος από σκορπιό θα οφείλεται σε αναφυλακτικό shock. Ο λόγος είναι ότι η πρωτεϊνικής φύσης τοξίνη του ζώου δρα ως αντιγόνο, οπότε η είσοδός της μπορεί να προκαλέσει αλλεργικές αντιδράσεις· αυτές εμφανίζονται συνήθως σε άτομα που είχαν εκτεθεί και στο παρελθόν σε παρόμοιες πρωτεΐνες, και οι θανατηφόρες αναφυλακτικές αντιδράσεις πρέπει να αναμένονται σε άτομα με ευαισθησία ή με ιστορικό προηγούμενης ή επανειλημμένης έκθεσης. Ιδιαίτερα επικίνδυνη είναι η διασταυρούμενη αντίδραση, καθώς νυγμός μέλισσας σε άτομο ευαισθητοποιημένο στο δηλητήριο της σφήκας μπορεί να προκαλέσει ακόμη και τον θάνατο. Το αναφυλακτικό shock αντιμετωπίζεται με κορτικοστεροειδή και αδρεναλίνη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Η τοξική δράση του δηλητηρίου του φιδιού

Ερώτηση: 5. Ποια η τοξική δράση του δηλητηρίου του φιδιού;

Απάντηση:

• Οι ιδιότητες (σελ. 140): το δηλητήριο των εχιδνών συνήθως έχει αιμορραγικές-αιμολυτικές και νευροτοξικές ιδιότητες. Η συνοπτική διατύπωση (σελ. 142): τα συμπτώματα από το δήγμα φιδιού είναι σοβαρά και οφείλονται στην αιμόλυση ή και στην παράλυση των αναπνευστικών μυών που προκαλεί το δηλητήριο του φιδιού.

  Οι παράγοντες της βαρύτητας (σελ. 140): η βαρύτητα του δήγματος εξαρτάται από τη θέση του, από την αγγειοβρίθεια της περιοχής, από την ποσότητα του δηλητηρίου, την ηλικία του θύματος αλλά και του φιδιού, την ευαισθησία του θύματος και ασφαλώς από το είδος του φιδιού.

  Τα τοπικά συμπτώματα (σελ. 140): εμφανίζονται στην αρχή με τη μορφή ερυθήματος, οιδήματος και καύσου τα οποία επεκτείνονται αργότερα και καταλαμβάνουν τις γύρω περιοχές. Η ειδική περίπτωση (σελ. 140): σε περίπτωση δήγματος του προσώπου το οίδημα αυτό καταλαμβάνει το φάρυγγα και περισσότερο τη γλωττίδα, προκαλείται δε θάνατος από ασφυξία.

  Τα γενικά φαινόμενα (σελ. 141): επέρχονται συνήθως μετά από πάροδο 1-3 ωρών εκδηλώνονται με διέγερση, κεφαλαλγία και οίδημα, αίσθημα ψύχους στο δέρμα, το δε άτομο περιλούεται από κολλώδεις ιδρώτες. Προκαλούνται επίσης δίψα, ναυτία, έμετοι αιματηροί, εντερορραγία, ολιγουρία, αιματουρία και αιμοσφαιρινουρία, επιπλέον δε ίκτερος. Ο θάνατος μπορεί να επέλθει μέσα σε ορισμένα λεπτά μέχρι και ώρες λόγω εκτεταμένης αιμορραγίας.

  Η ανάγνωση των συμπτωμάτων | Σύμπτωμα | Ιδιότητα του δηλητηρίου | |---|---| | έμετοι αιματηροί, εντερορραγία | αιμορραγικές — παρεμποδίζουν την πήξη του αίματος | | αιματουρία, αιμοσφαιρινουρία, ίκτερος | αιμολυτικές — προκαλούν αιμόλυση και νέκρωση σε πολλούς ιστούς | | παράλυση των αναπνευστικών μυών | νευροτοξικές | | ερύθημα, οίδημα, καύσος | ερεθιστικές - φλυκταινογόνες |

  Και το δεύτερο αίτιο θανάτου (σελ. 142): ο θάνατος από δήγμα φιδιού μπορεί να επέλθει από το δηλητήριο αυτό καθεαυτό ή από αναφυλακτικό shock σε ευαισθητοποιημένα άτομα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το δηλητήριο των εχιδνών έχει συνήθως αιμορραγικές, αιμολυτικές και νευροτοξικές ιδιότητες, και τα συμπτώματα από το δήγμα είναι σοβαρά, οφειλόμενα στην αιμόλυση ή και στην παράλυση των αναπνευστικών μυών. Η βαρύτητα του δήγματος εξαρτάται από τη θέση του, την αγγειοβρίθεια της περιοχής, την ποσότητα του δηλητηρίου, την ηλικία του θύματος αλλά και του φιδιού, την ευαισθησία του θύματος και το είδος του φιδιού. Τα τοπικά συμπτώματα εμφανίζονται αρχικά με τη μορφή ερυθήματος, οιδήματος και καύσου, τα οποία αργότερα επεκτείνονται στις γύρω περιοχές· σε δήγμα του προσώπου το οίδημα καταλαμβάνει τον φάρυγγα και περισσότερο τη γλωττίδα, προκαλώντας θάνατο από ασφυξία. Τα γενικά φαινόμενα επέρχονται συνήθως μετά από μία έως τρεις ώρες και εκδηλώνονται με διέγερση, κεφαλαλγία, οίδημα, αίσθημα ψύχους στο δέρμα και κολλώδεις ιδρώτες, ενώ προκαλούνται και δίψα, ναυτία, αιματηροί έμετοι, εντερορραγία, ολιγουρία, αιματουρία, αιμοσφαιρινουρία και ίκτερος. Ο θάνατος μπορεί να επέλθει μέσα σε ορισμένα λεπτά έως ώρες λόγω εκτεταμένης αιμορραγίας, ή και από αναφυλακτικό shock σε ευαισθητοποιημένα άτομα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Η θεραπεία σε δήγμα φιδιού

Ερώτηση: 6. Ποια θεραπεία εφαρμόζεται σε δήγμα φιδιού;

Απάντηση:

• Η γενική αρχή (σελ. 141): η θεραπευτική αντιμετώπιση των δηλητηριάσεων είναι κοινή για όλα τα είδη των φιδιών και συνίσταται στην πρόληψη της περαιτέρω απορρόφησης του δηλητηρίου και στη συμπτωματική αντιμετώπιση των εμφανιζόμενων ανεπιθύμητων ενεργειών.

  Α. Πρόληψη της περαιτέρω απορρόφησης (σελ. 141) | # | Μέτρο | |---|---| | 1 | ακινητοποίηση του θύματος | | 2 | χαλαρή περίδεση του άκρου λίγα εκατοστά πιο πάνω από το σημείο του δήγματος για την παρεμπόδιση της απορρόφησης του ιού. Εφιστάται η προσοχή, ώστε να αποφεύγεται η ίσχαιμη (σφιχτή) περίδεση και να ψηλαφάται πάντοτε ο περιφερικός σφυγμός | | 3 | ψυχρά επιθέματα στην περιοχή |

  Β. Ο ειδικός ορός (σελ. 141): επί έντονων τοπικών συμπτωμάτων ή συστηματικών εκδηλώσεων χορηγείται ο ειδικός αντιοφικός ορός ενδοφλεβίως και πάντοτε μετά από έλεγχο της ευαισθησίας του ατόμου στον ορό αυτό για την πρόληψη αλλεργικής αντίδρασης.

  Γ. Συμπτωματική θεραπεία (σελ. 141) | # | Μέτρο | |---|---| | 1 | επίθεση στο σημείο του δήγματος πάγου ή παγωμένου νερού | | 2 | χορήγηση συμπαθητικομιμητικών φαρμάκων με μεγάλη προσοχή | | 3 | χορήγηση κορτικοστεροειδών | | 4 | ένεση στο σημείο του δήγματος διαλύματος θειικού μαγνησίου 10% το οποίο ανακουφίζει το άτομο από το έντονο άλγος | | 5 | χορήγηση αντιβιοτικών, κατασταλτικών και καρδιοτονωτικών φαρμάκων | | 6 | διατήρηση της θερμοκρασίας του σώματος του ασθενή | | 7 | χορήγηση οξυγόνου ή διενέργεια τεχνητής αναπνοής, εφόσον εμφανισθεί αναπνευστική δυσχέρεια |

  Ο επείγων χαρακτήρας (σελ. 142): το δήγμα φιδιού θεωρείται επείγον περιστατικό και το θύμα πρέπει να μεταφερθεί ταχύτατα στο νοσοκομείο, αφού προηγουμένως ακινητοποιηθεί και γίνει χαλαρή περίδεση του προσβληθέντος μέλους (χέρι ή πόδι), λίγα εκατοστά πιο πάνω από το σημείο του δήγματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η θεραπευτική αντιμετώπιση είναι κοινή για όλα τα είδη φιδιών και συνίσταται στην πρόληψη της περαιτέρω απορρόφησης του δηλητηρίου και στη συμπτωματική αντιμετώπιση των ανεπιθύμητων ενεργειών. Για την πρόληψη της απορρόφησης επιβάλλεται ακινητοποίηση του θύματος, χαλαρή περίδεση του άκρου λίγα εκατοστά πιο πάνω από το σημείο του δήγματος, με προσοχή ώστε να αποφεύγεται η ίσχαιμη, δηλαδή σφιχτή, περίδεση και να ψηλαφάται πάντοτε ο περιφερικός σφυγμός, καθώς και ψυχρά επιθέματα στην περιοχή. Επί έντονων τοπικών συμπτωμάτων ή συστηματικών εκδηλώσεων χορηγείται ο ειδικός αντιοφικός ορός ενδοφλεβίως, και πάντοτε μετά από έλεγχο της ευαισθησίας του ατόμου στον ορό, για την πρόληψη αλλεργικής αντίδρασης. Η συμπτωματική θεραπεία περιλαμβάνει επίθεση πάγου ή παγωμένου νερού στο σημείο του δήγματος, χορήγηση συμπαθητικομιμητικών φαρμάκων με μεγάλη προσοχή, κορτικοστεροειδή, ένεση διαλύματος θειικού μαγνησίου δέκα τοις εκατό στο σημείο του δήγματος για το έντονο άλγος, αντιβιοτικά, κατασταλτικά και καρδιοτονωτικά φάρμακα, διατήρηση της θερμοκρασίας του σώματος και χορήγηση οξυγόνου ή τεχνητή αναπνοή σε αναπνευστική δυσχέρεια. Το δήγμα φιδιού θεωρείται επείγον περιστατικό και το θύμα πρέπει να μεταφερθεί ταχύτατα στο νοσοκομείο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Αιμορραγικές και αιμολυτικές τοξίνες

Ερώτηση: 7. Ποιες είναι οι συνέπειες από τη δράση των αιμορραγικών και αιμολυτικών τοξινών;

Απάντηση:

• Οι ορισμοί (σελ. 138) | Ιδιότητα | Δράση | |---|---| | Αιμολυτικές | προκαλούν αιμόλυση και νέκρωση σε πολλούς ιστούς | | Αιμορραγικές | παρεμποδίζουν την πήξη του αίματος |

  Οι κλινικές συνέπειες, όπως εμφανίζονται στο δήγμα έχιδνας (σελ. 141) | Συνέπεια | Από ποια ιδιότητα | |---|---| | έμετοι αιματηροί | αιμορραγική — αιμορραγία από το ανώτερο πεπτικό | | εντερορραγία | αιμορραγική — αιμορραγία από το έντερο | | αιματουρία | αιμορραγική — αίμα στα ούρα | | αιμοσφαιρινουρία | αιμολυτική — αιμοσφαιρίνη στα ούρα από τη διάσπαση των ερυθρών | | ίκτερος | αιμολυτική — αύξηση της χολερυθρίνης από τη μαζική αιμόλυση | | ολιγουρία | και οι δύο — νεφρική προσβολή από την αιμοσφαιρίνη και την υπόταση |

  Η τελική έκβαση (σελ. 141): ο θάνατος μπορεί να επέλθει μέσα σε ορισμένα λεπτά μέχρι και ώρες λόγω εκτεταμένης αιμορραγίας. Η συνοπτική διατύπωση (σελ. 142): τα συμπτώματα από το δήγμα φιδιού είναι σοβαρά και οφείλονται στην αιμόλυση ή και στην παράλυση των αναπνευστικών μυών.

  Η σύγκριση με τα τρωκτικοκτόνα: το ίδιο τελικό αποτέλεσμα — εκτεταμένες εσωτερικές αιμορραγίες — επιτυγχάνουν και τα ποντικοφάρμακα, τα οποία όμως αναστέλλουν τη σύνθεση των τεσσάρων παραγόντων της πήξης του αίματος που εξαρτώνται από τη βιταμίνη Κ1 (σελ. 96), δηλαδή έμμεσα και με καθυστέρηση ημερών, ενώ οι αιμορραγικές τοξίνες των φιδιών δρουν άμεσα.

  Πού αλλού εμφανίζεται αιμόλυση στο βιβλίο: στη σολανίνη των γεωμήλων, η οποία ασκεί την τοξική της δράση στο αίμα, προκαλώντας αιμόλυση, αν και εκεί δεν έχει παρατηρηθεί μέχρι στιγμής αιμοσφαιρινουρία (σελ. 130).

  Η τοπική συνέπεια (σελ. 140): και τοπικά, το ερύθημα, οίδημα και καύσος… επεκτείνονται αργότερα και καταλαμβάνουν τις γύρω περιοχές — έκφραση της νέκρωσης σε πολλούς ιστούς που προκαλούν οι αιμολυτικές τοξίνες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι αιμολυτικές τοξίνες προκαλούν αιμόλυση και νέκρωση σε πολλούς ιστούς, ενώ οι αιμορραγικές παρεμποδίζουν την πήξη του αίματος. Κλινικά, όπως φαίνεται χαρακτηριστικά στο δήγμα έχιδνας, οι αιμορραγικές τοξίνες οδηγούν σε αιματηρούς εμέτους, εντερορραγία και αιματουρία, δηλαδή σε αιμορραγίες από διάφορα συστήματα, ενώ οι αιμολυτικές οδηγούν σε αιμοσφαιρινουρία, από τη διάσπαση των ερυθρών αιμοσφαιρίων, και σε ίκτερο. Εμφανίζεται επίσης ολιγουρία, λόγω της προσβολής των νεφρών. Τοπικά, η νέκρωση των ιστών εκφράζεται με ερύθημα, οίδημα και καύσο, τα οποία επεκτείνονται αργότερα και καταλαμβάνουν τις γύρω περιοχές. Η τελική έκβαση μπορεί να είναι ο θάνατος, ο οποίος επέρχεται μέσα σε ορισμένα λεπτά έως ώρες λόγω εκτεταμένης αιμορραγίας· γενικότερα, τα συμπτώματα από το δήγμα φιδιού είναι σοβαρά και οφείλονται στην αιμόλυση ή και στην παράλυση των αναπνευστικών μυών που προκαλεί το δηλητήριο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Επιβράδυνση της απορρόφησης σε δάγκωμα φιδιού

Ερώτηση: 8. Με ποιο τρόπο επιτυγχάνεται η επιβράδυνση της απορρόφησης του δηλητηρίου μετά από δάγκωμα φιδιού;

Απάντηση:

• Τα τρία μέτρα (σελ. 141): για την πρόληψη της περαιτέρω απορρόφησης επιβάλλεται: | # | Μέτρο | Λογική | |---|---|---| | 1 | ακινητοποίηση του θύματος | η κίνηση αυξάνει την κυκλοφορία και άρα τη διασπορά του ιού | | 2 | χαλαρή περίδεση του άκρου λίγα εκατοστά πιο πάνω από το σημείο του δήγματος για την παρεμπόδιση της απορρόφησης του ιού | περιορίζει τη φλεβική και λεμφική επιστροφή, χωρίς να διακόπτει την αρτηριακή ροή | | 3 | ψυχρά επιθέματα στην περιοχή | το ψύχος προκαλεί αγγειοσύσπαση και επιβραδύνει την απορρόφηση |

  Η κρίσιμη προειδοποίηση (σελ. 141): εφιστάται η προσοχή, ώστε να αποφεύγεται η ίσχαιμη (σφιχτή) περίδεση και να ψηλαφάται πάντοτε ο περιφερικός σφυγμός — γιατί η ίσχαιμη περίδεση διακόπτει την αιμάτωση και προκαλεί νέκρωση του άκρου.

  Πού βρίσκεται η ίδια αρχή σε άλλα ζώα | Ζώο | Μέτρο | |---|---| | σκορπιός | ακινητοποίηση του ασθενούς και η εφαρμογή ελαστικού επιδέσμου για τον περιορισμό της απορρόφησης του δηλητηρίου, καθώς και η επίθεση ψυχρών επιθεμάτων (σελ. 138-139) | | μέλισσα / σφήκα | η άμεση πλύση του τραύματος, η αφαίρεση του κεντριού, πάγου (σελ. 140) |

  Ο χρονικός παράγοντας (σελ. 139): είναι φανερό ότι η τοπική αυτή αγωγή είναι τόσο περισσότερο αποτελεσματική, όσο ταχύτερα εφαρμόζεται.

  Η γενική τοξικολογική αρχή (σελ. 48): η παρεμπόδιση της περαιτέρω απορρόφησης του τοξικού παράγοντα είναι το δεύτερο βασικό βήμα κάθε οξείας δηλητηρίασης, μετά την ενίσχυση των απειλούμενων λειτουργιών.

  Και το επόμενο βήμα (σελ. 142): το δήγμα φιδιού θεωρείται επείγον περιστατικό και το θύμα πρέπει να μεταφερθεί ταχύτατα στο νοσοκομείο, αφού προηγουμένως ακινητοποιηθεί και γίνει χαλαρή περίδεση του προσβληθέντος μέλους (χέρι ή πόδι), λίγα εκατοστά πιο πάνω από το σημείο του δήγματος — όπου θα χορηγηθεί, αν χρειαστεί, ο ειδικός αντιοφικός ορός.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η επιβράδυνση της απορρόφησης επιτυγχάνεται με τρία μέτρα. Πρώτον, με την ακινητοποίηση του θύματος, καθώς η κίνηση αυξάνει την κυκλοφορία και τη διασπορά του ιού. Δεύτερον, με χαλαρή περίδεση του άκρου λίγα εκατοστά πιο πάνω από το σημείο του δήγματος, για την παρεμπόδιση της απορρόφησης του ιού· εδώ εφιστάται ιδιαίτερη προσοχή ώστε να αποφεύγεται η ίσχαιμη, δηλαδή σφιχτή, περίδεση και να ψηλαφάται πάντοτε ο περιφερικός σφυγμός, γιατί η διακοπή της αιμάτωσης θα οδηγούσε σε νέκρωση του άκρου. Και τρίτον, με ψυχρά επιθέματα στην περιοχή, που προκαλούν αγγειοσύσπαση. Η ίδια αρχή ισχύει και στον νυγμό σκορπιού, όπου ενδείκνυται ακινητοποίηση, ελαστικός επίδεσμος και ψυχρά επιθέματα, ενώ η τοπική αυτή αγωγή είναι τόσο περισσότερο αποτελεσματική όσο ταχύτερα εφαρμόζεται. Στη συνέχεια το θύμα πρέπει να μεταφερθεί ταχύτατα στο νοσοκομείο, όπου θα χορηγηθεί, αν χρειαστεί, ο ειδικός αντιοφικός ορός.

Κριτήρια αξιολόγησης: