Απαντήσεις στις 8 ερωτήσεις σύντομης απάντησης (Α), τις 5 συμπλήρωσης κενών (Β) και τις 2 πολλαπλής επιλογής (Γ) του κεφαλαίου 2.
Ερώτηση: Τι είναι ανοσία και σε τι διαφέρει η εγγενής ή μη ειδική ανοσία από την ειδική ανοσία;
Απάντηση:
Ανοσία είναι το σύνολο των μηχανισμών που διαθέτει ο οργανισμός για να αμύνεται σε βλαπτικούς παράγοντες που μπορούν να τον κάνουν να νοσήσει (α-στερητικό + νόσος = απουσία νόσου). Ο όρος επικράτησε από την παρατήρηση ότι όσοι πέρασαν ορισμένα λοιμώδη νοσήματα δεν ξανανοσούν, και ότι μετά τον εμβολιασμό «αποκτούμε ανοσία».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανοσία = σύνολο αμυντικών μηχανισμών κατά βλαπτικών παραγόντων· μη ειδική: γενικοί μηχανισμοί χωρίς αναγνώριση του αιτίου (δέρμα, βλέννα, HCl, φαγοκύτταρα)· ειδική: μετά από έκθεση σε ανοσογόνο, ειδική αναγνώριση και αντίδραση με αντισώματα ή Τ-λεμφοκύτταρα, με ειδικότητα και μνήμη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Αναφέρατε μερικούς μηχανισμούς εγγενούς ή μη ειδικής ανοσίας.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δέρμα (κερατίνη, ιδρώτας, σμήγμα), βλεννογόνοι (βλέννα, κροσσοί), εκκρίσεις (βλεννοπολυσακχαρίτες, λυσοζύμη, HCl), φυσιολογική χλωρίδα, φαγοκυττάρωση-φλεγμονή, ιντερφερόνη, συμπλήρωμα (εναλλακτική οδός).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιοι είναι οι δυο βασικοί τρόποι (μηχανισμοί) της ειδικής ανοσίας και γιατί ονομάζονται έτσι;
Απάντηση:
Η ειδική ανοσία εκδηλώνεται με δύο βασικούς, αλληλεξαρτώμενους μηχανισμούς (σελ. 33, 36-37):
Οι δύο μηχανισμοί συνεργάζονται και εξαρτώνται ο ένας από τον άλλο (η παραγωγή αντισωμάτων εξαρτάται από ουσίες των Τ-λεμφοκυττάρων· επακόλουθα της κυτταρικής ανοσίας εξαρτώνται από αντισώματα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χυμική ανοσία: τα προϊόντα (αντισώματα των Β-λεμφοκυττάρων) κυκλοφορούν στους χυμούς — αίμα, εξωκυττάριο υγρό (εξωκυττάρια μικρόβια, τοξίνες)· κυτταρική ανοσία: εκτελεστικά όργανα τα κύτταρα — ευαισθητοποιημένα Τ-λεμφοκύτταρα (κυτταροτοξικότητα, κυτταροκίνες· ενδοκυττάριοι μικροοργανισμοί)· συνεργάζονται.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα τέσσερα βασικά χαρακτηριστικά της ειδικής ανοσίας;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) 1. Διάκριση του ξένου, 2. ειδικότητα (αντίδραση μόνο κατά του ανοσογόνου), 3. ποικιλομορφία κυττάρων-ουσιών, 4. μνήμη (ταχύτερη-εντονότερη δευτερογενής αντίδραση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα κεντρικά (πρωτογενή) και ποια τα περιφερικά (δευτερογενή) λεμφικά όργανα και ποιος ο ρόλος της κάθε ομάδας λεμφικών οργάνων;
Απάντηση:
Α. Κεντρικά (πρωτογενή) λεμφικά όργανα — ο θύμος αδένας και ο μυελός των οστών (στο έμβρυο και το εμβρυϊκό ήπαρ· στα πουλιά ο θύλακος του Fabricius). Ρόλος: αποτελούν τις κύριες εστίες παραγωγής και διαφοροποίησης των λεμφοκυττάρων — εκεί πολλαπλασιάζονται και ωριμάζουν σε εκτελεστικά (δραστικά) κύτταρα ώστε να ασκούν τις ανοσολογικές τους λειτουργίες: τα Τ-λεμφοκύτταρα αναπτύσσονται και ωριμάζουν στον θύμο (μικρό τριγωνικό όργανο πίσω από το στέρνο, 30-40 g, ατροφεί με την ηλικία) και τα Β-λεμφοκύτταρα στον μυελό των οστών, όπου αποκτούν ειδικούς υποδοχείς στη μεμβράνη τους· τα ώριμα κύτταρα μεταναστεύουν μέσω της κυκλοφορίας στα περιφερικά όργανα.
Β. Περιφερικά (δευτερογενή) λεμφικά όργανα — οι λεμφαδένες (όργανα σε σχήμα φασολιού, «φίλτρα» της λέμφου: τραχηλικοί, μασχαλιαίοι, βουβωνικοί, μεσοθωρακικοί, παραορτικοί), ο σπλήνας (λευκός πολφός με λεμφοζίδια-βλαστικά κέντρα Β-κυττάρων και Τ-κύτταρα γύρω από τις αρτηρίες) και ο λεμφικός ιστός των βλεννογόνων (MALT) — Παϋέριες πλάκες του εντέρου, αμυγδαλές, σκωληκοειδής απόφυση, BALT. Ρόλος: σε αυτά δημιουργείται το περιβάλλον όπου τα λεμφοκύτταρα επιδρούν το ένα στο άλλο, δέχονται την επίδραση του αντιγόνου και τελικά διοχετεύονται τα προϊόντα της ανοσολογικής αντίδρασης (κύτταρα ή ουσίες) προς το υπόλοιπο σώμα (σελ. 38-42).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κεντρικά: θύμος (Τ) και μυελός των οστών (Β) — παραγωγή, διαφοροποίηση και ωρίμανση των λεμφοκυττάρων σε δραστικά κύτταρα· περιφερικά: λεμφαδένες, σπλήνας, MALT (Παϋέριες πλάκες, αμυγδαλές) — αλληλεπίδραση λεμφοκυττάρων, επαφή με το αντιγόνο, διοχέτευση προϊόντων της αντίδρασης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είδη κυττάρων συμμετέχουν στην ειδική ανοσία;
Απάντηση:
Τα βασικά κύτταρα της ειδικής ανοσίας είναι τα λεμφοκύτταρα — τα μοναδικά κύτταρα που αναγνωρίζουν τις καθοριστικές ομάδες των αντιγόνων: τα Β-λεμφοκύτταρα (χυμική ανοσία — παραγωγή αντισωμάτων, μετατροπή σε πλασματοκύτταρα) και τα Τ-λεμφοκύτταρα (κυτταρική ανοσία) με τις υποκατηγορίες τους: CD4 βοηθητικά/επαγωγικά (TH1, TH2), CD8 κυτταροτοξικά (Tc) και κατασταλτικά (Ts)· επίσης τα ΝΚ κύτταρα (φυσικοί φονείς, χωρίς υποδοχείς αντιγόνων, ρυθμιστικός ρόλος).
Για την επίτευξη της ανοσίας συνεργάζονται και πολλά άλλα είδη κυττάρων, το καθένα με δικό του ρόλο (εικ. 2.7): τα μονοπύρηνα φαγοκύτταρα — μακροφάγα (φαγοκυττάρωση, «μελέτη» και παρουσίαση του αντιγόνου στα λεμφοκύτταρα ως αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα στην επαγωγική φάση), τα πολυμορφοπύρηνα (ουδετερόφιλα, ηωσινόφιλα, βασεόφιλα) και τα μαστοκύτταρα (σιτευτικά κύτταρα) (σελ. 33, 38, 42-45).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λεμφοκύτταρα (Β → πλασματοκύτταρα-αντισώματα· Τ: CD4 βοηθητικά, CD8 κυτταροτοξικά-κατασταλτικά· ΝΚ) σε συνεργασία με μακροφάγα-αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα, πολυμορφοπύρηνα και μαστοκύτταρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Από πού προέρχονται τα λεμφοκύτταρα και πώς γίνεται διαφοροποίησή τους σε Τ και Β- λεμφοκύτταρα;
Απάντηση:
Τα λεμφοκύτταρα, όπως όλα τα κύτταρα του αίματος, προέρχονται από ένα κοινό προγονικό κύτταρο του μυελού των οστών, το αρχέγονο πολυδύναμο κύτταρο (stem cell). Από αυτό δημιουργείται το προγονικό κύτταρο των λεμφοκυττάρων, το οποίο, ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο θα βρεθεί και υπό την επίδραση τοπικών παραγόντων, υφίσταται ορισμένες αλλαγές (διαφοροποίηση):
Μια τρίτη ομάδα, τα ΝΚ κύτταρα, είναι μεγαλύτερα, με άφθονα κοκκία, χωρίς υποδοχείς για αντιγόνα, και υπάρχουν από τη γέννηση (σελ. 39-43, εικ. 2.13).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από το αρχέγονο πολυδύναμο κύτταρο (stem cell) του μυελού → προγονικό λεμφοκύτταρο → διαφοροποίηση: στον θύμο σε Τ-λεμφοκύτταρα (κυτταρική ανοσία), στον μυελό των οστών (αντίστοιχο του θυλάκου Fabricius) σε Β-λεμφοκύτταρα (χυμική)· τρίτη ομάδα ΝΚ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες είναι οι κύριες διαφορές μεταξύ Τ και Β-λεμφοκυττάρων;
Απάντηση:
Οι δύο ομάδες έχουν κοινή προέλευση και κοινά σημεία (ειδικότητα, μεγάλος πολλαπλασιασμός σε δευτερογενή αντίδραση, ειδικοί υποδοχείς, συνεργασία), αλλά διαφέρουν (σελ. 45-46):
| Τ-λεμφοκύτταρα | Β-λεμφοκύτταρα | |
|---|---|---|
| Διαφοροποίηση | στον θύμο αδένα | στον μυελό των οστών (αντίστοιχο θυλάκου Fabricius) |
| Αντισώματα | δεν παράγουν — εξυπηρετούν την κυτταρική ανοσία | παράγουν — εξυπηρετούν τη χυμική ανοσία |
| Ποσοστό στο αίμα | ≈ 80% των λεμφοκυττάρων | ≈ 20% |
| Ηλεκτρονικό μικροσκόπιο | αρκετά κοκκία λυσοσωμάτων | όχι |
| Υποδοχείς | λιγότεροι | περισσότεροι — οι υποδοχείς τους είναι ανοσοσφαιρίνες |
| Κυτταροκίνες | παράγουν — κύριος ρόλος τους | περιορισμένη δυνατότητα (κύριος ρόλος τα αντισώματα) |
| Ρόλος | καταπολέμηση ενδοκυττάριων μικροοργανισμών | καταπολέμηση εξωκυττάριων μικροοργανισμών και τοξινών |
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τ: θύμος, χωρίς αντισώματα-κυτταρική ανοσία, ≈80%, κοκκία λυσοσωμάτων, λιγότεροι υποδοχείς, κυτταροκίνες, ενδοκυττάριοι μικροοργανισμοί· Β: μυελός, αντισώματα-χυμική, ≈20%, υποδοχείς = ανοσοσφαιρίνες, εξωκυττάριοι μικροοργανισμοί-τοξίνες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Στον άνθρωπο τα λεμφοκύτταρα αναπτύσσονται και ωριμάζουν σε Τ-κύτταρα στο …………… αδένα, σε δε Β-κύτταρα στο ……………..
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) θύμο — μυελό των οστών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Οι σφαιρικές αθροίσεις λεμφικού ιστού στους βλεννογόνους διαφόρων οργάνων λέγονται ……………….. και τέτοιο παράδειγμα είναι οι ………………………………. που βρίσκονται στον βλεννογόνο του εντέρου.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) λεμφοζίδια — Παϋέριες πλάκες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Το λεμφικό όργανο των πουλιών στο οποίο γίνεται η ωρίμανση των Β-κυττάρων (και από το οποίο πήραν και το όνομά τους σαν Β) είναι …………….. ………………………………….
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) ο θύλακος του Fabricius (Bursa Fabricius).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τα κύτταρα φυσικοί- φονείς (ΝΚ cells) είναι στη πραγματικότητα …………….. που μπορούν να …………….. κύτταρα που προέρχονται από όγκους ή κύτταρα που έχουν προσβληθεί από ……………..
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) λεμφοκύτταρα — εξοντώνουν (καταστρέφουν) — ιούς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τα λεμφοκύτταρα χαρακτηρίζονται από το σχεδόν …………….. σχήμα τους και τον …………….. σε σχέση με το κυτταρόπλασμα πυρήνα τους.
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) στρογγυλό — μεγάλο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τα Β-λεμφοκύτταρα: α) Ανήκουν στους μηχανισμούς της εγγενούς ή μη ειδικής ανοσίας. β) Δεν έχουν υποδοχείς για αντιγόνα στη μεμβράνη τους. γ) Αναπτύσσονται και ωριμάζουν στον σπλήνα. δ) Είναι υπεύθυνα για την παραγωγή αντισωμάτων. ε) Είναι περισσότερα από τα Τ-λεμφοκύτταρα στο περιφερικό αίμα.
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: δ. Τα Β-λεμφοκύτταρα «παράγουν αντισώματα και εξυπηρετούν τη χυμική ανοσία» (σελ. 45).
Λανθασμένες: α) ανήκουν στην ειδική ανοσία (χυμική)· β) διαθέτουν ειδικούς υποδοχείς για αντιγόνα στη μεμβράνη τους — μάλιστα περισσότερους από τα Τ, και οι υποδοχείς τους είναι ανοσοσφαιρίνες· γ) αναπτύσσονται και ωριμάζουν στον μυελό των οστών (ο σπλήνας είναι περιφερικό όργανο)· ε) αποτελούν μόνο το 20% των λεμφοκυττάρων του αίματος έναντι 80% των Τ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) δ — παράγουν αντισώματα· α λάθος (ειδική ανοσία), β λάθος (έχουν υποδοχείς-ανοσοσφαιρίνες), γ λάθος (μυελός), ε λάθος (20% έναντι 80% Τ).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τα Τ-λεμφοκύτταρα: α) Προέρχονται από τα μονοπύρηνα φαγοκύτταρα β) Παράγουν διάφορες κυτταροκίνες γ) Αναπτύσσονται και ωριμάζουν στις Παϋέριες πλάκες του εντέρου δ) Είναι υπεύθυνα για τη χυμική ανοσία ε) Έχουν σχέση με την ανοσία εναντίον εξωκυττάριων μικροοργανισμών
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: β. «Τα Τ-λεμφοκύτταρα έχουν τη δυνατότητα παραγωγής κυτταροκινών και μέσω αυτής της δράσης ασκούν τον κύριο ρόλο τους στην ανοσία» (σελ. 45).
Λανθασμένες: α) προέρχονται από το αρχέγονο πολυδύναμο κύτταρο του μυελού (προγονικό λεμφοκύτταρο), όχι από τα μονοπύρηνα φαγοκύτταρα· γ) ωριμάζουν στον θύμο αδένα — οι Παϋέριες πλάκες είναι περιφερικός λεμφικός ιστός· δ) είναι υπεύθυνα για την κυτταρική ανοσία (τη χυμική εξυπηρετούν τα Β)· ε) σχετίζονται με την ανοσία κατά ενδοκυττάριων μικροοργανισμών (τα Β κατά εξωκυττάριων και τοξινών).
Σύνοψη: (ενδεικτική) β — παράγουν κυτταροκίνες· α λάθος (stem cell μυελού), γ λάθος (θύμος), δ λάθος (κυτταρική), ε λάθος (ενδοκυττάριοι).
Κριτήρια αξιολόγησης: