Απαντήσεις στις 8 ερωτήσεις σύντομης απάντησης (Α), τις 5 συμπλήρωσης κενών (Β), την πολλαπλής επιλογής (Γ) και την αντιστοίχιση (Δ) του κεφαλαίου 4.
Ερώτηση: Τι είναι το συμπλήρωμα και από ποια κύρια στοιχεία αποτελείται;
Απάντηση:
Το συμπλήρωμα είναι σημαντικό μέρος του «οπλοστασίου» της ανοσίας: μια ομάδα πρωτεϊνών που βρίσκονται σε ελάχιστες ποσότητες στον ορό αλλά και στις μεμβράνες των κυττάρων και ενεργοποιούνται με διαδοχικές αντιδράσεις — τον μηχανισμό καταρράχτη (το προϊόν της πρώτης αντίδρασης δρα ως ένζυμο-καταλύτης της επόμενης κ.ο.κ.). Ονομάζεται έτσι γιατί συμπληρώνει τους μηχανισμούς της χυμικής ανοσίας· οι διαλυτές πρωτεΐνες του είναι θερμοευαίσθητες (καταστρέφονται στους ≈ 60 °C) και συντίθενται κυρίως στο ήπαρ (και στα μακροφάγα).
Κύρια στοιχεία — τουλάχιστον 30 διαφορετικές πρωτεΐνες (σελ. 62-63):
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομάδα ≥ 30 πρωτεϊνών του ορού και των κυτταρικών μεμβρανών που ενεργοποιούνται με μηχανισμό καταρράχτη και συμπληρώνουν τη χυμική ανοσία· στοιχεία: διαλυτές (ενεργοποιούμενοι παράγοντες, ρυθμιστικές πρωτεΐνες) και μεμβρανικές (αναστολείς, υποδοχείς).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι ακριβώς είναι η ενεργοποίηση του συμπληρώματος και ποιο είναι το τελικό αποτέλεσμα αυτής της ενεργοποίησης;
Απάντηση:
Η ενεργοποίηση του συμπληρώματος είναι μια σειρά διαδοχικών αντιδράσεων με τις οποίες οι διαλυτές πρωτεΐνες (ενεργοποιούμενοι παράγοντες) παθαίνουν μερική διάσπαση — κάθε αντίδραση παράγει ένα προϊόν που δρα ως ένζυμο για την επόμενη (μηχανισμός καταρράχτη), σε τρεις φάσεις: έναρξης, ενίσχυσης και τελικής.
Τελική κατάληξη της ενεργοποίησης είναι η δημιουργία του συμπλέγματος προσβολής της μεμβράνης (MAC = membrane attack complex): σύμπλεγμα πρωτεϊνών που δημιουργεί μεταβολές («τρύπες») στη μεμβράνη κυττάρων και προκαλεί την καταστροφή τους (λύση). Παράλληλα, κατά τις αντιδράσεις δημιουργούνται και προϊόντα με άλλες λειτουργίες: διευκόλυνση της φαγοκυττάρωσης μικροοργανισμών (οψωνοποίηση, C3b) και κινητοποίηση της φλεγμονής (αναφυλατοξίνες C3a, C4a, C5a) (σελ. 64-65).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σειρά διαδοχικών αντιδράσεων μερικής διάσπασης των διαλυτών πρωτεϊνών (καταρράχτης)· τελικό αποτέλεσμα η δημιουργία του συμπλέγματος προσβολής της μεμβράνης (MAC) → λύση κυττάρων, με παράλληλα προϊόντα για οψωνοποίηση και φλεγμονή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιοι είναι οι κύριοι τρόποι (οδοί) ενεργοποίησης και ποιο γεγονός δημιουργεί την έναρξη του κάθε ενός;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) 1. Κλασική οδός: έναρξη από σύμπλεγμα αντιγόνου-αντισώματος (IgG/IgM) — το C1 δένεται στο Fc· παραλλαγή η οδός της λεκτίνης (MBP σε μικροοργανισμό, χωρίς αντίσωμα)· 2. εναλλακτική οδός: έναρξη από μικροβιακές ουσίες (ενδοτοξίνες Gram−) με διάσπαση του C3, χωρίς αντίσωμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Σε τι μοιάζουν και σε τι διαφέρουν οι δυο κύριοι τρόποι (οδοί) ενεργοποίησης;
Απάντηση:
Ομοιότητες (σελ. 65-67):
Διαφορές (πίνακας σελ. 67):
| Κλασική οδός | Εναλλακτική οδός |
|---|---|
| Ανήκει στην επίκτητη ειδική ανοσία | Ανήκει στη μη ειδική εγγενή ανοσία |
| Ενεργοποίηση από σύμπλεγμα αντιγόνου-αντισώματος (χρειάζεται τη χυμική ανοσία) | Ενεργοποίηση από συστατικά των βακτηριδίων (χωρίς αντίσωμα, χωρίς ειδική αναγνώριση) |
| Απαιτεί τη συμμετοχή και των 9 κύριων συστατικών C1-C9 | Δεν απαιτούνται τα C1, C4 και C2 — ξεκινά από το C3 |
| Οι φάσεις έναρξης και ενίσχυσης διαφέρουν μεταξύ των δύο οδών | (πιο αρχέγονη, σε συνεχή μικρή αυτόματη ενεργοποίηση) |
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μοιάζουν: 3 φάσεις (έναρξη, ενίσχυση, τελική), κοινή C3-κονβερτάση και κοινή τελική οδός → MAC, οψωνίνες, αναφυλατοξίνες· διαφέρουν: κλασική = ειδική ανοσία, αντιγόνο-αντίσωμα, C1-C9· εναλλακτική = μη ειδική, βακτηριακά συστατικά, χωρίς C1, C4, C2, διαφορετικές φάσεις έναρξης-ενίσχυσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιο είναι το κοινό σημείο συνάντησης των δυο οδών ενεργοποίησης του συμπληρώματος;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η δημιουργία της C3-κονβερτάσης που διασπά το C3 σε C3a + C3b· από εκεί κοινή τελική οδός (C3b → MAC, οψωνοποίηση· C3a → φλεγμονή).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι είναι το σύμπλεγμα προσβολής της μεμβράνης (MAC);
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) MAC = το σύμπλεγμα πρωτεϊνών που σχηματίζεται στο τέλος της ενεργοποίησης (τελική φάση, από το C3b) και προσβάλλει τη μεμβράνη — «τρύπες» στη φωσφολιπιδική μεμβράνη → οσμωτική λύση του κυττάρου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι είναι η οψωνοποίηση;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οψωνοποίηση = διευκόλυνση της φαγοκυττάρωσης: συστατικά του ενεργοποιημένου συμπληρώματος (οψωνίνες, C3b) — και αντισώματα — προσκολλώνται στην επιφάνεια μικροοργανισμών/σωματιδίων, τα καθηλώνουν και τα κάνουν εύκολο στόχο των φαγοκυττάρων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα σημαντικότερα βιολογικά αποτελέσματα της ενεργοποίησης του συμπληρώματος;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Λύση κυττάρων (MAC), β) οψωνοποίηση, γ) προώθηση φλεγμονής (αναφυλατοξίνες C3a, C4a, C5a), δ) απομάκρυνση ανοσοσυμπλεγμάτων, ε) υποβοήθηση χυμικής ανοσίας (παρουσίαση αντιγόνων στα Β-κύτταρα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Οι διαλυτές πρωτεΐνες του συμπληρώματος είναι ευαίσθητες στην ...................................
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) θερμότητα (υψηλή θερμοκρασία — καταστρέφονται στους ≈ 60 °C).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Η C3-κονβερτάση είναι το ................................... που διασπά το κλάσμα C3 και η δημιουργία της είναι το κοινό σημείο συνάντησης μεταξύ ................................... και ...................................
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) ένζυμο — κλασικής οδού — εναλλακτικής οδού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Η εναλλακτική οδός ενεργοποίησης αρχίζει με ...................................
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) τη διάσπαση του κλάσματος C3 (από συστατικά μικροοργανισμών-ενδοτοξίνες, χωρίς αντίσωμα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Αναφυλατοξίνες είναι μερικά από τα προϊόντα ενεργοποίησης του συμπληρώματος που προωθούν τη διαδικασία της ...................................
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) φλεγμονής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Η οψωνοποίηση είναι μια από τις βιολογικές λειτουργίες της ενεργοποίησης του συμπληρώματος και σημαίνει την υποβοήθηση της ...................................
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) φαγοκυττάρωσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Το συμπλήρωμα: α) Είναι μια ομάδα πρωτεϊνών που βρίσκεται στα λεμφικά όργανα. β) Ενεργοποιείται από ελεύθερα αντισώματα του ορού. γ) Δεν μπορεί να ενεργοποιηθεί από συστατικά μικροοργανισμών. δ) Όταν ενεργοποιηθεί εμποδίζει τους μηχανισμούς της φλεγμονής. ε) Αποτελείται από διαλυτές πρωτεΐνες και μεμβρανικές πρωτεΐνες.
Απάντηση:
Σωστή απάντηση: ε. «Το συμπλήρωμα αποτελείται από τουλάχιστον 30 διαφορετικές πρωτεΐνες από τις οποίες κάποιες είναι διαλυτές πρωτεΐνες του ορού και άλλες είναι πρωτεΐνες των μεμβρανών των κυττάρων» (σελ. 62).
Λανθασμένες: α) βρίσκεται στον ορό και στις μεμβράνες των κυττάρων, όχι στα λεμφικά όργανα· β) η κλασική οδός ενεργοποιείται από το σύμπλεγμα αντιγόνου-αντισώματος (C1 στο Fc του δεσμευμένου IgG/IgM), όχι από ελεύθερα αντισώματα· γ) η εναλλακτική οδός ενεργοποιείται ακριβώς από συστατικά μικροοργανισμών (ενδοτοξίνες)· δ) όταν ενεργοποιηθεί προωθεί τη φλεγμονή μέσω των αναφυλατοξινών C3a, C4a, C5a.
Σύνοψη: (ενδεικτική) ε — διαλυτές και μεμβρανικές πρωτεΐνες· α λάθος (ορός-μεμβράνες), β λάθος (σύμπλεγμα Ag-Ab), γ λάθος (εναλλακτική οδός), δ λάθος (προωθεί τη φλεγμονή).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Αντιστοιχίστε τις λέξεις ή φράσεις μεταξύ των δύο στηλών. Προώθηση φλεγμονής Οδός της λεκτίνης Παραλλαγή κλασικής οδού Ένωση αντιγόνου αντισώματος Ενεργοποίηση κλασικής οδού Αναφυλατοξίνες Μη συμμετοχή C1,C2,C4 Μηχανισμός καταρράχτη Αντιδράσεις ενεργοποίησης Εναλλακτική οδός
Απάντηση:
| Αριστερή στήλη | Δεξιά στήλη |
|---|---|
| Προώθηση φλεγμονής | Αναφυλατοξίνες (C3a, C4a, C5a — προϊόντα που δρουν σε μαστοκύτταρα, αγγεία, λείους μυς, λευκοκύτταρα) |
| Παραλλαγή κλασικής οδού | Οδός της λεκτίνης (ίδιες αντιδράσεις με την κλασική, χωρίς αντίσωμα — MBP) |
| Ενεργοποίηση κλασικής οδού | Ένωση αντιγόνου αντισώματος (C1 στο Fc του IgG/IgM) |
| Μη συμμετοχή C1, C2, C4 | Εναλλακτική οδός (ξεκινά από τη διάσπαση του C3) |
| Αντιδράσεις ενεργοποίησης | Μηχανισμός καταρράχτη (κάθε προϊόν καταλύει την επόμενη αντίδραση) |
(σελ. 61, 65-67, 69)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προώθηση φλεγμονής – Αναφυλατοξίνες· Παραλλαγή κλασικής οδού – Οδός της λεκτίνης· Ενεργοποίηση κλασικής οδού – Ένωση αντιγόνου αντισώματος· Μη συμμετοχή C1,C2,C4 – Εναλλακτική οδός· Αντιδράσεις ενεργοποίησης – Μηχανισμός καταρράχτη.
Κριτήρια αξιολόγησης: