Λύσεις — Κεφάλαιο 5 (Ερωτήσεις σελ. 83) – ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 5 (Ερωτήσεις σελ. 83)

Απαντήσεις στις 9 ερωτήσεις σύντομης απάντησης (Α) και την πολλαπλής επιλογής (Β) του κεφαλαίου 5.

Ερώτηση Α1 — Αλλεργία – αλλεργιογόνο

Ερώτηση: Τι είναι η αλλεργία και τι το αλλεργιογόνο;

Απάντηση:

• Αλλεργία είναι η κατάσταση εκείνη κατά την οποία εμφανίζονται συμπτώματα στο άτομο ως συνέπεια της ειδικής ανοσολογικής αντίδρασής του σε κάποιο αβλαβές αντιγόνο του περιβάλλοντος (π.χ. γύρη). Το αντιγόνο δεν έχει από μόνο του τοξική δράση — η ίδια η κινητοποίηση της ειδικής ανοσίας (κατά κανόνα με αντισώματα της τάξης IgE) δημιουργεί τα συμπτώματα. Ο όρος σημαίνει «άλλο έργο»: το σύστημα δεν εξυπηρετεί την προστασία (α-νοσία) αλλά προκαλεί μια δυσάρεστη κατάσταση από την αδικαιολόγητη και υπερβολική αντίδρασή του. Η αλλεργία είναι υποκατηγορία της υπερευαισθησίας (τύπος I) (σελ. 71-73, 82).

  Αλλεργιογόνα είναι οι αντιγονικές ουσίες που μπορούν να δημιουργήσουν στον οργανισμό αντίδραση άμεσης υπερευαισθησίας (τύπου I) και κατά συνέπεια αλλεργικές εκδηλώσεις (αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα, ατοπική δερματίτιδα, κνίδωση, αναφυλακτικό shock). Κατά κανόνα από μόνα τους δεν έχουν βλαβερή επίδραση (σε αντίθεση με τις τοξίνες των μικροβίων) — είναι παράγοντες των οποίων τις «προθέσεις» έχει παρεξηγήσει το ανοσολογικό σύστημα. Μπορεί να είναι πλήρη αντιγόνα (πρωτεΐνες) ή απτίνες (σελ. 77).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αλλεργία = συμπτώματα από την ειδική (IgE) ανοσολογική αντίδραση σε αβλαβές αντιγόνο του περιβάλλοντος — υποκατηγορία υπερευαισθησίας (τύπος I)· αλλεργιογόνο = η (από μόνη της αβλαβής) αντιγονική ουσία, πλήρες αντιγόνο ή απτίνη, που προκαλεί αντίδραση άμεσης υπερευαισθησίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α2 — Ατοπία

Ερώτηση: Τι είναι η ατοπία και ποιες αλλεργικές παθήσεις είναι δυνατό να αποκτήσουν τα ατοπικά άτομα;

Απάντηση:

• Ατοπία ή ατοπικές αντιδράσεις ονομάζονται συλλογικά οι αλλεργικές αντιδράσεις που οφείλονται σε αντισώματα της τάξης IgE — δηλαδή στην ένωση του αλλεργιογόνου με IgE καθηλωμένο στα μαστοκύτταρα. Η μορφή αυτή της αλλεργίας έχει κληρονομικό χαρακτήρα: τα ατοπικά άτομα έχουν γενετική προδιάθεση να παράγουν πολύ αυξημένη ποσότητα IgE όταν εκτεθούν σε αλλεργιογόνο — έως και δεκαπλάσια σε σύγκριση με φυσιολογικά άτομα (σελ. 75, 82).

  Αλλεργικές παθήσεις των ατοπικών ατόμων (ανάλογα με τον ιστό όπου γίνεται η αντίδραση αλλεργιογόνου-IgE στα μαστοκύτταρα):

  • Αλλεργική ρινίτιδα (βλεννογόνος μύτης: συμφόρηση, καταρροή, φταρνίσματα, κνησμός).
  • Εξωγενές αλλεργικό βρογχικό άσθμα (βρογχικό δένδρο).
  • Κνίδωση και, χρονιότερα, έκζεμα ή ατοπική δερματίτιδα (δέρμα).
  • Αναφυλακτικό shock (καταπληξία), όταν το αλλεργιογόνο μπει κατευθείαν στην κυκλοφορία (ενδοφλέβια πενικιλλίνη, τσίμπημα εντόμου) (σελ. 75).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ατοπία = οι αλλεργικές αντιδράσεις που οφείλονται σε IgE, με κληρονομικό χαρακτήρα και έως 10πλάσια παραγωγή IgE· παθήσεις: αλλεργική ρινίτιδα, εξωγενές αλλεργικό άσθμα, κνίδωση, έκζεμα-ατοπική δερματίτιδα, αναφυλακτικό shock.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α3 — Υπερευαισθησία vs αυτοανοσία

Ερώτηση: Τι διαφέρει η υπερευαισθησία από την αυτοανοσία;

Απάντηση:

• Και οι δύο ανήκουν στις ανεπιθύμητες δράσεις της ειδικής ανοσίας, αλλά διαφέρουν ως προς τον στόχο της αντίδρασης (σελ. 73):

  • Αυτοανοσία είναι η κατάσταση κατά την οποία οι μηχανισμοί της ειδικής ανοσίας στρέφονται εναντίον αντιγόνων που αποτελούν συστατικά του ίδιου του οργανισμού — ο οργανισμός αναγνωρίζει ως ξένο κάτι δικό του (διαταραχή της ανοσολογικής ανοχής) και το καταπολεμά, με αποτέλεσμα βλάβη σε όργανο ή ιστό (αυτοάνοσα νοσήματα, κεφ. 9).
  • Υπερευαισθησία είναι η κατάσταση κατά την οποία η ειδική ανοσολογική αντίδραση του οργανισμού σε κάποιο αντιγόνο (βλαβερό ή αβλαβές, ξένο ή οικείο) συνοδεύεται και από φαινόμενα που βλάπτουν τον ίδιο τον οργανισμό — το πρόβλημα δεν είναι ο στόχος αλλά η έντονη, βλαπτική μορφή της αντίδρασης («αεροπορία που βομβαρδίζει και συμμαχικά εδάφη»).

  Οι δύο καταστάσεις μπορεί να συνυπάρχουν: η υπερευαισθησία (τύπου II, III) συμμετέχει στους μηχανισμούς αυτοάνοσων νοσημάτων όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (εικ. 5.2).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυτοανοσία: η ειδική ανοσία στρέφεται κατά συστατικών του ίδιου του οργανισμού (λάθος στόχος)· υπερευαισθησία: η αντίδραση σε οποιοδήποτε αντιγόνο (ξένο-οικείο, βλαβερό-αβλαβές) συνοδεύεται από βλάβες στον ίδιο τον οργανισμό (βλαπτική μορφή)· μπορεί να συνυπάρχουν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α4 — Αλλεργία – υπερευαισθησία

Ερώτηση: Ποια είναι η σχέση αλλεργίας και υπερευαισθησίας;

Απάντηση:

• Η αλλεργία είναι υποκατηγορία (υποσύνολο) της υπερευαισθησίας. Η υπερευαισθησία είναι η γενικότερη κατάσταση κατά την οποία ο οργανισμός νοσεί εξαιτίας διαφορετικών τύπων ειδικής ανοσολογικής αντίδρασης προς διάφορα αντιγόνα (ξένες ουσίες ή συστατικά του οργανισμού, βλαπτικές ή αθώες)· ταξινομείται σε 4 τύπους. Η αλλεργία είναι ο τύπος I της υπερευαισθησίας (αντίδραση άμεσης υπερευαισθησίας ή αναφυλακτικός τύπος), στον οποίο το αντιγόνο είναι μια αθώα, κατά κανόνα, ουσία του περιβάλλοντος (αλλεργιογόνο) και η αντίδραση γίνεται με αντισώματα IgE καθηλωμένα στα μαστοκύτταρα. Στην πράξη οι δύο όροι συχνά χρησιμοποιούνται ως ταυτόσημοι, αλλά δεν είναι: κάθε αλλεργία είναι υπερευαισθησία, όχι όμως κάθε υπερευαισθησία αλλεργία (π.χ. οι τύποι II, III, IV) (σελ. 73, 82, εικ. 5.2).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αλλεργία είναι υποσύνολο της υπερευαισθησίας — ο τύπος I (άμεση, αναφυλακτική) με IgE και αβλαβές αντιγόνο-αλλεργιογόνο· η υπερευαισθησία είναι γενικότερη (4 τύποι).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α5 — Τρόποι επαφής με αλλεργιογόνο

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους μπορεί να έρθει ο οργανισμός σε επαφή με ένα αλλεργιογόνο;

Απάντηση:

• Οι τρόποι με τους οποίους ένα αλλεργιογόνο μπορεί να μπει στον οργανισμό είναι (σελ. 77-78):
  1. Με την εισπνοή αέρα στον οποίο αιωρείται υπό μορφή σωματιδίων (γύρη φυτών, οικιακή σκόνη με το άκαρι Dermatophagoides pteronyssinus, τρίχες ή απολεπισμένη επιδερμίδα ζώων, σπόροι μυκήτων).
  2. Από το πεπτικό σύστημα, ως συστατικό της τροφής (πρωτεΐνες αυγών, γάλακτος, σοκολάτας, ψαριών, θαλασσινών) ή ως φάρμακο που παίρνουμε (πενικιλλίνη, σουλφοναμίδες, άλλα αντιβιοτικά).
  3. Διαμέσου του δέρματος, αν υπάρξει τσίμπημα εντόμου (υμενόπτερα: μέλισσα, σφήκα, κουνούπια — έως και αναφυλακτικό shock) ή τραύμα.
  4. Μέσα από την κυκλοφορία του αίματος, αν γίνει ένεση κάποιας φαρμακευτικής ουσίας (ή με ουσίες που μπαίνουν με το τσίμπημα εντόμων).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1. Εισπνοή (γύρη, οικιακή σκόνη-άκαρι, τρίχες ζώων, μύκητες), 2. πεπτικό (τροφές, φάρμακα), 3. δέρμα (τσίμπημα εντόμου, τραύμα), 4. κυκλοφορία αίματος (ένεση φαρμάκου).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α6 — Πέντε κοινά αλλεργιογόνα

Ερώτηση: Αναφέρατε πέντε κοινά αλλεργιογόνα.

Απάντηση:

• Κοινά αλλεργιογόνα (σελ. 78):

  1. Η γύρη των φυτών (αγρωστωδών — Ambrosia, πεύκου, έλατου), που μεταφέρεται με τον άνεμο την εποχή της ανθοφορίας.
  2. Η οικιακή σκόνη, λόγω του ακάρεος Dermatophagoides pteronyssinus (χαλιά, κιλίμια, φωλιές πουλιών, δημητριακά, αλεύρι· ευνοείται από ζέστη-υγρασία).
  3. Πρωτεΐνες τροφών: αυγά, γάλα, σοκολάτα, ψάρια, θαλασσινά (οστρακοειδή).
  4. Φάρμακα: πενικιλλίνη, σουλφοναμίδες και άλλα αντιβιοτικά.
  5. Δηλητήριο εντόμων (υμενόπτερα: μέλισσα, σφήκα, κουνούπια).

  Επίσης: τρίχες ή απολεπισμένη επιδερμίδα ζώων και σπόροι μυκήτων (εισπνεόμενα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γύρη φυτών, οικιακή σκόνη (άκαρι Dermatophagoides), τροφές (αυγά, γάλα, σοκολάτα, ψάρια, θαλασσινά), φάρμακα (πενικιλλίνη, σουλφοναμίδες), τσίμπημα υμενοπτέρων (μέλισσα, σφήκα)· επίσης τρίχες ζώων, σπόροι μυκήτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α7 — Μηχανισμός τύπου I

Ερώτηση: Ποιος είναι ο μηχανισμός πρόκλησης της αλλεργικής αντίδρασης (υπερευαισθησίας τύπου I) όταν άτομο με ειδική ευαισθησία έρθει σε επαφή με το αλλεργιογόνο;

Απάντηση:

• Ο βασικός μηχανισμός είναι η απελευθέρωση αγγειοδραστικών ουσιών και μεσολαβητών της φλεγμονής από τα μαστοκύτταρα (και τα βασεόφιλα). Η σειρά των γεγονότων (σελ. 74-75, εικ. 5.3):
  1. Ευαισθητοποίηση (πρώτη έκθεση): το αλλεργιογόνο αναγνωρίζεται — το αντιγονοπαρουσιαστικό κύτταρο το παρουσιάζει στο βοηθητικό Τ-λεμφοκύτταρο, που με ιντερλευκίνες διεγείρει το Β-κύτταρο — και η χυμική ανοσία παράγει ειδικά αντισώματα της τάξης IgE. Τα μόρια IgE καθηλώνονται στην επιφάνεια των μαστοκυττάρων και των βασεοφίλων.
  2. Νέα επαφή: το ίδιο αλλεργιογόνο συνδέεται με το ειδικό IgE που υπάρχει στη μεμβράνη των μαστοκυττάρων. Η ένωση αντιγόνου-αντισώματος πάνω στο μαστοκύτταρο προκαλεί εκκένωση των κοκκίων του προς τα έξω (αποκοκκίωση).
  3. Τα κοκκία απελευθερώνουν αγγειοδραστικές ουσίες, μεσολαβητές της φλεγμονής και χημειοτακτικούς παράγοντες — ισταμίνη, σεροτονίνη, ECF, NCF, PAF, βραδυκινίνη, λευκοτριένια, προσταγλανδίνες, θρομβοξάνες — με αποτελέσματα αγγειοδιαστολή, αυξημένη διαπερατότητα αγγείων, σύσπαση λείων μυϊκών ινών, προσέλκυση ηωσινοφίλων και ουδετεροφίλων, συσσώρευση αιμοπεταλίων, αυξημένη έκκριση βλέννας.
  4. Τα ηωσινόφιλα που προσελκύονται (ECF) λύονται και απελευθερώνουν βλαπτικές ουσίες (MBP, ECP, EDN, EPO). Οι τοπικές μεταβολές στον ιστό (ερυθρότητα, οίδημα, φλεγμονή, βλέννα) δημιουργούν τα συμπτώματα — ρινίτιδα, άσθμα, κνίδωση, ή αναφυλακτικό shock αν η είσοδος είναι στην κυκλοφορία. Η αντίδραση είναι άμεση (σχεδόν αμέσως μετά την επαφή).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1η έκθεση → ειδικά IgE (μέσω ΑΠΚ-TH-Β) καθηλώνονται σε μαστοκύτταρα-βασεόφιλα· νέα επαφή → αλλεργιογόνο δένεται στο IgE της μεμβράνης → αποκοκκίωση → ισταμίνη, σεροτονίνη, ECF, NCF, PAF, λευκοτριένια κ.ά. → αγγειοδιαστολή, ↑ διαπερατότητα, σύσπαση λείων μυών, προσέλκυση ηωσινοφίλων, βλέννα → συμπτώματα (άμεση αντίδραση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α8 — Τύπος IV — διαφορά

Ερώτηση: Ποια είναι η βασική διαφορά στον ανοσολογικό μηχανισμό της αντίδρασης υπερευαισθησίας τύπου IV (επιβραδυνόμενης ή κυτταρικής υπερευαισθησίας) από τους υπόλοιπους τρεις τύπους;

Απάντηση:

• Η βασική διαφορά είναι ότι ο τύπος IV δεν προκαλείται από αντισώματα και δεν χαρακτηρίζεται από συμμετοχή του συμπληρώματος — είναι αντίδραση της κυτταρικής ανοσίας, για την οποία υπεύθυνα είναι τα Τ-λεμφοκύτταρα. Οι τύποι I, II και III είναι αντιδράσεις της χυμικής ανοσίας (αντισώματα: IgE στον τύπο I, IgG/IgM στους τύπους II και III, με ενεργοποίηση συμπληρώματος στους II-III).

  Στον τύπο IV το ευαισθητοποιημένο βοηθητικό Τ-λεμφοκύτταρο (TH1) αντιδρά με το αντιγόνο και παράγει κυτταροκίνες, που προσελκύουν άλλα κύτταρα στο σημείο της αντίδρασης → φλεγμονή. Γι' αυτό λέγεται και επιβραδυνόμενη: τα φαινόμενα εκδηλώνονται 24-48 ώρες μετά τη (νέα) επαφή με το αντιγόνο, ενώ ο τύπος I είναι «άμεσος». Μπορεί να είναι τοπική ή γενικευμένη. Είναι ο τρόπος αντίδρασης της ειδικής ανοσίας σε ορισμένους μικροοργανισμούς (μυκοβακτηρίδιο φυματίωσης, βρουκέλλα, ιοί, μύκητες, πρωτόζωα, έλμινθες) (σελ. 81, 83).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο τύπος IV δεν οφείλεται σε αντισώματα ούτε σε συμπλήρωμα (χυμική ανοσία, όπως οι I-III) αλλά σε Τ-λεμφοκύτταρα (TH1) και κυτταροκίνες — κυτταρική ανοσία· εκδηλώνεται επιβραδυνόμενα, 24-48 ώρες μετά την επαφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α9 — Παραδείγματα 4 τύπων

Ερώτηση: Αναφέρατε μια χαρακτηριστική κατάσταση που αντιστοιχεί σε κάθε έναν από τους 4 τύπους υπερευαισθησίας.

Απάντηση:

• Κατά την ταξινόμηση Gell και Coombs (σελ. 80-83):
  • Τύπος I — άμεση υπερευαισθησία (αναφυλακτικός τύπος): οι αλλεργικές παθήσεις — αλλεργική ρινίτιδα, εξωγενές αλλεργικό άσθμα, κνίδωση, ατοπική δερματίτιδα, αναφυλακτικό shock (IgE στα μαστοκύτταρα).
  • Τύπος II — κυτταροτοξική αντίδραση: η αιμόλυση από ασύμβατη μετάγγιση αίματος· επίσης η αιμολυτική νόσος του νεογνού (ασυμβατότητα Rhesus), οι αυτοάνοσες αιμολυτικές αναιμίες, η ακοκκιοκυτταραιμία και η θρομβοπενική πορφύρα από φάρμακα (IgG/IgM κατά αντιγόνων κυττάρων).
  • Τύπος III — αντίδραση από ανοσοσυμπλέγματα: η σπειραματονεφρίτιδα (μετά από στρεπτοκοκκική λοίμωξη)· επίσης η ορονοσία (από αντιτοξικό ορό ζώου), η πνευμονία από υπερευαισθησία (νόσος των αγροτών), ο ΣΕΛ και η ρευματοειδής αρθρίτιδα.
  • Τύπος IV — επιβραδυνόμενη (κυτταρική) υπερευαισθησία: η δερμοαντίδραση Mantoux (δοκιμασία φυματίνης)· επίσης η απόρριψη μοσχεύματος, η δερματίτιδα εξ επαφής και οι αντιδράσεις σε μικροοργανισμούς (φυματίωση, βρουκέλλωση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) I: αλλεργίες (ρινίτιδα, άσθμα, αναφυλακτικό shock)· II: αιμόλυση από ασύμβατη μετάγγιση (ΑΝΝ Rhesus, αυτοάνοσες αιμολυτικές αναιμίες)· III: σπειραματονεφρίτιδα (ορονοσία, νόσος αγροτών, ΣΕΛ)· IV: δερμοαντίδραση Mantoux (απόρριψη μοσχεύματος, δερματίτιδα εξ επαφής).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β — Επιλογή — ο φύλακας

Ερώτηση: Σ’ ένα φύλακα δόθηκε αυστηρή διαταγή να μην αφήνει κανένα να πλησιάζει το κτίριο που φυλάει και σε αντίθετη περίπτωση να τον εξουδετερώνει αμέσως. Ενώ περιπολούσε στο προαύλιο βλέπει ξαφνικά ένα μικροσκοπικό μυρμήγκι να περιφέρεται πλησιάζοντας το κτίριο. Το περιλούζει λοιπόν αμέσως με βενζίνη και πετάει αναμμένο σπίρτο. Από την μεγάλη ανάφλεξη που έγινε, το κτίριο έπαθε σημαντικές ζημιές. Ποια κατάσταση σας θυμίζει η μικρή αυτή ιστορία; α) Την ενεργοποίηση του συμπληρώματος στην υπερευαισθησία τύπου II. β) Την αυτοανοσία. γ) Την αλλεργία (υπερευαισθησία τύπου I). δ) Την υπερευαισθησία τύπου III (από ανοσοσυμπλέγματα). ε) Όλα τα πιο πάνω.

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: γ — την αλλεργία (υπερευαισθησία τύπου I).

  Η ιστορία περιγράφει ακριβώς τον ορισμό της αλλεργίας: ένας εντελώς ακίνδυνος «εισβολέας» (το μικροσκοπικό μυρμήγκι = αβλαβές αντιγόνο του περιβάλλοντος, το αλλεργιογόνο, π.χ. γύρη) προκαλεί σφοδρή, δυσανάλογη αντίδραση του «φύλακα» (= το ανοσολογικό σύστημα, που εκτελεί «κατά γράμμα» το πρόγραμμά του να καταπολεμά κάθε τι ξένο), και η ίδια η αντίδραση — όχι ο εισβολέας — προκαλεί τις ζημιές στο κτίριο (= τα αλλεργικά συμπτώματα στον οργανισμό). Όπως γράφει το βιβλίο: «μια πραγματικά αβλαβής ουσία … να «ξεσηκώσει» το ανοσολογικό σύστημα σε μια σφοδρή μάχη εναντίον της … χωρίς στη πραγματικότητα να υπάρχει σοβαρός λόγος γι' αυτή όλη την αντίδραση» και «η ίδια η κινητοποίηση της ειδικής ανοσίας είναι αυτή που δημιουργεί τα συμπτώματα» (σελ. 71-73).

  Γιατί όχι οι άλλες: στην αυτοανοσία (β) ο «φύλακας» θα επιτίθετο σε μέλος του ίδιου του προσωπικού (δικό του συστατικό), όχι σε ξένο επισκέπτη· στους τύπους II (α) και III (δ) το αντιγόνο βρίσκεται πάνω σε κύτταρα ή σε εναποτιθέμενα ανοσοσυμπλέγματα και δεν είναι απαραίτητα αβλαβές — η ιστορία τονίζει την ασημαντότητα του στόχου και την υπερβολή, χαρακτηριστικά του τύπου I. Άρα το ε είναι λάθος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) γ — αλλεργία (τύπος I): αβλαβής «εισβολέας» (μυρμήγκι = αλλεργιογόνο), υπερβολική αντίδραση του φύλακα (ανοσολογικό σύστημα), ζημιά από την ίδια την αντίδραση· όχι αυτοανοσία (δικό του συστατικό) ούτε τύποι II/III.

Κριτήρια αξιολόγησης: