Λύσεις — Κεφάλαιο 6 (Ερωτήσεις σελ. 94) – ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6 (Ερωτήσεις σελ. 94)

Απαντήσεις στις 9 ερωτήσεις σύντομης απάντησης (Α), τις 3 συμπλήρωσης κενών (Β) και την πολλαπλής επιλογής (Γ) του κεφαλαίου 6.

Ερώτηση Α1 — Παράγοντες λοίμωξης

Ερώτηση: Από ποιους παράγοντες εξαρτάται το αν θα πάθουμε λοίμωξη από κάποιον μικροοργανισμό με τον οποίο ήρθαμε σε επαφή;

Απάντηση:

• Το αν ο οργανισμός θα πάθει λοίμωξη από παθογόνο μικροοργανισμό με τον οποίο ήρθε σε επαφή εξαρτάται από την ισορροπία μεταξύ:

  • των δυνατοτήτων του ανοσολογικού μας συστήματος — τόσο της εγγενούς ή μη ειδικής ανοσίας (δέρμα, βλεννογόνοι, εκκρίσεις, φαγοκύτταρα κ.λπ.) όσο και των μηχανισμών της ειδικής ανοσίας (αντισώματα και ευαισθητοποιημένα Τ-λεμφοκύτταρα), και
  • των «επιθετικών» μηχανισμών που διαθέτει ο μικροοργανισμός, που συνολικά ονομάζουμε λοιμογόνο δύναμη του μικροοργανισμού.

  Αν η ανοσολογική δυνατότητα είναι επαρκής και ξεπερνά τη λοιμογόνο δράση, δεν προκαλείται λοίμωξη (υγεία — εικ. 6.1)· αν η λοιμογόνος δύναμη υπερβαίνει τις ανοσολογικές μας δυνατότητες, εμφανίζεται η λοίμωξη (εικ. 6.2). Ρόλο παίζει επίσης η φυσιολογική χλωρίδα, που ανταγωνίζεται την εγκατάσταση παθογόνων, και η προηγούμενη ανοσοποίηση (φυσική ή τεχνητή) (σελ. 85).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από την ισορροπία ανάμεσα στις δυνατότητες του ανοσολογικού συστήματος (μη ειδική + ειδική ανοσία, προηγούμενη ανοσοποίηση, φυσιολογική χλωρίδα) και στη λοιμογόνο δύναμη του μικροοργανισμού: αν υπερισχύει η ανοσία δεν νοσούμε, αν υπερισχύει η λοιμογόνος δύναμη εμφανίζεται λοίμωξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α2 — Ενεργητική – παθητική ανοσοποίηση

Ερώτηση: Σε τι διαφέρει η ενεργητική ανοσοποίηση από την παθητική ανοσοποίηση και με ποια μέσα επιτυγχάνεται η κάθε μια;

Απάντηση:

• Και οι δύο είναι μορφές τεχνητής ανοσοποίησης (εισαγωγή παραγόντων στον οργανισμό για δημιουργία ειδικής ανοσίας), αλλά (σελ. 86, πίν. 6.1):
  • Ενεργητική ανοσοποίηση: γίνεται με χορήγηση μη βλαπτικών ανοσογόνων (αντιγονικών συστατικών του μικροοργανισμού) ώστε να διεγείρουμε το ίδιο το ανοσολογικό σύστημα να δημιουργήσει ειδική ανοσία — να παράγει δικά του αντισώματα και ευαισθητοποιημένα Τ-λεμφοκύτταρα (και μνήμη). Μέσο: τα εμβόλια. Η ανοσία αργεί να εγκατασταθεί αλλά είναι μακρόχρονη.
  • Παθητική ανοσοποίηση: γίνεται με χορήγηση έτοιμων προϊόντων ειδικής ανοσολογικής αντίδρασης — ειδικών αντισωμάτων που έχουν δημιουργηθεί σε άλλον οργανισμό (ζώο ή άνθρωπο που νόσησε ή εμβολιάστηκε). Δεν διεγείρουμε το ανοσολογικό σύστημα, απλώς παρέχουμε τα προϊόντα της διέγερσης. Μέσα: οι άνοσοι οροί (π.χ. αντιτετανικός ορός) και η γ-σφαιρίνη (πολυδύναμη ή ειδική υπεράνοση). Παρέχει άμεση αλλά παροδική προστασία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενεργητική: διέγερση του ίδιου του ανοσολογικού συστήματος με μη βλαπτικά ανοσογόνα → παραγωγή δικών του αντισωμάτων/Τ-κυττάρων — μέσο τα εμβόλια· παθητική: χορήγηση έτοιμων αντισωμάτων από άλλον οργανισμό χωρίς διέγερση — μέσα οι άνοσοι οροί και η γ-σφαιρίνη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α3 — Εμβόλιο — τρόποι χορήγησης

Ερώτηση: Τι είναι ένα εμβόλιο και σε τι διακρίνονται τα εμβόλια ως προς τον τρόπο χορήγησής τους;

Απάντηση:

• Εμβόλια είναι ουσίες οι οποίες, όταν χορηγούνται στον οργανισμό, προκαλούν διέγερση του ανοσολογικού συστήματος ώστε να παράγει αντισώματα ή ευαισθητοποιημένα Τ-λεμφοκύτταρα που να μπορούν να καταπολεμούν τις ουσίες αυτές. Εκμεταλλευόμαστε την αντιγονική (ανοσογόνο) ιδιότητα κάποιων συστατικών ενός μικροοργανισμού, εξαλείφοντας παράλληλα τα βλαπτικά του στοιχεία που προκαλούν νόσο· ο βλαπτικός παράγοντας υφίσταται ειδική επεξεργασία ώστε να προκαλεί μόνο την ειδική ανοσολογική αντίδραση χωρίς να κάνει τον οργανισμό να νοσήσει (σελ. 87).

  Ως προς τον τρόπο χορήγησης διακρίνονται σε:

  • Παρεντερικά — αυτά που δίνουμε με ένεση: τα περισσότερα (π.χ. τριπλούν DTP, αντιγριππικό)· χορηγούνται ενδομυϊκά ή υποδόρια, κατά κανόνα στην περιοχή του δελτοειδούς μυός (πάνω-έξω μέρος του βραχίονα).
  • Στοματεμβόλια — αυτά που δίνουμε από το στόμα: ελάχιστα (π.χ. εμβόλιο Sabin κατά της πολιομυελίτιδας).
  • Σήμερα δοκιμάζονται και ενδορρινικά εμβόλια (ψεκασμός στη μύτη), χωρίς επιβεβαιωμένη αποτελεσματικότητα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εμβόλιο = ουσία που διεγείρει το ανοσολογικό σύστημα (αντισώματα, Τ-κύτταρα) εκμεταλλευόμενη την αντιγονικότητα συστατικών του μικροοργανισμού χωρίς τα βλαπτικά στοιχεία· χορήγηση: παρεντερικά (ένεση ενδομυϊκά/υποδόρια στον δελτοειδή — DTP, αντιγριππικό) και στοματεμβόλια (Sabin)· δοκιμάζονται ενδορρινικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α4 — Ομάδες εμβολίων

Ερώτηση: Ποιες ομάδες εμβολίων έχουμε σε σχέση με το περιεχόμενό τους;

Απάντηση:

• Ανάλογα με τον τρόπο παρασκευής και το περιεχόμενο (όλα πρέπει να έχουν ανοσογονικότητα χωρίς να είναι βλαπτικά) (σελ. 88-89):
  1. Τοξοειδή (αδρανοποιημένες τοξίνες): εξωτοξίνες βακτηριδίων κατεργασμένες με φορμόλη ή θερμότητα χάνουν την τοξικότητα αλλά διατηρούν την αντιγονικότητα → παραγωγή αντιτοξινών· π.χ. αντιτετανικό, αντιδιφθεριτικό.
  2. Νεκροί μικροοργανισμοί (βακτήρια ή ιοί από καλλιέργειες, σκοτωμένοι με θερμότητα, χημικά — ακετόνη, φορμόλη, φαινόλη — ή υπεριώδη ακτινοβολία, χωρίς καταστροφή της ανοσογονικότητας)· π.χ. χολέρας, τύφου (βακτήρια), λύσσας (ιός).
  3. Ζωντανοί εξασθενημένοι μικροοργανισμοί (εξασθένηση με πολλαπλές ανακαλλιέργειες σε αλλαγμένες συνθήκες): μεγαλύτερη δυναμικότητα, συνθήκες όμοιες με φυσική μόλυνση → καλύτερη και μακρόχρονη ανοσία· π.χ. BCG (φυματίωση), ιλαράς, ερυθράς, παρωτίτιδας, γρίπης· μειονέκτημα: πιθανή επανάκτηση λοιμογόνου δύναμης, ιδίως σε ανοσολογική διαταραχή.
  4. Πολυσακχαρίτες μικροοργανισμών (της κάψας, συχνά συνδεδεμένοι με πρωτεΐνη γιατί ο πολυσακχαρίτης δρα μόνο ως απτίνη)· π.χ. Αιμοφίλου ινφλουέντζας τύπου b, πνευμονιοκόκκου (πολυδύναμο), μηνιγγιτιδοκόκκου.
  5. Συνθετικά πεπτίδια με τη μέθοδο του ανασυνδυασμού του DNA (ίδια σύσταση με επιτόπους αντιγόνων του ιού)· π.χ. ηπατίτιδας-Β.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1. Τοξοειδή (τετάνου, διφθερίτιδας), 2. νεκροί μικροοργανισμοί (χολέρας, τύφου, λύσσας), 3. ζωντανοί εξασθενημένοι (BCG, ιλαράς, ερυθράς, παρωτίτιδας, γρίπης), 4. πολυσακχαρίτες (Αιμοφίλου b, πνευμονιοκόκκου, μηνιγγιτιδοκόκκου), 5. συνθετικά πεπτίδια ανασυνδυασμένου DNA (ηπατίτιδας-Β).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α5 — Παρενέργειες εμβολίων

Ερώτηση: Ποιες είναι οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες (παρενέργειες) από τα εμβόλια;

Απάντηση:

• Γενικά τα εμβόλια είναι ασφαλή και οι παρενέργειές τους περιορισμένες και ήπιες (σελ. 89):

  • Αλλεργικές αντιδράσεις — ιδίως σε άτομα με γνωστή αλλεργία στις πρωτεΐνες των αυγών (εμβόλια ιλαράς, παρωτίτιδας, γρίπης κ.ά., που παρασκευάζονται σε εμβρυοφόρα αυγά).
  • Πυρετός.
  • Δερματική αντίδραση στο σημείο της ένεσης (ερυθρότητα, οίδημα, πόνος).
  • Στα εμβόλια με ζωντανούς εξασθενημένους μικροοργανισμούς υπάρχει το ενδεχόμενο ο μικροοργανισμός να ξαναποκτήσει τη λοιμογόνο δύναμή του και να προκαλέσει λοίμωξη — πιθανότερο σε άτομα με διαταραχή του ανοσολογικού συστήματος.

  Για την αποφυγή παρενεργειών έχει πολύ μεγάλη σημασία το ιατρικό ιστορικό και η εκτίμηση της κατάστασης της υγείας του ατόμου πριν τον εμβολιασμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ασφαλή, ήπιες παρενέργειες: αλλεργικές αντιδράσεις (ιδίως αλλεργία σε πρωτεΐνες αυγών — ιλαράς, παρωτίτιδας, γρίπης), πυρετός, τοπική δερματική αντίδραση· στα ζωντανά εξασθενημένα πιθανή επανάκτηση λοιμογόνου δύναμης· σημασία ιστορικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α6 — Αποφυγή εμβολιασμού

Ερώτηση: Σε ποιες καταστάσεις ή άτομα θα πρέπει να αποφεύγεται ο εμβολιασμός;

Απάντηση:

• Τα εμβόλια, και ιδίως αυτά που περιέχουν ζωντανούς εξασθενημένους μικροοργανισμούς, δεν πρέπει να χορηγούνται (σελ. 89, 93):

  • Α) σε έγκυες γυναίκες·
  • Β) κατά την περίοδο μιας εμπύρετης αρρώστιας·
  • Γ) σε άτομα που έχουν διαταραχή στο ανοσολογικό τους σύστημα (ανοσοανεπάρκεια)·
  • Δ) σε άτομα που παίρνουν φάρμακα που καταστέλλουν το ανοσολογικό σύστημα (ανοσοκατασταλτικά).

  Επίσης προσοχή σε άτομα με γνωστή αλλεργία σε συστατικά του εμβολίου (π.χ. πρωτεΐνες αυγών). Ο λόγος είναι ότι σε ανοσολογικά εξασθενημένο οργανισμό ο εξασθενημένος μικροοργανισμός μπορεί να ξαναποκτήσει τη λοιμογόνο δύναμή του και να προκαλέσει λοίμωξη, ενώ η ανοσολογική απάντηση είναι ανεπαρκής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Έγκυες, εμπύρετη αρρώστια, διαταραχή του ανοσολογικού συστήματος, λήψη ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων (ιδίως για ζωντανά εξασθενημένα εμβόλια)· προσοχή σε γνωστή αλλεργία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α7 — Έξι εμβόλια

Ερώτηση: Αναφέρατε 6 από τα πλέον χρησιμοποιούμενα εμβόλια στις μέρες μας.

Απάντηση:

• Από τα κυριότερα εμβόλια που διατίθενται σήμερα (πίνακας σελ. 90):

  1. Τριπλούν (DTP) — διφθερίτιδας, τετάνου, κοκκύτη.
  2. MMR — ιλαράς, ερυθράς, παρωτίτιδας.
  3. Πολιομυελίτιδας — OPV (Sabin, στοματεμβόλιο).
  4. Αιμοφίλου ινφλουέντζας τύπου b — Act-Hib.
  5. Ηπατίτιδας Β — Gen-H-B vax ή Engerix-B.
  6. Φυματίωσης — BCG.

  Επίσης: πολυδύναμο πνευμονιοκόκκου (Pneu-immune 23), γρίπης, επιδημικής μηνιγγίτιδας (μηνιγγιτιδοκόκκου), και διάφορα άλλα (ευλογιάς, τύφου, χολέρας, λύσσας, κίτρινου πυρετού, άνθρακα). Οι παιδικοί εμβολιασμοί αποτελούν από τα σημαντικότερα μέτρα πρόληψης και εφαρμόζονται κατά το πρόγραμμα παιδικών εμβολιασμών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) DTP (διφθερίτιδα-τέτανος-κοκκύτης), MMR (ιλαρά-ερυθρά-παρωτίτιδα), πολιομυελίτιδας (Sabin), Αιμοφίλου b (Act-Hib), ηπατίτιδας Β (Engerix-B), BCG φυματίωσης· επίσης πνευμονιοκόκκου, γρίπης, μηνιγγιτιδοκόκκου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α8 — Άνοσοι οροί

Ερώτηση: Τι είναι οι άνοσοι οροί και πώς λέγεται το είδος της ανοσοποίησης που επιτυγχάνουν;

Απάντηση:

• Άνοσοι οροί είναι οροί (ή σήμερα κυρίως γ-σφαιρίνη) που περιέχουν έτοιμα αντισώματα εναντίον κάποιου μικροοργανισμού ή των τοξινών του, τα οποία λαμβάνονται από άλλον οργανισμό που έχει ανοσοποιηθεί — παλαιότερα ανοσοποιημένα ζώα, κυρίως άλογα (μεγάλο μέγεθος → μεγάλη ποσότητα αντισωμάτων· δεν προσβάλλονται από ορισμένα νοσήματα), σήμερα άνθρωποι που νόσησαν ή εμβολιάστηκαν, υπό μορφή ανθρώπινης γ-σφαιρίνης (αποφυγή αλλεργικών αντιδράσεων, ορονοσίας και μετάδοσης ηπατίτιδας-Β, AIDS). Διακρίνονται σε αντιτοξίνες (αντιτοξικοί οροί: αλλαντίασης, τετάνου, διφθερίτιδας, δηγμάτων φιδιών), πολυδύναμη γ-σφαιρίνη και ειδική υπεράνοση γ-σφαιρίνη (HBIG, HRIG, HTIG, HVIG).

  Το είδος ανοσοποίησης που επιτυγχάνουν λέγεται παθητική ανοσοποίηση — χορήγηση έτοιμων αντισωμάτων σε μη άνοσο οργανισμό, χωρίς διέγερση του ανοσολογικού του συστήματος (παθητική ανοσία) (σελ. 86, 91-92).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άνοσοι οροί = οροί/γ-σφαιρίνη με έτοιμα αντισώματα από ανοσοποιημένο οργανισμό (παλιά άλογα, σήμερα ανθρώπινη γ-σφαιρίνη: αντιτοξίνες, πολυδύναμη, ειδική υπεράνοση)· επιτυγχάνουν παθητική ανοσοποίηση (παθητική ανοσία, χωρίς διέγερση του συστήματος).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Α9 — Πότε άνοσος ορός

Ερώτηση: Πότε πρέπει να χορηγείται ο άνοσος ορός;

Απάντηση:

• Η παθητική ανοσοποίηση με άνοσο ορό (ή ειδική γ-σφαιρίνη) πρέπει να γίνεται σε άτομα που έχουν ενδεχομένως μολυνθεί από κάποιον επικίνδυνο μικροοργανισμό, προκειμένου να αποκτήσουν ταχύτατα έτοιμα αντισώματα για να τον αντιμετωπίσουν — τον ίδιο τον μικροοργανισμό ή τις τοξίνες του — γιατί η ενεργητική ανοσοποίηση (εμβόλιο) χρειάζεται χρόνο για να παράγει αντισώματα. Παραδείγματα: μετά από τραύμα ύποπτο για τέτανο (αντιτετανικός ορός/HTIG), σε αλλαντίαση, διφθερίτιδα, δήγμα φιδιού (αντιτοξίνες), μετά από δάγκωμα ύποπτο για λύσσα (HRIG), μετά από έκθεση σε ηπατίτιδα-Β (HBIG), σε ανεμευλογιά-ζωστήρα (HVIG). Η πολυδύναμη γ-σφαιρίνη χορηγείται επίσης για προφύλαξη από διάφορες λοιμώξεις και σε άτομα με υπογαμμασφαιριναιμία (διαταραχή χυμικής ανοσίας) (σελ. 91-93).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε άτομα που ενδεχομένως μολύνθηκαν από επικίνδυνο μικροοργανισμό, ώστε να αποκτήσουν ταχύτατα έτοιμα αντισώματα (τέτανος, αλλαντίαση, διφθερίτιδα, δήγμα φιδιού, λύσσα, ηπατίτιδα-Β)· η πολυδύναμη γ-σφαιρίνη και για προφύλαξη ή υπογαμμασφαιριναιμία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β1 — Κενά — φυσική/τεχνητή

Ερώτηση: Η ανοσία που αποκτά κανείς μετά από μία λοίμωξη από κάποιο μικρόβιο λέγεται ....................... ............ ανοσία σε αντίθεση με αυτήν που αποκτά μετά από κάποιο εμβολιασμό, η οποία λέγεται ................................... ανοσία.

Απάντηση:

• Η ανοσία που αποκτά κανείς μετά από μία λοίμωξη από κάποιο μικρόβιο λέγεται φυσική ανοσία (φυσική ανοσοποίηση — μετά από φυσικό γεγονός όπως η ιλαρά), σε αντίθεση με αυτήν που αποκτά μετά από κάποιο εμβολιασμό, η οποία λέγεται τεχνητή ανοσία (τεχνητή ενεργητική ανοσοποίηση) (σελ. 85-86, 93).

Σύνοψη: (ενδεικτική) φυσική — τεχνητή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β2 — Κενό — ζωντανά εμβόλια

Ερώτηση: Τα εμβόλια που περιέχουν ζωντανούς εξασθενημένους μικροοργανισμούς δεν πρέπει να δίνονται σε άτομα που πάσχουν από διαταραχή του ..................................................................................

Απάντηση:

• Τα εμβόλια που περιέχουν ζωντανούς εξασθενημένους μικροοργανισμούς δεν πρέπει να δίνονται σε άτομα που πάσχουν από διαταραχή του ανοσολογικού συστήματος (ούτε σε όσους παίρνουν ανοσοκατασταλτικά, σε εγκύους ή σε εμπύρετη νόσο), γιατί ο μικροοργανισμός μπορεί να ξαναποκτήσει τη λοιμογόνο δύναμή του και να προκαλέσει λοίμωξη (σελ. 88-89).

Σύνοψη: (ενδεικτική) ανοσολογικού συστήματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Β3 — Κενά — οροί

Ερώτηση: Η παθητική ανοσοποίηση με άνοσους ορούς από ζώα έχει σήμερα παραχωρήσει τη θέση της στους άνοσους ορούς από ................................... και τη χρήση της ...................................

Απάντηση:

• Η παθητική ανοσοποίηση με άνοσους ορούς από ζώα (άλογα) έχει σήμερα παραχωρήσει τη θέση της στους άνοσους ορούς από ανθρώπους (ανθρώπινης προέλευσης — ανοσοποιημένους ανθρώπους) και τη χρήση της γ-σφαιρίνης (πολυδύναμης ή ειδικής υπεράνοσης), ώστε να αποφεύγονται οι αλλεργικές αντιδράσεις, η ορονοσία και η μετάδοση νοσημάτων (ηπατίτιδα-Β, AIDS) (σελ. 91, 93).

Σύνοψη: (ενδεικτική) ανθρώπους (ανοσοποιημένους ανθρώπους) — γ-σφαιρίνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση Γ — Επιλογή — ενεργητική τεχνητή ανοσία

Ερώτηση: Ένα άτομο αποκτά ενεργητική τεχνητή ανοσία: α) Με χορήγηση πολυδύναμης γ-σφαιρίνης. β) Με χορήγηση άνοσου ορού. γ) Μετά από λοίμωξη από το συγκεκριμένο μικρόβιο. δ) Με εμβολιασμό. ε) Με κανένα από τα πιο πάνω.

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: δ — με εμβολιασμό. Η ενεργητική ανοσοποίηση γίνεται με χορήγηση μη βλαπτικών ανοσογόνων (εμβόλια) που διεγείρουν το ίδιο το ανοσολογικό σύστημα να παράγει αντισώματα και ευαισθητοποιημένα Τ-λεμφοκύτταρα· επειδή προκαλείται με τεχνητό μέσο, η ανοσία είναι τεχνητή, και επειδή ο οργανισμός παράγει ο ίδιος τα προϊόντα, είναι ενεργητική (σελ. 86, 93).

  Λανθασμένες: α) και β) η χορήγηση γ-σφαιρίνης ή άνοσου ορού δίνει παθητική τεχνητή ανοσία (έτοιμα αντισώματα, χωρίς διέγερση)· γ) η ανοσία μετά από λοίμωξη είναι ενεργητική αλλά φυσική, όχι τεχνητή· ε) λάθος αφού το δ είναι σωστό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) δ — εμβολιασμός (ενεργητική + τεχνητή)· α, β παθητική· γ φυσική.

Κριτήρια αξιολόγησης: