Λύσεις ασκήσεων κεφ. 12 (1-10) (σελ. 189-190) – ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ασκήσεων κεφ. 12 (1-10)

Πλήρεις λύσεις των 10 ασκήσεων του κεφαλαίου 12 — λόγος, ψέλλισμα, ιδιόρρυθμες λέξεις, συγκριτικός και τηλεγραφικός λόγος, γλωσσικά ερεθίσματα, διαταραχές.

Ερώτηση 1 — Ορισμός και μέρη λόγου

Ερώτηση: Τι είναι ο λόγος και σε ποια μέρη χωρίζεται;

Απάντηση:

• Λόγος είναι η ικανότητα του ατόμου να αναγνωρίζει και να χρησιμοποιεί λεκτικά σύμβολα, για να οργανώνει τη σκέψη του και να επικοινωνεί με τα άλλα άτομα.

  Χωρίζεται σε δύο μέρη (σελ. 181):

  • Δεκτικός λόγος: όταν το άτομο δέχεται πληροφορίες από το περιβάλλον.
  • Εκφραστικός λόγος: όταν εκφράζει τα συναισθήματα και τις σκέψεις του προς το περιβάλλον.

  Η ανάπτυξή του αρχίζει από τη γέννηση: το παιδί πρώτα κατανοεί τον λόγο χωρίς να μπορεί να μιλήσει και αργότερα αρχίζει να εκφράζεται, εμπλουτίζοντας το λεξιλόγιο και κατακτώντας τις γραμματικές-συντακτικές δομές (στα 4 έτη τις χρησιμοποιεί σωστά).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ικανότητα αναγνώρισης και χρήσης λεκτικών συμβόλων για την οργάνωση της σκέψης και την επικοινωνία· χωρίζεται σε δεκτικό (πρόσληψη πληροφοριών) και εκφραστικό (έκφραση σκέψεων-συναισθημάτων).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Σημασία του λόγου

Ερώτηση: Γιατί η ανάπτυξη του λόγου είναι πολύ σημαντική για ένα παιδί;

Απάντηση:

• Η ανάπτυξη του λόγου είναι πολύ σημαντική γιατί με αυτόν το παιδί (σελ. 181, 190):
  • Εκφράζει τη σκέψη του, τις επιθυμίες του, τα συναισθήματα και τις συγκινήσεις του (αγάπη, στοργή, φιλία).
  • Επικοινωνεί και συναναστρέφεται με άλλα άτομα, μεγάλους ή παιδιά.
  • Κοινωνικοποιείται — η λεκτική ανταπόκριση το βοηθά να ενταχθεί σε μια ομάδα.
  • Αποκτά καινούργιες γνώσεις και εμπειρίες, μέσα από τις ερωτήσεις που κάνει και την ανάγνωση βιβλίων.
  • Εξελίσσεται νοητικά.
  • Ικανοποιεί την περιέργειά του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί εκφράζει σκέψη-επιθυμίες-συναισθήματα, επικοινωνεί και συναναστρέφεται, κοινωνικοποιείται και εντάσσεται σε ομάδα, αποκτά γνώσεις και εμπειρίες (ερωτήσεις, βιβλία), εξελίσσεται νοητικά και ικανοποιεί την περιέργειά του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Ψέλλισμα / βάβισμα

Ερώτηση: Τι είναι το ψέλλισμα ή βάβισμα;

Απάντηση:

• Ψέλλισμα ή βάβισμα είναι η αναπαραγωγή ήχων, συλλαβών και λαρυγγισμών από το βρέφος, που μοιάζουν με τον ανθρώπινο λόγο και ακολουθούν έναν ρυθμό σαν αυτόν της μητρικής του γλώσσας, χωρίς όμως συγκεκριμένο περιεχόμενο ή σκοπό να μεταδώσουν μήνυμα.

  Χαρακτηριστικά (σελ. 182-183, 190):

  • Δεν είναι ομιλία — είναι έμφυτη αντίδραση των μωρών· το παρουσιάζουν όλα τα μωρά, ακόμη και τα κωφά, και ψελλίζουν ακόμη κι όταν είναι μόνα τους.
  • Αρχίζει από τον τρίτο μήνα και διαρκεί μέχρι τον δέκατο, οπότε σιγά-σιγά μειώνεται και εξαφανίζεται.
  • Περιέχει όλα τα φωνήεντα και τα σύμφωνα της μητρικής γλώσσας — στην αρχή περισσότερα φωνήεντα και καθώς μεγαλώνει περισσότερα σύμφωνα (α, μπου, ντου, γκου).
  • Ενισχύεται όταν μιλάμε στο μωρό, γιατί υπάρχει ανταπόκριση και γίνεται ένα είδος διαλόγου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η έμφυτη αναπαραγωγή ήχων, συλλαβών και λαρυγγισμών (α, μπου, ντου, γκου) με ρυθμό της μητρικής γλώσσας, χωρίς περιεχόμενο ή σκοπό· από τον 3ο έως τον 10ο μήνα, το εμφανίζουν όλα τα μωρά ακόμη και τα κωφά, και ενισχύεται όταν τους μιλάμε.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Ιδιόρρυθμες λέξεις

Ερώτηση: Τι είναι οι ιδιόρρυθμες λέξεις;

Απάντηση:

• Γύρω στον έκτο μήνα, καθώς ψελλίζει, το βρέφος μπορεί να ενώσει τυχαία δύο συλλαβές και να προκύψει μια μωρουδίστικη λέξη, που δεν είναι ακόμη ομιλία αλλά την καταλαβαίνει η μητέρα ή όσοι το φροντίζουν — π.χ. τον σκύλο «γαβ-γαβ», την κούκλα «νινί», το φαγητό «μαμ-μαμ».

  Αυτές είναι οι ιδιόρρυθμες λέξεις και βρίσκονται ανάμεσα στο ψέλλισμα και στην ομιλία που θα εμφανιστεί αργότερα· το παιδί τις επαναλαμβάνει όταν του μιλάμε καθημερινά (σελ. 183).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι μωρουδίστικες λέξεις που προκύπτουν από την τυχαία ένωση δύο συλλαβών κατά το ψέλλισμα (γαβ-γαβ, νινί, μαμ-μαμ)· βρίσκονται ανάμεσα στο ψέλλισμα και την ομιλία και τις κατανοεί το οικείο περιβάλλον.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Χρόνος ψελλίσματος – πρώτων λέξεων

Ερώτηση: Ποιο μήνα εμφανίζεται το ψέλλισμα και ποιο μήνα το παιδί λέει τις πρώτες του λέξεις;

Απάντηση:

• • Το ψέλλισμα (βάβισμα) εμφανίζεται από τον τρίτο μήνα και διαρκεί μέχρι τον δέκατο, οπότε μειώνεται και εξαφανίζεται (κάποια μωρά σταματούν εντελώς τους ήχους μέχρι τις πρώτες λέξεις, άλλα επαναλαμβάνουν συλλαβές — ηχολαλία).
  • Τα περισσότερα μωρά προφέρουν τις πρώτες τους λέξεις στην ηλικία των δώδεκα μηνών: απλές λέξεις όπως «μαμά», «μπαμπά». Ένα παιδί 12 μηνών λέει δύο με τρεις λέξεις, αλλά κατανοεί πολύ περισσότερες (σελ. 182-183, 190).

  Γι’ αυτό του μιλάμε συνέχεια (στο τάισμα, το μπάνιο, το παιχνίδι) με γλυκό τόνο και σωστές, όχι μωρουδίστικες λέξεις, ώστε να πλουτίσει το λεξιλόγιό του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ψέλλισμα: από τον 3ο έως τον 10ο μήνα. Πρώτες λέξεις: στους 12 μήνες («μαμά», «μπαμπά») — 2-3 λέξεις που λέει, ενώ κατανοεί πολύ περισσότερες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Συγκριτικός λόγος

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε συγκριτικό λόγο;

Απάντηση:

• Συγκριτικό λόγο ονομάζουμε το είδος ομιλίας των 12-18 μηνών, όπου το παιδί λέει μία λέξη αλλά εννοεί μια ολόκληρη πρόταση — περιορίζει σε μία λέξη το περιεχόμενο ολόκληρης πρότασης.

  Παράδειγμα: λέει τη λέξη «γάλα» και εννοεί «θέλω να πιω γάλα». Την ίδια περίοδο το λεξιλόγιό του αυξάνεται (γάλα, μπάλα, γάτα) και η κατανόηση προχωρά πολύ (καταλαβαίνει όσα του λέμε και αντιδρά γρήγορα). Εμείς του μιλάμε καθαρά, χωρίς μωρουδίστικες λέξεις, και επαναλαμβάνουμε σωστά όσα λέει λάθος (π.χ. «λάλα» → «θέλεις να πιεις γάλα;») (σελ. 184, 190).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το είδος λόγου των 12-18 μηνών, όπου το παιδί λέει μία λέξη εννοώντας ολόκληρη πρόταση («γάλα» = «θέλω να πιω γάλα»).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Τηλεγραφικός λόγος

Ερώτηση: Τι ονομάζουμε τηλεγραφικό λόγο;

Απάντηση:

• Τηλεγραφικό λόγο ονομάζουμε το είδος ομιλίας των 18-24 μηνών, όπου το παιδί σχηματίζει πρόταση χρησιμοποιώντας δύο με τρεις λέξεις — μόνο τις βασικές για την κατανόηση (συνήθως ουσιαστικό, ρήμα, επίθετο), παραλείποντας συνδέσμους, άρθρα και προθέσεις.

  Η πρόταση είναι σύντομη και περιεκτική: π.χ. λέει «κοίτα μπάλα» και εννοεί «θέλω να παίξω με την μπάλα». Στην κατανόηση, το παιδί καταλαβαίνει καθετί που του λέμε, φέρνει ό,τι του ζητήσουμε και ονομάζει γνωστά αντικείμενα· στα 2 έτη γνωρίζει γύρω στις 100 λέξεις, ανάλογα με το περιβάλλον και το μορφωτικό επίπεδο των γονιών (σελ. 184-185, 190).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το είδος λόγου των 18-24 μηνών: πρόταση με 2-3 βασικές λέξεις (ουσιαστικό, ρήμα, επίθετο) χωρίς συνδέσμους, άρθρα και προθέσεις — σύντομη και περιεκτική («κοίτα μπάλα»).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Γλωσσικά ερεθίσματα σε βρέφη

Ερώτηση: Ποια γλωσσικά ερεθίσματα μπορούμε να δώσουμε στα βρέφη, ώστε να βελτιώσουν τον προφορικό τους λόγο;

Απάντηση:

• Για βρέφη 0-2 ετών (σελ. 186-187):

  • Τους μιλάμε κατά τη διάρκεια του μπάνιου, του αλλάγματος, του φαγητού και γενικά της φροντίδας τους, με γλυκό και ήρεμο τρόπο, αποφεύγοντας τις μωρουδίστικες εκφράσεις, ώστε να μαθαίνουν σωστά τη γλώσσα.
  • Τους μιλάμε στο παιχνίδι: πώς ονομάζεται κάθε παιχνίδι-αντικείμενο, τι κάνει, πώς χρησιμοποιείται — δίνοντάς τους την ευκαιρία να ανταποκριθούν με ψέλλισμα και ήχους· αν λένε λέξεις, τα ενθαρρύνουμε να μιλήσουν μαζί μας.
  • Τους λέμε ποιηματάκια, ταχταρίσματα και τραγουδάκια — η μελωδία, ο ρυθμός και η ομοιοκαταληξία τραβούν την προσοχή τους και αποτυπώνουν τον λόγο.
  • Τους διαβάζουμε βιβλία κατάλληλα για την ηλικία τους, δείχνοντας εικόνες που μπορούν να επαναλάβουν.

  Επίσης (εργαστηριακό μέρος): τα παίρνουμε αγκαλιά και τους μιλάμε, επαναλαμβάνουμε τους φθόγγους τους («α», «γκου», «μπου», «ντα») περιμένοντας ανταπόκριση, ονομάζουμε αντικείμενα του χώρου, τους δίνουμε παιχνίδι-τηλέφωνο, απλές εντολές («δώσε μου την κούκλα σου») και τους ζητάμε να δείξουν μέρη του σώματός τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μιλάμε σε κάθε φροντίδα (μπάνιο, άλλαγμα, φαγητό) γλυκά και χωρίς μωρουδίστικες λέξεις· μιλάμε στο παιχνίδι ονομάζοντας αντικείμενα και ενθαρρύνουμε την ανταπόκριση· ποιηματάκια, ταχταρίσματα, τραγουδάκια· ανάγνωση εικονογραφημένων βιβλίων· επανάληψη των φθόγγων τους, απλές εντολές, ονομασία μερών του σώματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Γλωσσικά ερεθίσματα σε μεγαλύτερα παιδιά

Ερώτηση: Ποια γλωσσικά ερεθίσματα μπορούμε να δώσουμε στα μεγαλύτερα παιδιά, ώστε να βελτιώσουν τον προφορικό τους λόγο;

Απάντηση:

• Για παιδιά 3-4 ετών (σελ. 187-188):
  • Τους δίνουμε ευκαιρίες να μιλούν αυθόρμητα όποτε το θελήσουν· τα ακούμε προσεκτικά και απαντάμε χωρίς να δείχνουμε αδιαφορία.
  • Το πρωί τα μαζεύουμε δίπλα μας και κάνουμε κατευθυνόμενο διάλογο (π.χ. πώς πέρασαν την προηγούμενη μέρα) — και μέσα από αυτόν συζητάμε κάποιο θέμα (αν ένα παιδί πήγε στο τσίρκο, συζητάμε για τα ζώα, τους ακροβάτες, τους ταχυδακτυλουργούς).
  • Διαβάζουμε καθημερινά βιβλία, γνώσεων και παραμύθια.
  • Τους λέμε ή διαβάζουμε αινίγματα και ψάχνουμε μαζί τη λύση.
  • Τους λέμε τραγουδάκια και ποιηματάκια και τα ενθαρρύνουμε να τα μάθουν και να τα λένε μαζί μας.
  • Τα αφήνουμε να παίξουν ελεύθερα, να συναναστραφούν και να μιλήσουν μεταξύ τους — έτσι αναπτύσσεται ο προφορικός λόγος και κοινωνικοποιούνται.
  • Απαντάμε πρόθυμα σε όλες τις ερωτήσεις τους (γιατί, πού, πώς, τι), τους ζητάμε να μας πουν τι ζωγράφισαν και να μας διηγηθούν μια ιστορία που τους είπαμε.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ευκαιρίες αυθόρμητης ομιλίας με προσεκτική ακρόαση, κατευθυνόμενος πρωινός διάλογος, καθημερινή ανάγνωση βιβλίων-παραμυθιών, αινίγματα, τραγουδάκια-ποιηματάκια, ελεύθερο παιχνίδι-συναναστροφή, πρόθυμες απαντήσεις στις ερωτήσεις τους και αφήγηση ιστοριών από τα ίδια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Διαταραχές λόγου

Ερώτηση: Να αναφέρετε ονομαστικά τις κυριότερες διαταραχές λόγου που μπορεί να παρουσιαστούν στα παιδιά.

Απάντηση:

• Οι κυριότερες διαταραχές ομιλίας και λόγου (ψυχολογικά ή ανατομικά αίτια — τις εντοπίζουμε έγκαιρα και συμβουλευόμαστε λογοθεραπευτή ή ψυχολόγο) είναι (σελ. 188-189, 190):
  • Δυσλαλία: η ομιλία του παιδιού παρουσιάζει διακοπές ή χάνεται εντελώς· μπορεί να οφείλεται σε λαρυγγίτιδα ή σε ψυχολογικά αίτια.
  • Βραδυγλωσσία (τραυλισμός): διαταραχή στον ρυθμό της ομιλίας — το παιδί παρατείνει ή επαναλαμβάνει το πρώτο γράμμα ή την πρώτη συλλαβή· εμφανίζεται κυρίως 2,5-4 ετών, με ψυχολογικά κυρίως αίτια (άγχος, συγκίνηση, πίεση), συχνά με σπασμωδικές κινήσεις προσώπου και χεριών.
  • Καθυστέρηση ομιλίας: αίτια ο ατομικός ρυθμός ανάπτυξης, το φτωχό σε γλωσσικά ερεθίσματα περιβάλλον, παθολογικοί παράγοντες (έκπτωση ακοής, αρρώστιες του νευρικού συστήματος) και ψυχολογικοί παράγοντες (υπερπροστατευτικοί γονείς).
  • Εκλεκτική αλαλία: το παιδί καταλαβαίνει τον λόγο και μπορεί να εκφραστεί, αλλά μιλά επιλεκτικά (π.χ. μιλά στο σπίτι και μένει άφωνο στο σχολείο, ή μιλά σε ορισμένα πρόσωπα μόνο)· οφείλεται σε ψυχολογικά αίτια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δυσλαλία (διακοπές ή απώλεια ομιλίας — λαρυγγίτιδα ή ψυχολογικά), βραδυγλωσσία/τραυλισμός (διαταραχή ρυθμού, 2,5-4 ετών, ψυχολογικά αίτια), καθυστέρηση ομιλίας (ατομικός ρυθμός, φτωχό περιβάλλον, παθολογικά, ψυχολογικά αίτια), εκλεκτική αλαλία (μιλά επιλεκτικά, ψυχολογικά αίτια).

Κριτήρια αξιολόγησης: