Λύσεις ασκήσεων κεφ. 10 (1-8) (σελ. 155) – ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ασκήσεων κεφ. 10 (1-8)

Πλήρεις λύσεις των 8 ασκήσεων του κεφαλαίου 10 — ψυχοκινητικότητα, γνωστικό σχήμα σώματος, αμφιπλευρικότητα, δεξιότητες, έννοιες χώρου και χρόνου.

Ερώτηση 1 — Έννοια ψυχοκινητικότητας

Ερώτηση: Τι εννοούμε με τον όρο ψυχοκινητικότητα;

Απάντηση:

• Καθώς μεγαλώνει, το παιδί εξελίσσεται σε τρεις τομείς: κινητικά (αδρή και λεπτή κινητικότητα), νοητικά (προσλαμβάνει, επεξεργάζεται και αφομοιώνει ερεθίσματα του περιβάλλοντος) και συναισθηματικά (σχέσεις επικοινωνίας και αλληλεξάρτησης με ενήλικες — γονείς, βρεφονηπιοκόμο — και συνομήλικους).

  Οι τρεις τομείς δεν λειτουργούν χωριστά, αλλά συνυπάρχουν και επιδρούν στην εξέλιξη του παιδιού. Ψυχοκινητικότητα είναι ακριβώς η σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην κίνηση, τη νόηση και το συναίσθημα του παιδιού (σελ. 146-147, 156).

  Η σωστή ψυχοκινητική εξέλιξη βοηθά το νήπιο να συνειδητοποιήσει το σχήμα του σώματός του και να κατακτήσει τις έννοιες χώρου και χρόνου — και έτσι, σε επόμενο στάδιο, να μάθει πιο εύκολα γραφή και ανάγνωση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τη σχέση ανάμεσα στην κίνηση, τη νόηση και το συναίσθημα του παιδιού — τρεις τομείς που δεν λειτουργούν χωριστά αλλά αλληλεπιδρούν· η σωστή ψυχοκινητική εξέλιξη προετοιμάζει τη γραφή και την ανάγνωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Παράγοντες εξέτασης

Ερώτηση: Σε σχέση με ποιους παράγοντες εξετάζουμε την ψυχοκινητικότητα;

Απάντηση:

• Την εξέλιξη της ψυχοκινητικότητας ενός νηπίου την εξετάζουμε σε σχέση με (σελ. 147-148):
  • Το σώμα του: μέσα από την κίνηση πρέπει να αντιληφθεί το σχήμα του σώματός του και την ύπαρξη του εαυτού του στον χώρο.
  • Την αμφιπλευρικότητα: την προτίμηση που δείχνει στην αριστερή ή τη δεξιά πλευρά του σώματος.
  • Την αδρή και τη λεπτή κινητικότητα: κινητικές δεξιότητες ολόκληρου του σώματος και εξειδικευμένες κινήσεις χεριών.
  • Τον χώρο: να τον αντιλαμβάνεται και να προσανατολίζεται μέσα σε αυτόν.
  • Τον χρόνο και τον ρυθμό: χθες-σήμερα-αύριο, ημέρα-νύχτα, διάρκεια.
  • Τη συναισθηματική ανάπτυξη: σχέσεις προσκόλλησης και συντροφικότητας με ενήλικες και συνομήλικους.
  • Τη φαντασία και τη δημιουργικότητα: δημιουργική έκφραση με κατασκευές από πολυδύναμα υλικά, ζωγραφική, χειροτεχνία, πλαστελίνη και πηλό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με το σώμα (σχήμα-εαυτός στον χώρο), την αμφιπλευρικότητα, την αδρή και λεπτή κινητικότητα, τον χώρο (προσανατολισμός), τον χρόνο και τον ρυθμό, τη συναισθηματική ανάπτυξη (προσκόλληση-συντροφικότητα) και τη φαντασία-δημιουργικότητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Γνωστικό σχήμα σώματος

Ερώτηση: Γιατί πρέπει το παιδί να μάθει το γνωστικό σχήμα του σώματός του;

Απάντηση:

• Το παιδί μαθαίνει το σχήμα του σώματός του μέσα από την κίνησή του στον χώρο και τις κινητικές δεξιότητες που αποκτά· κατά τον J. Piaget, τα δύο πρώτα χρόνια (αισθησιοκινητική περίοδος) μαθαίνει το σώμα και το περιβάλλον με συνεχείς επαναλαμβανόμενες κινήσεις (κουνώντας χέρια-πόδια αντιλαμβάνεται την ύπαρξη του σώματός του) (σελ. 148-149).

  Πρέπει να το μάθει γιατί:

  • Έτσι μαθαίνει το σώμα του ως ενιαίο σύνολο και αντιλαμβάνεται τον εαυτό του μέσα στον χώρο που αναπτύσσεται· σιγά-σιγά ονομάζει τα μέρη του σώματος (2-4 ετών: μάτια, μύτη, στόμα, μαλλιά, χέρια, πόδια).
  • Η γνώση του σώματος είναι προϋπόθεση για την απόκτηση των εννοιών του χώρου και του χρόνου: το παιδί που γνωρίζει το σχήμα του σώματός του τοποθετείται πιο εύκολα στον χώρο και στον χρόνο.
  • Έτσι μπορεί μετά να ασχοληθεί με εργασίες χαρτιού και μολυβιού για χωροχρονικές έννοιες και να μάθει πιο εύκολα γραφή και ανάγνωση.
  • Του επιτρέπει να εκφραστεί δημιουργικά (ζωγραφική, πλαστελίνη, πηλός, χειροτεχνία) — να ζωγραφίσει άνθρωπο και να ονομάσει τα μέρη του σώματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για να μάθει το σώμα του ως ενιαίο σύνολο, να ονομάζει τα μέρη του και να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του στον χώρο· είναι προϋπόθεση για τις έννοιες χώρου-χρόνου, για εργασίες χαρτιού-μολυβιού και για την ευκολότερη εκμάθηση γραφής-ανάγνωσης, καθώς και για τη δημιουργική έκφραση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Αμφιπλευρικότητα

Ερώτηση: Τι είναι αμφιπλευρικότητα;

Απάντηση:

• Αμφιπλευρικότητα είναι η προτίμηση που δείχνουν τα παιδιά στην αριστερή ή στη δεξιά πλευρά του σώματός τους κατά την εκτέλεση μιας κινητικής δραστηριότητας.

  Οφείλεται σε νευρολογικές δομές του εγκεφάλου: όταν είναι πιο δυνατό το αριστερό ημισφαίριο, είναι ανεπτυγμένη η δεξιά πλευρά του σώματος· όταν είναι πιο δυνατό το δεξί, η αριστερή πλευρά. Γι’ αυτό δεν πρέπει να πιέζουμε το παιδί να αλλάξει προτίμηση πλευράς — παλαιότερα πίεζαν τα αριστερόχειρα παιδιά να κρατούν το μολύβι με το δεξί, αντίληψη που σήμερα θεωρείται απαράδεκτη: σεβόμαστε την ατομικότητα κάθε παιδιού.

  Για να ανακαλύψουν τα παιδιά την αμφιπλευρικότητά τους, τους δίνουμε δραστηριότητες όπου αυθόρμητα χρησιμοποιούν τη μία ή την άλλη πλευρά (πήδημα πάνω από εμπόδιο με το δεξί ή αριστερό πόδι, κράτημα μολυβιού-πινέλου) (σελ. 149-150).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η προτίμηση του παιδιού στην αριστερή ή δεξιά πλευρά του σώματος σε κινητικές δραστηριότητες· οφείλεται σε νευρολογικές δομές (ημισφαίρια) — δεν πιέζουμε ποτέ αλλαγή πλευράς, σεβόμαστε την ατομικότητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Δεξιότητες αδρής κινητικότητας

Ερώτηση: Να αναφέρετε ονομαστικά τις δεξιότητες που πρέπει να αναπτύξει ένα παιδί στην αδρή κινητικότητα.

Απάντηση:

• Η αδρή κινητικότητα αφορά τις κινήσεις με ολόκληρο το σώμα. Οι δεξιότητες είναι (σελ. 150-151):
  • Μπουσούλημα (περπάτημα με τα τέσσερα — κινητική ανεξαρτησία, ανακάλυψη του χώρου).
  • Βάδισμα (από δειλά βήματα ως το περπάτημα στις μύτες των ποδιών).
  • Τρέξιμο (από ασταθές με ανοιχτά πόδια σε σταθερό και ορμητικό).
  • Ισορροπία (σταθερότητα στο περπάτημα-τρέξιμο, προσανατολισμός στον χώρο).
  • Πήδημα (αλτική ικανότητα — δύσκολη, απαιτεί δύναμη και συντονισμό).
  • Χοροπήδημα (στον ρυθμό μουσικής).
  • Καλπασμός (τρέξιμο με καλπασμό στον ρυθμό).
  • Κύλισμα (μετακίνηση δεξιά-αριστερά ξαπλωμένο — «βαρελάκια»).
  • Αναρρίχηση (σκαρφάλωμα σε μονόζυγα και παιχνίδια εξωτερικού χώρου).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μπουσούλημα, βάδισμα, τρέξιμο, ισορροπία, πήδημα, χοροπήδημα, καλπασμός, κύλισμα («βαρελάκια»), αναρρίχηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Δεξιότητες λεπτής κινητικότητας

Ερώτηση: Να αναφέρετε ονομαστικά τις δεξιότητες που πρέπει να αναπτύξει ένα παιδί στη λεπτή κινητικότητα.

Απάντηση:

• Η λεπτή κινητικότητα αφορά τις εξειδικευμένες κινήσεις καρπού, παλάμης και δακτύλων, με οπτικοκινητικό συντονισμό (ματιού-χεριού), και βοηθά αργότερα στην εκμάθηση της γραφής. Οι δεξιότητες είναι (σελ. 151-152):

  • Να πετάει και να πιάνει αντικείμενα (π.χ. μπάλα) — αρχικά μεγαλύτερα, μετά όλο και μικρότερα.
  • Να τραβά και να σπρώχνει αντικείμενα (καρέκλες, κούτες, μικρά έπιπλα) — εδώ εξετάζουμε μόνο την κίνηση των χεριών.
  • Να χειρίζεται διάφορα αντικείμενα με συνεργασία καρπού-παλάμης-δακτύλων: τσιμπιδάκια, μανταλάκια, κορδόνια, κουμπιά — να κουμπώνει, ξεκουμπώνει, λύνει, δένει, κλείνει, ανοίγει, τυλίγει, ξετυλίγει· υλικά ζωγραφικής (χοντρά μολύβια-δάχτυλα → λεπτά μολύβια-πινέλα), χειροτεχνίας (ψαλίδι, ζυμαρικά, όσπρια, κουμπιά, χαρτάκια) και πλαστικής (πλαστελίνη, πηλός, ζυμάρι).
  • Να χειρίζεται το οικοδομικό υλικό (κύβοι και οικοδομικό υλικό — μεγάλα κομμάτια στα μικρότερα παιδιά, μικρότερα όσο μεγαλώνουν).

  Φροντίζουμε να εξασκούνται και τα δύο χέρια, ανεξάρτητα από την αμφιπλευρικότητα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Να πετάει και να πιάνει, να τραβά και να σπρώχνει, να χειρίζεται διάφορα αντικείμενα (κουμπιά-κορδόνια, υλικά ζωγραφικής-χειροτεχνίας-πλαστικής), να χειρίζεται το οικοδομικό υλικό — με οπτικοκινητικό συντονισμό και εξάσκηση και των δύο χεριών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Έννοιες χώρου, μεγεθών, ποσοτήτων

Ερώτηση: Ποιες έννοιες χώρου, μεγεθών και ποσοτήτων πρέπει να μάθει ένα παιδί;

Απάντηση:

• Το παιδί αντιλαμβάνεται τον χώρο μέσα από τη γνώση και την κίνηση του σώματός του (περπάτημα, τρέξιμο, πήδημα, σκαρφάλωμα, άγγιγμα αντικειμένων). Μαθαίνει (σελ. 152-154):

  Έννοιες χώρου: μέσα-έξω, πάνω-κάτω, πάνω στο-κάτω από, μπροστά-πίσω, μακριά-κοντά, ενδιάμεσα, δεξιά-αριστερά (και τις έννοιες σειράς και γραμμής, όταν τα τοποθετούμε σε σειρά).

  Σχήματα: κύκλος, τετράγωνο, τρίγωνο, παραλληλόγραμμο.

  Μεγέθη: μεγάλο-μεσαίο-μικρό, βαρύ-ελαφρύ, πλατύ-στενό, χοντρό-λεπτό, βαθύ-ρηχό, κοντό-ψηλό.

  Ποσότητες: γεμάτο-άδειο, πολύ-λίγο, ολόκληρο-μισό.

  Επίσης έννοιες κίνησης: περπατάω, τρέχω, χοροπηδάω, γλιστράω, σέρνομαι, κυλιέμαι, σκαρφαλώνω, ισορροπώ, ανεβαίνω-κατεβαίνω, σπρώχνω-τραβώ, πετώ-πιάνω. Τις μαθαίνουν με δραστηριότητες κίνησης, αυτοσχεδιασμού και μουσικοκινητικής αγωγής, με επιτραπέζια παιχνίδια και, τελευταία, με εργασίες στο χαρτί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χώρου: μέσα-έξω, πάνω-κάτω, πάνω στο-κάτω από, μπροστά-πίσω, μακριά-κοντά, ενδιάμεσα, δεξιά-αριστερά (και σειρά-γραμμή). Σχήματα: κύκλος, τετράγωνο, τρίγωνο, παραλληλόγραμμο. Μεγέθη: μεγάλο-μεσαίο-μικρό, βαρύ-ελαφρύ, πλατύ-στενό, χοντρό-λεπτό, βαθύ-ρηχό, κοντό-ψηλό. Ποσότητες: γεμάτο-άδειο, πολύ-λίγο, ολόκληρο-μισό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Έννοιες χρόνου

Ερώτηση: Ποιες έννοιες χρόνου πρέπει να μάθει ένα παιδί;

Απάντηση:

• Το παιδί προσχολικής ηλικίας πρέπει να αντιλαμβάνεται το πέρασμα του χρόνου και να συνειδητοποιεί (σελ. 154):

  • Το παρελθόν (χθες), το παρόν (σήμερα), το μέλλον (αύριο) — μέσα από την καθημερινή συζήτηση (τι έκανε χθες, πού πήγε διακοπές, τι θα κάνει το σαββατοκύριακο). Όταν το παιδί μπερδεύει τις λέξεις, δεν του λέμε ότι κάνει λάθος — απλώς επαναλαμβάνουμε την πρόταση χρησιμοποιώντας εμείς τη σωστή λέξη.
  • Την ακολουθία-σειρά των γεγονότων: πριν - τώρα - μετά (τι γίνεται πρώτα και τι ακολουθεί).
  • Τον κυκλικό χρόνο και τον ρυθμό εναλλαγής: τη διαδοχή ημέρας-νύχτας (πρωί, μεσημέρι, βράδυ), των μηνών και των εποχών (καιρικές συνθήκες, ρούχα κάθε εποχής, γιορτές της χρονιάς).
  • Τη διάρκεια και τη χρονική στιγμή, που τις αντιλαμβάνονται μέσα από ρυθμικές και μουσικοκινητικές ασκήσεις (τρέχουν, χοροπηδούν, καλπάζουν, σταματούν ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια του ρυθμού).

  Αφού τις μάθουν από τη συζήτηση και την εμπειρία, τους δίνουμε επιτραπέζια παιχνίδια με τις συγκεκριμένες έννοιες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χθες-σήμερα-αύριο (παρελθόν-παρόν-μέλλον), πριν-τώρα-μετά (ακολουθία), τον κυκλικό χρόνο: ημέρα-νύχτα (πρωί-μεσημέρι-βράδυ), μήνες, εποχές, και τη διάρκεια-χρονική στιγμή μέσα από ρυθμικές-μουσικοκινητικές ασκήσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης: