Λύσεις ασκήσεων κεφ. 13 (1-8) (σελ. 201) – ΒΡΕΦΟΚΟΜΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ασκήσεων κεφ. 13 (1-8)

Πλήρεις λύσεις των 8 ασκήσεων του κεφαλαίου 13 — αισθήσεις εμβρύου, όραση, ακοή, γεύση, όσφρηση, αφή και δραστηριότητες ανά ηλικία.

Ερώτηση 1 — Αισθήσεις στην ενδομήτρια ζωή

Ερώτηση: Πώς γίνεται η ανάπτυξη των αισθήσεων του παιδιού κατά την ενδομήτρια ζωή του;

Απάντηση:

• Όλα έχουν αποδειχθεί με τη χρήση υπερηχογραφημάτων (σελ. 194-195, 201):
  • Όραση: κατά το τέλος του έβδομου με αρχές του όγδοου μήνα το έμβρυο αρχίζει να ανοίγει τα βλέφαρά του, γιατί έχουν πια σχηματιστεί οι οπτικοί βολβοί· έτσι, μόλις γεννηθεί, έχει ανοιχτά τα μάτια του.
  • Ακοή: ακούει μέσα από τη μήτρα διάφορους ήχους — τους καρδιακούς παλμούς της μητέρας και τη ροή του αίματος από τα αγγεία του πλακούντα· από τον έκτο μήνα μπορεί να ακούει και να αναγνωρίζει τη φωνή της μητέρας του και αντιδρά σε εξωτερικούς θορύβους (το αμνιακό υγρό μετριάζει την έντασή τους).
  • Γεύση και όσφρηση: είναι ελάχιστα αναπτυγμένες στη μήτρα, όμως αναπτύσσονται πολύ γρήγορα μετά τη γέννηση.
  • Αφή: είναι ήδη ανεπτυγμένη στον τρίτο μήνα — οποιοσδήποτε ερεθισμός στο δέρμα της κοιλιάς της μητέρας προκαλεί στο έμβρυο αντανακλαστικές (αυτόματες) κινήσεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όραση: βλέφαρα-οπτικοί βολβοί στο τέλος 7ου/αρχές 8ου μήνα. Ακοή: παλμοί μητέρας-ροή αίματος, από τον 6ο μήνα αναγνωρίζει τη φωνή της (το αμνιακό υγρό μετριάζει τους ήχους). Γεύση-όσφρηση: ελάχιστα αναπτυγμένες, ωριμάζουν γρήγορα μετά τη γέννηση. Αφή: ανεπτυγμένη από τον 3ο μήνα (αντανακλαστικές κινήσεις σε ερεθισμό).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Όραση νεογέννητου

Ερώτηση: Ποια είναι η κατάσταση της όρασης του νεογέννητου και πώς αυτή εξελίσσεται;

Απάντηση:

• Η όραση του νεογέννητου δεν είναι ανεπαρκής — είναι εναρμονισμένη με τις ανάγκες του (σελ. 195-197):
  • Το ανθρώπινο βρέφος είναι το μόνο θηλαστικό που βλέπει αμέσως μετά τη γέννηση, έστω και σε περιορισμένη απόσταση γύρω στα 20 εκατοστά (τα άλλα θηλαστικά αργούν μέρες ή εβδομάδες να ανοίξουν τα μάτια τους).
  • Από τη διέλευση από τον στενό γεννητικό σωλήνα μπορεί να έχει προσωρινούς τραυματισμούς στους επιπεφυκότες (μικρές αιμορραγίες, ερεθισμούς, πρηξίματα)· βλέπει θολά ό,τι είναι πιο μακριά από 20 cm, ενώ όταν κοιτάζει σε μεγάλες αποστάσεις εμφανίζεται στραβισμός — απόλυτα φυσιολογικός λόγω της ανωριμότητας του οπτικού νεύρου.
  • Η αδυναμία εστίασης σε μακρινή απόσταση έχει σοβαρό λόγο: το μωρό είναι σωματικά μικρό και ανήμπορο να αντιμετωπίσει όσα συμβαίνουν μακριά του — η άγνοια αυτή το αφήνει ήρεμο και χαλαρωμένο. «Βλέπει ό,τι έχει ανάγκη να δει».
  • Εξέλιξη: αφιερώνει πολλή ώρα κοιτώντας το πρόσωπο της μητέρας (και στον θηλασμό)· γύρω στο ένα έτος έχει τις περισσότερες οπτικές ικανότητες των ενηλίκων και η τέλεια όραση αποκτάται μέχρι τα τέσσερα έτη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βλέπει από τη γέννηση αλλά μόνο ~20 cm (πιο μακριά θολά)· πιθανοί προσωρινοί ερεθισμοί επιπεφυκότων και φυσιολογικός στραβισμός (ανώριμο οπτικό νεύρο)· η περιορισμένη όραση το κρατά ήρεμο. Στο 1 έτος έχει σχεδόν τις ικανότητες ενήλικα, τέλεια όραση στα 4 έτη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Οπτικές προτιμήσεις

Ερώτηση: Ποιες είναι οι αρχικές οπτικές προτιμήσεις του νεογέννητου;

Απάντηση:

• Από τις πρώτες ώρες της ζωής του το νεογέννητο έχει ξεκάθαρες προτιμήσεις (σελ. 196):

  • Αντιδρά πιο έντονα σε κινούμενα αντικείμενα παρά σε ακίνητα.
  • Προτιμά τα σχήματα με καμπύλες γραμμές από αυτά με ευθείες.
  • Αντιδρά περισσότερο σε πολύχρωμα σχέδια παρά σε μονόχρωμα.
  • Του αρέσουν τα μεγάλα φωτεινά αντικείμενα.

  Η προτίμηση για μεγάλα, καμπυλωτά και κινούμενα σχήματα εναρμονίζεται με το μητρικό πρόσωπο, το οποίο το βρέφος αναγνωρίζει από πολύ νωρίς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κινούμενα αντί ακίνητα, καμπύλες γραμμές αντί ευθείες, πολύχρωμα αντί μονόχρωμα, μεγάλα φωτεινά αντικείμενα — προτιμήσεις που ταιριάζουν με το πρόσωπο της μητέρας, το οποίο αναγνωρίζει από νωρίς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Ακουστική εξέλιξη

Ερώτηση: Ποια είναι η ακουστική εξέλιξη του βρέφους; (4ος - 5ος κτλ. μήνας)

Απάντηση:

• Το μωρό ακούει ήδη από την εμβρυϊκή ζωή (από τον 6ο μήνα αντιδρά και σε εξωτερικούς θορύβους) και προτιμά τις ανθρώπινες ομιλίες, ιδιαίτερα τις γυναικείες φωνές, αναγνωρίζοντας τη φωνή της μητέρας του. Μετά τη γέννηση (σελ. 197-198):

  • ~4 μηνών: στρέφει το κεφάλι και τα μάτια του προς κάθε ήχο που παράγεται 40-45 εκατοστά μακριά από το αυτί.
  • 5 μηνών: στρέφει το κεφάλι και το χαμηλώνει, αν ο ήχος προέρχεται κάτω από το αυτί του.
  • 6 μηνών: στρέφει το κεφάλι προς τα πάνω, αν ο ήχος προέρχεται πάνω από το αυτί — κίνηση δυσκολότερη για το νεογνό.
  • ~8 μηνών: γυρίζει το κεφάλι προς κάθε κατεύθυνση, κατευθείαν στο σημείο του ήχου.

  Οι αλλαγές αυτές δεν οφείλονται σε βελτίωση της ακουστικής ικανότητας, αλλά στην ικανότητα να αντιδρά στους ήχους μέσω της οπτικής του προσοχής: «το βρέφος μπορεί να ακούει καλά, πριν μπορέσει να μας δείξει πόσο καλά ακούει».

Σύνοψη: (ενδεικτική) 4 μηνών: στρέφει κεφάλι-μάτια σε ήχο 40-45 cm· 5 μηνών: στρέφει και χαμηλώνει το κεφάλι για ήχο κάτω από το αυτί· 6 μηνών: στρέφει προς τα πάνω (δυσκολότερο)· 8 μηνών: προς κάθε κατεύθυνση. Οι αλλαγές οφείλονται στην οπτική προσοχή, όχι σε βελτίωση της ακοής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Γεύση και γευστικά κέντρα

Ερώτηση: Ποια είναι η αγαπημένη γεύση του βρέφους και πού βρίσκονται τα γευστικά του κέντρα;

Απάντηση:

• Η αίσθηση της γεύσης είναι από πολύ νωρίς ανεπτυγμένη. Γευστικά κέντρα υπάρχουν (σελ. 198):

  • στη γλώσσα,
  • στον ουρανίσκο,
  • στο πίσω μέρος του λάρυγγα,
  • στις αμυγδαλές και
  • στο εσωτερικό των μάγουλων.

  Η λειτουργία της ξεκινά με το μητρικό γάλα. Από τις τέσσερις γεύσεις — πικρή, ξινή, αλμυρή και γλυκιά — το μωρό αντιδρά θετικά μόνο στη γλυκιά και απορρίπτει τις υπόλοιπες: αν βουτήξουμε το δάχτυλό μας σε μέλι και το βάλουμε στο στόμα του, θα το πιπιλίσει με ευχαρίστηση και θα στρέψει το βλέμμα και το σώμα του προς εμάς όταν το τραβήξουμε. Και ως ενήλικας θα επιθυμεί έντονα τις γλυκές γεύσεις, που τον ηρεμούν και του φτιάχνουν τη διάθεση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αγαπημένη η γλυκιά γεύση (απορρίπτει πικρή, ξινή, αλμυρή)· γευστικά κέντρα: γλώσσα, ουρανίσκος, πίσω μέρος του λάρυγγα, αμυγδαλές και εσωτερικό των μάγουλων· πρώτη γεύση το μητρικό γάλα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Όσφρηση

Ερώτηση: Είναι αναπτυγμένη η όσφρηση στα νεογέννητα;

Απάντηση:

• Ναι, ιδιαίτερα. Ενώ στους ενήλικες κυριαρχούν τα οπτικά σήματα και οι μυρωδιές παίζουν μικρό ρόλο, τα νεογέννητα είναι πολύ ευαίσθητα στις μυρωδιές του περιβάλλοντος και αντιδρούν έντονα σε οσμές όπως της αμμωνίας ή του γλυκάνισου (σελ. 198-199).

  Έχουν ιδιαίτερα ευαίσθητη αντίδραση στη μυρωδιά του σώματος της μητέρας τους: ξεχωρίζουν τη μοναδικότητα της οσμής του στήθους της από τις υπόλοιπες γυναίκες. Αντίστοιχα, οι μητέρες μπορούν να αναγνωρίσουν το μωρό τους μόνο από τη μυρωδιά του, αν τους δοθεί μέσα στην πρώτη μισή ώρα της ζωής του (χάρισμα που οι περισσότερες αγνοούν).

  Η όσφρηση είναι ανεπτυγμένη ακόμη και στα πρόωρα μωρά, γιατί αναπτύσσεται αρκετά γρήγορα σε σχέση με τις άλλες αισθήσεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι — τα νεογέννητα είναι πολύ ευαίσθητα στις οσμές (αμμωνία, γλυκάνισο) και ξεχωρίζουν τη μυρωδιά του στήθους της μητέρας τους (και οι μητέρες αναγνωρίζουν το μωρό τους από τη μυρωδιά την πρώτη μισή ώρα)· ανεπτυγμένη ακόμη και στα πρόωρα, γιατί ωριμάζει γρήγορα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Αφή

Ερώτηση: Το νεογέννητο έχει αναπτυγμένο το αίσθημα της αφής;

Απάντηση:

• Ναι — η αφή είναι ανεπτυγμένη ήδη από τον τρίτο μήνα της ενδομήτριας ζωής και το δέρμα του νεογνού είναι αρκετά ευαίσθητο (σελ. 199):

  • Πιο ευαίσθητα σημεία: τα δάχτυλα, τα χείλη και η γλώσσα του.
  • Είναι ευαίσθητο στο κρύο και τη ζέστη.
  • Το αίσθημα του πόνου έχει χαμηλότερη ένταση από ό,τι στους ενήλικες (ένα τσίμπημα προκαλεί ηπιότερη αντίδραση) — όχι επειδή είναι λιγότερο ευαίσθητο, αλλά επειδή ο πόνος στην αρχή της ζωής είναι μόνο βιολογικό φαινόμενο· με τον χρόνο προστίθεται το βιωματικό στοιχείο και γίνεται ψυχοβιολογικό γεγονός.

  Το μωρό χρησιμοποιεί την αφή για να ανακαλύψει τον εαυτό του (θηλάζοντας τα χέρια και μετά τα πόδια του) και βάζει κάθε αντικείμενο στο στόμα, ψάχνοντάς το με τα χείλη και τη γλώσσα. Η αφή του διδάσκει τη διαφορά ανάμεσα στη μαλακή μάλλινη κουβέρτα και στη λεία κρύα κουδουνίστρα — γι’ αυτό του δίνουμε παιχνίδια με διαφορετική ύλη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι — ανεπτυγμένη από τον 3ο μήνα της ενδομήτριας ζωής· πιο ευαίσθητα δάχτυλα, χείλη, γλώσσα, ευαισθησία σε κρύο-ζέστη· ο πόνος είναι ηπιότερος (αρχικά βιολογικό, μετά ψυχοβιολογικό φαινόμενο)· με την αφή ανακαλύπτει τον εαυτό του και τα υλικά — δίνουμε παιχνίδια διαφορετικής υφής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Δραστηριότητες κατά μήνες

Ερώτηση: Να αναφέρετε δραστηριότητες ανάπτυξης των αισθήσεων κατά μήνες.

Απάντηση:

• Βασικές αρχές (σελ. 200): συγκέντρωση χωρίς περισπασμούς, μιλάμε στο μωρό, ενθάρρυνση, υπομονή χωρίς βιασύνη, ήπιος τόνος, δεν το πιέζουμε όταν κουράζεται, κατάλληλος χώρος (φωτεινός, τακτοποιημένος, αερισμένος) και χρόνος (όχι όταν πεινάει ή είναι κουρασμένο), άνετα ελαφρά ρούχα — σεβόμαστε τον ατομικό ρυθμό κάθε μωρού.

  1ος-3ος μήνας: όραση — πολύχρωμα κρεμαστά αντικείμενα και σεντόνια, κίνηση αντικειμένου ή φακού μπροστά του (τόξο 180°), εμφάνιση-εξαφάνιση αντικειμένου, κίνηση των χεριών του μπροστά στο πρόσωπό του, κουδουνίστρα στο χέρι· ακοή — ομιλία και τραγούδι στην αγκαλιά-άλλαγμα, λίγη ώρα ραδιόφωνο/τηλεόραση, κουδουνάκια στα καλτσάκια, ομιλία από διάφορα σημεία του δωματίου· αφή — μασάζ σε όλο το σώμα, αλλαγή θέσεων, κινήσεις βραχιόνων-γονάτων-πελμάτων.

  4ος-5ος μήνας: αντικείμενο στο χέρι του χωρίς να κοιτά, κρεμαστό παιχνίδι σε ύψος που το φτάνει, μπαλόνι δεμένο στον καρπό, παιδικά τραγουδάκια, τσαλάκωμα χαρτιών, κουδούνι από διάφορα σημεία, ηχητικό μόμπιλ· υλικά διαφορετικής υφής (ύφασμα, φτερό, πάνινη κούκλα, πλαστικά σχήματα).

  6ος-8ος μήνας: καθρέφτης (δείχνουμε μύτη, στόμα), παιχνίδια που επιπλέουν σε λεκάνη, παιχνίδια σε απόσταση για να κινηθεί προς αυτά, είδη κουζίνας, μεταφορά αντικειμένου από χέρι σε χέρι, να τρώει μόνο του, εμφάνιση-εξαφάνιση παιχνιδιών, «κου-κου-τα», εικόνες.

  9ος-11ος μήνας: κασέτα με ήχους και αντίστοιχες εικόνες, παραγγέλματα («δώσε μου την κούκλα»), συνεχής ομιλία και ερωτήσεις· μπουσούλημα σε μοκέτα, γρασίδι, χώμα, άμμο, υλικά διαφορετικής υφής, αέρας με βεντάλια-περιοδικό.

  12ος-14ος μήνας: βοήθεια στο ντύσιμο, κρυφτό, τακτοποίηση αντικειμένων, ξύλινοι κύβοι, γέμισμα-άδειασμα κουτιών, ενσφηνώσεις· τύμπανο, τραγούδια, περισσότερες εντολές· όσφρηση: μύρισμα λουλουδιού (με μίμηση).

  15ος-29ος μήνας: δείχνει και ονομάζει μέρη σώματος (δικά του, δικά μας, του ζώου), περίγραμμα χεριού-σώματος, ζωγραφική και πηλός ανθρώπου· μυρωδιές από δοχεία· νέες λέξεις μέσα από παραμύθια-τραγούδια, έμμεση διόρθωση λέξεων, εικόνες παραμυθιού.

  30ός-36ος μήνας: ζωγραφική προσώπου, εύρεση λαθών σε εικόνα, πέρασμα χαντρών σε κορδόνι· χρήση αντωνυμιών, εξάσκηση στους ήχους ζ, τσ, τζ, νέες και αντίθετες λέξεις, χρήση πληθυντικού (σελ. 202-207).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1ος-3ος: πολύχρωμα κρεμαστά, κίνηση αντικειμένου-φακού, ομιλία-τραγούδι, κουδουνίστρες-κουδουνάκια, μασάζ-κινήσεις άκρων. 4ος-5ος: αντικείμενα στο χέρι, μπαλόνι στον καρπό, τραγουδάκια, ήχοι χαρτιών-μόμπιλ, υλικά διαφορετικής υφής. 6ος-8ος: καθρέφτης, παιχνίδια σε νερό-σε απόσταση, μεταφορά χέρι-χέρι, «κου-κου-τα». 9ος-11ος: ήχοι με εικόνες, παραγγέλματα, μπουσούλημα σε διάφορες επιφάνειες. 12ος-14ος: κύβοι, ενσφηνώσεις, τύμπανο, εντολές, μύρισμα λουλουδιού. 15ος-29ος: μέρη σώματος, περιγράμματα, ζωγραφική-πηλός, μυρωδιές δοχείων, νέες λέξεις. 30ός-36ος: ζωγραφική προσώπου, λάθη σε εικόνα, χάντρες, αντωνυμίες-αντίθετα-πληθυντικός.

Κριτήρια αξιολόγησης: