Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Η Ελληνική Τέχνη (Γεωμετρικοί – Αρχαϊκοί Χρόνοι) (σελ. 64) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Η Ελληνική Τέχνη (Γεωμετρικοί - Αρχαϊκοί Χρόνοι)

Αναλυτική απάντηση στην ερώτηση της σελ. 64 του βιβλίου «Ιστορία της Τέχνης» Β΄ & Γ΄ ΕΠΑΛ.

Κούροι και αιγυπτιακός τύπος Φαραώ

Ερώτηση: Συγκρίνετε τους κούρους με τον αιγυπτιακό τύπο του Φαραώ. Βρείτε ομοιότητες και διαφορές.

Απάντηση:

• Κοινή στατικότητα και μετωπικότητα. «Γενικό χαρακτηριστικό των κούρων είναι η στατικότητα.» Παρόμοια, τα αιγυπτιακά αγάλματα ακολουθούσαν «αυστηρούς κανόνες αναπαράστασης» με μετωπική, όρθια στάση.
• Δεν είναι πορτρέτα. Οι κούροι «στόλιζαν τάφους νέων ανδρών … χωρίς όμως να είναι πορτρέτο του νεκρού. Το πρότυπο είναι εκείνο της ιδεώδους ανδρικής μορφής της εποχής.» Ομοίως, τα αιγυπτιακά αγάλματα Φαραώ αναπαριστούσαν την ιδεατή θεϊκή εξουσία, όχι ρεαλιστικό πορτρέτο.
• Το προτεταμένο πόδι. «Η πρόταξη του αριστερού ποδιού δηλώνει ευνοϊκή κίνηση» στον κούρο· η ίδια σύμβαση (πρόταξη ποδιού χωρίς πραγματική βάδιση) εμφανίζεται και στα όρθια αιγυπτιακά αγάλματα.
• Και τα δύο ήταν χρωματισμένα. «Η εντύπωση ότι τα αρχαία ελληνικά γλυπτά ήταν σε φυσικό άσπρο χρώμα είναι λανθασμένη» — και τα αιγυπτιακά αγάλματα «ήταν δυνατόν να επιχρυσωθούν και να χρωματιστούν».
• Διαφορά υλικού και σκοπού. Τα αιγυπτιακά αγάλματα Φαραώ λαξεύονταν «σε σκληρές πέτρες όπως ο γρανίτης, για να διατηρηθούν ‘αιώνια’» και είχαν ταφικό/θεϊκό σκοπό (Φαραώ = «ενσάρκωση του θεού Όσιρι»)· ο κούρος ήταν μαρμάρινο επιτύμβιο μνημείο απλού πολεμιστή.
• Διαφορά εξέλιξης. Η σύγκριση Κούρου Αττικής (610-600 π.Χ.) - Κούρου Αναβύσσου (530 π.Χ.) δείχνει έντονη καλλιτεχνική εξέλιξη μέσα σε 70 χρόνια· η αιγυπτιακή τέχνη έμεινε σχεδόν αμετάβλητη επί αιώνες λόγω αυστηρών θρησκευτικών κανόνων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κούροι και τα αιγυπτιακά αγάλματα Φαραώ μοιράζονται τη στατικότητα και τη μετωπικότητα της στάσης, καθώς και το ότι δεν αποτελούν πορτρέτα: ο κούρος είναι «πρότυπο της ιδεώδους ανδρικής μορφής», όπως και το άγαλμα του Φαραώ αναπαριστά την ιδεατή θεϊκή εξουσία. Και οι δύο τύποι προτάσσουν ελαφρώς το ένα πόδι χωρίς πραγματική κίνηση, και και οι δύο ήταν αρχικά χρωματισμένοι — αντίθετα με τη σημερινή λευκή/άχρωμη εικόνα τους. Οι διαφορές είναι όμως σημαντικές: το αιγυπτιακό άγαλμα λαξευόταν σε σκληρό γρανίτη «για να διατηρηθεί αιώνια» και είχε θεϊκό/ταφικό σκοπό, ενώ ο κούρος ήταν μαρμάρινο επιτύμβιο μνημείο θνητού πολεμιστή. Επιπλέον, ενώ ο αιγυπτιακός τύπος έμεινε σχεδόν αναλλοίωτος επί αιώνες, ο κούρος εξελίχθηκε αισθητά μέσα σε λίγες δεκαετίες (βλ. Κούρος Αττικής vs Κούρος Αναβύσσου), δείχνοντας μια δυναμική πορεία προς τον νατουραλισμό που δεν συνέβη ποτέ στην αιγυπτιακή τέχνη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κοινό: στατικότητα + ιδεατό πρότυπο + χρωματισμός. Διαφορά: υλικό/σκοπός + ρυθμός εξέλιξης.
• Η αντίθεση «αμετάβλητη αιγυπτιακή τέχνη» vs «ταχέως εξελισσόμενος κούρος» είναι το πιο εντυπωσιακό σημείο σύγκρισης.