Λύσεις — Κεφάλαιο 19: Οι δεκαετίες 60, 70, 80-90 (σελ. 346) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 19: Οι δεκαετίες 60, 70, 80-90

Αναλυτικές απαντήσεις στις 2 ερωτήσεις της σελ. 346 του βιβλίου «Ιστορία της Τέχνης» Β΄ & Γ΄ ΕΠΑΛ.

Η Ποπ Αρτ και ο σύγχρονος τρόπος ζωής

Ερώτηση: Επηρέασε η Ποπ Αρτ τον τρόπο ζωής μας;

Απάντηση:

• Αξιοποίηση της μαζικής κουλτούρας ως αισθητικού υλικού. Η Ποπ Αρτ «αξιοποίησε εικόνες και αντικείμενα της μαζικής κουλτούρας και του σύγχρονου αστικού περιβάλλοντος, όπως διαφημίσεις, φωτογραφίες, πρωταγωνιστές της μουσικής και του κινηματογράφου, κόμικς» — μια λογική που σήμερα κυριαρχεί στη διαφήμιση και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
• Ο ορισμός του Χάμιλτον περιγράφει και τη σημερινή κουλτούρα κατανάλωσης. «Λαϊκό… εφήμερο… αναλώσιμο… φτηνό… να παράγεται μαζικά… εμπορικό» — αυτά τα ίδια χαρακτηριστικά διέπουν σήμερα τη μόδα, τη μουσική και το περιεχόμενο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.
• Η μηχανοποίηση της εικόνας του διάσημου προσώπου. Ο Γουόρχολ «δίνει έμφαση στα είδωλα της επικαιρότητας… με στόχο τη μηχανοποίηση και αυτής της καλλιτεχνικής διαδικασίας» — προάγγελος της σημερινής μαζικής αναπαραγωγής εικόνων διασημοτήτων.
• Η ιδέα ότι ο καλλιτέχνης «αναγορεύει» σε τέχνη ό,τι επιλέγει. Παραδείγματα όπως ο Μαντζόνι («Η Ανάσα του Καλλιτέχνη») έδειξαν ότι «ο καλλιτέχνης έχει τη δύναμη να αναγορεύει σε τέχνη ό,τι εκείνος επιλέγει» — αντίληψη που έχει περάσει στον τρόπο που σήμερα αντιμετωπίζουμε το σχέδιο και την εικόνα γενικότερα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, η Ποπ Αρτ επηρέασε σημαντικά τον σύγχρονο τρόπο ζωής. Πρώτον, έδειξε ότι η καθημερινή, καταναλωτική εικόνα (διαφημίσεις, κόμικς, πρόσωπα της μουσικής/κινηματογράφου) μπορεί να γίνει αντικείμενο αισθητικής παρατήρησης — μια λογική που σήμερα κυριαρχεί στη διαφήμιση και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Δεύτερον, ο ίδιος ο ορισμός του Χάμιλτον για την Ποπ Αρτ («λαϊκό, εφήμερο, αναλώσιμο, φτηνό, μαζικά παραγόμενο, εμπορικό») περιγράφει ουσιαστικά τη λογική της σημερινής μαζικής κατανάλωσης εικόνων. Τρίτον, ο Γουόρχολ, με τη «μηχανοποίηση της καλλιτεχνικής διαδικασίας» και την επανάληψη ειδώλων της επικαιρότητας, προανάγγειλε τη σημερινή κουλτούρα της διασημότητας. Άρα η Ποπ Αρτ δεν έμεινε απλώς ένα καλλιτεχνικό ρεύμα του παρελθόντος, αλλά διαμόρφωσε βαθιά το πώς η σύγχρονη κοινωνία βλέπει και καταναλώνει εικόνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Συνδέστε τα ρητά χαρακτηριστικά της Ποπ Αρτ (λαϊκό, εφήμερο, μαζικό, εμπορικό — ορισμός Χάμιλτον) με φαινόμενα της σημερινής εποχής (μόδα, social media, διασημότητα).
• Το παράδειγμα του Γουόρχολ («μηχανοποίηση της καλλιτεχνικής διαδικασίας», είδωλα επικαιρότητας) είναι το ισχυρότερο τεκμήριο διαχρονικής επιρροής.

Το καθημερινό βιομηχανικό προϊόν ως έργο τέχνης

Ερώτηση: Δέχεστε σήμερα ως έργο τέχνης ένα καθημερινό βιομηχανικό προϊόν; Αιτιολογήστε τη θέση σας.

Απάντηση:

• Το προηγούμενο (ντανταϊστικό) προηγούμενο. Η Ποπ Αρτ βασίστηκε εν μέρει στην αξιοποίηση των «ready mades… στο πνεύμα κυρίως του δασκάλου του Ντανταϊσμού Μ. Ντυσάν, χωρίς τον οποίο άλλωστε θα ήταν αδιανόητες πολλές μορφές της μεταπολεμικής τέχνης».
• Η θέση των Ποπ καλλιτεχνών: ναι, με τον κατάλληλο τρόπο παρουσίασης. Ο Λιχτενστάιν «μεγέθυνε τις εικόνες με απόλυτη πιστότητα» από κόμικς, ενώ ο Τζάσπερ Τζόουνς «‘παίζει’ με τη ζωγραφική ψευδαίσθηση και την πραγματικότητα» χρησιμοποιώντας καθημερινά αντικείμενα δουλεμένα από τον ίδιο.
• Το ακραίο παράδειγμα Μαντζόνι. «Ο καλλιτέχνης έχει τη δύναμη να αναγορεύει σε τέχνη ό,τι εκείνος επιλέγει» — δείχνει ότι η απόφαση για το τι είναι «τέχνη» εξαρτάται περισσότερο από την πρόθεση/το πλαίσιο (γκαλερί, μουσείο) παρά από το ίδιο το αντικείμενο.
• Το όριο: το πλαίσιο νομιμοποιεί το αντικείμενο. Το ίδιο το κείμενο σημειώνει ότι το χάπενινγκ ή η τέχνη με καταναλωτικά αντικείμενα «δε θα αναγνωρίζονταν ως έργα τέχνης έξω από αυτό το πλαίσιο (γκαλερί, μουσείο), που τα καταξιώνει ή τα ερμηνεύει ως τέτοια» — άρα η αποδοχή ενός βιομηχανικού προϊόντος ως τέχνης εξαρτάται από τη συνειδητή καλλιτεχνική επιλογή/παρουσίασή του, όχι από τυχαία παρουσία του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα καθημερινό βιομηχανικό προϊόν μπορεί να γίνει δεκτό ως έργο τέχνης, αλλά όχι αυτόματα — μόνο όταν υπάρχει συνειδητή καλλιτεχνική επιλογή και πλαίσιο που το νομιμοποιεί ως τέτοιο. Η ίδια η Ποπ Αρτ βασίστηκε σε αυτή τη λογική, αξιοποιώντας τα ready mades «στο πνεύμα του δασκάλου του Ντανταϊσμού Μ. Ντυσάν». Καλλιτέχνες όπως ο Λιχτενστάιν (μεγέθυνση εικόνων κόμικς) ή ο Μαντζόνι (η ίδια η ανάσα του σε κονσέρβα) έδειξαν ότι «ο καλλιτέχνης έχει τη δύναμη να αναγορεύει σε τέχνη ό,τι εκείνος επιλέγει». Ωστόσο, το ίδιο το κείμενο θέτει και το όριο αυτής της αποδοχής: ένα τέτοιο αντικείμενο «δε θα αναγνωριζόταν ως έργο τέχνης έξω από αυτό το πλαίσιο (γκαλερί, μουσείο), που το καταξιώνει». Άρα η απάντηση είναι ναι, υπό προϋποθέσεις: το προϊόν γίνεται τέχνη όχι από μόνο του, αλλά μέσα από τη συνειδητή καλλιτεχνική χειρονομία και το θεσμικό/εννοιακό πλαίσιο που το περιβάλλει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Χρησιμοποιήστε το επιχείρημα «πλαίσιο νομιμοποιεί το αντικείμενο» (γκαλερί/μουσείο) που δίνει ρητά το κείμενο για το χάπενινγκ — ισχύει εξίσου εδώ.
• Ο Ντυσάν/Ντανταϊσμός είναι το ιστορικό προηγούμενο που δικαιολογεί τη λογική των ready mades στην Ποπ Αρτ.