Λύσεις — Κεφάλαιο 1.1 (Ερωτήσεις σελ. 28) – ΤΕΧΝΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 1.1 (Ερωτήσεις σελ. 28)
Απαντήσεις στις 14 ερωτήσεις του κεφαλαίου 1.1.
Ερώτηση 1 — Ρόλος Κ.Α.
Ερώτηση: Ποιος είναι ο ρόλος της Κεντρικής Αποστείρωσης;
Απάντηση:
- Η Κεντρική Αποστείρωση (Κ.Α.) είναι το τμήμα του νοσοκομείου που παραλαμβάνει, καθαρίζει, προετοιμάζει (συσκευάζει), αποστειρώνει, αποθηκεύει και διανέμει όλο το αποστειρωμένο υλικό — εργαλεία, ιματισμό, υγειονομικό υλικό — που χρειάζεται το Χειρουργείο και τα υπόλοιπα τμήματα (σελ. 17-18).
- Με τη συγκέντρωση όλων των εργασιών αποστείρωσης σε ένα τμήμα εξασφαλίζεται ομοιόμορφη και ελεγχόμενη ποιότητα αποστείρωσης, οικονομία σε προσωπικό και μηχανήματα, και ροή μιας κατεύθυνσης (ακάθαρτο → καθαρό → αποστειρωμένο) χωρίς διασταύρωση, ώστε να μη μολύνεται το καθαρό υλικό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραλαβή, καθαρισμός, συσκευασία, αποστείρωση, αποθήκευση και διανομή του αποστειρωμένου υλικού για το Χειρουργείο και όλο το νοσοκομείο, με ελεγχόμενη ποιότητα και ροή μιας κατεύθυνσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Στελέχωση Κ.Α.
Ερώτηση: Πώς στελεχώνεται η Κεντρική Αποστείρωση;
Απάντηση:
- Η Κεντρική Αποστείρωση στελεχώνεται από βοηθητικό προσωπικό (για τον καθαρισμό, τη συσκευασία και τη διακίνηση του υλικού) και από κλιβανείς — το εκπαιδευμένο προσωπικό που χειρίζεται τους κλιβάνους αποστείρωσης (σελ. 18).
- Του τμήματος προΐσταται νοσηλευτής (προϊστάμενος Κ.Α.), υπεύθυνος για την οργάνωση, την τήρηση των κανόνων αποστείρωσης, τον έλεγχο των κλιβάνων και την εκπαίδευση του προσωπικού. Ο προϊστάμενος αποστείρωσης συμμετέχει και στην Επιτροπή Χειρουργείου (κεφ. 3.1).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βοηθητικό προσωπικό και κλιβανείς, με προϊστάμενο νοσηλευτή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Τοποθεσία χειρουργείων
Ερώτηση: Ποια τοποθεσία θεωρείται η καταλληλότερη για την εγκατάσταση των χειρουργείων;
Απάντηση:
- Καταλληλότερη θέση θεωρούνται οι κατώτεροι, απομονωμένοι όροφοι του νοσοκομείου, μακριά από την κίνηση επισκεπτών, από τους κοινόχρηστους χώρους και από πηγές θορύβου-σκόνης, ώστε να περιορίζεται η μεταφορά μικροβίων (σελ. 18).
- Συγχρόνως πρέπει να υπάρχει εύκολη και γρήγορη πρόσβαση από τις χειρουργικές κλινικές, το Τμήμα Επειγόντων, τη Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, το Ακτινολογικό, τα εργαστήρια, την αιμοδοσία και την Κεντρική Αποστείρωση — τα τμήματα με τα οποία το Χειρουργείο συνεργάζεται συνεχώς. Ο τομέας πρέπει να είναι αδιέξοδος (όχι πέρασμα προς άλλα τμήματα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατώτεροι, απομονωμένοι όροφοι, μακριά από την κίνηση επισκεπτών, σε αδιέξοδη θέση, με εύκολη πρόσβαση από χειρουργικές κλινικές, Επείγοντα, ΜΕΘ, Ακτινολογικό, εργαστήρια και Κ.Α.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Μέτρα κυκλοφορίας
Ερώτηση: Πού στοχεύουν τα αυστηρά μέτρα κυκλοφορίας μέσα στο χειρουργείο;
Απάντηση:
- Τα αυστηρά μέτρα κυκλοφορίας (είσοδος μόνο του απαραίτητου προσωπικού, ειδική στολή-παπούτσια-σκούφος-μάσκα, χωριστές διαδρομές ασθενών, προσωπικού και υλικού, κλειστές πόρτες, περιορισμός κινήσεων μέσα στην αίθουσα) στοχεύουν στον περιορισμό της εισόδου και της διασποράς μικροβίων στον Τομέα Χειρουργείων (σελ. 19).
- Σκοπός είναι η διατήρηση της ασηψίας και η προστασία του χειρουργημένου ασθενή από λοιμώξεις: κάθε άτομο που κυκλοφορεί μεταφέρει μικροοργανισμούς (δέρμα, μαλλιά, αναπνοή, ρούχα), και κάθε άνοιγμα πόρτας ή περιττή κίνηση ανακινεί σκόνη και διαταράσσει τη ροή του φιλτραρισμένου αέρα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον περιορισμό εισόδου-διασποράς μικροβίων, στη διατήρηση της ασηψίας και στην προστασία του ασθενή από μετεγχειρητικές λοιμώξεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Προφυλακτικές ζώνες
Ερώτηση: Ποιες είναι οι προφυλακτικές ζώνες στον Τομέα των Χειρουργείων και τι χώρους περιλαμβάνει η κάθε μία ξεχωριστά;
Απάντηση:
- Ο Τομέας Χειρουργείων χωρίζεται σε τέσσερις ζώνες καθαρότητας, από την πιο «βρώμικη» προς την πιο καθαρή (σελ. 19-20):
-
- Ζώνη 3 — προφυλακτική (εξωτερική): η είσοδος του τομέα, τα γραφεία, τα αποδυτήρια του προσωπικού, η αναμονή-υποδοχή ασθενών και συγγενών, ο χώρος παραλαβής υλικού.
- Ζώνη 2 — καθαρή: οι εσωτερικοί διάδρομοι, οι αποθήκες, ο χώρος ανάνηψης, ο χώρος αποστείρωσης-πλύσης εργαλείων, τα εργαστήρια.
- Ζώνη 1 — υπερκαθαρή: οι χώροι προετοιμασίας του αρρώστου και της αναισθησίας, ο χώρος πλυσίματος των χεριών, ο χώρος στρωσίματος των τραπεζιών.
- Ζώνη 0 — άσηπτη: οι χειρουργικές αίθουσες.
- Η μετάβαση από ζώνη σε ζώνη γίνεται με αλλαγή στολής και παπουτσιών και με τήρηση των κανόνων κυκλοφορίας· όσο πλησιάζουμε στη ζώνη 0 τόσο αυστηρότεροι οι περιορισμοί.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζώνη 3 προφυλακτική (είσοδος, γραφεία, αποδυτήρια, αναμονή)· ζώνη 2 καθαρή (διάδρομοι, αποθήκες, ανάνηψη, αποστείρωση)· ζώνη 1 υπερκαθαρή (προετοιμασία-αναισθησία, πλύσιμο χεριών, στρώσιμο τραπεζιών)· ζώνη 0 άσηπτη (χειρουργικές αίθουσες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Κριτήρια υλικών
Ερώτηση: Ποια είναι τα κριτήρια επιλογής των υλικών για την κατασκευή των χειρουργείων;
Απάντηση:
- Τα υλικά κατασκευής (τοίχοι, δάπεδα, οροφές, έπιπλα) επιλέγονται με τρία βασικά κριτήρια (σελ. 21):
-
- Καλή ποιότητα και αντοχή: πρέπει να αντέχουν στους συχνούς καθαρισμούς με νερό και ισχυρά απολυμαντικά, στις κρούσεις των τροχήλατων και στη μακροχρόνια χρήση.
- Λείες, αδιαπότιστες επιφάνειες χωρίς αρμούς, γωνίες και πόρους, ώστε να πλένονται και να απολυμαίνονται εύκολα και να μη συγκεντρώνουν σκόνη-μικρόβια (στρογγυλεμένες ενώσεις τοίχου-δαπέδου).
- Ματ χρώματα σε παστέλ αποχρώσεις (πράσινο, γαλάζιο): δεν αντανακλούν το έντονο φως των προβολέων, δεν κουράζουν τα μάτια της χειρουργικής ομάδας και δείχνουν τη βρωμιά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλή ποιότητα-αντοχή στους καθαρισμούς, λείες αδιαπότιστες επιφάνειες χωρίς αρμούς (εύκολο πλύσιμο), ματ παστέλ χρώματα χωρίς αντανακλάσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Πόρτες
Ερώτηση: Με ποιους τρόπους ανοίγουν οι πόρτες των χειρουργείων;
Απάντηση:
- Οι πόρτες των χειρουργικών αιθουσών πρέπει να ανοίγουν χωρίς επαφή των χεριών του αποστειρωμένου προσωπικού (σελ. 22):
-
- Αυτόματα, με ποδοδιακόπτη (πατώντας ένα κουμπί στο δάπεδο) ή με φωτοκύτταρο (ανοίγουν μόλις πλησιάσει κάποιος).
- Χειροκίνητα, με ειδική λαβή που πιέζεται με τον αγκώνα ή τον ώμο, ή συρόμενες.
- Στα παλαιότερα χειρουργεία οι πόρτες είναι δίφυλλες (για να περνά το φορείο) και για την καθημερινή κίνηση χρησιμοποιείται το δεξί φύλλο.
- Οι πόρτες πρέπει να μένουν κλειστές κατά την επέμβαση, για να διατηρείται η θετική πίεση του αέρα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυτόματα με ποδοδιακόπτη ή φωτοκύτταρο, ή χειροκίνητα με λαβή (αγκώνα)· παλιότερα δίφυλλες με χρήση του δεξιού φύλλου· μένουν κλειστές κατά την επέμβαση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Καθαρό δάπεδο
Ερώτηση: Με ποια μέτρα γίνεται προσπάθεια να παραμείνει καθαρό το δάπεδο των χειρουργείων;
Απάντηση:
- Το δάπεδο είναι η πιο μολυσμένη επιφάνεια της αίθουσας· για να παραμένει όσο γίνεται καθαρό λαμβάνονται τα εξής μέτρα (σελ. 22-23):
-
- Ειδικό σύστημα μεταφοράς ασθενών στην είσοδο του τομέα: ο άρρωστος μεταφέρεται από το φορείο του τμήματος στο φορείο του χειρουργείου, ώστε οι ρόδες του εξωτερικού φορείου να μην μπαίνουν μέσα.
- Ειδικά παπούτσια του χειρουργείου (ή καλύμματα παπουτσιών) για όλο το προσωπικό, που δεν βγαίνουν έξω από τον τομέα.
- Κολλητικοί τάπητες στην είσοδο για τη συγκράτηση της σκόνης — η χρησιμότητά τους σήμερα αμφισβητείται.
- Δάπεδο λείο, χωρίς αρμούς, αντιολισθητικό και αγώγιμο (γειωμένο) για την αποφυγή στατικού ηλεκτρισμού και εκρήξεων, που πλένεται εύκολα.
- Υγρός καθαρισμός με απολυμαντικό μεταξύ των επεμβάσεων και στο τέλος της ημέρας (κεφ. 5.2).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύστημα αλλαγής φορείου στην είσοδο, ειδικά παπούτσια/καλύμματα, (κολλητικοί τάπητες — αμφισβητούνται), λείο αγώγιμο γειωμένο δάπεδο χωρίς αρμούς, υγρός καθαρισμός με απολυμαντικό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Οροφή
Ερώτηση: Τι λειτουργίες εξυπηρετεί η οροφή των χειρουργείων;
Απάντηση:
- Η οροφή της χειρουργικής αίθουσας δεν είναι απλή επιφάνεια, αλλά εξυπηρετεί πολλές λειτουργίες (σελ. 23):
-
- Στήριξη της χειρουργικής λυχνίας (προβολέων οροφής) και των βραχιόνων της.
- Κλιματισμός-αερισμός: από την οροφή μπαίνει ο φιλτραρισμένος αέρας θετικής πίεσης (στόμια εισόδου αέρα, laminar flow).
- Απορρόφηση θορύβων (ηχομονωτικά υλικά).
- Ανάρτηση μηχανημάτων και παροχών σε ράγες ή περιστρεφόμενους βραχίονες (παροχές οξυγόνου, κενού, ρεύματος, μόνιτορ, διαθερμία), ώστε το δάπεδο να μένει ελεύθερο από καλώδια και τροχήλατα.
- Στήριξη ακτινοπροστατευτικών και άλλων εξαρτημάτων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στήριξη χειρουργικής λυχνίας, είσοδος κλιματισμένου αέρα, απορρόφηση θορύβων, ανάρτηση μηχανημάτων-παροχών σε ράγες/βραχίονες ώστε το δάπεδο να μένει ελεύθερο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Μηχανικός έλεγχος αερισμού
Ερώτηση: Γιατί πρέπει να ελέγχεται μηχανικά ο αερισμός των χειρουργείων;
Απάντηση:
- Ο αερισμός των χειρουργείων είναι τεχνητός (όχι από παράθυρα) και ελέγχεται μηχανικά γιατί ο αέρας είναι φορέας σκόνης και μικροβίων: ο ανεξέλεγκτος αέρας θα μετέφερε μικροοργανισμούς από το εξωτερικό περιβάλλον και τους διαδρόμους στο χειρουργικό πεδίο (σελ. 24-25).
- Με τον μηχανικό έλεγχο εξασφαλίζονται: φιλτράρισμα του αέρα, σταθερή θερμοκρασία 20-22 °C και υγρασία 50-60% (άνεση ομάδας, αποφυγή στατικού ηλεκτρισμού και ανάπτυξης μικροβίων), 15-20 αλλαγές αέρα την ώρα, θετική πίεση μέσα στην αίθουσα και απομάκρυνση των αναισθητικών αερίων και των οσμών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί ο αέρας μεταφέρει σκόνη-μικρόβια· ο μηχανικός έλεγχος εξασφαλίζει φιλτράρισμα, 20-22 °C, 50-60% υγρασία, 15-20 αλλαγές/ώρα, θετική πίεση και απομάκρυνση αναισθητικών αερίων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 11 — Θετική πίεση
Ερώτηση: Τι είναι το σύστημα φιλτραρισμένου αέρα θετικής πίεσης;
Απάντηση:
- Είναι το σύστημα αερισμού κατά το οποίο ο αέρας, αφού περάσει από ειδικά φίλτρα που κατακρατούν σκόνη και μικρόβια, εισάγεται στην αίθουσα από την οροφή με πίεση μεγαλύτερη από εκείνη των γειτονικών χώρων (σελ. 25-26).
- Έτσι η ροή του αέρα είναι πάντα από την καθαρή αίθουσα προς τα έξω (διάδρομοι) και όχι αντίστροφα — ο μη φιλτραρισμένος αέρας δεν μπορεί να μπει. Ο αέρας απάγεται από αναρροφητήρες (στόμια εξαγωγής) σε ύψος ≈ 30 cm από το δάπεδο, όπου συγκεντρώνονται τα βαριά σωματίδια. Για να διατηρείται η θετική πίεση, οι πόρτες πρέπει να μένουν κλειστές και οι είσοδοι-έξοδοι ελάχιστες.
- Παραλλαγές: Laminar flow (στρωτή, γραμμική ροή — ο αέρας κινείται σε παράλληλες γραμμές από την οροφή προς το δάπεδο ή οριζόντια, χωρίς στροβιλισμούς) και τυρβώδης ροή (ο αέρας αναμιγνύεται στην αίθουσα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φιλτραρισμένος αέρας που μπαίνει από την οροφή με πίεση μεγαλύτερη των γειτονικών χώρων, ώστε να ρέει από την αίθουσα προς τα έξω· εξαγωγή από στόμια 30 cm από το δάπεδο, πόρτες κλειστές· παραλλαγές laminar flow / τυρβώδης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Φωτισμός αίθουσας
Ερώτηση: Με τι γίνεται ο φωτισμός της χειρουργικής αίθουσας;
Απάντηση:
- Ο γενικός φωτισμός της χειρουργικής αίθουσας γίνεται με λάμπες φθορίου (φθορισμού), τοποθετημένες στην οροφή, που δίνουν ομοιόμορφο, άπλετο φως χωρίς σκιές και χωρίς θερμότητα, έντασης περίπου 2.000 Lux (σελ. 27).
- Ο γενικός φωτισμός πρέπει να είναι αρκετά ισχυρός ώστε η διαφορά με τον φωτισμό του πεδίου (25.000 Lux) να μην κουράζει τα μάτια, και σε απόχρωση που δεν αλλοιώνει το χρώμα των ιστών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με λάμπες φθορίου οροφής, ομοιόμορφο φως χωρίς σκιές-θερμότητα, περίπου 2.000 Lux.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Φωτισμός πεδίου
Ερώτηση: Με τι φωτίζεται το χειρουργικό πεδίο;
Απάντηση:
- Το χειρουργικό πεδίο φωτίζεται με τους χειρουργικούς προβολείς οροφής (σκιαλυτικές λυχνίες): πολλαπλές λάμπες σε κοίλο κάτοπτρο που συγκεντρώνουν το φως σε ένα σημείο χωρίς να δημιουργούν σκιές από τα κεφάλια και τα χέρια της ομάδας (σελ. 27).
- Ρυθμίζονται σε ύψος 1-1,20 m πάνω από το πεδίο, δίνουν ένταση περίπου 25.000 Lux (έναντι 2.000 της αίθουσας) και έχουν ψυχρά κάτοπτρα (φίλτρα) που απομακρύνουν τη θερμική ακτινοβολία, ώστε να μη θερμαίνονται και να μην ξεραίνονται οι ιστοί. Οι λαβές τους είναι αποστειρώσιμες για να τους ρυθμίζει ο εργαλειοδότης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με προβολείς οροφής (σκιαλυτικές λυχνίες) σε ύψος 1-1,20 m, περίπου 25.000 Lux, με ψυχρά κάτοπτρα και αποστειρώσιμες λαβές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 14 — Επιπλέον φωτισμός
Ερώτηση: Από πού προέρχεται ο επιπλέον φωτισμός του χειρουργικού πεδίου;
Απάντηση:
- Όταν οι προβολείς οροφής δεν επαρκούν (βαθιές κοιλότητες, ειδικές επεμβάσεις), ο επιπλέον φωτισμός του πεδίου προέρχεται από (σελ. 27):
-
- Φορητούς προβολείς (τροχήλατους δορυφορικούς προβολείς) που τοποθετούνται δίπλα στο τραπέζι.
- Μετωπιαίες λυχνίες που φορά ο χειρουργός.
- Χειρουργικά μικροσκόπια και ενδοσκόπια με ινο-οπτικές ίνες (ψυχρό φως), που μεταφέρουν το φως από μια εξωτερική πηγή στο βάθος του πεδίου χωρίς θερμότητα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από φορητούς (δορυφορικούς) προβολείς, μετωπιαίες λυχνίες και μικροσκόπια-ενδοσκόπια με ινο-οπτικές ίνες (ψυχρό φως).
Κριτήρια αξιολόγησης:
