Λύσεις — Κεφάλαιο 1.1 (Ερωτήσεις σελ. 28) – ΤΕΧΝΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 1.1 (Ερωτήσεις σελ. 28)

Απαντήσεις στις 14 ερωτήσεις του κεφαλαίου 1.1.

Ερώτηση 1 — Ρόλος Κ.Α.

Ερώτηση: Ποιος είναι ο ρόλος της Κεντρικής Αποστείρωσης;

Απάντηση:

• Ο ρόλος της Κεντρικής Αποστείρωσης (Κ.Α.) είναι η προετοιμασία, αποστείρωση και αποθήκευση του αποστειρωμένου υλικού των χειρουργείων (το θέμα αναπτύσσεται στο κεφ. 2.1, σελ. 83).
• Η ύπαρξη τμήματος Κεντρικής Αποστείρωσης απαλλάσσει από πρακτικές εργασίες το ειδικευμένο νοσηλευτικό προσωπικό των χειρουργείων. Όταν βρίσκεται δίπλα, πάνω ή κάτω από τα Χειρουργεία, εφοδιάζει με αποστειρωμένο υλικό και όλα τα τμήματα του Νοσοκομείου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η προετοιμασία, αποστείρωση και αποθήκευση του αποστειρωμένου υλικού των χειρουργείων· έτσι απαλλάσσεται το ειδικευμένο νοσηλευτικό προσωπικό από πρακτικές εργασίες.

Ερώτηση 2 — Στελέχωση Κ.Α.

Ερώτηση: Πώς στελεχώνεται η Κεντρική Αποστείρωση;

Απάντηση:

• Η Κεντρική Αποστείρωση στελεχώνεται από επιλεγμένο βοηθητικό προσωπικό και ειδικευμένους κλιβανείς, ενώ προΐσταται νοσηλευτής (κεφ. 2.1, σελ. 83).
• Για να είναι αποδοτική η συνεργασία της με τα χειρουργεία απαιτείται καλή οργάνωση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από επιλεγμένο βοηθητικό προσωπικό και ειδικευμένους κλιβανείς, με προϊστάμενο νοσηλευτή.

Ερώτηση 3 — Τοποθεσία χειρουργείων

Ερώτηση: Ποια τοποθεσία θεωρείται η καταλληλότερη για την εγκατάσταση των χειρουργείων;

Απάντηση:

• Την καταλληλότερη τοποθεσία για την εγκατάσταση των χειρουργείων αποτελούν οι κατώτεροι και πιο απομονωμένοι όροφοι των Νοσοκομείων.
• Οι όροφοι αυτοί προσφέρουν:
  • εύκολη πρόσβαση για τους εσωτερικούς ασθενείς,
  • εύκολη πρόσβαση για τα επείγοντα περιστατικά,
  • δύσκολη πρόσβαση για το κοινό,
  • εύκολη επικοινωνία με τους συνεργαζόμενους τομείς (π.χ. τράπεζα αίματος, παθολογοανατομικό εργαστήριο κ.λπ.).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κατώτεροι και πιο απομονωμένοι όροφοι του Νοσοκομείου, που προσφέρουν εύκολη πρόσβαση για εσωτερικούς ασθενείς και επείγοντα, δύσκολη πρόσβαση για το κοινό και εύκολη επικοινωνία με τους συνεργαζόμενους τομείς.

Ερώτηση 4 — Μέτρα κυκλοφορίας

Ερώτηση: Πού στοχεύουν τα αυστηρά μέτρα κυκλοφορίας μέσα στο χειρουργείο;

Απάντηση:

• Πρωταρχικό μέλημα στη λειτουργία των Χειρουργείων είναι η διατήρηση της καθαριότητας και της ασηψίας· σε αυτό στοχεύουν τα αυστηρά μέτρα κυκλοφορίας.
• Τέτοια μέτρα είναι:
  • η είσοδος επιτρέπεται μόνο στους ασθενείς προς επέμβαση και στο προσωπικό των Χειρουργείων· οι επισκέπτες απαγορεύονται αυστηρά,
  • το προσωπικό αλλάζει στολή στα αποδυτήρια και δεν βγαίνει έξω από το Χειρουργείο με την ειδική καθαρή στολή, έστω και για λίγο,
  • ο ασθενής αλλάζει φορείο και κλινοσκεπάσματα και εισέρχεται χωρίς τα ενδύματά του.
• Τα μέτρα υποστηρίζονται από τη διαρρύθμιση των χώρων, που διευκολύνει τη ροή ατόμων και εφοδίων προς μία κατεύθυνση, για την αποφυγή μολύνσεων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη διατήρηση της καθαριότητας και της ασηψίας και στην αποφυγή μολύνσεων.

Ερώτηση 5 — Προφυλακτικές ζώνες

Ερώτηση: Ποιες είναι οι προφυλακτικές ζώνες στον Τομέα των Χειρουργείων και τι χώρους περιλαμβάνει η κάθε μία ξεχωριστά;

Απάντηση:

• Ο Τομέας των Χειρουργείων χωρίζεται σε τέσσερις νοητές προφυλακτικές ζώνες αυξανόμενης καθαρότητας (3, 2, 1, 0):
  • Ζώνη 3 (η κυρίως προφυλακτική ζώνη): αποδυτήρια προσωπικού, τουαλέτες, γραφείο υποδοχής ασθενών και παραλαβής υλικού, αποθήκες, γραφεία ιατρών και γραμματείας, αίθουσα γύψου και ο ακάθαρτος διάδρομος, με τον οποίο επικοινωνούν όλες οι χειρουργικές αίθουσες και από τον οποίο απομακρύνονται τα χρησιμοποιημένα ακάθαρτα υλικά.
  • Ζώνη 2 (η καθαρή ζώνη): εσωτερικό γραφείο συντονισμού της κυκλοφορίας, αίθουσα αναισθησίας και ανάνηψης, αποθήκη αναισθητικών αερίων, φαρμάκων, υλικού, αίθουσα ενδοσκοπήσεων και αίθουσα ανάπαυσης του προσωπικού.
  • Ζώνη 1: αίθουσα νιπτήρων για το πλύσιμο των χεριών, αίθουσα αποθήκευσης αποστειρωμένου υλικού και ετοιμασίας τραπεζιών εργαλείων και η κυρίως χειρουργική αίθουσα.
  • Ζώνη 0 (η άσηπτη ζώνη): το άσηπτο πεδίο, δηλ. το προσωπικό που φοράει αποστειρωμένη στολή, τα αποστειρωμένα τραπέζια και εργαλεία, ο αποστειρωμένος ιματισμός που περιβάλλει την άσηπτη περιοχή της τομής και η ίδια η τομή.
• Την ευθύνη για την τήρηση των κανόνων κυκλοφορίας στις ζώνες έχει η Προϊσταμένη, αλλά και ο κάθε εργαζόμενος στον Τομέα των Χειρουργείων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζώνη 3 (κυρίως προφυλακτική): αποδυτήρια, τουαλέτες, υποδοχή ασθενών-παραλαβή υλικού, αποθήκες, γραφεία, αίθουσα γύψου, ακάθαρτος διάδρομος. Ζώνη 2 (καθαρή): γραφείο συντονισμού, αναισθησία-ανάνηψη, αποθήκες αερίων-φαρμάκων-υλικού, ενδοσκοπήσεις, ανάπαυση προσωπικού. Ζώνη 1: νιπτήρες, αποθήκευση αποστειρωμένου υλικού-ετοιμασία τραπεζιών, κυρίως χειρουργική αίθουσα. Ζώνη 0 (άσηπτη): το άσηπτο πεδίο.

Ερώτηση 6 — Κριτήρια υλικών

Ερώτηση: Ποια είναι τα κριτήρια επιλογής των υλικών για την κατασκευή των χειρουργείων;

Απάντηση:

• Κριτήριο καταλληλότητας των υλικών για την οικοδόμηση των Χειρουργείων αποτελούν:
• 1. Η ποιότητά τους, για αντοχή στο συχνό πλύσιμο με δυνατά χημικά απολυμαντικά μέσα.
  2. Το λείο της επιφάνειάς τους, για εύκολο καθαρισμό και μη εγκλωβισμό σκόνης.
  3. Το χρώμα τους: κατάλληλα θεωρούνται τα ματ (δεν ανακλούν το φως), απαλά και ουδέτερα (παστέλ) χρώματα, ξεκούραστα στο μάτι του προσωπικού (πράσινο, σιέλ και γκρι).
• Τα κριτήρια ισχύουν για τοίχους και δάπεδα, που στα σύγχρονα χειρουργεία χτίζονται από το ίδιο ομοιογενές υλικό μεγάλης αντοχής (π.χ. σκληρό βινύλιο), χωρίς γωνίες στα σημεία συνάντησης τοίχων και δαπέδου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ποιότητα (αντοχή στο συχνό πλύσιμο με δυνατά απολυμαντικά), η λεία επιφάνεια (εύκολος καθαρισμός, όχι εγκλωβισμός σκόνης) και το χρώμα (ματ, απαλά, ουδέτερα παστέλ: πράσινο, σιέλ, γκρι).

Ερώτηση 7 — Πόρτες

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους ανοίγουν οι πόρτες των χειρουργείων;

Απάντηση:

• Στα σύγχρονα χειρουργεία οι πόρτες των χειρουργικών αιθουσών ανοίγουν με δύο τρόπους:
  • με ποδοδιακόπτη ή φωτοκύτταρο, για τους «αποστειρωμένους» χρήστες,
  • με χειροκίνητη λαβή, για όσους μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους.
• Στα παλιότερα χειρουργεία οι πόρτες είναι δίφυλλες με ανεξάρτητη κίνηση 2 κατευθύνσεων (μέσα-έξω)· η κυκλοφορία γίνεται απαραίτητα μόνο από το δεξιό φύλλο της πόρτας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με ποδοδιακόπτη ή φωτοκύτταρο (για τους «αποστειρωμένους» χρήστες) και με χειροκίνητη λαβή (για όσους μπορούν να χρησιμοποιήσουν τα χέρια τους)· στα παλιότερα, δίφυλλες πόρτες με κυκλοφορία μόνο από το δεξιό φύλλο.

Ερώτηση 8 — Καθαρό δάπεδο

Ερώτηση: Με ποια μέτρα γίνεται προσπάθεια να παραμείνει καθαρό το δάπεδο των χειρουργείων;

Απάντηση:

• Από ένα μολυσμένο δάπεδο απορρέει μολυσμένη σκόνη και δημιουργούνται μολύνσεις· γι' αυτό το δάπεδο πρέπει να είναι όσο το δυνατό καθαρότερο. Τα κυριότερα μέτρα είναι:
  • Σύστημα μεταφοράς ασθενών: χρησιμοποιείται διαφορετικό μέσο μεταφοράς έξω από τα Χειρουργεία και διαφορετικό μέσα στα Χειρουργεία.
  • Ειδικά παπούτσια χειρουργείου, με δυνατότητα τυποποιημένου ελεγχόμενου πλυσίματος σε πλυντήρια.
  • Παλιότερα χρησιμοποιούσαν και τάπητες εισόδου μετά τις πόρτες εισόδου, για να συγκρατούν τα μικρόβια των υποδημάτων· ο προστατευτικός τους ρόλος όμως αμφισβητείται έντονα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύστημα μεταφοράς ασθενών (άλλο μέσο μεταφοράς έξω και άλλο μέσα στα Χειρουργεία) και ειδικά παπούτσια χειρουργείου που πλένονται σε πλυντήρια· παλιότερα και τάπητες εισόδου, ο ρόλος των οποίων αμφισβητείται.

Ερώτηση 9 — Οροφή

Ερώτηση: Τι λειτουργίες εξυπηρετεί η οροφή των χειρουργείων;

Απάντηση:

• Η οροφή της χειρουργικής αίθουσας:
  • φέρει στερεωμένη τη λυχνία φωτισμού και το σύστημα κλιματισμού,
  • είναι κατασκευασμένη ώστε να απορροφά τους θορύβους της αίθουσας,
  • φιλοξενεί και άλλα μηχανήματα, ώστε να απελευθερωθεί το δάπεδο για την κίνηση του προσωπικού και την καλή καθαριότητα: χειρουργική διαθερμία, οθόνη, ακτινολογικό μηχάνημα, φωτογραφική camera, monitors βιντεοσκοπήσεων, παροχές αναισθησιολογικών αερίων, κενού, πεπιεσμένου αέρα, μικροχειρουργική κολώνα, ενισχυτή εικόνας και λυχνία ακτινοσκόπησης (π.χ. C-arm), που γλιστρούν σε ράγες από τη βάση της οροφής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στηρίζει τη λυχνία φωτισμού και το σύστημα κλιματισμού, απορροφά τους θορύβους και φιλοξενεί μηχανήματα και παροχές (διαθερμία, οθόνες, ακτινολογικά μηχανήματα, παροχές αερίων-κενού-πεπιεσμένου αέρα κ.ά.) ώστε να απελευθερώνεται το δάπεδο.

Ερώτηση 10 — Μηχανικός έλεγχος αερισμού

Ερώτηση: Γιατί πρέπει να ελέγχεται μηχανικά ο αερισμός των χειρουργείων;

Απάντηση:

• Στα χειρουργεία ο αερισμός ελέγχεται εξ' ολοκλήρου με τεχνητό τρόπο, γιατί αποσκοπεί στην πρόληψη των μολύνσεων:
  • Τα μικρόβια κάθονται πάνω στα μόρια της σκόνης. Με τα ρεύματα του αέρα η σκόνη αναταράζεται και κάθεται στις επιφάνειες των εργαλείων και του χειρουργικού τραύματος, το οποίο μολύνεται.
  • Ελέγχοντας τη ροή της σκόνης, κατευθύνοντάς την ή παρασύροντάς την μακριά από το χειρουργικό τραύμα, ουσιαστικά ελέγχουμε τις μολύνσεις.
  • Τα πυκνά ή απόλυτα φίλτρα των συστημάτων εξαερισμού καθαρίζουν τον κυκλοφορούντα αέρα.
  • Με τον κλιματισμό επιτυγχάνεται σταθερή θερμοκρασία 20-22 °C και υγρασία 50-60%, για να ελαττωθεί η πιθανότητα σπινθήρων στατικού ηλεκτρισμού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την πρόληψη των μολύνσεων: ελέγχεται η ροή της σκόνης που μεταφέρει τα μικρόβια, ο αέρας καθαρίζεται με φίλτρα και διατηρούνται σταθερή θερμοκρασία 20-22 °C και υγρασία 50-60% (λιγότεροι σπινθήρες στατικού ηλεκτρισμού).

Ερώτηση 11 — Θετική πίεση

Ερώτηση: Τι είναι το σύστημα φιλτραρισμένου αέρα θετικής πίεσης;

Απάντηση:

• Είναι το σύστημα κλιματισμού που επικράτησε στα χειρουργεία. Στην πράξη πρόκειται για σύστημα κλιματισμού μόνο των χειρουργικών αιθουσών:
  • Ο αέρας εισέρχεται από την οροφή με πίεση και κατευθύνεται προς το δάπεδο.
  • Σε ύψος 30 εκ. από το δάπεδο υπάρχουν αναρροφητήρες, που διώχνουν τον αέρα και τον ανακυκλώνουν με ταχύτητα 15-20 φορές την ώρα.
  • Η ανυπαρξία εξαερισμού στους γύρω χώρους δημιουργεί ρεύμα αέρα από τη χειρουργική αίθουσα προς τους έξω χώρους, εμποδίζοντας την αντίστροφη κυκλοφορία του αέρα και της σκόνης.
• Απαραίτητη προϋπόθεση για την καλή λειτουργία του συστήματος είναι να κρατούνται κλειστές οι πόρτες των χειρουργικών αιθουσών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύστημα κλιματισμού μόνο των χειρουργικών αιθουσών: ο αέρας μπαίνει από την οροφή με πίεση, αναρροφάται σε ύψος 30 εκ. από το δάπεδο και ανακυκλώνεται 15-20 φορές/ώρα· δημιουργείται ρεύμα από την αίθουσα προς τα έξω· οι πόρτες πρέπει να μένουν κλειστές.

Ερώτηση 12 — Φωτισμός αίθουσας

Ερώτηση: Με τι γίνεται ο φωτισμός της χειρουργικής αίθουσας;

Απάντηση:

• Ο φωτισμός της χειρουργικής αίθουσας αποτελείται από τον γενικό φωτισμό και τον φωτισμό του χειρουργικού πεδίου.
• Ο γενικός φωτισμός γίνεται με γαλακτώδεις λάμπες φθορίου, οι οποίες ξεκουράζουν τα μάτια των χειρουργών, γιατί πλησιάζουν σε χρωματισμό φωτός αυτό του φυσικού. Η ένταση φωτισμού της αίθουσας είναι 2.000 Lux, για να μην κουράζεται ο χειρουργός όταν στρέφει το βλέμμα από το εγχειρητικό πεδίο στην αίθουσα και αντίστροφα.
• Η λυχνία αλογόνου έχει την καλύτερη απόδοση χρωμάτων, αλλά λόγω της μεγάλης κατανάλωσης ρεύματος και της μεγάλης θερμότητας δεν χρησιμοποιείται για γενικό φωτισμό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με γενικό φωτισμό από γαλακτώδεις λάμπες φθορίου (χρωματισμός κοντά στο φυσικό φως, περίπου 2.000 Lux) και με ειδικό φωτισμό του χειρουργικού πεδίου.

Ερώτηση 13 — Φωτισμός πεδίου

Ερώτηση: Με τι φωτίζεται το χειρουργικό πεδίο;

Απάντηση:

• Το χειρουργικό πεδίο φωτίζεται κυρίως με χειρουργικούς προβολείς οροφής:
  • σταθεροποιημένους στην οροφή από σταθερό άξονα με σπαστούς βραχίονες, πολυεστιακούς κυρίως, απλούς ή με δορυφόρο,
  • με δυνατότητα περιστροφικής κίνησης, κλίσης 45°, εστίασης στο σημείο της εγχείρησης (και αποστειρωμένη) και φωτισμού μεγάλης έκτασης του πεδίου,
  • με ειδικά φίλτρα, τα «ψυχρά» κάτοπτρα, που απορροφούν τη θερμοκρασία των προβολέων (η οποία ξηραίνει τους ιστούς του τραύματος και ζεσταίνει τους χειρούργους),
  • σε απόσταση 1 με 1,20 μ. από το εγχειρητικό πεδίο, με συνολική ένταση φωτισμού 25.000 Lux.
• Βοηθητικά χρησιμοποιούνται και φορητοί χειρουργικοί προβολείς, μονοεστιακοί και πολυεστιακοί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με χειρουργικούς προβολείς οροφής (πολυεστιακούς, απλούς ή με δορυφόρο, με «ψυχρά» κάτοπτρα, σε απόσταση 1-1,20 μ., 25.000 Lux) και βοηθητικά με φορητούς προβολείς.

Ερώτηση 14 — Επιπλέον φωτισμός

Ερώτηση: Από πού προέρχεται ο επιπλέον φωτισμός του χειρουργικού πεδίου;

Απάντηση:

• Ο επιπλέον φωτισμός του χειρουργικού πεδίου προέρχεται:
  • από φορητούς χειρουργικούς προβολείς, μονοεστιακούς και πολυεστιακούς, που χρησιμοποιούνται κυρίως βοηθητικά (ο πολυεστιακός πλεονεκτεί, γιατί κατά τη συγκέντρωση ή το άνοιγμα της δέσμης δεν δημιουργεί σκιά),
  • από διάφορες άλλες πηγές φωτισμού: μηχανήματα και όργανα που φέρουν δική τους ηλεκτρική πηγή φωτός και μεταφέρουν το φως στο πεδίο με ινο-οπτικά καλώδια, όπως τα μικροσκόπια (για οφθαλμολογικές, ΩΡΛ, νευρολογικές κ.ά. επεμβάσεις) και τα ενδοσκόπια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από φορητούς χειρουργικούς προβολείς και από μηχανήματα με δική τους πηγή φωτός που το μεταφέρουν με ινο-οπτικά καλώδια (μικροσκόπια, ενδοσκόπια).