Λύσεις — Κεφάλαιο 5.2 (Ερωτήσεις σελ. 256) – ΤΕΧΝΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 5.2 (Ερωτήσεις σελ. 256)

Απαντήσεις στις 11 ερωτήσεις του κεφαλαίου 5.2.

Ερώτηση 1 — Ταξινόμηση τραυμάτων

Ερώτηση: Ποια είναι η ταξινόμηση των χειρουργικών τραυμάτων;

Απάντηση:

• Η ταξινόμηση των χειρουργικών τραυμάτων — και κατά συνέπεια των εγχειρήσεων — είναι η εξής (σελ. 243):
• 1. Καθαρή εγχείρηση: α) δεν υπάρχει φλεγμονή στους ιστούς και β) δεν ανοίχθηκε το πεπτικό, γεννητικό, αναπνευστικό και ουροποιητικό σύστημα του αρρώστου (συστήματα με στόμια, από τα οποία μπαίνουν εύκολα μικρόβια).
  2. Καθαρή-δυνητικά μολυσμένη εγχείρηση: α) δεν υπάρχει φλεγμονή στους ιστούς, β) ανοίχθηκε όμως το πεπτικό, γεννητικό, αναπνευστικό ή ουροποιητικό σύστημα, με όλους τους κανόνες της άσηπτης τεχνικής· η πιθανότητα μόλυνσης οφείλεται στο είδος των ιστών που τέμνονται και όχι σε εξωτερικούς παράγοντες.
  3. Μολυσμένη εγχείρηση: α) υπάρχει φλεγμονή στους ιστούς, συνήθως από πρόσφατη εξωτερική μόλυνση (π.χ. ανοιχτά τραύματα από ατυχήματα), β) επέμβαση με σημαντική παραβίαση της άσηπτης τεχνικής και διασπορά μικροβίων από τον γαστρεντερικό σωλήνα στο τραύμα.
  4. Ρυπαρή ή σηπτική εγχείρηση: υπάρχει πύον, νέκρωση ιστών, αποστήματα, εμπυήματα και βαριά μολυσμένος ιστός από διάτρηση σπλάχνων (κυρίως στομάχου, εντέρου, χοληδόχου κύστης κ.ά.), εκσπλάχνωση τραυμάτων (περιτονίτιδα), οστεομυελίτιδα, καθαρισμός εγκαύματος 2ου ή 3ου βαθμού, αεριογόνος γάγγραινα, τέτανος κ.ά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1. Καθαρή (χωρίς φλεγμονή, χωρίς άνοιγμα πεπτικού-γεννητικού-αναπνευστικού-ουροποιητικού)· 2. καθαρή-δυνητικά μολυσμένη (χωρίς φλεγμονή, άνοιγμα των συστημάτων αυτών με άσηπτη τεχνική)· 3. μολυσμένη (φλεγμονή από πρόσφατη εξωτερική μόλυνση ή σημαντική παραβίαση της ασηψίας)· 4. ρυπαρή ή σηπτική (πύον, νέκρωση, αποστήματα, διάτρηση σπλάχνων-περιτονίτιδα κ.ά.).

Ερώτηση 2 — Μέτρα πριν τη σηπτική

Ερώτηση: Ποια προστατευτικά μέτρα λαμβάνονται πριν από μια σηπτική εγχείρηση;

Απάντηση:

• Τα μέτρα πριν από τη σηπτική εγχείρηση λαμβάνονται όταν αυτή είναι γνωστή εκ των προτέρων (συνήθως όμως ανακαλύπτεται κατά τη διάρκεια της εγχείρησης) και σκοπό έχουν να περιορίσουν τη μόλυνση των αντικειμένων της χειρουργικής αίθουσας (σελ. 244):
• Αφαιρείται από την αίθουσα ο εξοπλισμός που δεν θα χρησιμοποιηθεί (τραπέζια εργαλείων, σκαμπό).
• Αφαιρείται το υγειονομικό υλικό που πιθανολογείται ότι δεν θα χρειασθεί (π.χ. παροχετεύσεις, ράμματα, αποστειρωμένα κουτιά).
• Τα υλικά μέσα στα ντουλάπια κλειδώνονται και σφραγίζονται με λευκοπλάστ, για να μην εισχωρήσει μολυσμένος αέρας.
• Σε τροχήλατο τραπέζι ή φορείο τοποθετείται όλο το υλικό που πιθανολογείται ότι θα χρειασθεί, μαζί με ποδονάρια, σκούφους και μάσκες, και παραμένει στον διάδρομο έξω από την πόρτα για εφοδιασμό την ώρα της επέμβασης.
• Στους κουβάδες σκουπιδιών τοποθετούνται σακούλες, για την προστασία των τοιχωμάτων τους.
• Αφήνονται μέσα στην αίθουσα 2 μεγάλες άδειες σακούλες, η μία για τα σκουπίδια και η άλλη για τον ιματισμό, για το τέλος της επέμβασης.
• Δένονται όλες οι πόρτες εκτός από μία, για να μην υπάρχει επικοινωνία και μόλυνση των παραπλήσιων χώρων.
• Στην ελεύθερη πόρτα τοποθετείται ταμπέλα «σηπτική εγχείρηση», που απαγορεύει την είσοδο (καραντίνα) σε όλους εκτός από τα μέλη της χειρουργικής ομάδας· δίπλα της βρίσκεται το τροχήλατο με το αποστειρωμένο υλικό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Απομάκρυνση του εξοπλισμού και του υλικού που δεν θα χρειαστεί, σφράγισμα των ντουλαπιών με λευκοπλάστ, τροχήλατο με το πιθανό υλικό (και ποδονάρια-σκούφους-μάσκες) έξω από την πόρτα, σακούλες στους κουβάδες και 2 μεγάλες άδειες σακούλες μέσα, δέσιμο όλων των πορτών εκτός από μία, ταμπέλα «σηπτική εγχείρηση» (καραντίνα).

Ερώτηση 3 — Μέτρα κατά τη σηπτική

Ερώτηση: Ποια προστατευτικά μέτρα λαμβάνονται κατά τη σηπτική εγχείρηση;

Απάντηση:

• Κατά τη σηπτική εγχείρηση απαιτούνται 2 νοσηλευτές κυκλοφορίας, ο ένας στο εσωτερικό της αίθουσας και ο άλλος έξω, δίπλα στο τροχήλατο με το αποστειρωμένο υλικό. Φροντίδα προστασίας (σελ. 245):
• Δίνονται στη χειρουργική ομάδα μπλούζες με αδιάβροχη επένδυση στα μανίκια και στην μπροστινή επιφάνεια, γάντια και ειδικά ποδονάρια πάνω από τα παπούτσια χειρουργείου.
• Ο φάκελος του ασθενή παραμένει στο τροχήλατο έξω από την αίθουσα.
• Η πόρτα ανοίγει μόνο όταν χρειάζεται κάποιο υλικό από το εξωτερικό τροχήλατο.
• Ο εξωτερικός νοσηλευτής κυκλοφορίας ελέγχει την απομόνωση της αίθουσας, τροφοδοτεί με αποστειρωμένο υλικό τον εσωτερικό, καταγράφει τα χρησιμοποιηθέντα υλικά και τα παραπεμπτικά παρασκευασμάτων και συμπληρώνει το δελτίο εγχείρησης.
• Ο εσωτερικός νοσηλευτής κυκλοφορίας μεταφέρει το αποστειρωμένο υλικό από τον εξωτερικό στον εργαλειοδότη και χρησιμοποιεί λαβίδα για ό,τι αγγίζει· φροντίζει να μένουν οι επιφάνειες καθαρές από τα σηπτικά υλικά, οι γάζες να ρίχνονται κατευθείαν στους κουβάδες με τις πλαστικές σακούλες και τα παρασκευάσματα να μπαίνουν απευθείας στα δοχεία τους και να παραδίδονται για καταγραφή στον εξωτερικό νοσηλευτή κυκλοφορίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο νοσηλευτές κυκλοφορίας (μέσα-έξω)· μπλούζες με αδιάβροχη επένδυση, γάντια, ειδικά ποδονάρια· φάκελος έξω· πόρτα ανοίγει μόνο για υλικό· ο εξωτερικός ελέγχει την απομόνωση, τροφοδοτεί και καταγράφει· ο εσωτερικός δίνει το υλικό στον εργαλειοδότη με λαβίδα, γάζες κατευθείαν στους κουβάδες, παρασκευάσματα απευθείας στα δοχεία τους.

Ερώτηση 4 — Μέτρα μετά τη σηπτική

Ερώτηση: Ποια προστατευτικά μέτρα λαμβάνονται μετά τη σηπτική εγχείρηση;

Απάντηση:

• Μετά την εγχείρηση ο άρρωστος παραμένει στο χειρουργικό τραπέζι για να ανανήψει και δεν μεταφέρεται στην ανάνηψη, για να προστατευθούν άλλοι ασθενείς. Φροντίδα προστασίας (σελ. 245-247):
• Ο εξωτερικός νοσηλευτής κυκλοφορίας τοποθετεί στην είσοδο ιματισμό βρεγμένο με απολυμαντικό, για την απολύμανση των παπουτσιών των εξερχομένων και κυρίως των τροχών του φορείου, που μεταφέρει τον άρρωστο μέσω καθαρού διαδρόμου στην είσοδο, όπου γίνεται αλλαγή φορείου.
• Οι γιατροί αφαιρούν ρόμπες, σκούφους, μάσκες και ποδονάρια πριν βγουν από την αίθουσα και αντικαθιστούν αμέσως σκούφο και μάσκα από το εξωτερικό τροχήλατο.
• Ο νοσηλευτής του αναισθησιολογικού τμήματος παραμένει δίπλα στον άρρωστο μέχρι να ανανήψει πλήρως.
• Ο εργαλειοδότης ανοίγει τις αρθρώσεις των εργαλείων και τα ετοιμάζει για τον κλίβανο-πλυντήριο· αν δεν υπάρχει, τα εργαλεία μπαίνουν σε αντισηπτική διάλυση για μισή ώρα τουλάχιστον και μετά στέλνονται στην αποστείρωση.
• Απολυμαντικό μπαίνει και στις φιάλες αναρρόφησης για τον ίδιο χρόνο· μετά αδειάζονται στον ειδικό χώρο αποχέτευσης βιολογικών υγρών, πλένονται και αποστειρώνονται στην Κεντρική Αποστείρωση (αν είναι μιας χρήσης, κλείνονται και στέλνονται για αποτέφρωση). Οι σωλήνες αναρρόφησης πετιούνται.
• Ο εσωτερικός νοσηλευτής κυκλοφορίας πετά ως μολυσμένο ό,τι υλικό δεν χρησιμοποιήθηκε· ο ιματισμός μπαίνει σε ειδική αυτοδιαλυόμενη πλαστική σακούλα, για να μπει στο πλυντήριο χωρίς άνοιγμα και διαλογή.
• Τα σκουπίδια ελέγχονται και διαλέγονται από τον εσωτερικό νοσηλευτή κυκλοφορίας και οι σακούλες δένονται· η καθαρίστρια, με προστατευτική μπλούζα, μαζί με τους νοσηλευτές τοποθετεί κάθε σακούλα σε δεύτερη σακούλα, που σημαίνεται με ταινία «σηπτικό περιεχόμενο».
• Ο σάκος του ιματισμού (μαζί με τον ιματισμό του φορείου και τις προστατευτικές ρόμπες) δένεται, μπαίνει σε δεύτερη σακούλα, σημαίνεται και αποστέλλεται στα πλυντήρια· είναι το τελευταίο υλικό που φεύγει από την αίθουσα.
• Καταβάλλεται προσπάθεια ο ιματισμός και τα υλικά να είναι μιας χρήσης, ώστε να απορρίπτονται ως «σηπτικά απορρίμματα» και να διακόπτεται ο κύκλος αναμόλυνσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο άρρωστος ανανήπτει στο χειρουργικό τραπέζι (όχι στην ανάνηψη) με τον νοσηλευτή του αναισθησιολογικού δίπλα του· απολυμαντικός ιματισμός στην είσοδο και αλλαγή φορείου· αφαίρεση ρόμπας-σκούφου-μάσκας-ποδοναριών πριν από την έξοδο· εργαλεία στον κλίβανο-πλυντήριο ή σε αντισηπτική διάλυση ½ ώρα· απολυμαντικό στις φιάλες αναρρόφησης, απόρριψη των σωλήνων· αχρησιμοποίητο υλικό θεωρείται μολυσμένο· διπλές σακούλες με σήμανση «σηπτικό περιεχόμενο»· ο σάκος ιματισμού φεύγει τελευταίος· προτίμηση υλικών μιας χρήσης.

Ερώτηση 5 — Καθαριότητα μετά σηπτική

Ερώτηση: Πώς πρέπει να γίνεται η καθαριότητα της χειρουργικής αίθουσας μετά τη σηπτική επέμβαση;

Απάντηση:

• Η καθαριότητα μετά από σηπτική επέμβαση (με τοξικά μικρόβια, νεκρωμένους ιστούς και πολλά μολυσμένα βιολογικά υγρά) γίνεται ως εξής (σελ. 247-248):
• Είναι πολύ σχολαστική: περιλαμβάνει καλή καθαριότητα με ισχυρά απολυμαντικά των τοίχων, των επιφανειών (πάγκων, τραπεζιών κ.ά.), των μηχανημάτων και του δαπέδου.
• Απαγορεύεται η χρήση ηλεκτρικού μηχανήματος καθαρισμού, γιατί δεν απολυμαίνεται εύκολα· αντίθετα, τα κοινά εργαλεία καθαριότητας απολυμαίνονται εύκολα, και η απολύμανσή τους επιβάλλεται μετά το τέλος της διαδικασίας.
• Σε χειρουργεία με καλό εξαερισμό (20 αλλαγές ολόκληρου του αέρα την ώρα) δεν συνιστάται το κλείσιμο της αίθουσας για 24 ώρες· το διάλειμμα των 5 λεπτών μετά το τέλος της καθαριότητας-απολύμανσης παρέχει την απαιτούμενη ασφάλεια για τον επόμενο ασθενή.
• Τα γνωστά εκ των προτέρων σηπτικά περιστατικά καλό είναι να μπαίνουν στο τέλος του προγράμματος, κυρίως για να μην καθυστερούν τα επόμενα περιστατικά, αφού η διαδικασία είναι χρονοβόρα.
• Σε μικρότερες επεμβάσεις (περιορισμένο πύον, διάνοιξη αποστήματος κ.ά.) η απολύμανση περιορίζεται στο πλύσιμο του χειρουργικού τραπεζιού, των επίπλων, των δοχείων και του δαπέδου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σχολαστική καθαριότητα με ισχυρά απολυμαντικά τοίχων, επιφανειών, μηχανημάτων και δαπέδου· όχι ηλεκτρικό μηχάνημα καθαρισμού, απολύμανση των κοινών εργαλείων καθαριότητας μετά· με καλό εξαερισμό (20 αλλαγές/ώρα) δεν χρειάζεται κλείσιμο 24 ωρών, αρκεί διάλειμμα 5 λεπτών· σηπτικά στο τέλος του προγράμματος· σε μικρές επεμβάσεις πλύσιμο τραπεζιού, επίπλων, δοχείων, δαπέδου.

Ερώτηση 6 — Βασικές αρχές καθαριότητας

Ερώτηση: Ποιες είναι οι βασικές αρχές καθαριότητας στο χειρουργείο;

Απάντηση:

• Οι βασικές αρχές καθαριότητας στο χειρουργείο είναι (σελ. 248-249):
• Απαγορεύεται το ξερό σκούπισμα και ξεσκόνισμα, γιατί φορτώνει την ατμόσφαιρα με μικρόβια.
• Για το σφουγγάρισμα απαιτούνται δύο κουβάδες με διάλυση απολυμαντικού: το σφουγγαρόπανο με τη διάλυση του 1ου κουβά καθαρίζει ένα κομμάτι δαπέδου, ξεπλένεται στον 2ο, στίβεται και βαπτίζεται ξανά στον 1ο κ.ο.κ., ώστε η διάλυση του 1ου κουβά να μένει σχετικά καθαρή και να μην επιμολύνει το δάπεδο.
• Οι απολυμαντικές διαλύσεις αλλάζουν ανά 1 ώρα τουλάχιστον.
• Η μηχανική αφαίρεση των μικροβίων είναι ο κυριότερος τρόπος καθαρισμού, ενώ τα απολυμαντικά είναι βοηθητικά επιπρόσθετα μέσα.
• Ο σωστότερος τρόπος καθαρισμού είναι το μηχάνημα καθαριότητας με δύο δοχεία καθαρής και ακάθαρτης διάλυσης, που ψεκάζει το δάπεδο, τρίβει και αναρροφά τη διάλυση στο 2ο δοχείο.
• Απαγορεύεται η χρήση σφουγγαριού, γιατί εγκλωβίζει τα μικρόβια· τα ξεσκονόπανα, που χρησιμοποιούνται υγρά, πλένονται καθημερινά στο πλυντήριο.
• Απαγορεύονται οι σφουγγαρίστρες μόνιμα στερεωμένες σε κοντάρι, γιατί πρέπει να πλένονται καθημερινά σε πλυντήριο.
• Επιβάλλεται καθαρισμός του δαπέδου σε τακτά χρονικά διαστήματα κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι ξερό σκούπισμα-ξεσκόνισμα· σφουγγάρισμα με δύο κουβάδες απολυμαντικού· αλλαγή των διαλύσεων ανά 1 ώρα τουλάχιστον· η μηχανική αφαίρεση των μικροβίων είναι ο κυριότερος τρόπος (τα απολυμαντικά βοηθητικά)· σωστότερο το μηχάνημα με δύο δοχεία· όχι σφουγγάρια ούτε μόνιμες σφουγγαρίστρες σε κοντάρι· καθημερινό πλύσιμο των ξεσκονόπανων· τακτικός καθαρισμός του δαπέδου.

Ερώτηση 7 — Μέσα καθαριότητας

Ερώτηση: Ποιες αρχές διέπουν τη χρήση μέσων καθαριότητας στο χειρουργείο;

Απάντηση:

• Για την καθαριότητα χρησιμοποιούνται ο διπλός κουβάς (καθαρή και ακάθαρτη διάλυση απολυμαντικού), το σφουγγαρόπανο και το μηχάνημα καθαριότητας. Οι κανόνες που διέπουν τη χρήση τους είναι (σελ. 249-250):
• Το σφουγγαρόπανο είναι από υλικό πυκνό (φλόκος), δεν αφήνει χνούδια και αλλάζεται τακτικά.
• Υπάρχει ένα σφουγγαρόπανο για κάθε αίθουσα, που χρησιμοποιείται στεγνό και καθαρό στην αρχή της βάρδιας.
• Το σφουγγαρόπανο δεν παραμένει στη διάλυση απολυμαντικού όταν δεν χρησιμοποιείται.
• Τα μηχανήματα καθαρισμού, οι κουβάδες και τα σφουγγαρόπανα απολυμαίνονται καθημερινά και στεγνώνονται μετά τη χρήση τους.
• Η διάλυση απολυμαντικού είναι καθαρή, χρησιμοποιείται σύμφωνα με τις οδηγίες του σκευάσματος και αλλάζεται τακτικά, για να διατηρεί τις ιδιότητές της.
• Τελευταία χρησιμοποιούνται και συσκευές απολύμανσης: μικρές, τροχήλατες και αυτόματες, που μετά από σηπτική εγχείρηση εξαερώνουν το υγρό απολυμαντικό (μίγμα οξέων, αλκοόλης και του απολυμαντικού που χρησιμοποιεί το νοσοκομείο) με ενσωματωμένη γεννήτρια αεροζόλ· έχουν χρονοδιακόπτη από ½ έως 5 ώρες, ανάλογα με τον χώρο, και δεν απαιτούν παρακολούθηση. Ο νοσηλευτής θέτει σε λειτουργία τη συσκευή, βγαίνει κλείνοντας την πόρτα, και μετά τον προκαθορισμένο χρόνο η αίθουσα είναι έτοιμη, χωρίς να απαιτείται εξαερισμός ή πλύσιμο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σφουγγαρόπανο πυκνό (φλόκος), χωρίς χνούδια, που αλλάζεται τακτικά· ένα ανά αίθουσα, στεγνό-καθαρό στην αρχή της βάρδιας· όχι μέσα στη διάλυση όταν δεν χρησιμοποιείται· καθημερινή απολύμανση-στέγνωμα μηχανημάτων, κουβάδων, σφουγγαρόπανων· καθαρή διάλυση κατά τις οδηγίες, με τακτική αλλαγή· συσκευές απολύμανσης με αεροζόλ (½-5 ώρες) μετά από σηπτική εγχείρηση.

Ερώτηση 8 — Κατηγορίες καθαριότητας

Ερώτηση: Αναπτύξατε τις κατηγορίες καθαριότητας (ποιες είναι, τι περιλαμβάνει η κάθε μία ξεχωριστά).

Απάντηση:

• Η καθαριότητα και απολύμανση του χειρουργείου γίνεται σε καθημερινή και περιοδική φάση, σε τέσσερις κατηγορίες (σελ. 250-251):
• 1. Προπαρασκευαστική πρωινή καθαριότητα — σε καθαρά χειρουργεία, πριν την έναρξη του προγράμματος:
  • Υγρό ξεσκόνισμα με οινόπνευμα όλων των επιφανειών της αίθουσας εκτός του δαπέδου: τραπέζια, πάγκοι, ντουλάπια, χειρουργικοί προβολείς κ.ά. (απομάκρυνση της σκόνης που κατακάθισε τη νύχτα).
  • Έλεγχος καθαριότητας των μεταλλικών δοχείων, των δίσκων (sets) και του υλικού πριν μπουν στην αίθουσα· ο εξοπλισμός που βρίσκεται έξω καθαρίζεται πριν μεταφερθεί μέσα.
• 2. Ενδιάμεση καθαριότητα (μεταξύ των εγχειρήσεων):
  • Απομάκρυνση του χρησιμοποιημένου υλικού, εργαλείων, γαζών, ιματισμού, βιολογικών απορριμμάτων.
  • Υγρό καθάρισμα με απολυμαντικό των λερωμένων επιφανειών και συσκευών: χειρουργικό τραπέζι, αναρροφητήρες, κουβάδες κ.ά.
  • Σφουγγάρισμα του δαπέδου στον χώρο όπου δούλεψε η χειρουργική ομάδα ή όπου αλλού πετάχτηκαν απορρίμματα-βιολογικά υγρά.
• 3. Τελική καθαριότητα της ημέρας — πολύ σχολαστική:
  • Απομάκρυνση του χρησιμοποιημένου υλικού.
  • Καθάρισμα και απολύμανση όλων των συσκευών-μηχανημάτων της αίθουσας: χειρουργικό τραπέζι, διαθερμίες, αναρροφητήρες, μηχάνημα αναισθησίας, τραπέζια εργαλείων, σκαμπό, κουβάδες, προβολείς κ.ά.
  • Σφουγγάρισμα όλης της επιφάνειας της αίθουσας με μετακίνηση του εξοπλισμού και τοπικό καθάρισμα των τοίχων όπου χρειάζεται.
  • Καθαρίζονται νιπτήρες, διάδρομοι, αποθήκες, φορεία και όλα τα τροχοφόρα — με προσοχή στα ράμματα που έχουν παρασυρθεί στις ρόδες.
  • Ιδιαίτερη προσοχή σε πόμολα, ντουλάπια, πόρτες, που πλένονται με απολυμαντικό.
  • Γίνεται πάντα, ανεξάρτητα αν πραγματοποιήθηκαν επεμβάσεις ή όχι.
• 4. Γενική καθαριότητα — σε προκαθορισμένα τακτά διαστήματα, σε συνεργασία με την Επιτροπή Ενδονοσοκομειακών Λοιμώξεων:
  • Καθαριότητα-απολύμανση όλων των επιφανειών των χειρουργικών αιθουσών: οροφή, τοίχοι, δάπεδο, εξοπλισμός, φίλτρα κλιματισμού.
  • Καθαριότητα-απολύμανση όλων των χώρων του τομέα των χειρουργείων.
  • Καθαριότητα του εσωτερικού όλων των ντουλαπιών και συρταριών, με πλύσιμο-απολύμανση του εξοπλισμού που δεν χρησιμοποιείται συχνά και φυλάσσεται σε αυτά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1. Προπαρασκευαστική πρωινή (υγρό ξεσκόνισμα με οινόπνευμα εκτός δαπέδου, έλεγχος δοχείων-sets)· 2. ενδιάμεση (απομάκρυνση υλικού, απολυμαντικό στις λερωμένες επιφάνειες-τραπέζι-αναρροφητήρες, σφουγγάρισμα στον χώρο της ομάδας)· 3. τελική ημέρας (όλα τα μηχανήματα, όλο το δάπεδο με μετακίνηση εξοπλισμού, τοίχοι τοπικά, νιπτήρες-διάδρομοι-φορεία-ρόδες, πόμολα-πόρτες — πάντα)· 4. γενική (τακτά διαστήματα με Επιτροπή Λοιμώξεων: οροφή-τοίχοι-δάπεδο-εξοπλισμός-φίλτρα, όλοι οι χώροι, εσωτερικό ντουλαπιών).

Ερώτηση 9 — Πολυτραυματίας

Ερώτηση: Πώς αντιμετωπίζεται ο πολυτραυματίας στο χειρουργείο;

Απάντηση:

• Η αντιμετώπιση του πολυτραυματία στο χειρουργείο δημιουργεί προβλήματα που προκύπτουν ξαφνικά και χρειάζονται άμεση επίλυση· οι απαιτήσεις του αρρώστου πρέπει να καλύπτονται άμεσα, γρήγορα, οργανωμένα, μεθοδικά, χωρίς προχειρότητες και χάσιμο χρόνου. Υπεύθυνη για τον συντονισμό, την ετοιμότητα εφοδίων-υλικού και την οργάνωση δράσης του προσωπικού είναι η προϊσταμένη (σελ. 251-252).
• Η έγκαιρη και έγκυρη ενημέρωσή της από τον υπεύθυνο χειρουργό αποσκοπεί στη:
  • Σωστή επιλογή νοσηλευτικού προσωπικού για εργαλειοδοσία και κυκλοφορία (έμπειροι).
  • Επιλογή χειρουργικής αίθουσας ανάλογα με τις ανάγκες — π.χ. εμπλοκή πολλών χειρουργικών ειδικοτήτων, ανάγκη ακτινολογικού εξοπλισμού.
  • Επιλογή κατάλληλου υλικού αποστειρωμένων πακέτων (σετ λαπαροτομίας, θωρακοτομίας, αγγειακά, ορθοπεδικά) και υγειονομικού υλικού.
  • Έλεγχο και ετοιμότητα των μηχανημάτων και προετοιμασία της αίθουσας (αναισθησία, αναρροφήσεις, διαθερμία, θερμαντικά, μεταγγίσεις).
  • Κατάλληλη μεταφορά του πολυτραυματία από τους πλέον έμπειρους τραυματιοφορείς (προσοχή σε σπονδυλική στήλη-κατάγματα).
  • Λήψη μέτρων για διατήρηση της ασηψίας, από τη στιγμή που η ένταση και η ταχύτητα των ενεργειών δεν συνηγορούν στη διατήρησή της.
  • Ψύχραιμη ιεράρχηση των προτεραιοτήτων (αεραγωγός-αναπνοή-κυκλοφορία/αιμορραγία πρώτα, μετά τα υπόλοιπα).
• Η επιτυχής αντιμετώπιση εξαρτάται από την καλή συνεργασία ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού και τον καλό συντονισμό του χειρουργείου από την προϊσταμένη, σε συνθήκες ασφαλείας για τον πολυτραυματία και τη χειρουργική ομάδα (γενικές προφυλάξεις — άγνωστο ιστορικό).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεσα-γρήγορα-οργανωμένα-μεθοδικά, με συντονισμό της προϊσταμένης· η έγκαιρη ενημέρωση από τον χειρουργό στοχεύει σε: επιλογή προσωπικού, αίθουσας (πολλές ειδικότητες, ακτινολογικό), υλικού, ετοιμότητα μηχανημάτων, μεταφορά από έμπειρους τραυματιοφορείς, μέτρα ασηψίας, ψύχραιμη ιεράρχηση προτεραιοτήτων· επιτυχία = συνεργασία ιατρικού-νοσηλευτικού και ασφάλεια.

Ερώτηση 10 — Προετοιμασία για ομαδικά ατυχήματα

Ερώτηση: Ποια πρέπει να είναι η προετοιμασία του χειρουργείου για την αντιμετώπιση ομαδικών ατυχημάτων;

Απάντηση:

• Ομαδικά ατυχήματα είναι όσα μπορούν να έχουν πολλά θύματα (σεισμοί, πυρκαγιές, συγκοινωνιακά, κοινωνικές συγκρούσεις). Το νοσοκομείο, σε συνεργασία με άλλους φορείς (αστυνομία, τοπική αυτοδιοίκηση, υπηρεσίες υγείας), πρέπει να είναι έτοιμο να θέσει σε λειτουργία το «πρόγραμμα δράσης μαζικών καταστροφών». Το Χειρουργείο, ενώ εντάσσεται στο γενικό σχέδιο, επιβάλλεται να έχει δικό του λεπτομερές σχέδιο δράσης για ομαδικό ατύχημα μέσα ή έξω από το νοσοκομείο, που συντάσσεται από την Τομεάρχη Νοσηλεύτρια και την Επιτροπή Χειρουργείου (σελ. 252-253).

• Η Προϊσταμένη του Χειρουργείου πρέπει να έχει εξασφαλίσει παρακαταθήκη αποστειρωμένου υλικού, πακέτων ιματισμού και άλλων μέσων — ακόμη και εξειδικευμένων — που φυλάσσεται χωριστά από το υπόλοιπο υλικό και ανανεώνεται σύμφωνα με τους κανόνες αποστείρωσης.

• Το πρόγραμμα αντιμετώπισης του Χειρουργείου πρέπει να περιλαμβάνει:

  1. Τον τρόπο επικοινωνίας και ενημέρωσης του νοσηλευτικού προσωπικού που χρειάζεται να προσέλθει στην εργασία (λίστες, τηλέφωνα, αλυσίδα κλήσεων).
  2. Την ιεράρχηση και ευθύνη καθηκόντων κάθε ατόμου της ομάδας: ποιος θα εργαλειοδοτήσει και πού, ποιος θα αναλάβει την υποδοχή-προετοιμασία των θυμάτων, ποιος την υποστήριξη των συγγενών, ποιος την αιμοδοσία, τον ανεφοδιασμό κ.ά.
  3. Την εκπαίδευση του προσωπικού σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης: ετοιμότητα για αντιμετώπιση καταγμάτων-αιμορραγιών, επείγουσα προεγχειρητική προετοιμασία θυμάτων, φροντίδα των προσωπικών τους πραγμάτων κ.ά.
  4. Την εκπαίδευση έκτακτου προσωπικού και εθελοντών και τη συνεχή ενημέρωσή τους.
  5. Συχνές εκπαιδευτικές δοκιμές και αιφνίδιες κλήσεις για αξιολόγηση και βελτίωση της δράσης.

  Οι νοσηλευτές που συμμετέχουν πρέπει να έχουν ικανότητες γρήγορης, ψύχραιμης και σωστής αντίδρασης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δικό του λεπτομερές σχέδιο δράσης (Τομεάρχης + Επιτροπή Χειρουργείου) μέσα στο πρόγραμμα μαζικών καταστροφών του νοσοκομείου· παρακαταθήκη αποστειρωμένου υλικού χωριστά-ανανεούμενη· πρόγραμμα με: επικοινωνία-ενημέρωση προσωπικού, ιεράρχηση καθηκόντων (εργαλειοδοσία, υποδοχή θυμάτων, συγγενείς, αιμοδοσία-ανεφοδιασμός), εκπαίδευση σε έκτακτη ανάγκη, εκπαίδευση έκτακτου προσωπικού-εθελοντών, συχνές δοκιμές-αιφνίδιες κλήσεις.

Ερώτηση 11 — Οργάνωση νοσοκομείων — ΤΥΝΑΥ

Ερώτηση: Πώς πρέπει να οργανώνονται και διαρρυθμίζονται τα σύγχρονα νοσοκομεία για την αντιμετώπιση ομαδικών ατυχημάτων;

Απάντηση:

• Στα σύγχρονα νοσοκομεία θεωρείται αποτελεσματική αντιμετώπιση των ομαδικών ατυχημάτων η ύπαρξη και οργάνωση κατάλληλων Τμημάτων Υποδοχής και Νοσηλείας Απωλειών Υγείας (ΤΥΝΑΥ) (σελ. 254):
  • Στελέχωση: λειτουργούν με δύο στελεχώσεις — τη στελέχωση της ήρεμης περιόδου και εκείνη της ενεργοποιημένης περιόδου, με προσκόλληση προσωπικού κυρίως από τις χειρουργικές κλινικές.
  • Θέση: στο ισόγειο, για εύκολη πρόσβαση των μέσων μεταφοράς, δίπλα στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών, ώστε να χρησιμοποιούν τους χώρους και τον εξοπλισμό του αν χρειαστεί.
  • Χώροι του ΤΥΝΑΥ: ελικοδρόμιο, υπόστεγο ασθενοφόρων, αίθουσα ταχείας ανάνηψης, αναμονή και γραφείο καταγραφής, εξεταστήρια, ακτινολογικό εργαστήριο, αίθουσα ανάνηψης χειρουργημένων, αίθουσα εντατικής παρακολούθησης ή τραυματικής καταπληξίας και χειρουργεία — όπου χειρουργούνται οι ελαφρά τραυματισμένοι χειρουργικοί-ορθοπεδικοί ασθενείς, ενώ οι βαριά τραυματισμένοι προωθούνται στα κανονικά Χειρουργεία του νοσοκομείου.
  • Η ύπαρξη ΤΥΝΑΥ δεν καταργεί την ανάγκη ετοιμότητας των χειρουργείων για μαζικά ατυχήματα, αλλά απαιτεί οργάνωση, ετοιμότητα και καλή συνεργασία των δύο.
  • Σχέδιο: το προσωπικό γνωρίζει το πλήρες σχέδιο, που είναι γραπτό, ανακοινωμένο σε προσιτό σημείο και γνωστό σε όλους· γίνονται τακτικές ασκήσεις ετοιμότητας, τα αποτελέσματα καταγράφονται, συγκρίνονται με προηγούμενα, εντοπίζονται οι αδυναμίες και το σχέδιο βελτιώνεται.
  • Διαλογή: η αξιολόγηση και η προτεραιότητα των θυμάτων γίνεται από το ιατρικό προσωπικό στο ΤΥΝΑΥ ή στο Τμήμα Επειγόντων και ενημερώνονται ταυτόχρονα το Αναισθησιολογικό τμήμα και η Προϊσταμένη Χειρουργείου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με Τμήματα Υποδοχής και Νοσηλείας Απωλειών Υγείας (ΤΥΝΑΥ): δύο στελεχώσεις (ήρεμης-ενεργοποιημένης περιόδου με προσωπικό χειρουργικών κλινικών), στο ισόγειο δίπλα στα Επείγοντα, με ελικοδρόμιο, υπόστεγο ασθενοφόρων, ταχεία ανάνηψη, καταγραφή, εξεταστήρια, ακτινολογικό, ανάνηψη, εντατική-καταπληξίας, χειρουργεία για ελαφρά τραυματισμένους (βαριά → κανονικά χειρουργεία)· γραπτό-γνωστό σχέδιο, τακτικές ασκήσεις με καταγραφή-βελτίωση· διαλογή από ιατρικό προσωπικό με ενημέρωση αναισθησιολογικού-προϊσταμένης.