Λύσεις — Κεφάλαιο 1.2 (Ερωτήσεις σελ. 58) – ΤΕΧΝΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 1.2 (Ερωτήσεις σελ. 58)
Απαντήσεις στις 30 ερωτήσεις του κεφαλαίου 1.2.
Ερώτηση 1 — Μέρη τραπεζιού
Ερώτηση: Από τι αποτελείται το χειρουργικό τραπέζι;
Απάντηση:
- Το χειρουργικό τραπέζι αποτελείται από δύο βασικά μέρη (σελ. 31):
-
- Τη βάση (κολόνα): βαριά, σταθερή, συνήθως στερεωμένη ή τροχήλατη με φρένο, που περιέχει τον μηχανισμό ανύψωσης-κλίσης (χειροκίνητο, υδραυλικό ή ηλεκτρικό).
- Την επίπεδη επιφάνεια (πλατό): χωρισμένη σε τμήματα (κεφαλής, θώρακα-ράχης, λεκάνης, κάτω άκρων) που κινούνται ανεξάρτητα, ώστε ο άρρωστος να τοποθετείται σε κάθε χειρουργική θέση· φέρει στρώμα αντιστατικό, ακτινοδιαπερατό, και ράγες στα πλάγια για τα εξαρτήματα (στηρίγματα χεριών-ποδιών, ιμάντες, προφυλακτήρες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τη βάση (κολόνα με μηχανισμό ανύψωσης-κλίσης) και την επίπεδη επιφάνεια σε κινητά τμήματα με στρώμα και πλάγιες ράγες για εξαρτήματα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 2 — Χρήση τραπεζιού
Ερώτηση: Σε τι χρησιμοποιείται το χειρουργικό τραπέζι;
Απάντηση:
- Το χειρουργικό τραπέζι χρησιμεύει για την τοποθέτηση και σταθεροποίηση του αρρώστου στη σωστή χειρουργική θέση (ύπτια, πρηνής, πλάγια, Trendelenburg, γυναικολογική κ.λπ.), ώστε το χειρουργικό πεδίο να είναι προσιτό στον χειρουργό και ο άρρωστος ασφαλής και άνετος καθόλη τη διάρκεια της επέμβασης (σελ. 31).
- Με τα κινητά τμήματα και τα εξαρτήματά του επιτρέπει αλλαγές θέσης-ύψους-κλίσης κατά την επέμβαση, τη λήψη ακτινογραφιών (ακτινοδιαπερατό πλατό) και τη στήριξη των μελών του σώματος χωρίς πιέσεις σε νεύρα και αγγεία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για τοποθέτηση-σταθεροποίηση του αρρώστου στην κατάλληλη χειρουργική θέση, με ασφάλεια και πρόσβαση του χειρουργού στο πεδίο· αλλαγές θέσης-ύψους-κλίσης, ακτινογραφίες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 3 — Είδη τραπεζιών
Ερώτηση: Πώς χωρίζονται τα χειρουργικά τραπέζια;
Απάντηση:
- Ανάλογα με τον μηχανισμό κίνησης (ανύψωση, κλίση, κίνηση τμημάτων) τα χειρουργικά τραπέζια χωρίζονται σε (σελ. 31-32):
-
- Χειροκίνητα (μηχανικά): με μανιβέλες-μοχλούς.
- Υδραυλικά: με υδραυλική αντλία που χειρίζεται με ποδομοχλό.
- Ηλεκτρικά: με ηλεκτροκινητήρα και χειριστήριο (ή τηλεχειριστήριο).
- Μικτά (ηλεκτροϋδραυλικά): συνδυάζουν ηλεκτρικό χειρισμό με υδραυλικό μηχανισμό.
- Επίσης διακρίνονται σε γενικής χρήσης και ειδικά (ορθοπεδικά, ουρολογικά, οφθαλμολογικά, νευροχειρουργικά).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χειροκίνητα, υδραυλικά, ηλεκτρικά και μικτά (ηλεκτροϋδραυλικά)· επίσης γενικής χρήσης ή ειδικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 4 — Χρήση διαθερμίας
Ερώτηση: Πού χρησιμοποιείται η χειρουργική διαθερμία;
Απάντηση:
- Η χειρουργική διαθερμία (ηλεκτροχειρουργική συσκευή) χρησιμοποιεί ρεύμα υψηλής συχνότητας που περνά από το ηλεκτρόδιο στους ιστούς και χρησιμεύει (σελ. 33):
-
- για διατομή (κοπή) των ιστών (ηλεκτρικό νυστέρι), και
- για καυτηρίαση-αιμόσταση (πήξη): σταματά την αιμορραγία μικρών αγγείων με πήξη των πρωτεϊνών, χωρίς απολίνωση.
- Χρησιμοποιείται σε όλες σχεδόν τις επεμβάσεις (ανοιχτές και ενδοσκοπικές) για ταχύτητα, αναίμακτο πεδίο και μείωση των ραμμάτων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για κοπή των ιστών (ηλεκτρικό νυστέρι) και για καυτηρίαση-αιμόσταση μικρών αγγείων με ρεύμα υψηλής συχνότητας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 5 — Θετικό καλώδιο
Ερώτηση: Τι είναι το θετικό καλώδιο της διαθερμίας;
Απάντηση:
- Το θετικό (ενεργό) καλώδιο της διαθερμίας είναι το αποστειρωμένο καλώδιο που συνδέει το μηχάνημα με το ενεργό ηλεκτρόδιο (λαβίδα-στυλό διαθερμίας) που κρατά ο χειρουργός· από αυτό το ρεύμα φτάνει στο σημείο επαφής με τον ιστό και, επειδή η επιφάνεια του ηλεκτροδίου είναι πολύ μικρή, η πυκνότητα ρεύματος είναι μεγάλη και προκαλεί κοπή ή πήξη (σελ. 33).
- Το ενεργό ηλεκτρόδιο έχει διακόπτες (ή ποδοδιακόπτη) για κοπή (cut) και πήξη (coagulation) και πρέπει να μπαίνει σε θήκη όταν δεν χρησιμοποιείται, για να μην καίει τον ιματισμό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το καλώδιο προς το ενεργό ηλεκτρόδιο (λαβίδα-νυστέρι διαθερμίας) του χειρουργού, από όπου το ρεύμα φτάνει στον ιστό και κόβει ή καυτηριάζει.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 6 — Αρνητικό καλώδιο
Ερώτηση: Τι είναι το αρνητικό καλώδιο της διαθερμίας;
Απάντηση:
- Το αρνητικό (ουδέτερο) καλώδιο συνδέει το μηχάνημα με την πλάκα γείωσης (ουδέτερο ηλεκτρόδιο, μεγάλη μεταλλική ή αυτοκόλλητη πλάκα) που τοποθετείται σε επαφή με το σώμα του αρρώστου· από εκεί το ρεύμα επιστρέφει στο μηχάνημα κλείνοντας το κύκλωμα (σελ. 33-34).
- Επειδή η πλάκα έχει μεγάλη επιφάνεια, η πυκνότητα ρεύματος είναι μικρή και δεν προκαλεί έγκαυμα — αρκεί η πλάκα να εφάπτεται πλήρως σε πλατιά, μυώδη περιοχή (γλουτοί, μηροί, ωμοπλάτες), με αγώγιμη αλοιφή, μακριά από οστέινες προεξοχές και μεταλλικά εμφυτεύματα. Κακή επαφή της πλάκας = κίνδυνος σοβαρού εγκαύματος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το καλώδιο προς την πλάκα γείωσης (ουδέτερο ηλεκτρόδιο) στο σώμα του αρρώστου, από όπου το ρεύμα επιστρέφει στο μηχάνημα· μεγάλη επιφάνεια = χωρίς έγκαυμα, αν εφάπτεται σωστά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 7 — Προφυλάξεις διαθερμίας
Ερώτηση: Ποιες προφυλάξεις πρέπει να παίρνονται κατά τη χρήση της χειρουργικής διαθερμίας;
Απάντηση:
- Κατά τη χρήση της διαθερμίας πρέπει να τηρούνται οι εξής προφυλάξεις (σελ. 34):
-
- Σύνδεση σε αντιεκρηκτική πρίζα με γείωση· έλεγχος καλωδίων για φθορές πριν από κάθε χρήση.
- Η πλάκα γείωσης τοποθετείται σε πλατιά, μυώδη, καθαρή περιοχή (γλουτοί, μηροί, ωμοπλάτες), ξυρισμένη, με αγώγιμη αλοιφή, σε πλήρη επαφή· όχι πάνω σε οστά, ουλές, μεταλλικά εμφυτεύματα.
- Ο άρρωστος να μην έρχεται σε επαφή με μεταλλικά μέρη του τραπεζιού ή των εξαρτημάτων (κίνδυνος εγκαύματος από εναλλακτική διαδρομή ρεύματος).
- Η λαβή του ενεργού ηλεκτροδίου τοποθετείται σε θήκη πάνω στο τραπέζι όταν δεν χρησιμοποιείται.
- Όχι εύφλεκτα υλικά (αλκοολούχα αντισηπτικά που δεν στέγνωσαν, αναισθητικά αέρια, οξυγόνο) κοντά στο πεδίο.
- Επανέλεγχος της πλάκας μετά από κάθε αλλαγή θέσης του αρρώστου.
- Χαμηλότερη δυνατή ένταση, προσοχή σε βηματοδότη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αντιεκρηκτική πρίζα, έλεγχος καλωδίων, πλάκα σε πλατιά μυώδη περιοχή με αγώγιμη αλοιφή σε πλήρη επαφή, καμία επαφή αρρώστου με μέταλλο, λαβή σε θήκη, όχι εύφλεκτα, επανέλεγχος πλάκας μετά αλλαγή θέσης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 8 — Μηχανικός σωλήνας
Ερώτηση: Πού χρησιμοποιείται ο μηχανικός σωλήνας;
Απάντηση:
- Ο μηχανικός σωλήνας (σωλήνας αναρρόφησης) είναι το εξάρτημα του μηχανικού αναρροφητήρα που, με τη βοήθεια αρνητικής πίεσης (κενού), αναρροφά από το χειρουργικό πεδίο αίμα, εκκρίσεις, υγρά πλύσης, πύον και από το στόμα-φάρυγγα-τραχεία του αρρώστου σάλια-βλέννες-εμέσματα (σελ. 35).
- Χρησιμοποιείται στο χειρουργικό πεδίο (με αποστειρωμένο ρύγχος), από τον αναισθησιολόγο κατά τη διασωλήνωση-αποδιασωλήνωση, στην ανάνηψη και σε κάθε επείγουσα κατάσταση απόφραξης των αεροφόρων οδών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην αναρρόφηση αίματος-υγρών από το χειρουργικό πεδίο και εκκρίσεων από το στόμα-φάρυγγα-τραχεία (αναισθησία, ανάνηψη, επείγοντα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 9 — Είδη αναρροφητήρων
Ερώτηση: Ποια είναι τα είδη των μηχανικών αναρροφητήρων;
Απάντηση:
- Οι μηχανικοί αναρροφητήρες διακρίνονται σε τρία είδη (σελ. 35):
-
- Φορητοί (τροχήλατοι): αυτόνομη ηλεκτρική αντλία κενού με φιάλες συλλογής· μεταφέρονται όπου χρειάζεται.
- Εντοιχισμένοι (κεντρικού δικτύου κενού): συνδέονται στη λήψη κενού του τοίχου ή της οροφής· μόνο φιάλη-ρυθμιστής.
- Προσαρμοσμένοι σε άλλα μηχανήματα, π.χ. στο μηχάνημα αναισθησίας ή στη χειρουργική μονάδα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φορητοί (τροχήλατοι με αντλία), εντοιχισμένοι (κεντρικό δίκτυο κενού) και προσαρμοσμένοι σε άλλα μηχανήματα (π.χ. αναισθησίας).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 10 — Σωλήνες πώματος
Ερώτηση: Σε τι χρησιμεύουν οι μεταλλικοί σωλήνες, που είναι εμφυτευμένοι στο πλαστικό πώμα του μηχ. αναρροφητήρα;
Απάντηση:
- Στο πλαστικό πώμα της φιάλης του αναρροφητήρα είναι εμφυτευμένοι μεταλλικοί σωλήνες, καθένας με δική του χρήση (σελ. 35-36):
-
- Ένας συνδέεται με το μανόμετρο (δείκτη κενού) και την αντλία — ρυθμίζει και δείχνει την αρνητική πίεση.
- Ένας συνδέεται με το λάστιχο αναρρόφησης που καταλήγει στο ρύγχος του πεδίου — από εδώ μπαίνουν τα υγρά στη φιάλη.
- Ένας χρησιμεύει για τη σύνδεση δεύτερης φιάλης (σε σειρά), ώστε όταν γεμίσει η πρώτη να συνεχίζεται η αναρρόφηση χωρίς διακοπή και να προστατεύεται η αντλία από υπερχείλιση.
- Πολλά πώματα έχουν και φλοτέρ ασφαλείας που κλείνει τον αγωγό όταν η φιάλη γεμίσει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένας για το μανόμετρο-αντλία (ρύθμιση κενού), ένας για το λάστιχο αναρρόφησης προς το πεδίο, ένας για σύνδεση δεύτερης φιάλης σε σειρά (συνέχεια χωρίς υπερχείλιση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 11 — Προσοχή στη χρήση
Ερώτηση: Τι πρέπει να προσέχουμε κατά τη χρήση μηχ. αναρροφητήρα;
Απάντηση:
- Κατά τη χρήση του μηχανικού αναρροφητήρα προσέχουμε (σελ. 36):
-
- Πριν τη χρήση βάζουμε λίγο νερό (ή απολυμαντικό) στη φιάλη, ώστε τα αναρροφώμενα υγρά να μην κολλούν και να αδειάζει εύκολα.
- Ελέγχουμε τη στεγανότητα του πώματος-λάστιχων και τη λειτουργία του μανομέτρου· ρυθμίζουμε την ένταση αναρρόφησης ανάλογα με την επέμβαση (χαμηλή σε ευαίσθητους ιστούς).
- Αδειάζουμε τη φιάλη πριν γεμίσει (ή συνδέουμε δεύτερη) — ποτέ πάνω από τη γραμμή, για να μην περάσουν υγρά στην αντλία.
- Μετά τη χρήση καθαρίζουμε τα λάστιχα αναρροφώντας καθαρό νερό, τα αποσυνδέουμε, τα απολυμαίνουμε (π.χ. εμβάπτιση σε διάλυμα 1/3 για μισή ώρα) και αποστειρώνουμε ό,τι είναι αποστειρώσιμο.
- Οι σάκοι-φιάλες με αίμα και εκκρίσεις αποτελούν μολυσματικό απόρριμμα: γάντια, προσοχή στα πιτσιλίσματα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Νερό στη φιάλη πριν τη χρήση, έλεγχος στεγανότητας-μανομέτρου, ρύθμιση έντασης, άδειασμα πριν γεμίσει, καθαρισμός λάστιχων με νερό, απολύμανση (1/3 για ½ ώρα), χειρισμός ως μολυσματικό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 12 — Σάκοι μιας χρήσης
Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα των αναρροφητήρων μιας χρήσης;
Απάντηση:
- Οι σάκοι (φιάλες) αναρρόφησης μιας χρήσης έχουν πολλά πλεονεκτήματα σε σχέση με τις γυάλινες φιάλες πολλαπλών χρήσεων (σελ. 36):
-
- Δεν χρειάζονται άδειασμα, πλύσιμο και απολύμανση — εξοικονόμηση χρόνου προσωπικού.
- Προστατεύουν το προσωπικό από την επαφή με μολυσμένα υγρά (αίμα, εκκρίσεις) και τα πιτσιλίσματα.
- Μειώνουν τις ενδονοσοκομειακές λοιμώξεις (δεν διασπείρονται μικρόβια κατά το άδειασμα).
- Δεν σπάνε (πλαστικό αντί για γυαλί).
- Έχουν βαλβίδα-φλοτέρ ασφαλείας και φίλτρο που προστατεύουν την αντλία.
- Ελαφριοί, εύκολοι στη μεταφορά και στην τοποθέτηση.
- Διατίθενται σε διάφορα μεγέθη και με πηκτικές ουσίες που στερεοποιούν τα υγρά.
- Απορρίπτονται κλειστοί ως μολυσματικό απόρριμμα — ασφαλής διάθεση.
- Οικονομικοί συνολικά, αν υπολογιστεί ο χρόνος προσωπικού και το κόστος λοιμώξεων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χωρίς άδειασμα-πλύσιμο, προστασία προσωπικού από μολυσμένα υγρά, λιγότερες λοιμώξεις, δεν σπάνε, φλοτέρ-φίλτρο, ελαφριοί, πολλά μεγέθη-πηκτικά, ασφαλής απόρριψη, συνολική οικονομία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 13 — Μέρη μηχανήματος αναισθησίας
Ερώτηση: Αναφέρατε ονομαστικά τα κυριότερα μέρη ενός μηχανήματος αναισθησίας.
Απάντηση:
- Τα κυριότερα μέρη ενός μηχανήματος αναισθησίας είναι (σελ. 37-39):
-
- Οβίδες (φιάλες) αερίων ή λήψεις κεντρικού δικτύου: οξυγόνο (λευκό), υποξείδιο του αζώτου N2O (μπλε), πεπιεσμένος αέρας (μαύρο-λευκό), κενό (πράσινο) — με μανόμετρα-μειωτήρες πίεσης.
- Ροόμετρα: ρυθμίζουν τη ροή κάθε αερίου (λίτρα/λεπτό).
- Εξαερωτήρας (vaporizer): μετατρέπει το υγρό πτητικό αναισθητικό (αλοθάνιο, ισοφλουράνιο κ.λπ.) σε ατμούς σε ελεγχόμενη συγκέντρωση.
- Ασκός αναπνοής (χειροκίνητος αερισμός) και αναπνευστήρας (μηχανικός αερισμός).
- Αναπνευστικό κύκλωμα: σπιράλ σωλήνες (spiral), βαλβίδες μιας κατεύθυνσης, μάσκα ή σύνδεση με τραχειοσωλήνα.
- Κάνιστρο νατρασβέστου (soda lime): απορροφά το διοξείδιο του άνθρακα στο κλειστό κύκλωμα.
- Παρακολούθηση (monitors): ΗΚΓ, πίεση, οξύμετρο, καπνογράφος, συναγερμοί· τραπεζάκι-συρτάρια φαρμάκων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οβίδες/λήψεις αερίων (O2 λευκό, N2O μπλε, αέρας, κενό πράσινο) με μανόμετρα, ροόμετρα, εξαερωτήρας, ασκός-αναπνευστήρας, σπιράλ σωλήνες-βαλβίδες-μάσκα, κάνιστρο νατρασβέστου, μόνιτορ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 14 — Κλειστό κύκλωμα
Ερώτηση: Τι είναι το κλειστό κύκλωμα αναισθησίας;
Απάντηση:
- Κλειστό κύκλωμα αναισθησίας είναι το αναπνευστικό κύκλωμα στο οποίο τα εκπνεόμενα αέρια του αρρώστου δεν αποβάλλονται στην αίθουσα, αλλά επιστρέφουν στο μηχάνημα: περνούν από το κάνιστρο νατρασβέστου, όπου απορροφάται το διοξείδιο του άνθρακα, εμπλουτίζονται με φρέσκο οξυγόνο και αναισθητικό και επανεισπνέονται από τον άρρωστο μέσω βαλβίδων μιας κατεύθυνσης (σελ. 38).
- Πλεονεκτήματα: οικονομία αναισθητικών αερίων και οξυγόνου, διατήρηση θερμότητας και υγρασίας των εισπνεόμενων αερίων, λιγότερη ρύπανση της αίθουσας από αναισθητικά αέρια (προστασία προσωπικού). Απαιτεί καλή στεγανότητα, παρακολούθηση του CO2 (καπνογράφος) και τακτική αλλαγή της νατρασβέστου (αλλάζει χρώμα όταν κορεσθεί).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κύκλωμα όπου τα εκπνεόμενα αέρια επιστρέφουν στο μηχάνημα, καθαρίζονται από CO2 στη νατράσβεστο, εμπλουτίζονται με O2-αναισθητικό και επανεισπνέονται· οικονομία, θερμότητα-υγρασία, λιγότερη ρύπανση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 15 — Καθαρισμός μηχ. αναισθησίας
Ερώτηση: Πώς καθαρίζεται ένα μηχάνημα αναισθησίας;
Απάντηση:
- Ο καθαρισμός του μηχανήματος αναισθησίας γίνεται μετά από κάθε επέμβαση και σχολαστικά στο τέλος της ημέρας (σελ. 39):
-
- Οι εξωτερικές επιφάνειες (μηχάνημα, ροόμετρα, εξαερωτήρας, τραπεζάκι, μόνιτορ) σκουπίζονται με υγρό πανί και απολυμαντικό διάλυμα.
- Τα μέρη που έρχονται σε επαφή με τον άρρωστο και τα εκπνεόμενα αέρια — σπιράλ σωλήνες, μάσκα, ασκός, βαλβίδες, συνδετικά, λαρυγγοσκόπιο — αποσυναρμολογούνται, πλένονται και απολυμαίνονται ή αποστειρώνονται: επειδή είναι από ελαστικό/πλαστικό (θερμοευαίσθητα) αποστειρώνονται με οξείδιο του αιθυλενίου ή με χημική απολύμανση (εμβάπτιση σε γλουταραλδεΰδη) — όχι σε κλίβανο ατμού υψηλής θερμοκρασίας, εκτός αν είναι αποστειρώσιμα στους 121 °C. Σήμερα πολλά είναι μιας χρήσης (σωλήνες, μάσκες, φίλτρα).
- Η νατράσβεστος αλλάζεται όταν αλλάξει χρώμα και το κάνιστρο πλένεται-στεγνώνει.
- Μετά από σηπτικό ή λοιμώδη άρρωστο ολόκληρο το κύκλωμα αλλάζει και τα εξαρτήματα αποστειρώνονται.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εξωτερικά με υγρό πανί-απολυμαντικό· σπιράλ, μάσκα, ασκός, βαλβίδες αποσυναρμολογούνται, πλένονται και αποστειρώνονται με οξείδιο του αιθυλενίου (ή χημική απολύμανση) — θερμοευαίσθητα· αλλαγή νατρασβέστου· μιας χρήσης όπου γίνεται.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 16 — Μηχανήματα διάσωσης
Ερώτηση: Ποια είναι τα μηχανήματα διάσωσης;
Απάντηση:
- Μηχανήματα διάσωσης (ανάνηψης) είναι τα μηχανήματα που πρέπει να βρίσκονται πάντα έτοιμα στο χειρουργείο για την αντιμετώπιση καρδιακής ανακοπής και σοβαρών αρρυθμιών (σελ. 40-43):
-
- Καρδιοσκόπιο (monitor): παρακολουθεί συνεχώς το ΗΚΓ, τον καρδιακό ρυθμό (και πίεση, οξυμετρία) και ειδοποιεί με συναγερμό.
- Απινιδωτής: χορηγεί ηλεκτρικό σοκ (200-400 W/s) μέσω των paddles για την ανάταξη κοιλιακής μαρμαρυγής-ταχυκαρδίας.
- Καρδιακός βηματοδότης (εξωτερικός/προσωρινός): παράγει ηλεκτρικά ερεθίσματα όταν ο φλεβόκομβος δεν λειτουργεί.
- Μαζί τους: τροχήλατο ανάνηψης με ασκό AMBU, λαρυγγοσκόπιο, τραχειοσωλήνες, φάρμακα ανάνηψης, αναρρόφηση και παροχή οξυγόνου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Καρδιοσκόπιο (monitor), απινιδωτής και καρδιακός βηματοδότης — μαζί με το τροχήλατο ανάνηψης (AMBU, λαρυγγοσκόπιο, φάρμακα, O2, αναρρόφηση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 17 — Μόνωση paddles
Ερώτηση: Γιατί τα paddles του απινιδωτή είναι καλυμμένα σχεδόν σε όλη τους την επιφάνεια με πλαστικό;
Απάντηση:
- Τα paddles (ηλεκτρόδια-λαβές) του απινιδωτή είναι καλυμμένα σχεδόν ολόκληρα με μονωτικό πλαστικό και μόνο η μεταλλική επιφάνεια επαφής μένει ακάλυπτη, ώστε το ρεύμα του σοκ να περνά αποκλειστικά στον θώρακα του αρρώστου και όχι στα χέρια του χειριστή (σελ. 42).
- Έτσι προστατεύεται το προσωπικό από ηλεκτροπληξία (η ενέργεια 200-400 W/s είναι επικίνδυνη για τη ζωή) και εξασφαλίζεται ότι όλη η ενέργεια φτάνει στο μυοκάρδιο. Για τον ίδιο λόγο, κατά την εκφόρτιση, κανείς δεν πρέπει να αγγίζει τον άρρωστο ή το κρεβάτι.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για μόνωση: το ρεύμα να περνά μόνο στον θώρακα του αρρώστου και όχι στα χέρια του χειριστή — προστασία από ηλεκτροπληξία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 18 — Προφυλάξεις απινιδωτή
Ερώτηση: Ποια προφυλακτικά μέτρα πρέπει να παίρνονται κατά τη χρήση του απινιδωτή;
Απάντηση:
- Κατά τη χρήση του απινιδωτή (σελ. 42-43):
-
- Τα paddles καλύπτονται με αγώγιμη αλοιφή (gel) ή αγώγιμα αυτοκόλλητα, για καλή επαφή και αποφυγή εγκαύματος· η αλοιφή δεν πρέπει να απλωθεί μεταξύ των δύο paddles (βραχυκύκλωμα).
- Τα paddles τοποθετούνται στις σωστές θέσεις (δεξιά υποκλείδια — κορυφή καρδιάς) και πιέζονται σταθερά στον θώρακα.
- Επιλέγεται η ενέργεια (200-400 W/s) και φορτίζεται ο απινιδωτής.
- Πριν την εκφόρτιση ο χειριστής προειδοποιεί δυνατά και κανείς δεν αγγίζει τον άρρωστο, το κρεβάτι, τους ορούς ή τα μηχανήματα· απομακρύνεται το οξυγόνο από τον θώρακα (κίνδυνος ανάφλεξης).
- Το ρεύμα εκφορτίζεται με τα δύο κουμπιά ταυτόχρονα· ακολουθεί έλεγχος ρυθμού στο μόνιτορ.
- Ο απινιδωτής ελέγχεται καθημερινά (φόρτιση μπαταρίας, δοκιμή) και καθαρίζεται από την αλοιφή μετά τη χρήση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αγώγιμη αλοιφή στα paddles (όχι μεταξύ τους), σωστές θέσεις-σταθερή πίεση, επιλογή ενέργειας 200-400 W/s, προειδοποίηση και καμία επαφή με άρρωστο-κρεβάτι, απομάκρυνση O2, καθημερινός έλεγχος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 19 — Βηματοδότης
Ερώτηση: Πού χρησιμοποιείται ο καρδιακός βηματοδότης;
Απάντηση:
- Ο καρδιακός βηματοδότης είναι ηλεκτρονική συσκευή που παράγει ηλεκτρικά ερεθίσματα (ρυθμιζόμενα 30-150 ανά λεπτό, τάσης 0,1-10 V) και τα μεταδίδει στο μυοκάρδιο με ηλεκτρόδιο (ενδοφλέβιο καθετήρα ή εξωτερικά ηλεκτρόδια) (σελ. 43).
- Χρησιμοποιείται όταν ο φλεβόκομβος (ο φυσικός βηματοδότης της καρδιάς) δεν παράγει ερεθίσματα ή τα ερεθίσματα δεν μεταδίδονται στις κοιλίες: σοβαρή βραδυκαρδία, κολποκοιλιακός αποκλεισμός, ασυστολία, μετά καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις — προσωρινά (εξωτερικός βηματοδότης) ή μόνιμα (εμφυτευόμενος). Στο χειρουργείο πρέπει να υπάρχει εξωτερικός βηματοδότης έτοιμος για επείγουσα χρήση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όταν ο φλεβόκομβος δεν παράγει ή δεν μεταδίδει ερεθίσματα (βραδυκαρδία, κολποκοιλιακός αποκλεισμός, ασυστολία)· 30-150 ερεθίσματα/λεπτό, 0,1-10 V, προσωρινός ή μόνιμος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 20 — Μεγάλο τραπέζι
Ερώτηση: Πώς χρησιμοποιείται το μεγάλο τραπέζι εργαλείων;
Απάντηση:
- Το μεγάλο τραπέζι εργαλείων (κύριο τραπέζι εργαλειοδοσίας) στρώνεται από τον εργαλειοδότη με αποστειρωμένο ιματισμό και πάνω του τοποθετούνται με σταθερή σειρά όλα τα εργαλεία, τα ράμματα, οι γάζες, οι κομπρέσες, τα ρύγχη, τα καλώδια και το λοιπό υλικό της επέμβασης — είναι η «αποθήκη» από όπου τροφοδοτείται το Mayo (σελ. 44).
- Έχει κάγκελο (προστατευτικό χείλος) γύρω-γύρω ώστε να μην γλιστρούν τα εργαλεία, τοποθετείται πίσω ή πλάγια από τον εργαλειοδότη, σε απόσταση από μη αποστειρωμένα άτομα, και θεωρείται αποστειρωμένο μόνο στην επάνω επιφάνειά του· ό,τι πέφτει κάτω από το ύψος του θεωρείται μολυσμένο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στρώνεται αποστειρωμένο με όλα τα εργαλεία-υλικά της επέμβασης σε σταθερή σειρά (αποθήκη), έχει κάγκελο, στέκεται πίσω/πλάγια από τον εργαλειοδότη και τροφοδοτεί το Mayo.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 21 — Μικρό τραπέζι (Mayo)
Ερώτηση: Πώς χρησιμοποιείται το μικρό τραπέζι εργαλείων;
Απάντηση:
- Το μικρό τραπέζι εργαλείων (Mayo) έχει ρυθμιζόμενο ύψος και βάση με ένα πόδι, ώστε ο δίσκος του να τοποθετείται πάνω από τον άρρωστο (πάνω από τα πόδια ή τον θώρακα, χωρίς να τον πιέζει), κοντά στο χειρουργικό πεδίο (σελ. 44).
- Ο εργαλειοδότης το στρώνει με αποστειρωμένη θήκη και βάζει πάνω του μόνο τα εργαλεία και τα υλικά που χρειάζονται στην τρέχουσα φάση της επέμβασης (νυστέρι, ψαλίδι, λαβίδες, αιμοστατικές, γάζες), ανανεώνοντάς τα από το μεγάλο τραπέζι. Έτσι ο χειρουργός εξυπηρετείται άμεσα και τα υπόλοιπα εργαλεία μένουν καθαρά-τακτοποιημένα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ρυθμιζόμενο τραπέζι που μπαίνει πάνω από τον άρρωστο κοντά στο πεδίο, στρωμένο αποστειρωμένα, μόνο με τα εργαλεία της τρέχουσας φάσης, που ανανεώνονται από το μεγάλο τραπέζι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 22 — Βάθρο
Ερώτηση: Περιγράψτε ένα βάθρο χειρουργείου;
Απάντηση:
- Το βάθρο (σκαλάκι) χειρουργείου είναι χαμηλό, σταθερό σκαλοπάτι πάνω στο οποίο ανεβαίνουν ο χειρουργός, οι βοηθοί ή ο εργαλειοδότης όταν χρειάζονται μεγαλύτερο ύψος για να βλέπουν και να εργάζονται άνετα στο πεδίο (σελ. 45).
- Κατασκευάζεται από ανοξείδωτο μέταλλο, έχει αγώγιμη (αντιστατική) επιφάνεια και ελαστικά αγώγιμα τακούνια (όχι ρόδες), ώστε να μην κυλά και να μη συσσωρεύει στατικό ηλεκτρισμό· η επιφάνεια είναι αντιολισθητική και πλένεται. Υπάρχουν σε διάφορα ύψη και μπορούν να τοποθετηθούν το ένα δίπλα στο άλλο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χαμηλό σταθερό σκαλοπάτι από ανοξείδωτο μέταλλο, με αγώγιμη αντιολισθητική επιφάνεια και αγώγιμα τακούνια (όχι ρόδες), για να αποκτά ύψος η ομάδα στο πεδίο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 23 — Κουβάδες
Ερώτηση: Πόσοι κουβάδες σκουπιδιών πρέπει να υπάρχουν σε μια χειρουργική αίθουσα;
Απάντηση:
- Σε κάθε χειρουργική αίθουσα πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον τρεις κουβάδες (τροχήλατοι, ανοξείδωτοι, με σακούλα), για τον διαχωρισμό των απορριμμάτων στην πηγή (σελ. 45):
-
- Ένας για τον ακάθαρτο ιματισμό (τετράγωνα, μπλούζες).
- Ένας για τις χρησιμοποιημένες γάζες — τοποθετείται κοντά στο πεδίο, ώστε οι γάζες να συγκεντρώνονται και να καταμετρώνται.
- Ένας για τα λοιπά απορρίμματα (συσκευασίες, χαρτιά).
- Ξεχωριστά δοχεία υπάρχουν για τα αιχμηρά (νυστέρια, βελόνες) και τα μολυσματικά απορρίμματα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τουλάχιστον τρεις: ακάθαρτου ιματισμού, χρησιμοποιημένων γαζών (για καταμέτρηση) και λοιπών απορριμμάτων· χωριστά δοχεία αιχμηρών-μολυσματικών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 24 — Κατηγορίες ιματισμού
Ερώτηση: Πώς διαιρείται ο ιματισμός του χειρουργείου;
Απάντηση:
- Ο ιματισμός του χειρουργείου διαιρείται σε τρεις κατηγορίες (σελ. 46-47):
-
- Ιματισμός (στολή) του προσωπικού: παντελόνι-μπλούζα ή φόρμα χειρουργείου, σκούφος, μάσκα, παπούτσια ή καλύμματα — φοριέται μόνο μέσα στον τομέα.
- Ιματισμός του αρρώστου: ρόμπα χειρουργείου, σκουφάκι, καλύμματα ποδιών, σεντόνια-κουβέρτες του φορείου και του τραπεζιού.
- Αποστειρωμένος ιματισμός του χειρουργικού πεδίου: τετράγωνα (πεδία) διαφόρων μεγεθών, σεντόνια με οπή, μπλούζες (ρόμπες) και πετσέτες της αποστειρωμένης ομάδας, καλύμματα τραπεζιών-Mayo — υφασμάτινος πολλαπλών χρήσεων ή χάρτινος (non-woven) μιας χρήσης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε ιματισμό προσωπικού (στολή, σκούφος, μάσκα, παπούτσια), ιματισμό αρρώστου (ρόμπα, σκουφάκι, σεντόνια) και αποστειρωμένο ιματισμό πεδίου (τετράγωνα, μπλούζες, πετσέτες, καλύμματα τραπεζιών).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 25 — Προδιαγραφές ιματισμού
Ερώτηση: Ποιες βασικές προδιαγραφές πρέπει να τηρεί ο ιματισμός του χειρουργείου;
Απάντηση:
- Οι βασικές προδιαγραφές του ιματισμού του χειρουργείου είναι (σελ. 47-49):
-
- Υλικό: όχι μάλλινο ή συνθετικό (δημιουργούν στατικό ηλεκτρισμό-σπινθήρες και αφήνουν χνούδι)· βαμβακερό 100% ή μεικτό βαμβάκι-πολυεστέρας 70/30 πυκνής ύφανσης, ή χάρτινος (non-woven) μιας χρήσης αδιάβροχος, που δεν διαπερνάται από υγρά-μικρόβια.
- Χρώμα: όχι λευκό — πράσινο ή μπλε, ματ, που δεν αντανακλά και ξεκουράζει τα μάτια από το αίμα.
- Κατασκευή: χωρίς τσέπες-φθορές, με ραφές που αντέχουν στην αποστείρωση, εφαρμοστό (μανίκια με μανσέτα, σκούφος που καλύπτει τα μαλλιά).
- Ποσότητα: τετραπλάσια της ημερήσιας ανάγκης (χρήση, πλύσιμο, αποστείρωση, εφεδρεία).
- Χρήση αποκλειστικά μέσα στον τομέα και αλλαγή όταν λερωθεί.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι μάλλινο/συνθετικό· βαμβάκι 100% ή 70/30 ή χάρτινο μιας χρήσης αδιάβροχο· χρώμα όχι λευκό (πράσινο-μπλε)· χωρίς τσέπες-φθορές, ανθεκτικό στην αποστείρωση· ποσότητα ×4 της ημερήσιας ανάγκης· μόνο μέσα στον τομέα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 26 — Υλικά εργαλείων
Ερώτηση: Από ποια υλικά κατασκευάζονται τα χειρουργικά εργαλεία;
Απάντηση:
- Τα χειρουργικά εργαλεία κατασκευάζονται από υλικά που δεν σκουριάζουν, αντέχουν στην αποστείρωση και διατηρούν την κόψη τους (σελ. 50):
-
- Ανοξείδωτος χάλυβας (κράμα σιδήρου-χρωμίου-νικελίου): το συνηθέστερο — σκληρός, ανθεκτικός, ακριβής επεξεργασία, ματ ή γυαλιστερό φινίρισμα.
- Τιτάνιο: ελαφρύ, πολύ ανθεκτικό, αντιμαγνητικό — για μικροχειρουργικά, οφθαλμολογικά, νευροχειρουργικά εργαλεία και εμφυτεύματα.
- Βιτάλιο (κράμα κοβαλτίου-χρωμίου-μολυβδαινίου): πολύ σκληρό και αδρανές — για ορθοπεδικά εργαλεία και προθέσεις.
- Επιμέρους μέρη από καρβίδιο βολφραμίου (σιαγόνες βελονοκατόχων, λεπίδες ψαλιδιών), χρυσό (λαβές — σήμανση), ασήμι, πλαστικό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανοξείδωτο χάλυβα (κυρίως), τιτάνιο (ελαφρύ, αντιμαγνητικό — μικροχειρουργική) και βιτάλιο (κράμα κοβαλτίου-χρωμίου — ορθοπεδική)· ένθετα καρβιδίου βολφραμίου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 27 — Κόστος εργαλείων
Ερώτηση: Πώς μπορεί να μετριασθεί το υψηλό κόστος αγοράς των χειρουργικών εργαλείων;
Απάντηση:
- Τα χειρουργικά εργαλεία είναι ακριβά· το κόστος τους μετριάζεται με (σελ. 51):
-
- Αγορά εργαλείων καλής ποιότητας (αναγνωρισμένων κατασκευαστών, με εγγύηση) — διαρκούν δεκαετίες, ενώ τα φθηνά σκουριάζουν και χαλούν γρήγορα.
- Σωστή χρήση: κάθε εργαλείο χρησιμοποιείται μόνο για τον σκοπό που κατασκευάστηκε (όχι ψαλίδι ιστών για ράμματα-σύρματα, όχι αιμοστατική για βίδες)· προσεκτικός χειρισμός, όχι πτώσεις-ρίψεις.
- Σωστή συντήρηση: άμεσος καθαρισμός, σωστό πλύσιμο-στέγνωμα-λίπανση, έλεγχος αρθρώσεων-κόψης, τρόχισμα, προστασία των λεπτών άκρων στη συσκευασία.
- Βιβλίο επισκευών-απογραφής: καταγράφονται τα εργαλεία, οι βλάβες, οι επισκευές και οι απώλειες, ώστε να εντοπίζονται τα προβλήματα και να προγραμματίζονται οι αντικαταστάσεις.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αγορά καλής ποιότητας, χρήση κάθε εργαλείου μόνο για τον σκοπό του, σωστή συντήρηση (καθαρισμός, λίπανση, τρόχισμα) και τήρηση βιβλίου επισκευών-απογραφής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 28 — Είδη εργαλείων
Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικά είδη των χειρουργικών εργαλείων;
Απάντηση:
- Ανάλογα με τη χρήση τους τα χειρουργικά εργαλεία διακρίνονται σε τέσσερα βασικά είδη (σελ. 51-54):
-
- Εργαλεία διατομής (κοπής): μαχαίρια-νυστέρια (λαβές με λεπίδες μιας χρήσης), ψαλίδια (ιστών, ραμμάτων, επιδέσμων, Metzenbaum, Mayo), οστεοτόμοι, πριόνια, ξέστρα.
- Εργαλεία συγκράτησης-σύλληψης: χειρουργικές λαβίδες (με δόντια) και ανατομικές (χωρίς δόντια), αιμοστατικές λαβίδες (Kocher, Pean, mosquito), λαβίδες ιστών (Allis, Babcock), βελονοκάτοχα (Mayo-Hegar), συρραπτικά (clips, staplers), λαβίδες πεδίων.
- Εργαλεία απώθησης-διαστολής: άγκιστρα (χειρός και αυτοσυγκρατούμενα), διαστολείς, ενδοσκόπια-κάτοπτρα.
- Διάφορα-ειδικά: ρύγχη αναρρόφησης, κηρία (διαστολείς ουρήθρας-οισοφάγου), σμίλες, κοχλιάρια, ανιχνευτήρες, καθετήρες, εργαλεία ενδοσκοπικής χειρουργικής.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διατομής (νυστέρια, ψαλίδια), συγκράτησης (χειρουργικές-ανατομικές, αιμοστατικές, βελονοκάτοχα, συρραπτικά), απώθησης (άγκιστρα, διαστολείς, ενδοσκόπια) και διάφορα (ρύγχη, κηρία, σμίλες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 29 — Φροντίδα ενδοσκοπίων
Ερώτηση: Ποια πρέπει να είναι η φροντίδα των ενδοσκοπίων;
Απάντηση:
- Τα ενδοσκόπια (άκαμπτα και εύκαμπτα, με οπτικές ίνες και φακούς) είναι πολύ ευαίσθητα και ακριβά και απαιτούν ιδιαίτερη φροντίδα (σελ. 54-55):
-
- Χειρισμός με προσοχή: όχι κάμψεις, χτυπήματα, πτώσεις· φύλαξη-μεταφορά σε ειδική θήκη ή ρολό με προστατευμένο το οπτικό άκρο.
- Καθαρισμός αμέσως μετά τη χρήση: πλύσιμο εξωτερικά και των καναλιών με χλιαρό νερό και ενζυματικό απορρυπαντικό, βούρτσα καναλιών, ξέβγαλμα, στέγνωμα με αέρα.
- Απολύμανση-αποστείρωση με χημική διάλυση: εμβάπτιση σε γλουταραλδεΰδη 2% (cidex) για τον απαιτούμενο χρόνο, ξέβγαλμα με αποστειρωμένο νερό — ή αποστείρωση με οξείδιο του αιθυλενίου / πλάσμα· ποτέ σε κλίβανο ατμού (η θερμότητα καταστρέφει φακούς-οπτικές ίνες-κόλλες), εκτός αν ο κατασκευαστής το επιτρέπει.
- Έλεγχος οπτικού πεδίου, φωτισμού και στεγανότητας πριν από κάθε χρήση· καταγραφή στο βιβλίο επισκευών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσεκτικός χειρισμός και φύλαξη σε θήκη/ρολό, άμεσος καθαρισμός (χλιαρό νερό, καναλιών), χημική απολύμανση-αποστείρωση με γλουταραλδεΰδη 2% ή αέριο — όχι ατμός, έλεγχος πριν τη χρήση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση 30 — Πλύσιμο εργαλείων
Ερώτηση: Ποια είναι η φροντίδα και το πλύσιμο των εργαλείων;
Απάντηση:
- Η φροντίδα και το πλύσιμο των εργαλείων μετά την επέμβαση γίνονται με τα εξής βήματα (σελ. 55-57):
-
- Αμέσως μετά τη χρήση ξεπλένονται με χλιαρό νερό (όχι ζεστό — πήζει το αίμα) ή βυθίζονται σε διάλυμα, ώστε να μη στεγνώσουν αίμα-ιστοί.
- Τα εργαλεία σηπτικής επέμβασης βυθίζονται πρώτα σε απολυμαντικό διάλυμα για ½ ώρα πριν το πλύσιμο.
- Αποσυναρμολόγηση των εργαλείων και άνοιγμα των αρθρώσεων· πλύσιμο με βούρτσα σε κάθε αυλάκι-οδόντωση, με ουδέτερο απορρυπαντικό (pH < 10,5) και νερό 40-45 °C, ή σε πλυντήριο εργαλείων / υπερήχους.
- Ξέβγαλμα με απεσταγμένο (απιονισμένο) νερό 70-90 °C, ώστε να μη μένουν άλατα και λεκέδες.
- Στέγνωμα πλήρες (πανί, αέρας, θάλαμος) — η υγρασία προκαλεί σκουριά.
- Λίπανση των αρθρώσεων με ειδικό λιπαντικό (διαπερατό από τον ατμό).
- Έλεγχος λειτουργίας-κόψης-ακεραιότητας, διαχωρισμός των χαλασμένων, συσκευασία σε σετ με ανοιχτές αρθρώσεις και αποστείρωση.
- Το προσωπικό φορά γάντια-ποδιά-γυαλιά· τα αιχμηρά απομακρύνονται πρώτα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεσο ξέπλυμα με χλιαρό νερό, σηπτικά σε απολυμαντικό ½ ώρα, ανοιχτές αρθρώσεις-βούρτσα-πλυντήριο 40-45 °C με pH<10,5, ξέβγαλμα απεσταγμένο 70-90 °C, στέγνωμα, λίπανση, έλεγχος-συσκευασία-αποστείρωση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
