Λύσεις — Κεφάλαιο 2.1 (Ερωτήσεις σελ. 104) – ΤΕΧΝΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΤΕΧΝΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ ΤΕΧΝΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 2.1 (Ερωτήσεις σελ. 104) – ΤΕΧΝΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΕΙΟΥ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 2.1 (Ερωτήσεις σελ. 104)

Απαντήσεις στις 19 ερωτήσεις του κεφαλαίου 2.1.

Ερώτηση 1 — Τρεις χώροι Κ.Α.

Ερώτηση: Τι εξασφαλίζει η διαρρύθμιση του εξοπλισμού της Κεντρικής Αποστείρωσης έτσι ώστε ένας χώρος να χωρίζεται σε 3 ξεχωριστούς χώρους από τον εξοπλισμό;

Απάντηση:

Στη σύγχρονη Κεντρική Αποστείρωση ο εξοπλισμός τοποθετείται έτσι ώστε ο χώρος να χωρίζεται σε τρεις ξεχωριστούς χώρους: (1) παραλαβής-καθαρισμού του ακάθαρτου υλικού, (2) συσκευασίας-φόρτωσης του καθαρού υλικού και (3) εκφόρτωσης-αποθήκευσης-διανομής του αποστειρωμένου. Τα πλυντήρια είναι δίθυρα (φορτώνονται από τον ακάθαρτο χώρο, αδειάζουν στον καθαρό) και οι κλίβανοι δίθυροι (φορτώνονται από τον καθαρό, ανοίγουν στον αποστειρωμένο χώρο) (σελ. 83-84).
Η διαρρύθμιση αυτή εξασφαλίζει ροή του υλικού μιας κατεύθυνσης (ακάθαρτο → καθαρό → αποστειρωμένο) χωρίς διασταύρωση: το μολυσμένο υλικό και το προσωπικό που το χειρίζεται δεν έρχονται ποτέ σε επαφή με το καθαρό ή το αποστειρωμένο, ώστε να αποφεύγεται η επιμόλυνση του αποστειρωμένου υλικού και να προστατεύεται το προσωπικό· επιπλέον διευκολύνεται ο έλεγχος και η οργάνωση της εργασίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ροή υλικού μιας κατεύθυνσης (ακάθαρτο → καθαρό → αποστειρωμένο) μέσω δίθυρων πλυντηρίων-κλιβάνων, χωρίς διασταύρωση — αποφυγή επιμόλυνσης του αποστειρωμένου υλικού και προστασία προσωπικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Θέση Κ.Α. στο νοσοκομείο

Ερώτηση: Ποιοι χώροι, μέσα στο Νοσοκομείο, θεωρούνται κατάλληλοι για τη λειτουργία της Κεντρικής Αποστείρωσης;

Απάντηση:

Κατάλληλοι χώροι για τη λειτουργία της Κεντρικής Αποστείρωσης θεωρούνται όσοι βρίσκονται σε άμεση γειτνίαση με το Χειρουργείο, τον μεγαλύτερο καταναλωτή αποστειρωμένου υλικού (σελ. 84):
- Μέσα στον Τομέα Χειρουργείων (ως τμήμα του, στην καθαρή ζώνη).
- Δίπλα στο Χειρουργείο, στον ίδιο όροφο, με απευθείας επικοινωνία (παράθυρο-διάδρομος υλικού).
- Στον όροφο πάνω ή κάτω από το Χειρουργείο, με ανελκυστήρες αποκλειστικά για το υλικό (χωριστοί για ακάθαρτο και αποστειρωμένο).
Ο χώρος πρέπει να είναι μακριά από την κυκλοφορία κοινού, με καλό αερισμό-κλιματισμό, παροχή ατμού-νερού-ρεύματος και εύκολη πρόσβαση για τη διανομή στα άλλα τμήματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέσα στον Τομέα Χειρουργείων, δίπλα του στον ίδιο όροφο, ή στον όροφο πάνω/κάτω με αποκλειστικούς ανελκυστήρες υλικού — μακριά από την κυκλοφορία κοινού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Ορισμός αποστείρωσης

Ερώτηση: Τι είναι η αποστείρωση;

Απάντηση:

Αποστείρωση είναι η διαδικασία με την οποία επιτυγχάνεται η πλήρης καταστροφή ή απομάκρυνση όλων των μορφών μικροοργανισμών — βακτηρίων, ιών, μυκήτων, παρασίτων — συμπεριλαμβανομένων και των σπόρων τους, από ένα αντικείμενο ή υλικό (σελ. 85).
Είναι έννοια απόλυτη (ένα αντικείμενο είτε είναι αποστειρωμένο είτε όχι) και διαφέρει από την απολύμανση, που καταστρέφει τα περισσότερα παθογόνα αλλά όχι απαραίτητα τους σπόρους. Επιτυγχάνεται με φυσικά μέσα (υγρή θερμότητα-ατμός υπό πίεση, ξηρή θερμότητα, ακτινοβολία) και χημικά μέσα (οξείδιο του αιθυλενίου, φορμαλδεΰδη, αλδεΰδες σε διάλυση, πλάσμα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πλήρης καταστροφή ή απομάκρυνση όλων των μικροοργανισμών, μαζί με τους σπόρους, από ένα αντικείμενο· απόλυτη έννοια, με φυσικά ή χημικά μέσα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Βρασμός

Ερώτηση: Τι είναι η υγρή θερμότητα (βρασμός);

Απάντηση:

Ο βρασμός είναι η παλαιότερη μορφή αποστείρωσης με υγρή θερμότητα: τα αντικείμενα βυθίζονται σε βραστό νερό (100 °C) για 20-30 λεπτά σε ειδικό δοχείο (βραστήρα). Η θερμότητα του νερού πήζει τις πρωτεΐνες των μικροβίων και τα καταστρέφει (σελ. 85-86).
Όμως στους 100 °C δεν καταστρέφονται οι σπόροι των βακτηρίων (ούτε ορισμένοι ιοί), γι' αυτό ο βρασμός δεν θεωρείται πλέον μέθοδος αποστείρωσης αλλά απολύμανσης (υψηλού επιπέδου) και δεν χρησιμοποιείται στα σύγχρονα χειρουργεία· η προσθήκη σόδας (2%) ανεβάζει λίγο το σημείο βρασμού και προστατεύει τα μεταλλικά από οξείδωση. Έχει αντικατασταθεί από τον ατμό υπό πίεση, όπου η θερμοκρασία ξεπερνά τους 120 °C.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βύθιση σε βραστό νερό 100 °C για 20-30 λεπτά· δεν σκοτώνει σπόρους, άρα δεν είναι πλέον αποστείρωση αλλά απολύμανση — αντικαταστάθηκε από τον ατμό υπό πίεση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Πλεονεκτήματα ατμού

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της αποστείρωσης με ατμό υπό πίεση;

Απάντηση:

Η αποστείρωση με ατμό υπό πίεση (σε κλίβανο-αυτόκαυστο) είναι η μέθοδος εκλογής για όλα τα υλικά που αντέχουν στη θερμότητα και την υγρασία, γιατί (σελ. 86-87):
1. Είναι η πιο αξιόπιστη και αποτελεσματική: ο κορεσμένος ατμός υπό πίεση (121-134 °C) διεισδύει σε βάθος στα πακέτα και τους πόρους των υλικών και καταστρέφει όλους τους μικροοργανισμούς και τους σπόρους με πήξη των πρωτεϊνών τους.
2. Είναι ταχεία: λίγα λεπτά έκθεσης (3-30΄ ανάλογα με πρόγραμμα) και σύντομος κύκλος.
3. Είναι οικονομική: νερό και θερμότητα — χαμηλό κόστος λειτουργίας, χωρίς ακριβά αναλώσιμα.
4. Είναι ασφαλής και μη τοξική: δεν αφήνει χημικά υπολείμματα στα υλικά, δεν είναι επικίνδυνη για το προσωπικό και το περιβάλλον, τα υλικά χρησιμοποιούνται αμέσως μετά το στέγνωμα.
Επιπλέον ελέγχεται εύκολα (δείκτες, καταγραφικά, βιολογικοί έλεγχοι).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αξιόπιστη-διεισδυτική (σκοτώνει και σπόρους), ταχεία, οικονομική, ασφαλής-μη τοξική χωρίς υπολείμματα, εύκολα ελεγχόμενη — μέθοδος εκλογής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Κλίβανοι

Ερώτηση: Τι είναι οι κλίβανοι;

Απάντηση:

Κλίβανοι (αποστειρωτές, αυτόκαυστα) είναι τα μηχανήματα αποστείρωσης: αποτελούνται από έναν κλειστό, ανθεκτικό στην πίεση θάλαμο (ανοξείδωτου χάλυβα) με στεγανή πόρτα (ή δύο, στους δίθυρους), μέσα στον οποίο τοποθετείται το υλικό και εφαρμόζεται ο παράγοντας αποστείρωσης — ατμός υπό πίεση, ξηρή θερμότητα ή αέριο (οξείδιο του αιθυλενίου, φορμαλδεΰδη, πλάσμα) — κάτω από ελεγχόμενες συνθήκες θερμοκρασίας, πίεσης, υγρασίας και χρόνου (σελ. 87).
Διαθέτουν σύστημα παραγωγής/παροχής του παράγοντα (γεννήτρια ατμού, αντιστάσεις, αμπούλα αερίου), αντλία κενού (στους σύγχρονους), όργανα ελέγχου-καταγραφής (θερμόμετρα, μανόμετρα, χρονοδιακόπτες, καταγραφικά) και αυτόματα προγράμματα. Ανάλογα με τον παράγοντα διακρίνονται σε κλιβάνους ατμού (βαρύτητας, κενού, flash), ξηρής θερμότητας, αερίων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μηχανήματα αποστείρωσης με κλειστό θάλαμο ανθεκτικό στην πίεση, όπου εφαρμόζεται ο παράγοντας (ατμός, ξηρή θερμότητα, αέριο) υπό ελεγχόμενες συνθήκες, με όργανα ελέγχου-καταγραφής και προγράμματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Σύγχρονοι κλίβανοι ατμού

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι σύγχρονοι κλίβανοι ατμού;

Απάντηση:

Οι παλαιότεροι κλίβανοι ατμού είναι οι κλίβανοι βαρύτητας (ο ατμός εκτοπίζει τον αέρα προς τα κάτω — 132-134 °C για 30΄, αργοί, κακή διείσδυση). Οι σύγχρονοι κλίβανοι ατμού είναι (σελ. 88-90):
1. Κλίβανοι κενού (προ-κενού, high vacuum): αντλία αφαιρεί τον αέρα από τον θάλαμο και τα πακέτα πριν την είσοδο του ατμού → πλήρης, ταχεία διείσδυση· 134-135 °C για 3-7΄, κύκλος ≈ 20΄, με φάση ξήρανσης· ο βασικός κλίβανος της Κ.Α.
2. Κλίβανοι υπερταχείας αποστείρωσης (flash): μικροί, μέσα στο χειρουργείο, για ελεύθερα (ασυσκεύαστα) εργαλεία — 132-134 °C για 3΄, κύκλος ≈ 5΄.
3. Κλίβανος-πλυντήριο (washer-sterilizer): πλένει και αποστειρώνει σε έναν κύκλο (63-68 °C πλύση, 132 °C αποστείρωση, ≈ 25΄) — για εργαλεία πριν τη συσκευασία.
Όλοι έχουν ηλεκτρονικό έλεγχο, αυτόματα προγράμματα, καταγραφικό και κλείδωμα πόρτας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κλίβανοι κενού (προ-κενού, 134 °C 3-7΄, κύκλος ~20΄), κλίβανοι flash (132-134 °C 3΄, ελεύθερα εργαλεία) και κλίβανος-πλυντήριο (washer-sterilizer) — έναντι των παλαιών κλιβάνων βαρύτητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Συνθήκες-προγράμματα

Ερώτηση: Ποιες είναι οι συνθήκες λειτουργίας και τα προγράμματα των σύγχρονων κλιβάνων;

Απάντηση:

Οι σύγχρονοι κλίβανοι κενού λειτουργούν με κορεσμένο ατμό υπό πίεση ≈ 2-2,2 atm και αυτόματα προγράμματα (φάσεις: κενό-απομάκρυνση αέρα → είσοδος ατμού-θέρμανση → αποστείρωση → εκτόνωση → ξήρανση με κενό → εξισορρόπηση) (σελ. 89-90):
- Συσκευασμένα εργαλεία-ιματισμός (ανθεκτικά): 135 °C για 7΄ (χρόνος αποστείρωσης)· συνολικός κύκλος ≈ 21΄ (με προ-κενό και ξήρανση).
- Ελεύθερα (ασυσκεύαστα) εργαλεία: 135 °C για 3΄, κύκλος ≈ 12΄.
- Ελαστικά-πλαστικά θερμοανθεκτικά, γυαλί, υγρά: 120-121 °C για 20΄, κύκλος ≈ 30΄ (ήπιο πρόγραμμα).
- Πρόγραμμα Bowie-Dick (134 °C, 3,5΄) για τον καθημερινό έλεγχο και πρόγραμμα δοκιμής κενού (leak test).
Στους κλιβάνους βαρύτητας: 132-134 °C για 30΄ (121 °C για 30-45΄). Οι παράμετροι (θερμοκρασία, πίεση, χρόνος) καταγράφονται αυτόματα σε κάθε κύκλο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ατμός υπό πίεση ~2 atm με φάσεις κενό-αποστείρωση-ξήρανση· συσκευασμένα 135 °C 7΄ (κύκλος 21΄), ελεύθερα 135 °C 3΄ (12΄), ελαστικά-υγρά 120 °C 20΄ (30΄)· βαρύτητας 132-134 °C 30΄· προγράμματα Bowie-Dick και leak test.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Κλίβανος flash

Ερώτηση: Ποιες είναι οι συνθήκες λειτουργίας του αυτόματου κλιβάνου υπερταχείας αποστείρωσης (flash);

Απάντηση:

Ο κλίβανος flash (υπερταχείας αποστείρωσης) είναι μικρός κλίβανος ατμού που βρίσκεται μέσα ή δίπλα στη χειρουργική αίθουσα και χρησιμεύει για επείγουσα αποστείρωση ελεύθερων (ασυσκεύαστων) εργαλείων — π.χ. εργαλείο που έπεσε ή μολύνθηκε κατά την επέμβαση, ή που δεν υπάρχει δεύτερο (σελ. 90):
- Θερμοκρασία 132-134 °C, χρόνος αποστείρωσης 3΄ (για μη πορώδη μεταλλικά εργαλεία· 10΄ για πορώδη ή με αυλό), συνολικός κύκλος ≈ 5΄ (χωρίς ξήρανση).
- Φορτίο: 1 έως 10 εργαλεία, ελεύθερα σε ανοιχτό δίσκο-κουτί, καθαρισμένα και με ανοιχτές αρθρώσεις.
- Τα εργαλεία μεταφέρονται αμέσως στο πεδίο με αποστειρωμένο τρόπο (ειδικό κλειστό δοχείο flash), καθώς δεν έχουν συσκευασία και δεν αποθηκεύονται.
Δεν χρησιμοποιείται ως ρουτίνα, ούτε για εμφυτεύματα, λόγω μειωμένης ασφάλειας (χωρίς ξήρανση-συσκευασία, δύσκολος βιολογικός έλεγχος).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 132-134 °C για 3΄, κύκλος ≈ 5΄, 1-10 ελεύθερα καθαρά εργαλεία με ανοιχτές αρθρώσεις, μέσα/δίπλα στην αίθουσα, άμεση αποστειρωμένη μεταφορά — μόνο για επείγουσες περιπτώσεις, όχι εμφυτεύματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Ξηρή θερμότητα

Ερώτηση: Τι είναι η ξηρή θερμότητα;

Απάντηση:

Ξηρή θερμότητα είναι η αποστείρωση με θερμό αέρα χωρίς υγρασία, σε κλίβανο ξηρής θερμότητας (φούρνο) με ηλεκτρικές αντιστάσεις και ανεμιστήρα για ομοιόμορφη κατανομή. Καταστρέφει τους μικροοργανισμούς με οξείδωση-απανθράκωση των συστατικών τους — μηχανισμός λιγότερο αποτελεσματικός από την πήξη πρωτεϊνών του ατμού, γι' αυτό απαιτεί υψηλότερες θερμοκρασίες και μεγαλύτερους χρόνους (σελ. 91-92).
Συνθήκες (πίνακας του βιβλίου): 160 °C για 2 ώρες, 170 °C για 1 ώρα, 180 °C για 30΄, έως 200 °C για λίγα λεπτά — ο χρόνος μετρά από τη στιγμή που ο θάλαμος φτάσει τη θερμοκρασία. Χρησιμοποιείται για υλικά που καταστρέφονται από την υγρασία ή δεν διαπερνώνται από ατμό: γυάλινα σκεύη, σκόνες, λάδια-βαζελίνη, αιχμηρά και λεπτά εργαλεία (οφθαλμολογικά, οδοντιατρικά).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποστείρωση με θερμό ξηρό αέρα σε φούρνο (οξείδωση), 160-200 °C για 2 ώρες έως λίγα λεπτά — για γυαλί, σκόνες, λάδια, λεπτά αιχμηρά εργαλεία που δεν αντέχουν την υγρασία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Ξηρή θερμότητα ±

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της ξηρής θερμότητας;

Απάντηση:

Πλεονεκτήματα της ξηρής θερμότητας (σελ. 92):
- Κατάλληλη για υλικά που καταστρέφονται από την υγρασία ή δεν διαπερνώνται από ατμό: γυαλί, σκόνες, λάδια-βαζελίνη-κεριά, πορσελάνη.
- Δεν προκαλεί διάβρωση-οξείδωση και δεν στομώνει τις λεπτές κοπτικές επιφάνειες → ιδανική για λεπτά αιχμηρά εργαλεία (οφθαλμολογικά, οδοντιατρικά, μικροχειρουργικά), βελόνες.
- Διεισδύει σε κλειστά γυάλινα δοχεία· ο κλίβανος είναι απλός, φθηνός, χωρίς παροχή ατμού-νερού.
Μειονεκτήματα:
- Αργή: μεγάλοι χρόνοι (1-2 ώρες) συν προθέρμανση-ψύξη· χαμηλή απόδοση.
- Υψηλές θερμοκρασίες (160-200 °C) που καταστρέφουν ύφασμα, χαρτί, ελαστικά, πλαστικά — περιορισμένο φάσμα υλικών.
- Κακή, ανομοιόμορφη διείσδυση του θερμού αέρα στα πακέτα (κίνδυνος «ψυχρών σημείων»)· απαιτεί αραιή φόρτωση.
- Δύσκολος έλεγχος-καταγραφή· κίνδυνος εγκαύματος του προσωπικού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλεονεκτήματα: για γυαλί-σκόνες-λάδια, δεν οξειδώνει ούτε στομώνει τα αιχμηρά, φθηνός απλός κλίβανος. Μειονεκτήματα: αργή, πολύ υψηλή θερμοκρασία (καταστρέφει ύφασμα-ελαστικά-πλαστικά), κακή διείσδυση, δύσκολος έλεγχος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 12 — EtO — θερμοκρασίες, υλικά

Ερώτηση: Σε ποιες θερμοκρασίες επιτυγχάνεται η αποστείρωση με οξείδιο του αιθυλενίου και για ποια υλικά χρησιμοποιείται αυτό το είδος της αποστείρωσης;

Απάντηση:

Η αποστείρωση με οξείδιο του αιθυλενίου (EtO) — αέριο που καταστρέφει τους μικροοργανισμούς με αλκυλίωση των πρωτεϊνών τους — επιτυγχάνεται σε χαμηλές θερμοκρασίες, 37-55 °C (ψυχρός κύκλος ≈ 37 °C, θερμός ≈ 55 °C), με σχετική υγρασία 40-60%, συγκέντρωση αερίου 450-1.200 mg/l και χρόνο έκθεσης 1-3 ώρες (έως 6), ακολουθούμενη από αερισμό (σελ. 93).
Χρησιμοποιείται για όλα τα θερμοευαίσθητα και υγροευαίσθητα υλικά που δεν αντέχουν τον ατμό: πλαστικά και ελαστικά (καθετήρες, σωλήνες, σπιράλ-μάσκες-ασκοί αναισθησίας), ενδοσκόπια και οπτικά όργανα, ηλεκτρικά-ηλεκτρονικά εξαρτήματα (καλώδια, κάμερες, μοτέρ), λεπτά εργαλεία μικροχειρουργικής, προθέσεις-εμφυτεύματα (βηματοδότες, βαλβίδες, αγγειακά μοσχεύματα), οδοντιατρικά, οστικά μοσχεύματα, ακόμη και χαρτί-βιβλία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 37-55 °C (με υγρασία 40-60%, 1-3 ώρες + αερισμός)· για θερμοευαίσθητα υλικά: πλαστικά-ελαστικά, ενδοσκόπια-οπτικά, ηλεκτρικά, λεπτά εργαλεία, προθέσεις-εμφυτεύματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 13 — Μειονεκτήματα EtO

Ερώτηση: Ποια είναι τα μειονεκτήματα της αποστείρωσης με οξείδιο του αιθυλενίου;

Απάντηση:

Παρά την ευρεία χρήση του, το οξείδιο του αιθυλενίου έχει σοβαρά μειονεκτήματα (σελ. 94):
1. Είναι καυστικό — προκαλεί εγκαύματα-δερματίτιδα σε επαφή με το δέρμα και βλάβες στους βλεννογόνους (μάτια, αναπνευστικό).
2. Είναι τοξικό, μεταλλαξιογόνο και καρκινογόνο για το προσωπικό που εκτίθεται.
3. Είναι εύφλεκτο και εκρηκτικό σε μείγμα με τον αέρα (γι' αυτό διατίθεται σε μείγμα με CO2 ή φρέον, ή σε μικρές αμπούλες).
4. Είναι άοσμο (στις συνήθεις συγκεντρώσεις) — τυχόν διαρροή δεν γίνεται αντιληπτή.
5. Είναι ακριβό (αέριο, ειδικοί κλίβανοι, αεριστήρες, έλεγχοι).
6. Απαιτεί μακρό κύκλο και πολύωρο αερισμό των υλικών (8-12 ώρες σε αεριστήρα, έως 7 ημέρες σε απλό χώρο) για να απομακρυνθούν τα τοξικά υπολείμματα — τα υλικά δεν είναι άμεσα διαθέσιμα.
7. Απαιτεί ειδικό χώρο με απαγωγή, μέτρα ασφαλείας του προσωπικού και τακτικό έλεγχο της συγκέντρωσης στον αέρα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καυστικό, τοξικό-καρκινογόνο, εύφλεκτο-εκρηκτικό, άοσμο (αόρατη διαρροή), ακριβό, μακρός κύκλος με πολύωρο αερισμό (8-12 ώρες), ειδικός χώρος-απαγωγή-έλεγχος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 14 — Κλίβανοι EtO — χαρακτηριστικά

Ερώτηση: Ποια είναι τα ειδικά χαρακτηριστικά, που διασφαλίζουν τη λειτουργία των κλιβάνων ΑΙΘΥΛΕΝΟΞΕΙΔΙΟΥ;

Απάντηση:

Οι σύγχρονοι κλίβανοι οξειδίου του αιθυλενίου (αιθυλενοξειδίου) έχουν ειδικά χαρακτηριστικά ασφαλείας που διασφαλίζουν την αποστείρωση και την προστασία του προσωπικού (σελ. 95-96):
- Ηλεκτρονικός (αυτόματος) έλεγχος όλων των παραμέτρων: θερμοκρασία, υγρασία, πίεση, συγκέντρωση αερίου, χρόνος.
- Αυτόματο κλείδωμα της πόρτας από την έναρξη του κύκλου μέχρι το τέλος του αερισμού — δεν ανοίγει όσο υπάρχει αέριο.
- Το αέριο βρίσκεται σε σφραγισμένη αμπούλα (κάψουλα) μιας χρήσης, που τοποθετείται στον θάλαμο και τρυπιέται αυτόματα μόνο αφού κλείσει και σφραγιστεί η πόρτα — το προσωπικό δεν έρχεται ποτέ σε επαφή με το αέριο.
- Καταγραφή (εκτύπωση) όλων των φάσεων του κύκλου, με δείκτες και ενδεικτικές λυχνίες.
- Ηχητικό σήμα (κουδούνι) και ένδειξη στο τέλος του κύκλου ή σε βλάβη.
- Ενσωματωμένος αερισμός (aeration) του θαλάμου και του υλικού — τουλάχιστον 8 ώρες — ώστε το υλικό να βγαίνει απαλλαγμένο από υπολείμματα.
- Σύστημα απαγωγής του αερίου προς το εξωτερικό (καπναγωγός) ή καταλυτικό φίλτρο εξουδετέρωσης, και αντλία κενού που απομακρύνει το αέριο πριν ανοίξει η πόρτα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηλεκτρονικός έλεγχος, αυτόματο κλείδωμα πόρτας, αμπούλα που τρυπιέται μόνο σε κλειστό θάλαμο, καταγραφή κύκλου, κουδούνι-ένδειξη λήξης, ενσωματωμένος αερισμός 8 ωρών, απαγωγή-φίλτρο-κενό πριν το άνοιγμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 15 — Φορμαλδεΰδη — μειονεκτήματα

Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικά μειονεκτήματα της φορμαλδεΰδης;

Απάντηση:

Η φορμαλδεΰδη (σε αέρια μορφή, συνήθως σε συνδυασμό με ατμό χαμηλής θερμοκρασίας 60-80 °C) χρησιμοποιείται για θερμοευαίσθητα υλικά ως εναλλακτική του EtO, αλλά έχει βασικά μειονεκτήματα (σελ. 98):
1. Είναι τοξική, ερεθιστική για τα μάτια-αναπνευστικό-δέρμα και πιθανώς καρκινογόνος.
2. Έχει έντονη, δυσάρεστη οσμή (αντιληπτή σε πολύ χαμηλές συγκεντρώσεις).
3. Έχει μικρή διεισδυτική ικανότητα — δεν φτάνει στο βάθος πορωδών υλικών ή μακριών-στενών αυλών· απαιτεί προσεκτική συσκευασία.
4. Μεγάλος χρόνος κύκλου (ώρες).
5. Πολυμερίζεται (παραφορμαλδεΰδη) και αφήνει λευκά υπολείμματα στα υλικά, που πρέπει να απομακρυνθούν με αερισμό-πλύση.
6. Είναι δραστική μόνο με υψηλή υγρασία και σε θερμοκρασία ≥ 60 °C, οπότε δεν είναι πραγματικά «ψυχρή» μέθοδος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τοξική-ερεθιστική-καρκινογόνος, έντονη οσμή, μικρή διεισδυτικότητα, μεγάλος χρόνος, υπολείμματα παραφορμαλδεΰδης, χρειάζεται υγρασία και ≥ 60 °C.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 16 — Προγράμματα φορμαλδεΰδης

Ερώτηση: Ποια είναι τα προγράμματα των κλιβάνων αερίων φορμαλδεΰδης;

Απάντηση:

Οι κλίβανοι αερίων φορμαλδεΰδης (φορμαλδεΰδη + ατμός χαμηλής θερμοκρασίας, LTSF) έχουν δύο βασικά προγράμματα (σελ. 99):
1. Πρόγραμμα αποστείρωσης: θερμοκρασία 60 °C, χρόνος έκθεσης στο αέριο 90 λεπτά — με τις φάσεις κενού, εισαγωγής ατμού-φορμαλδεΰδης σε παλμούς, έκθεσης, απομάκρυνσης του αερίου με επανειλημμένα κενά-ξεπλύματα ατμού και αερισμού, ο συνολικός κύκλος διαρκεί περίπου 4,5 ώρες. Για θερμοευαίσθητα εργαλεία, ενδοσκόπια, πλαστικά, ελαστικά.
2. Πρόγραμμα απολύμανσης: 60 °C για 10 λεπτά — σύντομος κύκλος για υψηλού επιπέδου απολύμανση (όχι αποστείρωση) υλικών που δεν χρειάζεται να είναι στείρα (μάσκες, σωλήνες αναπνευστήρων).
Ο κλίβανος ελέγχεται με ειδικούς χημικούς δείκτες φορμαλδεΰδης και βιολογικούς δείκτες (σπόροι B. stearothermophilus).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποστείρωση: 60 °C, 90΄ έκθεση, συνολικός κύκλος ≈ 4,5 ώρες· απολύμανση: 60 °C, 10΄.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 17 — Αλδεΰδες

Ερώτηση: Πώς επιτυγχάνεται η αποστείρωση με τις αλδεΰδες και ποια είναι τα παράγωγά τους;

Απάντηση:

Οι αλδεΰδες χρησιμοποιούνται σε υδατικές διαλύσεις για τη λεγόμενη «ψυχρή» (χημική) αποστείρωση θερμοευαίσθητων αντικειμένων — ενδοσκοπίων, οπτικών οργάνων, πλαστικών-ελαστικών, οδοντιατρικών (σελ. 100-101). Η αποστείρωση επιτυγχάνεται με:
- Σχολαστικό καθαρισμό και στέγνωμα του αντικειμένου πριν (οργανικά υπολείμματα αδρανοποιούν το διάλυμα).
- Πλήρη βύθιση του αντικειμένου (και πλήρωση των αυλών) στο ενεργοποιημένο διάλυμα μέσα σε σκεπασμένο δοχείο, για μεγάλο χρόνο επαφής: 3-6 ώρες (κατά ορισμένους έως 10 ώρες) για καταστροφή και των σπόρων — ενώ 20-30 λεπτά αρκούν μόνο για απολύμανση υψηλού επιπέδου.
- Ξέβγαλμα με αποστειρωμένο (απεσταγμένο) νερό και στέγνωμα με αποστειρωμένο τρόπο, αμέσως πριν τη χρήση — τα αντικείμενα δεν αποθηκεύονται.
- Ανανέωση του διαλύματος στον χρόνο που ορίζει ο κατασκευαστής (14-28 ημέρες)· γάντια-μάσκα-αερισμός για το προσωπικό.
Παράγωγα (σκευάσματα) των αλδεϋδών: η φορμαλδεΰδη (φορμόλη — υδατικό διάλυμα 37-40%, ή σε αέρια μορφή) και η γλουταραλδεΰδη (cidex 2%, ενεργοποιημένη αλκαλική, pH 7,5-8,5) — η πιο διαδεδομένη· νεότερα: ορθο-φθαλαλδεΰδη (OPA), υπεροξικό οξύ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ψυχρή αποστείρωση με πλήρη βύθιση καθαρών-στεγνών αντικειμένων στο ενεργοποιημένο διάλυμα για 3-6 ώρες (20-30΄ = απολύμανση), ξέβγαλμα με αποστειρωμένο νερό· παράγωγα: φορμαλδεΰδη (φορμόλη) και γλουταραλδεΰδη (cidex 2%).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 18 — Ακτινοβολία στα νοσοκομεία

Ερώτηση: Χρησιμοποιείται η αποστείρωση με ακτινοβολία στα Νοσοκομεία; Αν όχι γιατί;

Απάντηση:

Όχι — η αποστείρωση με ιονίζουσα ακτινοβολία δεν χρησιμοποιείται στα νοσοκομεία (σελ. 102). Οι λόγοι:
- Απαιτεί πολύ ακριβές και ογκώδεις εγκαταστάσεις (πηγή κοβαλτίου-60 ή επιταχυντή ηλεκτρονίων, θωρακισμένο θάλαμο).
- Απαιτεί αυστηρά μέτρα ακτινοπροστασίας και ειδικευμένο προσωπικό (φυσικούς, τεχνικούς) — κίνδυνος για προσωπικό και περιβάλλον.
- Είναι οικονομικά συμφέρουσα μόνο για μαζική βιομηχανική παραγωγή και ορισμένα υλικά αλλοιώνονται (πλαστικά, γυαλί).
Χρησιμοποιείται από τις βιομηχανίες για το αποστειρωμένο υλικό μιας χρήσης (σύριγγες, βελόνες, καθετήρες, γάντια, ράμματα, γάζες, σετ) που προμηθεύεται το νοσοκομείο έτοιμο, και σε ειδικούς σταθμούς-κέντρα (τράπεζες ιστών-οστών, φάρμακα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι· ακριβές εγκαταστάσεις, ακτινοπροστασία-ειδικό προσωπικό, συμφέρει μόνο μαζικά — χρησιμοποιείται σε βιομηχανίες υλικού μιας χρήσης και ειδικούς σταθμούς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 19 — Είδη ακτινοβολίας

Ερώτηση: Ποια είδη ακτινοβολίας χρησιμοποιούνται στην αποστείρωση;

Απάντηση:

Στην αποστείρωση χρησιμοποιούνται τα εξής είδη ακτινοβολίας (σελ. 102-103):
1. Ακτίνες γάμμα (ιονίζουσα ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία) από πηγή κοβαλτίου-60 (ή καισίου-137): πολύ διεισδυτική, αποστειρώνει συσκευασμένα προϊόντα σε μεγάλες ποσότητες («ψυχρή» αποστείρωση) — η βασική βιομηχανική μέθοδος.
2. Ακτίνες βήτα (δέσμη επιταχυνόμενων ηλεκτρονίων από επιταχυντή): ιονίζουσα σωματιδιακή, ταχύτερη αλλά λιγότερο διεισδυτική — για λεπτά προϊόντα.
3. Υπεριώδης ακτινοβολία (UV): μη ιονίζουσα, από λάμπες UV· ελάχιστη διεισδυτικότητα, δρα μόνο στην επιφάνεια που ακτινοβολεί → όχι για εργαλεία, αλλά για απολύμανση αέρα (θάλαμοι, χειρουργεία τη νύχτα), νερού και επιφανειών· επικίνδυνη για μάτια-δέρμα.
(Αναφέρονται επίσης οι μικροκυματικές και υπέρυθρες ακτινοβολίες, χωρίς πρακτική εφαρμογή.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γάμμα (κοβάλτιο-60 — διεισδυτική, βιομηχανική), βήτα (ηλεκτρόνια επιταχυντή — λιγότερο διεισδυτική) και υπεριώδης (μόνο επιφάνειες, αέρας, νερό).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο