Λύσεις — Ενότητα 1.5: Οι επιδιώξεις της επιχείρησης (σελ. 52) – ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Ενότητα 1.5: Οι επιδιώξεις της επιχείρησης (σελ. 52)

Λύσεις των 4 ερωτήσεων (μία Σ/Λ τριών προτάσεων) και των 3 ασκήσεων-μελετών της ενότητας 1.5, με την αριθμητική άσκηση επαληθευμένη.

Ερώτηση 1 — Αποτελεσματικότητα vs αποδοτικότητα

Ερώτηση: Ποια είναι η διαφορά μεταξύ της αποτελεσματικότητας και της αποδοτικότητας;

Απάντηση:

• Αποτελεσματικότητα (σελ. 47) = ο βαθμός επίτευξης των στόχων. Συγκρίνει τα αποτελέσματα που πετύχαμε με αυτά που επιδιώκαμε: Αποτελεσματικότητα = Επιτευχθείσες μονάδες / Επιδιωκόμενες μονάδες. Παράδειγμα: στόχος +10 %, επίτευξη +8 % → 80 %.
• Αποδοτικότητα (σελ. 48) = εκφράζει τις θυσίες (το κόστος) που απαιτούνται για την επίτευξη ενός αποτελέσματος. Μετριέται με δείκτες: Αποτέλεσμα (εκροές) / Πραγματοποιηθέν κόστος (εισροές). Η οικονομική αποδοτικότητα = Καθαρό κέρδος ή ζημία / Χρησιμοποιηθέντα κεφάλαια.
• Η διαφορά: η αποτελεσματικότητα απαντά στο «πόσο από τον στόχο πετύχαμε» (αποτέλεσμα vs στόχος), αδιαφορώντας για το κόστος· η αποδοτικότητα απαντά στο «με τι κόστος το πετύχαμε» (αποτέλεσμα vs εισροές).
• Μια επιχείρηση μπορεί να είναι αποτελεσματική (πέτυχε 100 % του στόχου) αλλά μη αποδοτική (με υπερβολικό κόστος), και αντίστροφα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποτελεσματικότητα = επιτευχθέντα/επιδιωκόμενα (βαθμός επίτευξης στόχων)· αποδοτικότητα = αποτέλεσμα/κόστος (με τι θυσίες). Η πρώτη αγνοεί το κόστος, η δεύτερη το μετρά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να δοθούν και οι δύο ορισμοί με τους τύπους (1.6.1) και (1.6.2)/(1.6.3).
• Η «διαφορά» να διατυπωθεί ρητά, όχι μόνο με παράθεση των ορισμών.

Ερώτηση 2 — Γιατί αποδοτικότητα και παραγωγικότητα συνδέονται

Ερώτηση: Γιατί η αποδοτικότητα είναι στενά συνδεδεμένη με την παραγωγικότητα;

Απάντηση:

• Γιατί ο μαθηματικός τύπος που χρησιμοποιείται για τον υπολογισμό της παραγωγικότητας είναι ίδιος με εκείνον της αποδοτικότητας (σελ. 48): στον αριθμητή το αποτέλεσμα (εκροές), στον παρονομαστή τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν (εισροές).
• Η μόνη διαφορά είναι το τι μετράμε: με την αποδοτικότητα μετράμε αξίες και χρηματικά μεγέθη (π.χ. κέρδος / κεφάλαια), ενώ με την παραγωγικότητα μετράμε ποσότητες προϊόντων σε σχέση με τον αριθμό εργατών ή τον τεχνολογικό εξοπλισμό (π.χ. 5.000 μονάδες / 50 εργάτες = 100).
• Και οι δύο, δηλαδή, είναι λόγοι εκροών προς εισροές — η παραγωγικότητα σε φυσικές μονάδες, η αποδοτικότητα σε χρηματικές· όταν αυξάνεται η ποσότητα ανά εργάτη, μειώνεται το κόστος ανά μονάδα και βελτιώνεται και ο χρηματικός δείκτης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ίδιος τύπος (εκροές/εισροές)· διαφέρουν μόνο στο ότι η αποδοτικότητα μετρά αξίες και η παραγωγικότητα ποσότητες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Λέξη-κλειδί: «ο τύπος είναι ίδιος» — και «η μόνη διαφορά» αξίες vs ποσότητες.
• Παράδειγμα με αριθμούς ενισχύει την απάντηση.

Ερώτηση 3 — Παραγωγικότητα εργαζομένων σε επτά επαγγέλματα

Ερώτηση: Πώς μπορεί να υπολογιστεί η παραγωγικότητα των εργαζομένων των παρακάτω επιχειρήσεων και οργανισμών; ● Τηλεφωνήτριες του ΟΤΕ ● Νοσοκόμοι κρατικού νοσοκομείου που εφημερεύει ● Ταμειολογιστής σε τράπεζα ● Υπάλληλος έκδοσης εισιτηρίων της Ολυμπιακής Αεροπορίας ● Γαζώτρια βιοτεχνίας ● Καθηγήτρια δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης ● Οδηγός λεωφορείου αστικών συγκοινωνιών

Απάντηση:

• Γενικός κανόνας (τύπος 1.6.4/1.6.5): Παραγωγικότητα εργασίας = τελικά προϊόντα ή υπηρεσίες / αριθμός εργαζομένων (ή εργατοώρες). Στις υπηρεσίες «τα πάντα είναι δυνατόν να μετρηθούν» (σελ. 49) — αρκεί να ορίσουμε τη μονάδα εκροής.
• Τηλεφωνήτριες ΟΤΕ (παράδειγμα του βιβλίου): τηλεφωνικές κλήσεις που απαντήθηκαν / αριθμός τηλεφωνητριών (ή / ώρες εργασίας).
• Νοσοκόμοι νοσοκομείου που εφημερεύει (κατ’ αναλογία με το παράδειγμα των ιατρών): έκτακτα περιστατικά (ή ασθενείς που εξυπηρετήθηκαν) / αριθμός νοσοκόμων στη βάρδια.
• Ταμειολογιστής τράπεζας: συναλλαγές που διεκπεραιώθηκαν (καταθέσεις, αναλήψεις, πληρωμές) / ταμειολογιστές ή / ώρες εργασίας.
• Υπάλληλος έκδοσης εισιτηρίων: εισιτήρια που εκδόθηκαν (ή επιβάτες που εξυπηρετήθηκαν) / υπάλληλοι ή / ώρες.
• Γαζώτρια βιοτεχνίας: τεμάχια που γαζώθηκαν (ρούχα, ραφές) / γαζώτριες ή / εργατοώρες — η κλασική βιομηχανική παραγωγικότητα.
• Καθηγήτρια δευτεροβάθμιας: διδακτικές ώρες ή μαθητές που διδάχθηκαν / καθηγητές· (η ποιοτική διάσταση, π.χ. επίδοση μαθητών, δεν αποτυπώνεται σε αυτόν τον δείκτη — αξίζει να σημειωθεί).
• Οδηγός αστικού λεωφορείου: δρομολόγια ή χιλιόμετρα ή επιβάτες που μεταφέρθηκαν / οδηγοί ή / ώρες οδήγησης.
• Σε κάθε περίπτωση επιλέγουμε μετρήσιμη εκροή στον αριθμητή και εργαζομένους ή εργατοώρες στον παρονομαστή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κλήσεις/τηλεφωνήτριες · περιστατικά/νοσοκόμοι · συναλλαγές/ταμίες · εισιτήρια/υπάλληλοι · τεμάχια/γαζώτριες · διδακτικές ώρες ή μαθητές/καθηγητές · δρομολόγια ή επιβάτες/οδηγοί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Για καθέναν να ορίζεται ρητά η μονάδα εκροής του αριθμητή· ο παρονομαστής πάντα εργαζόμενοι ή εργατοώρες.
• Το βιβλίο δίνει μόνο τα παραδείγματα του ΟΤΕ και του νοσοκομείου — τα υπόλοιπα είναι εφαρμογή (ενδεικτικά).

Ερώτηση 4 — Σωστό/Λάθος με αιτιολόγηση (α, β, γ)

Ερώτηση: Βάλτε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στις παρακάτω φράσεις (Σ για τη σωστή, Λ για τη λανθασμένη), και αιτιολογήστε την απάντησή σας. α) Η παραγωγικότητα υπολογίζεται όπως η αποδοτικότητα. β) Αποτελεσματικότητα είναι ο λόγος των εκροών προς τις εισροές. γ) Ανταγωνιστικότητα είναι η σύγκριση με τους ανταγωνιστές.

Απάντηση:

• α) ΣΩΣΤΟ. Ο μαθηματικός τύπος της παραγωγικότητας είναι ίδιος με εκείνον της αποδοτικότητας (εκροές / εισροές)· η μόνη διαφορά είναι ότι η αποδοτικότητα μετρά αξίες και η παραγωγικότητα ποσότητες (σελ. 48-49).
• β) ΛΑΘΟΣ. Ο λόγος εκροών προς εισροές είναι η αποδοτικότητα (τύπος 1.6.2). Η αποτελεσματικότητα είναι ο βαθμός επίτευξης των στόχων: επιτευχθείσες / επιδιωκόμενες μονάδες (τύπος 1.6.1) — συγκρίνει αποτέλεσμα με στόχο, όχι με κόστος.
• γ) ΛΑΘΟΣ (ως διατύπωση). Ανταγωνιστικότητα δεν είναι απλώς «σύγκριση» με τους ανταγωνιστές, αλλά να προτιμούν οι πελάτες τα δικά μας προϊόντα και όχι των ανταγωνιστών — που επιτυγχάνεται με χαμηλό κόστος, χαμηλές τιμές και καλύτερη ποιότητα σε σχέση με τους ανταγωνιστές (σελ. 50). Η σύγκριση είναι το μέσο μέτρησης, όχι ο ορισμός.
• Σημείωση για το (γ): επειδή ο ορισμός του βιβλίου περιέχει τη φράση «σε σχέση με τους ανταγωνιστές», κάποιοι το δέχονται ως «Σωστό αλλά ελλιπές». Στην αιτιολόγηση γράψτε τον πλήρη ορισμό — αυτό βαθμολογείται.

Σύνοψη: α) Σωστό · β) Λάθος (αυτό είναι η αποδοτικότητα) · γ) Λάθος ως ορισμός — ανταγωνιστικότητα = προτίμηση των πελατών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Η αιτιολόγηση κάθε πρότασης να παραπέμπει στον σωστό ορισμό/τύπο.
• Το (β) είναι η κλασική παγίδα: εκροές/εισροές = αποδοτικότητα, όχι αποτελεσματικότητα.

Άσκηση α — Υπολογισμός παραγωγικότητας, αποδοτικότητας, αποτελεσματικότητας

Ερώτηση: Μια επιχείρηση απασχολεί 100 εργάτες για να παράγει τα προϊόντα της, των οποίων η τιμή πώλησης ανά μονάδα είναι 15 Ευρώ και το μοναδιαίο κόστος 12 Ευρώ. Το ύψος των κεφαλαίων που χρησιμοποιεί η επιχείρηση ανέρχονται στα 1.500.000 Ευρώ. Κατά το έτος 2006 παράχθηκαν 50.000 μονάδες προϊόντος, παρά το γεγονός ότι προβλεπόταν η παραγωγή 60.000 μονάδων. Ζητείται να υπολογίσετε την παραγωγικότητα, την αποδοτικότητα και την αποτελεσματικότητα της επιχείρησης.

Απάντηση:

• Δεδομένα: εργάτες = 100 · τιμή = 15 € · μοναδιαίο κόστος = 12 € · κεφάλαια = 1.500.000 € · παραγωγή = 50.000 μονάδες · στόχος = 60.000 μονάδες.
• Παραγωγικότητα εργασίας (τύπος 1.6.4) = τελικά προϊόντα / αριθμός εργατών = \( 50.000 / 100 = 500 \) μονάδες ανά εργάτη (για το έτος).
• Αποτελεσματικότητα (τύπος 1.6.1) = επιτευχθείσες / επιδιωκόμενες μονάδες = \( 50.000 / 60.000 = 0{,}833 \) → 83,3 % (η επιχείρηση πέτυχε το 83,3 % του στόχου της).
• Αποδοτικότητα — το βιβλίο ταυτίζει την αποδοτικότητα με την οικονομική αποδοτικότητα (τύπος 1.6.3) = καθαρό κέρδος / χρησιμοποιηθέντα κεφάλαια. Κέρδος ανά μονάδα = 15 − 12 = 3 €· συνολικό κέρδος = \( 3 \times 50.000 = 150.000 \) €· αποδοτικότητα = \( 150.000 / 1.500.000 = 0{,}10 \) → 10 %.
• (Έλεγχος: έσοδα 15 × 50.000 = 750.000 €, κόστος 12 × 50.000 = 600.000 €, διαφορά 150.000 € ✓.)
• Απάντηση: παραγωγικότητα 500 μονάδες/εργάτη, αποδοτικότητα 10 % (150.000 € κέρδος επί 1.500.000 € κεφαλαίων), αποτελεσματικότητα 83,3 %.

Σύνοψη: Παραγωγικότητα = 500 μονάδες/εργάτη · Αποδοτικότητα = 150.000/1.500.000 = 10 % · Αποτελεσματικότητα = 50.000/60.000 = 83,3 %.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Την αποδοτικότητα να την υπολογίσετε με το κέρδος (τιμή − κόστος) × παραχθείσες μονάδες, όχι με τα έσοδα — το βιβλίο ζητά τον λόγο καθαρού κέρδους προς κεφάλαια.
• Στην αποτελεσματικότητα ο παρονομαστής είναι ο στόχος (60.000), όχι οι εργάτες.
• Οι υπολογισμοί επαληθεύτηκαν με κώδικα: 50000/100=500 · 50000/60000=0,8333 · 3×50000=150000 · 150000/1500000=0,10.

Άσκηση β — Πώς γίνεται μια επιχείρηση ανταγωνιστικότερη (μελέτη)

Ερώτηση: Μελέτησε τρόπους με τους οποίους μια επιχείρηση που εσύ επιλέγεις θα γίνει ανταγωνιστικότερη.

Απάντηση:

• Η άσκηση αφήνει την επιλογή της επιχείρησης στον μαθητή· εδώ δίνεται η μέθοδος και ένα παράδειγμα εφαρμογής, με βάση τον ορισμό της σελ. 50: ανταγωνιστικότητα = να προτιμούν οι πελάτες τα δικά μας προϊόντα, μέσω χαμηλού κόστους, χαμηλών τιμών και καλύτερης ποιότητας.
• Τρόπος 1 — Αύξηση παραγωγικότητας: περισσότερες μονάδες ανά εργάτη/εργατοώρα (καλύτερη οργάνωση, εκπαίδευση, αυτοματοποίηση από το τεχνολογικό περιβάλλον) → μειώνεται το κόστος ανά μονάδα → δυνατότητα χαμηλότερης τιμής.
• Τρόπος 2 — Βελτίωση ποιότητας: οι εργάτες που περισσεύουν λόγω υψηλής παραγωγικότητας αξιοποιούνται σε ποιοτικούς ελέγχους (σελ. 50)· σύγχρονη τεχνολογία «για να βελτιωθεί η ποιότητα» (σελ. 43)· πιστοποίηση ISO για συνεργασίες με ξένες εταιρίες.
• Τρόπος 3 — Εμπορική λειτουργία: έρευνα αγοράς για τις πραγματικές ανάγκες, σχεδιασμός προϊόντος σύμφωνα με αυτές, προβολή, δίκτυο διανομής — και διαφοροποίηση συσκευασίας/τρόπου κατανάλωσης (το παράδειγμα του γάλακτος, σελ. 50).
• Τρόπος 4 — Οικονομική λειτουργία: φθηνότερη χρηματοδότηση (πιστοληπτική ικανότητα των εταιρικών μορφών, σελ. 20), οικονομίες κλίμακας με μεγαλύτερο όγκο παραγωγής (σελ. 27).
• Παράδειγμα εφαρμογής — μια βιοτεχνία ένδυσης: (α) αγοράζει σύγχρονες ραπτομηχανές → παραγωγικότητα από 100 σε 120 τεμάχια/εργάτη → κόστος ανά τεμάχιο μικρότερο· (β) ορίζει δύο εργαζόμενες στον ποιοτικό έλεγχο → λιγότερα ελαττωματικά· (γ) έρευνα αγοράς → σχεδιάζει τα μεγέθη/σχέδια που ζητούνται· (δ) βελτιώνει τη συσκευασία/επωνυμία. Αποτέλεσμα: χαμηλότερη τιμή και καλύτερη ποιότητα από τους ανταγωνιστές → οι πελάτες την προτιμούν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραγωγικότητα ↑ → κόστος ↓ → τιμή ↓· ποιοτικοί έλεγχοι & τεχνολογία → ποιότητα ↑· έρευνα αγοράς & διαφοροποίηση· φθηνότερη χρηματοδότηση/οικονομίες κλίμακας. Εφαρμογή σε επιχείρηση της επιλογής του μαθητή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ενδεικτική — αξιολογείται η χρήση των εννοιών του βιβλίου (παραγωγικότητα-κόστος-τιμή-ποιότητα) σε συγκεκριμένη επιχείρηση.
• Μην περιοριστείτε σε «διαφήμιση»: το βιβλίο θεμελιώνει την ανταγωνιστικότητα στην παραγωγικότητα.

Άσκηση γ — Ανταγωνιστικότητα και ποιότητα ζωής των πολιτών (μελέτη)

Ερώτηση: Μελέτησε πώς η ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων συμβάλλει στην βελτίωση της ποιότητας ζωής των πολιτών.

Απάντηση:

• Ερώτηση κρίσεως/σύνθεσης· το βιβλίο δίνει τα δομικά στοιχεία, όχι έτοιμη απάντηση.
• Χαμηλότερες τιμές: η ανταγωνιστικότητα προϋποθέτει χαμηλό κόστος και χαμηλές τιμές (σελ. 50) → οι καταναλωτές αποκτούν τα ίδια αγαθά φθηνότερα, άρα το εισόδημά τους αγοράζει περισσότερα.
• Καλύτερη ποιότητα: ο ανταγωνισμός ωθεί σε ποιοτικούς ελέγχους και σύγχρονη τεχνολογία → ασφαλέστερα, καλύτερα προϊόντα και υπηρεσίες (τρόφιμα, υγεία, μεταφορές).
• Παραγωγικότητα και οικονομία: η ανταγωνιστικότητα στηρίζεται στην παραγωγικότητα, που είναι «σημαντικό μέγεθος σύγκρισης μεταξύ των χωρών» (σελ. 50)· ανταγωνιστικές επιχειρήσεις = ανάπτυξη, απασχόληση και εισόδημα, φορολογικά έσοδα (σελ. 16: οι επιχειρήσεις προσφέρουν απασχόληση και έσοδα στον προϋπολογισμό).
• Καινοτομία και επιλογές: για να προτιμηθούν, οι επιχειρήσεις διαφοροποιούν προϊόντα (συσκευασία, τρόπος κατανάλωσης) και επενδύουν σε τεχνολογία → περισσότερες επιλογές και νέα προϊόντα για τον πολίτη.
• Κοινωνική διάσταση: στον ανταγωνισμό για την προτίμηση των πελατών, η Κοινωνική Ευθύνη (ανακύκλωση, καθαρή παραγωγή, παροχές) γίνεται στοιχείο εικόνας — άρα ο ανταγωνισμός μπορεί να βελτιώνει και το περιβάλλον/τις συνθήκες εργασίας (ενότητα 1.3).
• Αντίλογος (για πληρότητα): το βιβλίο σημειώνει ότι κάποια προϊόντα απλώς «φαίνονται» καλύτερα λόγω ΜΜΕ/συσκευασίας (σελ. 50) και ότι οι πολυεθνικές αναζητούν χαμηλούς μισθούς (σελ. 27) — η ανταγωνιστικότητα ωφελεί τον πολίτη όταν στηρίζεται σε πραγματική παραγωγικότητα και ποιότητα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φθηνότερα και καλύτερα προϊόντα, περισσότερες επιλογές και καινοτομία, ανάπτυξη-απασχόληση-εισόδημα, κίνητρο για κοινωνική ευθύνη· με την επιφύλαξη ότι η «ανταγωνιστικότητα» πρέπει να είναι πραγματική και όχι μόνο εικόνα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ενδεικτική — να χρησιμοποιούνται οι έννοιες κόστος/τιμή/ποιότητα/παραγωγικότητα του βιβλίου.
• Πλήρης απάντηση εξετάζει και τον αντίλογο (προβολή από ΜΜΕ, χαμηλοί μισθοί).