Λύσεις — Ενότητα 3.2: Η λειτουργία της Οργάνωσης (σελ. 170-171) – ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Ενότητα 3.2: Η λειτουργία της Οργάνωσης (σελ. 170-171)

Λύσεις των 3 ερωτήσεων, της αριθμητικής άσκησης πεδίου ελέγχου και της μελέτης περίπτωσης KARBINUM (2 ερωτήματα) της ενότητας 3.2.

Ερώτηση 1 — Τι περιλαμβάνει η Λειτουργία της Οργάνωσης

Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει η Λειτουργία της Οργάνωσης;

Απάντηση:

• Ορισμός (σελ. 145): Οργάνωση είναι ο καταμερισμός της βασικής λειτουργίας της επιχείρησης σε επιμέρους εργασίες μεταξύ Διευθύνσεων, Τμημάτων, ομάδων εργασίας και ατόμων, κατά τέτοιο τρόπο ώστε να υλοποιούνται επιτυχώς οι αντικειμενικοί σκοποί και στόχοι της επιχείρησης. Συνδέεται στενά με τον Προγραμματισμό: αν δεν ξέρουμε πού πηγαίνουμε, δεν ξέρουμε πώς να οργανώσουμε τη δουλειά μας.
• Τι περιλαμβάνει συγκεκριμένα (σελ. 146-166): (1) τη διαμόρφωση της οργανωτικής δομής — τις οργανωτικές μονάδες (διευθύνσεις, τμήματα, θέσεις εργασίας) και την ιεραρχική πυραμίδα με τα πέντε επίπεδά της (Ανώτατη, Ανώτερη, Μεσαία, Κατώτερη Διοίκηση, υπαλληλικό προσωπικό)· (2) το οργανόγραμμα — τη γραφική απεικόνιση των σχέσεων εξουσίας και συνεργασίας — και την τμηματοποίηση με κάποιο κριτήριο (λειτουργία, προϊόν/υπηρεσία, στάδια επεξεργασίας, γεωγραφική περιοχή, πελάτης, απλοί αριθμοί, συνδυασμός)·
• (3) τον οργανωτικό σχεδιασμό — τον ορισμό του έργου, των ενεργειών, των εκτελεστών, του βαθμού εξουσίας και της στελέχωσης, με τα χαρακτηριστικά του: εξειδίκευση, πεδίο ελέγχου, ενότητα διοίκησης· (4) την περιγραφή καθηκόντων κάθε θέσης εργασίας (γραπτή), με τη βοήθεια του οργανογράμματος και του διαγράμματος πληροφοριών.
• Το βιβλίο σημειώνει (σελ. 125) ότι «η χρήση της πυραμίδας και η εφαρμογή της διοικητικής ιεραρχίας είναι απόρροια της λειτουργίας της Οργάνωσης».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καταμερισμός των εργασιών σε διευθύνσεις/τμήματα/ομάδες/άτομα για την υλοποίηση σκοπών-στόχων: οργανωτική δομή και ιεραρχική πυραμίδα, οργανόγραμμα και τμηματοποίηση, οργανωτικός σχεδιασμός (εξειδίκευση, πεδίο ελέγχου, ενότητα διοίκησης), περιγραφή καθηκόντων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ορισμός αυτολεξεί + τα τέσσερα περιεχόμενα της ενότητας.

Ερώτηση 2 — Τα κριτήρια κατασκευής οργανογραμμάτων

Ερώτηση: Ποια είναι τα κριτήρια για την κατασκευή οργανογραμμάτων;

Απάντηση:

• Το οργανόγραμμα παίρνει διάφορες μορφές ανάλογα με το κριτήριο τμηματοποίησης· τα συνηθέστερα είναι κατά λειτουργία, προϊόν, γεωγραφική περιοχή, πελάτη (σελ. 153). Αναλυτικά το βιβλίο παρουσιάζει επτά:
• α. Κατά λειτουργία: η πιο παλιά και συνηθισμένη· τμήματα = παραγωγή, πωλήσεις, προσωπικό, προμήθειες· συγκεντρωτική, μεγάλη αλληλεξάρτηση· σήμερα σε μικρές επιχειρήσεις σταθερού περιβάλλοντος.
• β. Κατά προϊόν ή υπηρεσία: σε μεγάλες επιχειρήσεις με πολλά προϊόντα· κάθε προϊόν έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και χρειάζεται εξειδικευμένα στελέχη· αυτονομία, χωρίς πρόβλημα συντονισμού (οδοντόκρεμες/σαπούνια/αφρόλουτρα/κρέμες· τράπεζα: χορηγήσεις/καταθέσεις/αμοιβαία/ομόλογα).
• γ. Κατά στάδια επεξεργασίας των προϊόντων: σε μεγάλες επιχειρήσεις με πολλά στάδια παραγωγής (Έρευνα & Ανάπτυξη, κατασκευή εξαρτημάτων, συναρμολόγηση, ποιοτικός έλεγχος).
• δ. Κατά γεωγραφική περιοχή: μεγάλες εθνικές/πολυεθνικές με υποκαταστήματα και θυγατρικές· ανταπόκριση στην τοπική αγορά, χαμηλό κόστος μεταφοράς, αλλά δύσκολος συντονισμός και εύρεση τοπικών στελεχών.
• ε. Κατά πελάτη: όταν ο πελάτης είναι ο κεντρικός άξονας — μεγάλες παραγωγικές μονάδες που προμηθεύουν μεγάλες επιχειρήσεις-πελάτες.
• στ. Με απλούς αριθμούς: διαίρεση του προσωπικού (50 ÷ 10 = 5 τμήματα)· ξεπερασμένη, για πολύ μικρές ή κατώτερα επίπεδα.
• ζ. Συνδυασμός κριτηρίων: π.χ. λειτουργίες → παραγωγή κατά περιοχή, πωλήσεις κατά προϊόν, προϊόν κατά πελάτη (μεικτή τμηματοποίηση, Σχήμα 3.2.11). Το κριτήριο επιλέγεται με βάση τις ανάγκες της επιχείρησης, όχι αυθαίρετα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λειτουργία, προϊόν/υπηρεσία, στάδια επεξεργασίας, γεωγραφική περιοχή, πελάτης, απλοί αριθμοί, συνδυασμός κριτηρίων — επιλογή σύμφωνα με τις ανάγκες της επιχείρησης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τα επτά κριτήρια με μία πρόταση πού εφαρμόζεται το καθένα.

Ερώτηση 3 — Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό του οργανωτικού σχεδιασμού (κρίσεως)

Ερώτηση: Ποιο από τα χαρακτηριστικά του οργανωτικού σχεδιασμού θεωρείται πιο σημαντικό, και γιατί;

Απάντηση:

• Τα τρία χαρακτηριστικά (σελ. 160): Εξειδίκευση, Πεδίο Ελέγχου, Ενότητα Διοίκησης. Το βιβλίο δεν τα ιεραρχεί ρητά — η ερώτηση ζητά τεκμηριωμένη γνώμη.
• Υπέρ του Πεδίου Ελέγχου (η πιο τεκμηριωμένη επιλογή): είναι το χαρακτηριστικό που καθορίζει τη μορφή της ίδιας της οργανωτικής δομής — «συνδέεται άμεσα με την κάθετη διάσταση της διοικητικής πυραμίδας, γιατί καθορίζει το ύψος της» (σελ. 161). Από αυτό εξαρτάται πόσα διοικητικά επίπεδα θα υπάρχουν (1.600 άτομα: πεδίο 4 → 7 επίπεδα, πεδίο 8 → 5), άρα το κόστος διοίκησης, η ταχύτητα επικοινωνίας και αποφάσεων, ο βαθμός συγκέντρωσης. Επιπλέον εξαρτάται από τέσσερις παράγοντες (νοοτροπία επιχειρηματία, ικανότητες στελεχών, επαγγελματικότητα υφισταμένων, φύση εργασίας) — δηλαδή ενσωματώνει και τα υπόλοιπα.
• Υπέρ της Εξειδίκευσης: είναι η βάση κάθε οργάνωσης — ο ίδιος ο ορισμός της οργάνωσης είναι «καταμερισμός … σε επιμέρους εργασίες» (σελ. 145)· ιστορικά η πρώτη ανακάλυψη (Taylor, Smith: 20 → 4.800 καρφίτσες)· καθορίζει την παραγωγικότητα αλλά και την ποιότητα ζωής των εργαζομένων.
• Υπέρ της Ενότητας Διοίκησης: χωρίς αυτήν η δομή δεν λειτουργεί — πολλοί προϊστάμενοι σε έναν υφιστάμενο = συγκρούσεις, άγχος, μηδενική απόδοση (σελ. 163)· είναι το «βασικό συστατικό στοιχείο του γραμμικού τυπικού συστήματος οργάνωσης».
• Συμπέρασμα (ενδεικτικό): τα τρία είναι αλληλένδετα — η εξειδίκευση δημιουργεί τις θέσεις, το πεδίο ελέγχου τις ομαδοποιεί σε επίπεδα, η ενότητα διοίκησης συνδέει τα επίπεδα με σαφείς γραμμές εξουσίας. Αν πρέπει να διαλέξουμε ένα, το πεδίο ελέγχου σχεδιάζει το «σχήμα» της επιχείρησης· αν όμως κριτήριο είναι η καθημερινή λειτουργία, η ενότητα διοίκησης είναι απαραίτητη προϋπόθεση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το βιβλίο δεν ιεραρχεί· τεκμηριωμένη επιλογή το πεδίο ελέγχου (καθορίζει το ύψος της πυραμίδας και τα διοικητικά επίπεδα), με ισχυρά επιχειρήματα και για την εξειδίκευση (βάση του καταμερισμού) και την ενότητα διοίκησης (χωρίς αυτή υπάρχουν συγκρούσεις)· τα τρία είναι αλληλένδετα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Ενδεικτική — αποδεκτή οποιαδήποτε επιλογή με αιτιολόγηση από το βιβλίο· καλή απάντηση εξετάζει και τα τρία πριν καταλήξει.

Άσκηση — Διοικητική πυραμίδα 1.800 ατόμων με πεδίο ελέγχου 6 και 9

Ερώτηση: Σε μία επιχείρηση απασχολούνται 1.800 άτομα. Το πεδίο ελέγχου είναι 6. Υπολογίστε τη διοικητική πυραμίδα και τον αριθμό των εργαζομένων που αντιστοιχεί σε κάθε διοικητικό επίπεδο. Αν το πεδίο ελέγχου γίνει 9, αλλάζει η διοικητική πυραμίδα; Συγκρίνετε την καινούργια διοικητική πυραμίδα με την προηγούμενη.

Απάντηση:

• Μέθοδος (όπως στο παράδειγμα του βιβλίου, σελ. 162): διαιρούμε διαδοχικά τον αριθμό των ατόμων κάθε επιπέδου με το πεδίο ελέγχου, μέχρι να φτάσουμε σε έναν επικεφαλής (γενικό διευθυντή)· τα δεκαδικά στρογγυλοποιούνται όπως κάνει το βιβλίο (25/4 ≈ 6, 6/4 ≈ 2, 2/4 → 1).
• Πεδίο ελέγχου 6: 1.800 εργαζόμενοι ÷ 6 = 300 επόπτες · 300 ÷ 6 = 50 προϊστάμενοι (τμημάτων) · 50 ÷ 6 = 8,33 ≈ 8 διευθυντές · 8 ÷ 6 = 1,33 ≈ 1 γενικός διευθυντής. Διοικητική πυραμίδα: 5 επίπεδα — 1.800 / 300 / 50 / 8 / 1. Σύνολο διοικητικών στελεχών ≈ 300 + 50 + 8 + 1 = 359.
• Πεδίο ελέγχου 9: 1.800 ÷ 9 = 200 επόπτες · 200 ÷ 9 = 22,2 ≈ 22 προϊστάμενοι · 22 ÷ 9 = 2,4 ≈ 2 (έως 3) διευθυντές · 2 ÷ 9 → 1 γενικός διευθυντής. Διοικητική πυραμίδα: 5 επίπεδα — 1.800 / 200 / 22 / 2 / 1. Σύνολο στελεχών ≈ 200 + 22 + 2 + 1 = 225.
• Αλλάζει η πυραμίδα; Ναι — γίνεται πλατύτερη και ελαφρύτερη: το πλήθος των επιπέδων παραμένει τυπικά 5 και στις δύο περιπτώσεις (γιατί ο αριθμός 1.800 δεν είναι αρκετά μεγάλος ώστε το πεδίο 6 να «γεννήσει» έκτο επίπεδο), αλλά (α) τα διοικητικά στελέχη μειώνονται από ~359 σε ~225, δηλαδή κατά 134 (≈ 37 %)· (β) κάθε προϊστάμενος εποπτεύει 9 αντί για 6 άτομα· (γ) το τέταρτο επίπεδο (διευθυντές) σχεδόν εξαφανίζεται (2-3 άτομα) — στην πράξη μια τέτοια επιχείρηση θα το συγχώνευε με τον γενικό διευθυντή, οπότε η πυραμίδα θα είχε 4 επίπεδα. Αυτό επιβεβαιώνει τον κανόνα του βιβλίου: μεγαλύτερο πεδίο ελέγχου → πλατύτερη και κοντύτερη πυραμίδα.
• Σύγκριση: Πεδίο 6 → ψηλότερη/στενότερη πυραμίδα, περισσότερα στελέχη (μεγαλύτερο διοικητικό κόστος), στενότερη εποπτεία, πιο αργή επικοινωνία μέσα από 4 διοικητικά επίπεδα. Πεδίο 9 → κοντύτερη/πλατύτερη, λιγότερα στελέχη, ταχύτερη επικοινωνία, αλλά απαιτεί ικανότερα στελέχη και πιο επαγγελματίες υφισταμένους (παράγοντες πεδίου ελέγχου, σελ. 163).
• Έλεγχος με το παράδειγμα του βιβλίου: 1.600 άτομα με πεδίο 4 → 400/100/25/6/2/1 = 7 επίπεδα, με πεδίο 8 → 200/25/3/1 = 5 επίπεδα ✓ (ίδια μέθοδος).

Σύνοψη: Πεδίο 6: 1.800 → 300 επόπτες → 50 προϊστάμενοι → 8 διευθυντές → 1 γενικός (5 επίπεδα, ~359 στελέχη). Πεδίο 9: 1.800 → 200 → 22 → 2 → 1 (5 επίπεδα, ~225 στελέχη). Η πυραμίδα γίνεται πλατύτερη και ελαφρύτερη (−134 στελέχη, ≈ −37 %), με το 4ο επίπεδο σχεδόν να καταργείται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Οι διαιρέσεις επαληθεύτηκαν με κώδικα: 1800/6=300, /6=50, /6=8,33, /6=1,39 · 1800/9=200, /9=22,2, /9=2,47.
• Το πλήθος επιπέδων εξαρτάται από τη στρογγυλοποίηση — δηλώστε τη σύμβαση που ακολουθείτε (όπως το βιβλίο) και σχολιάστε την ουσία: λιγότερα στελέχη, πλατύτερη πυραμίδα.
• Μην ξεχάσετε το ερώτημα «συγκρίνετε»: κόστος, εποπτεία, επικοινωνία, απαιτήσεις σε στελέχη.

Μελέτη Περίπτωσης KARBINUM Α.Ε. (1) — Σχεδιασμός του οργανογράμματος

Ερώτηση: Η Εταιρία «KARBINUM Α.Ε.» ιδρύθηκε το 1972 ως ομόρρυθμη εταιρία και το 1984 λόγω επέκτασης των δραστηριοτήτων της, μετατράπηκε σε ανώνυμη εταιρία. Η έδρα της εταιρίας βρίσκεται στη βιομηχανική ζώνη της Νέας Σάντας του Νομού Κιλκίς. Τα παραγόμενα προϊόντα της εταιρίας είναι πλαστικοί σωλήνες και εξαρτήματα από PVC, σωλήνες από LD και HD πολυαιθυλένιο για άρδευση και ύδρευση και εξαρτήματα από σκληρό PVC για δίκτυα κτιριακών αποχετεύσεων. Το προσωπικό είναι 52 άτομα. Η εταιρία διοικείται από το Διοικητικό Συμβούλιο στο οποίο αναφέρεται ο Γενικός Διευθυντής και ο Διευθύνων Σύμβουλος. Ο Προϊστάμενος του Τμήματος Διασφάλισης Ποιότητας αναφέρεται άμεσα στο Γενικό Διευθυντή. Η εταιρία έχει τέσσερις Διευθύνσεις και δέκα τμήματα. Οι τρεις πρώτες διευθύνσεις βρίσκονται στη δικαιοδοσία του Γενικού Διευθυντή που είναι και ο Πρόεδρος της εταιρίας, ενώ η Διεύθυνση Παραγωγής ανήκει στη δικαιοδοσία του Διευθύνοντος Συμβούλου. 1. Σχεδιάστε το Οργανόγραμμα της εταιρίας.

Απάντηση:

• Ανάγνωση των δεδομένων: κορυφή το Διοικητικό Συμβούλιο· σε αυτό αναφέρονται δύο ανώτατα στελέχη — ο Γενικός Διευθυντής (που είναι και Πρόεδρος του Δ.Σ.) και ο Διευθύνων Σύμβουλος. Ο Γενικός Διευθυντής έχει στη δικαιοδοσία του τρεις Διευθύνσεις (Διοίκησης, Οικονομικών Υπηρεσιών, Εμπορίας) και, απευθείας, το Τμήμα Διασφάλισης Ποιότητας· ο Διευθύνων Σύμβουλος τη Διεύθυνση Παραγωγής. Σύνολο: 4 Διευθύνσεις, 10 τμήματα (9 μέσα στις Διευθύνσεις + 1 αυτοτελές).
• Το οργανόγραμμα (δομή κατά λειτουργία):
• ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ — κάτω από αυτό, δίπλα-δίπλα: [Α] Γενικός Διευθυντής – Πρόεδρος και [Β] Διευθύνων Σύμβουλος.
• [Α] Γενικός Διευθυντής → (1) Διεύθυνση Διοίκησης: Τμήμα Διοίκησης Προσωπικού · Τμήμα Εκπαίδευσης Προσωπικού · (2) Διεύθυνση Οικονομικών Υπηρεσιών: Τμήμα Λογιστικής Παρακολούθησης · Τμήμα Χρηματοοικονομικών · (3) Διεύθυνση Εμπορίας: Τμήμα Πωλήσεων · Τμήμα Μάρκετινγκ · (4) Τμήμα Διασφάλισης Ποιότητας (αυτοτελές, αναφέρεται άμεσα στον Γενικό Διευθυντή — στο σχέδιο τοποθετείται στο ίδιο επίπεδο με τις Διευθύνσεις ή ως επιτελικό κουτί δίπλα του).
• [Β] Διευθύνων Σύμβουλος → Διεύθυνση Παραγωγής: Τμήμα Έρευνας και Ανάπτυξης · Τμήμα Κατασκευών και Συντήρησης · Τμήμα Προμηθειών.
• Κάτω από τα τμήματα: το προσωπικό (52 άτομα — μηχανικοί, εργοδηγοί, ηλεκτροτεχνίτες, συντηρητές, εφαρμοστές, μηχανουργοί, λογιστές).
• Παρατηρήσεις: η δομή είναι κατά λειτουργία (Διοίκηση, Οικονομικά, Εμπορία, Παραγωγή), όπως ταιριάζει σε μικρομεσαία επιχείρηση 52 ατόμων (σελ. 153). Ιδιαιτερότητα: δύο κορυφές κάτω από το Δ.Σ. — η Παραγωγή αναφέρεται σε άλλο πρόσωπο από τις υπόλοιπες Διευθύνσεις, γεγονός που απαιτεί καλό συντονισμό Γενικού Διευθυντή–Διευθύνοντος Συμβούλου. Η τοποθέτηση της Διασφάλισης Ποιότητας εκτός Παραγωγής και απευθείας στον Γενικό Διευθυντή εξασφαλίζει την ανεξαρτησία του ελέγχου ποιότητας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δ.Σ. → Γενικός Διευθυντής/Πρόεδρος (Δ/νση Διοίκησης: Προσωπικού, Εκπαίδευσης · Δ/νση Οικονομικών: Λογιστικής, Χρηματοοικονομικών · Δ/νση Εμπορίας: Πωλήσεων, Μάρκετινγκ · + Τμήμα Διασφάλισης Ποιότητας απευθείας) και Διευθύνων Σύμβουλος (Δ/νση Παραγωγής: Ε&Α, Κατασκευών-Συντήρησης, Προμηθειών). Δομή κατά λειτουργία, 4 Διευθύνσεις, 10 τμήματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Στο σχέδιο: το Δ.Σ. στην κορυφή, δύο κουτιά στο δεύτερο επίπεδο, οι Διευθύνσεις στο τρίτο, τα τμήματα στο τέταρτο, και η Διασφάλιση Ποιότητας συνδεδεμένη απευθείας με τον Γενικό Διευθυντή.
• Ελέγξτε ότι μετρήσατε 10 τμήματα (2+2+2+3+1).

Μελέτη Περίπτωσης KARBINUM Α.Ε. (2) — Άλλο κριτήριο και τμηματοποίηση της Παραγωγής κατά προϊόν

Ερώτηση: 2. Με ποιο άλλο κριτήριο θα μπορούσε να οργανωθεί η εταιρία; Σχεδιάσατε ένα νέο οργανόγραμμα χρησιμοποιώντας το κριτήριο της τμηματοποίησης κατά προϊόν για τη Διεύθυνση Παραγωγής.

Απάντηση:

• Ποιο άλλο κριτήριο: η εταιρία παράγει τρεις διακριτές ομάδες προϊόντων με διαφορετική τεχνολογία και αγορά — (1) σωλήνες και εξαρτήματα από PVC, (2) σωλήνες πολυαιθυλενίου (LD και HD) για άρδευση και ύδρευση, (3) εξαρτήματα σκληρού PVC για κτιριακές αποχετεύσεις. Άρα προσφέρεται η τμηματοποίηση κατά προϊόν (σελ. 153-154): «τα προϊόντα παρουσιάζουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως τεχνολογικά, σύστασης, προώθησης, τιμής, κοστολόγησης και ως εκ τούτου χρειάζονται εξειδικευμένες γνώσεις». Εναλλακτικά, θα μπορούσε να εξεταστεί η τμηματοποίηση κατά στάδια επεξεργασίας (η Παραγωγή ήδη έχει Ε&Α, Κατασκευές-Συντήρηση — Σχήμα 3.2.7) ή κατά πελάτη (μεγάλοι πελάτες: ΔΕΥΑ, κατασκευαστικές, αγροτικοί συνεταιρισμοί), αλλά το πιο φυσικό είναι το προϊόν.
• Το νέο οργανόγραμμα — μεικτή τμηματοποίηση (Σχήμα 3.2.11): το ανώτερο επίπεδο παραμένει κατά λειτουργία, και μόνο η Διεύθυνση Παραγωγής αναδιοργανώνεται κατά προϊόν:
• ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ → Γενικός Διευθυντής/Πρόεδρος (Δ/νση Διοίκησης, Δ/νση Οικονομικών Υπηρεσιών, Δ/νση Εμπορίας, Τμήμα Διασφάλισης Ποιότητας — όπως πριν) και Διευθύνων Σύμβουλος → Διεύθυνση Παραγωγής, με τρία τμήματα-προϊόντα: Τμήμα Παραγωγής Σωλήνων & Εξαρτημάτων PVC · Τμήμα Παραγωγής Σωλήνων Πολυαιθυλενίου (LD/HD) · Τμήμα Παραγωγής Εξαρτημάτων Σκληρού PVC (αποχετεύσεις). Κάθε τμήμα-προϊόν έχει τον δικό του υπεύθυνο (μηχανικό), τους εργοδηγούς και τους εργάτες του, καθώς και τη δική του γραμμή παραγωγής.
• Πού πάνε τα παλιά τμήματα της Παραγωγής: η Έρευνα & Ανάπτυξη, οι Κατασκευές & Συντήρηση και οι Προμήθειες είναι κοινές για τα τρία προϊόντα — είτε παραμένουν ως υποστηρικτικά (επιτελικά) τμήματα δίπλα στα τρία τμήματα-προϊόντα κάτω από τη Διεύθυνση Παραγωγής (πιο οικονομικό για 52 άτομα), είτε, σε πλήρη τμηματοποίηση κατά προϊόν, κάθε τμήμα-προϊόν αποκτά δικό του γραφείο συντήρησης/προμηθειών (μεγαλύτερη αυτονομία, αλλά διπλασιασμός πόρων).
• Αξιολόγηση: πλεονεκτήματα — αυτονομία, εξειδίκευση ανά προϊόν, σαφής ευθύνη για κόστος και ποιότητα κάθε γραμμής, λιγότερο πρόβλημα συντονισμού (σελ. 154)· μειονεκτήματα — απαιτεί εξειδικευμένα και ικανά στελέχη για κάθε προϊόν, «πολύ καλό προγραμματισμό και συστηματικό ποιοτικό έλεγχο» (σελ. 155), και σε επιχείρηση μόλις 52 ατόμων μπορεί να οδηγήσει σε διπλασιασμό λειτουργιών (γι’ αυτό η μεικτή λύση με κοινή Ε&Α/Συντήρηση/Προμήθειες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άλλο κριτήριο: κατά προϊόν (τρεις διακριτές ομάδες: PVC σωλήνες/εξαρτήματα, σωλήνες πολυαιθυλενίου LD/HD, εξαρτήματα σκληρού PVC). Νέο οργανόγραμμα: μεικτό — λειτουργίες στην κορυφή, Διεύθυνση Παραγωγής με τρία τμήματα-προϊόντα και κοινά υποστηρικτικά τμήματα Ε&Α, Κατασκευών-Συντήρησης, Προμηθειών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να αιτιολογηθεί το κριτήριο από τα χαρακτηριστικά των προϊόντων (σελ. 153-154) και να απεικονιστεί η μεικτή δομή (Σχήμα 3.2.11).
• Ενδεικτική — δεκτές και οι εναλλακτικές (στάδια, πελάτης) αν αιτιολογηθούν.