Λύσεις στις 19 ερωτήσεις του κεφαλαίου: υδρόβιοι οργανισμοί, αλιεία (θάλασσα και εσωτερικά νερά), υδατοκαλλιέργειες (κριτήρια, συστήματα παραγωγής, κατασκευές) και εκτροφή ψαριών γλυκού/θαλασσινού νερού, καρκινοειδών και οστρακοειδών.
Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες διακρίνονται οι υδρόβιοι οργανισμοί με βάση την κατανομή τους στο νερό και τον τρόπο ζωής τους;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διακρίνονται σε τέσσερις κατηγορίες: πλαγκτόν, βένθος, νηκτόν και νευστόν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι είναι το πλαγκτόν, το βένθος, το νηκτόν και το νευστόν;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλαγκτόν είναι το σύνολο των μικροσκοπικών οργανισμών που ζουν ελεύθερα στο νερό και έχουν περιορισμένη ικανότητα κίνησης (φυτοπλαγκτόν και ζωοπλαγκτόν). Βένθος είναι οι οργανισμοί που ζουν πάνω ή μέσα στο βυθό και εξαρτώνται άμεσα από αυτόν (φυτοβένθος, ζωοβένθος). Νηκτόν είναι οι οργανισμοί που κολυμπούν και κινούνται με ευκολία ανεξάρτητα από τις κινήσεις του νερού (ψάρια, καλαμάρια, χταπόδια, φάλαινες, δελφίνια). Νευστόν είναι όλοι οι μικροσκοπικοί υδρόβιοι οργανισμοί που διαβιούν στη λεπτότατη επιφανειακή μεμβράνη του νερού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την αλιεία (ορισμός, εξέλιξη, κατάσταση στη χώρα μας);
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αλιεία είναι η τέχνη με την οποία ο άνθρωπος παίρνει από το νερό (θάλασσα, λίμνη, ποτάμι) ψάρια και άλλους υδρόβιους οργανισμούς για την κάλυψη βασικών διατροφικών του αναγκών· μαζί με το κυνήγι είναι από τους αρχαιότερους τρόπους εξασφάλισης τροφής (αρχικά με τα χέρια, μετά με εργαλεία από τη νεολιθική εποχή). Στην Ελλάδα (15.000 km ακτές) υπήρξε στο παρελθόν σπουδαίος οικονομικός κλάδος, αλλά η εξέλιξή της ήταν αρνητική: πολλοί εγκατέλειψαν την αλιεία για άλλους κλάδους (βιομηχανία, ναυτιλία, τουρισμό) και τα αλιεύματα μειώθηκαν λόγω ρύπανσης. Η πρόοδος της τεχνολογίας (σύγχρονα σκάφη, ηλεκτρονικές συσκευές πλοήγησης/εντοπισμού) βοήθησε την ασφάλεια και αποτελεσματικότητα της αλιείας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Σε ποιες κατηγορίες διακρίνεται η αλιεία στη θάλασσα, ανάλογα με την περιοχή που γίνεται;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διακρίνεται σε πέντε κατηγορίες: παράκτια αλιεία (παράκτιες περιοχές, μικρά σκάφη, απλά δίχτυα, παραγάδια, γρίποι, καμάκια), μέση αλιεία (ανοικτή θάλασσα, μέσου μεγέθους σκάφη, μηχανότρατες, γρι-γρι), μεσογειακή αλιεία (κυρίως στη Μεσόγειο, μέσου/μεγάλου μεγέθους σκάφη), υπερπόντια αλιεία (ωκεανοί, πολύ μεγάλα σκάφη με εγκαταστάσεις επεξεργασίας/τυποποίησης) και σπογγαλιεία (συλλογή σπόγγων από το βυθό).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την αλιεία στα εσωτερικά νερά;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διακρίνεται σε δύο κατηγορίες: την αλιεία των γλυκών νερών (ποτάμια, λίμνες), που έχει μικρό ενδιαφέρον στην Ελλάδα λόγω χαμηλής ζήτησης για ψάρια γλυκού νερού, και την αλιεία των λιμνοθαλασσών και εκβολών ποταμών, που παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον λόγω της ποσότητας και ποικιλίας αλιευμάτων (τσιπούρες, λαβράκια, σπάροι, γλώσσες, χέλια) και γίνεται κυρίως με εγκλωβισμό των ψαριών σε περιφραγμένους χώρους (διβάρια).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιοι είναι οι κυριότεροι λόγοι για τους οποίους εφαρμόζονται οι υδατοκαλλιέργειες;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότεροι λόγοι είναι: η παραγωγή τροφίμων για τον άνθρωπο (ο κυριότερος λόγος), η παραγωγή τροφών για κατοικίδια και αγροτικά ζώα, η παραγωγή προϊόντων για τη βιομηχανία, η παραγωγή διακοσμητικών υδρόβιων οργανισμών, η παραγωγή δολωμάτων για την αλιεία και η παραγωγή ψαριών για εμπλουτισμό φυσικών υδατοσυλλογών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια χαρακτηριστικά του νερού πρέπει να εξετάζονται πριν την εγκατάσταση μιας ιχθυοκαλλιέργειας;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρέπει να εξετάζονται: η διαθέσιμη ποσότητα νερού, το είδος του (θαλάσσιο, υφάλμυρο ή γλυκό), η περιεκτικότητά του σε οξυγόνο, το pH, η μόλυνση με μικροοργανισμούς και η ρύπανση με χημικές ουσίες, καθώς και η πρωτογενής παραγωγή σε πλαγκτόν, που θα χρησιμεύσει ως τροφή για τους εκτρεφόμενους οργανισμούς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι και τι περιλαμβάνουν τα κριτήρια επιλογής των κατάλληλων για υδατοκαλλιέργεια οργανισμών;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι τρία: α) τα βιολογικά κριτήρια (ρυθμός ανάπτυξης, δυνατότητα ελεγχόμενης αναπαραγωγής, αντοχή σε ασθένειες, προσαρμοστικότητα σε αλατότητα/θερμοκρασία, δυνατότητα διατροφής με τεχνητά σιτηρέσια)· β) τα κριτήρια εμπορευσιμότητας (οργανοληπτικά χαρακτηριστικά -οσμή, γεύση, εμφάνιση-, διατροφικές συνήθειες και ζήτηση των καταναλωτών)· γ) τα οικονομικά κριτήρια (γρήγορος ρυθμός ανάπτυξης, χαμηλό κόστος διατροφής/εκτροφής, σχετικά υψηλή τιμή πώλησης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είδη υδρόβιων οργανισμών κρίνονται κατάλληλα για καλλιέργεια στην Ελλάδα;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κρίνονται κατάλληλα: από τα ψάρια η πέστροφα, ο κυπρίνος, τα χέλια, ο οξύρρυγχος, η τσιπούρα, το λαβράκι, ο κέφαλος, η γλώσσα, το πισί και ένα-δύο είδη σολομών· από τα δίθυρα μαλάκια τα μύδια και τα στρείδια· και από τα καρκινοειδή οι θαλάσσιες γαρίδες και οι γαρίδες/καραβίδες γλυκού νερού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποια είναι τα συστήματα παραγωγής των υδατοκαλλιεργειών;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι πέντε: το εκτατικό (ο άνθρωπος επεμβαίνει μόνο στη συλλογή), το ημιεκτατικό (βοηθά επιπλέον την πρωτογενή παραγωγή), το ημιεντατικό (δίνει και συμπληρωματική τροφή περιοδικά), το εντατικό (δεξαμενές μη χωμάτινες, πλήρης τεχνητή διατροφή) και το υπερεντατικό (ο άνθρωπος ρυθμίζει επιπλέον και τις φυσικοχημικές ιδιότητες του νερού: αλατότητα, καθαρότητα, οξυγόνο, θερμοκρασία).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες κατασκευές που χρησιμοποιούνται στις υδατοκαλλιέργειες;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότερες κατασκευές είναι: οι τεχνητές υδατοσυλλογές ή χωμάτινες δεξαμενές, οι δεξαμενές (μικρού μεγέθους, από μέταλλο/ξύλο/πλαστικό/τσιμέντο/γυαλί), οι πλωτές δεξαμενές ή κλωβοί, οι ιχθυομάντρες (απομόνωση υδάτινης περιοχής με δίχτυ), οι κατασκευές για την ελεγχόμενη εκτροφή μυδιών/στρειδιών (σάκοι από δίχτυ σε πλωτές ή σταθερές κατασκευές) και τα εκκολαπτήρια (για επώαση/εκκόλαψη αυγών σε ελεγχόμενη αναπαραγωγή).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς γίνεται η εκτροφή της πέστροφας;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εκτροφή της πέστροφας γίνεται σε χερσαίες δεξαμενές (χωμάτινες ή τσιμέντινες) και σε πλωτούς κλωβούς μέσα σε λίμνες, με νερό από πηγές ή ποτάμια θερμοκρασίας 10-17°C (άριστη θερμοκρασία ανάπτυξης 17°C). Η διατροφή γίνεται με μίγματα τροφών σε μορφή συμπήκτων (pellets) και η αναπαραγωγή γίνεται τεχνητά σε ιχθυογεννητικούς σταθμούς. Διατίθεται στην αγορά νωπή ή καπνιστή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς γίνεται η εκτροφή του κυπρίνου;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κοινός κυπρίνος είναι παμφάγος και φθάνει το εμπορεύσιμο μέγεθος (1 kg) σε 16-20 μήνες. Εκτρέφεται ημιεντατικά σε χερσαίες χωμάτινες δεξαμενές ή εντατικά σε πλωτούς κλωβούς μέσα σε λίμνες (αντέχει σε νερά με χαμηλό οξυγόνο). Η αναπαραγωγή γίνεται τεχνητά ή φυσικά (Μάιο-Ιούνιο) και η διατροφή με τεχνητή τροφή σε μορφή συμπήκτων ή ρευστού μίγματος και με υπολείμματα φυτικών προϊόντων· έχει χαμηλή απόδοση ανά στρέμμα (100-300 kg).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς γίνεται η εκτροφή του χελιού;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το χέλι ζει σε γλυκά, υφάλμυρα και αλμυρά νερά και εκτρέφεται εντατικά σε χερσαίες δεξαμενές με ελεύθερη ροή νερού· η διατροφή του γίνεται με τεχνητή τροφή σε μορφή συμπήκτων (pellets), ρευστού μίγματος ή ανάμειξη τεχνητής με νωπή τροφή. Η εκτροφή διαρκεί 12-16 μήνες ανάλογα με τη θερμοκρασία του νερού, με απόδοση 3-7 τόνους/στρέμμα, και το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής εξάγεται.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς γίνεται η εκτροφή του λαβρακιού;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τεχνητή αναπαραγωγή του λαβρακιού γίνεται σε ιχθυογεννητικούς σταθμούς και η ανάπτυξή του στις μονάδες εκτροφής. Η διατροφή τις πρώτες 40 ημέρες γίνεται με φυτοζωοπλαγκτόν και στη συνέχεια με ξηρή τροφή πλούσια σε πρωτεΐνες, σε μορφή συμπήκτων (pellets). Η εκτροφή γίνεται σε πλωτούς ιχθυοκλωβούς και σε χερσαίες δεξαμενές, μέχρι το ψάρι να φθάσει το εμπορεύσιμο μέγεθος (330-350 g) σε 16-18 μήνες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς γίνεται η εκτροφή της τσιπούρας;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τσιπούρα ζει σε παρόμοιες συνθήκες με το λαβράκι, αναπτύσσεται με τους ίδιους περίπου ρυθμούς και εκτρέφεται σε όμοιες εγκαταστάσεις (πλωτοί ιχθυοκλωβοί και χερσαίες δεξαμενές, τεχνητή αναπαραγωγή σε ιχθυογεννητικούς σταθμούς).
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς γίνεται η εκτροφή του κέφαλου;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κέφαλος ζει σε γλυκά, υφάλμυρα και αλμυρά νερά και εκτρέφεται σε εντατικό ή ημιεντατικό σύστημα· πολύ καλά αποτελέσματα δίνει η εκτροφή σε γλυκά νερά με μεικτή εκτροφή με άλλα ψάρια (π.χ. κυπρίνο). Επειδή η τεχνητή αναπαραγωγή του αντιμετωπίζει προβλήματα, η εκτροφή βασίζεται κυρίως στην αλίευση και χρησιμοποίηση νεαρών ατόμων από φυσικούς πληθυσμούς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς γίνεται η εκτροφή της γαρίδας;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η γαρίδα έχει μεγάλη προσαρμοστικότητα σε αλατότητα (ευρύαλη) και θερμοκρασία (ευρύθερμη). Στο φυσικό περιβάλλον αποκτά βάρος 200 g σε 3 χρόνια, ενώ σε εκτροφή με εντατικό ή ημιεντατικό σύστημα φθάνει τα 30-40 g σε μόλις 6 μήνες. Η τεχνητή αναπαραγωγή της γίνεται σε ειδικούς σταθμούς αναπαραγωγής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ερώτηση: Πώς γίνεται η εκτροφή των μυδιών και στρειδιών;
Απάντηση:
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εκτροφή μυδιών και στρειδιών γίνεται σε σάκους από δίχτυ, πλωτούς ή δεμένους σε σταθερές κατασκευές. Πριν την εγκατάστασή τους πρέπει να εξετασθεί ο βαθμός καθαρότητας της θαλάσσιας περιοχής, τα θαλάσσια ρεύματα και τα φυσικοχημικά χαρακτηριστικά του νερού.
Κριτήρια αξιολόγησης: