Λύσεις — Μελισσοκομία (σελ. 377) – ΖΩΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Μελισσοκομία

Λύσεις στις 14 ερωτήσεις του κεφαλαίου: προϊόντα της μέλισσας, παραγωγή/είδη μελιού, επεξεργασία προϊόντων, βιολογικές μορφές και κύκλος ζωής της μέλισσας, κυψέλη, μελισσοκομικός εξοπλισμός, σμηνουργία, είδη κελιών, εχθροί και ασθένειες.

Τα προϊόντα της Μελισσοκομίας

Ερώτηση: Ποια τα προϊόντα της Μελισσοκομίας;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 366, §8.1): «...του κυριότερου προϊόντος της μέλισσας, που είναι το μέλι και των δευτερευόντων προϊόντων της που είναι: το κερί, ο βασιλικός πολτός, η γύρη και η πρόπολη...»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κυριότερο προϊόν είναι το μέλι· τα δευτερεύοντα προϊόντα είναι το κερί, ο βασιλικός πολτός, η γύρη και η πρόπολη (επίσης παράγεται και το δηλητήριο). Επιπλέον η μέλισσα προσφέρει τον σημαντικό ρόλο της επικονίασης των φυτών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πώς παράγεται το μέλι

Ερώτηση: Πώς παράγεται το μέλι;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 366-367, §8.2): «Το μέλι είναι ένα προϊόν φυτικής και ζωικής προελεύσεως. Προέρχεται από το νέκταρ των φυτών και από άλλες φυτικές ή ζωικές μελιτώδεις εκκρίσεις... Αλλά η κυριότερη πηγή μελιτώματος είναι οι ζωικές εκκρίσεις. Μερικά έντομα, όπως κοκκοειδή («ψώρες») και αφίδες (μελίγκρες), απομυζούν χυμούς από φυτά... και τα αποβάλλουν, δημιουργώντας έτσι ένα μελίτωμα... το οποίο μαζεύουν οι μέλισσες και το μετατρέπουν σε μέλι.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μέλι παράγεται από το νέκταρ των ανθέων (μελιτοφόρα φυτά) ή από μελιτώματα, δηλαδή γλυκές εκκρίσεις φυτών (π.χ. βαμβάκι) ή -κυρίως- ζωικές εκκρίσεις εντόμων όπως τα κοκκοειδή και οι αφίδες, που απομυζούν χυμούς από φυτά (κυρίως πευκοδάση, ελάτες, βελανιδιές, οπωροφόρα) και τους αποβάλλουν· οι μέλισσες μαζεύουν το νέκταρ ή το μελίτωμα, το μεταφέρουν στην κυψέλη μέσα στον πρόλοβό τους και το μετατρέπουν σε μέλι, το οποίο αποθηκεύουν στα κελιά των κηρηθρών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα κυριότερα είδη μελιού

Ερώτηση: Ποια τα κυριότερα είδη μελιού;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 367, §8.2): «Υπάρχουν δύο μεγάλες κατηγορίες μελιού. Τα ανθόμελα, που προέρχονται από το νέκταρ των λουλουδιών, και το μέλι μελιτωμάτων, που παράγεται από τα διάφορα μελιτώματα... Από τα μέλια μελιτωμάτων τα κυριότερα είναι το πευκόμελο, το μέλι ελάτης, το μέλι βαμβακιού, το μέλι καστανιάς κ.λπ.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπάρχουν δύο μεγάλες κατηγορίες: τα ανθόμελα, που προέρχονται από το νέκταρ των λουλουδιών και παίρνουν το όνομα του φυτού (π.χ. μέλι αμυγδαλιάς, πορτοκαλιάς, ακακίας, φλαμουριάς, θυμαριού, ρεικιού), και το μέλι μελιτωμάτων, με κυριότερα το πευκόμελο, το μέλι ελάτης, το μέλι βαμβακιού και το μέλι καστανιάς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η εξαγωγή του μελιού

Ερώτηση: Πώς γίνεται η εξαγωγή του μελιού;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 368, §8.3): «Η εξαγωγή του μελιού από τις κηρήθρες γίνεται με τους μελιτοεξαγωγείς... που έχουν πλαίσια περιστρεφόμενα. Με την περιστροφή αναπτύσσεται φυγόκεντρος δύναμη που αποβάλλει το μέλι από τις κηρήθρες. Προηγείται απολέπιση της κηρήθρας με ειδικό μαχαίρι απολεπισμού. Το μέλι αφού ληφθεί από το δοχείο του μελιτοεξαγωγέα, φιλτράρεται στο ειδικό όργανο, το φίλτρο μελιού.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εξαγωγή γίνεται με τους μελιτοεξαγωγείς (ειδικά μηχανήματα με περιστρεφόμενα πλαίσια), αφού πρώτα γίνει απολέπιση της κηρήθρας με ειδικό μαχαίρι. Με την περιστροφή αναπτύσσεται φυγόκεντρος δύναμη που αποβάλλει το μέλι από τις κηρήθρες, το οποίο στη συνέχεια φιλτράρεται στο φίλτρο μελιού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βιολογικές μορφές της μέλισσας και τα γνωρίσματά τους

Ερώτηση: Ποιες οι βιολογικές μορφές της μέλισσας; Ποια τα γνωρίσματα που ξεχωρίζουν τις μορφές αυτές μεταξύ τους;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 369, §8.4): «Στην κοινωνία των μελισσών παρουσιάζονται τρεις βιολογικές μορφές δηλαδή, θηλυκά άτομα οι βασίλισσες και οι εργάτριες και αρσενικά οι κηφήνες.» και Πίνακας 8-1 (σελ. 369): «Μήκος σώματος σε χιλιοστά: Εργάτριες 12-13, Βασίλισσα 18-20, Κηφήνας 15. Θέση σύνθετων ματιών: απομακρυσμένα (Εργάτριες, Βασίλισσα), κοντά (Κηφήνας). Μήκος γλώσσας σε mm: 5-7 (Εργάτριες), πολύ κοντή (Βασίλισσα). Πόδια: με εργαλεία(*) (Εργάτριες), χωρίς εργαλεία (Βασίλισσα). Κεντρί: υπάρχει (Εργάτριες, Βασίλισσα), δεν υπάρχει (Κηφήνας). Διάρκεια ανάπτυξης (ημέρες)**: 21 (Εργάτριες), 16 (Βασίλισσα), 24 (Κηφήνας).»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι τρεις βιολογικές μορφές είναι η βασίλισσα, οι εργάτριες (και οι δύο θηλυκές) και οι κηφήνες (αρσενικοί). Ξεχωρίζουν με βάση τον Πίνακα 8-1: το μήκος σώματος (Εργάτριες 12-13 mm, Βασίλισσα 18-20 mm, Κηφήνας 15 mm), τη θέση των σύνθετων ματιών (απομακρυσμένα στις εργάτριες/βασίλισσα, κοντά στον κηφήνα), το μήκος γλώσσας (5-7 mm στις εργάτριες, πολύ κοντή στη βασίλισσα), τα πόδια (οι εργάτριες έχουν εργαλεία για τη μεταφορά γύρης, η βασίλισσα όχι), το κεντρί (υπάρχει σε εργάτριες και βασίλισσα, δεν υπάρχει στον κηφήνα) και τη διάρκεια ανάπτυξης από αυγό έως τέλειο έντομο (21 ημέρες οι εργάτριες, 16 η βασίλισσα, 24 ο κηφήνας). Επιπλέον, η βασίλισσα και οι εργάτριες προέρχονται από γονιμοποιημένα αυγά και έχουν διαφορετικό ρόλο (η βασίλισσα γεννά, οι εργάτριες κάνουν τις εργασίες), ενώ οι κηφήνες προέρχονται από αγονιμοποίητα αυγά και ο μόνος τους σκοπός είναι η σύζευξη με νεαρές βασίλισσες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα στάδια ανάπτυξης της μέλισσας

Ερώτηση: Ποια τα στάδια της ανάπτυξης της μέλισσας;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 369-370, §8.5): «Το αυγό τοποθετείται στον πάτο του κελιού, όπου την τέταρτη ημέρα εκκολάπτεται η προνύμφη... Η προνύμφη μεταμορφώνεται σε νύμφη, η οποία μένει στο καλυμμένο κελί και μεταμορφώνεται σε τέλειο (εργάτρια ή βασίλισσα ή κηφήνας), τρυπάει το κάλυμμα του κελιού και βγαίνει έξω.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα στάδια είναι: αυγό (γεννιέται στον πάτο του κελιού), προνύμφη (εκκολάπτεται την 4η ημέρα, τρέφεται με γύρη/μέλι/νερό/βασιλικό πολτό), νύμφη (η προνύμφη μεταμορφώνεται σε νύμφη μέσα στο σφραγισμένο κελί) και τέλειο έντομο (εργάτρια, βασίλισσα ή κηφήνας — τρυπάει το κάλυμμα του κελιού και βγαίνει έξω).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τι είναι ο γόνος

Ερώτηση: Τι είναι ο γόνος;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 370, §8.5): «Το σύνολο των αυγών, προνυμφών και νυμφών λέγεται γόνος.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γόνος είναι το σύνολο των αυγών, των προνυμφών και των νυμφών μέσα στην κυψέλη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η διάρκεια ζωής των μελισσών

Ερώτηση: Ποια η διάρκεια ζωής των μελισσών;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 370-371, «Διάρκεια ζωής των μελισσών»): «βασίλισσα. Η βασίλισσα ζει 3-5 χρόνια... εργάτριες, που εκκολάπτονται το Νοέμβριο... ζουν όλο το χειμώνα, δηλαδή 4-5 μήνες. εργάτριες, που εκκολάπτονται το Δεκέμβριο έως το Φεβρουάριο... 2-3 μήνες. εργάτριες, που εκκολάπτονται την άνοιξη... ζουν λίγο, δηλαδή 28-40 μέρες... εργάτριες, που εκκολάπτονται από Ιούλιο έως Οκτώβριο ζουν από 1 έως 3 μήνες... κηφήνας. Η διάρκεια ζωής των κηφήνων δεν είναι γνωστή... Γενικά πιστεύεται ότι ζουν 3-4 μήνες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βασίλισσα ζει 3-5 χρόνια. Οι εργάτριες ζουν διαφορετικό διάστημα ανάλογα με την εποχή εκκόλαψης: 4-5 μήνες αν εκκολαφθούν το Νοέμβριο (ζουν όλο το χειμώνα), 2-3 μήνες αν εκκολαφθούν Δεκέμβριο-Φεβρουάριο, μόλις 28-40 ημέρες αν εκκολαφθούν την άνοιξη (λόγω έντονης δραστηριότητας), και 1-3 μήνες αν εκκολαφθούν Ιούλιο-Οκτώβριο. Οι κηφήνες ζουν γενικά 3-4 μήνες (η ακριβής διάρκεια δεν είναι γνωστή, καθώς συνήθως πεθαίνουν μη φυσιολογικά, αφού εκδιωχθούν από την κυψέλη το φθινόπωρο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα κυριότερα μέρη της κυψέλης

Ερώτηση: Ποια τα κυριότερα μέρη της κυψέλης;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 372-373, §8.8.1): «Η πρότυπη κυψέλη αποτελείται από τα παρακάτω μέρη: τη βάση ανεξάρτητη ή ενσωματωμένη με τον εμβρυοθάλαμο. τον εμβρυοθάλαμο ή φωλεά του γόνου, που μπροστά έχει ένα άνοιγμα 22 mm, για την είσοδο της κυψέλης. το μελιτοθάλαμο (πάνω πάτωμα) το σκέπασμα της κυψέλης, διπλό, εσωτερικό και εξωτερικό. τα κινητά πλαίσια (10 ανά κυψέλη)»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κυριότερα μέρη της πρότυπης (ευρωπαϊκής) κυψέλης είναι: η βάση, ο εμβρυοθάλαμος ή φωλεά του γόνου (με άνοιγμα εισόδου 22 mm), ο μελιτοθάλαμος (πάνω πάτωμα, για την εναπόθεση του μελιού), το διπλό σκέπασμα (εσωτερικό και εξωτερικό) και τα κινητά πλαίσια (10 ανά κυψέλη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο κυριότερος μελισσοκομικός εξοπλισμός

Ερώτηση: Ποιος ο κυριότερος μελισσοκομικός εξοπλισμός;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 373-374, §8.8.2): «Η προσωπίδα και τα γάντια... Το καπνιστήρι... Η ξύστρα... Ο αρμοστήρας... Η ψήκτρα... Το μαχαίρι, η ξύστρα και ο κύλινδρος εκλεπισμού... Μελιτοεξαγωγέας... Οι τροφοδότες... Το βασιλικό διάφραγμα... Οι γυρεοσυλλέκτες...»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κυριότερος εξοπλισμός είναι: η προσωπίδα και τα γάντια (προστασία), το καπνιστήρι (ζάλισμα μελισσών), η ξύστρα (γενικές εργασίες στην κυψέλη), ο αρμοστήρας (επικόλληση τεχνητών κηρηθρών στα πλαίσια), η ψήκτρα (καθαρισμός κυψελών), το μαχαίρι και ο κύλινδρος εκλεπισμού (αποσφράγιση κελιών με μέλι), ο μελιτοεξαγωγέας (εξαγωγή μελιού), οι τροφοδότες (τροφοδότηση μελισσιών), το βασιλικό διάφραγμα (περιορισμός της βασίλισσας στον εμβρυοθάλαμο) και οι γυρεοσυλλέκτες (συλλογή γύρης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τι είναι η σμηνουργία

Ερώτηση: Τι είναι η σμηνουργία;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 374-375, §8.9): «Η σμηνουργία είναι το φαινόμενο κατά το οποίο, όταν γεμίσει η κυψέλη, η παλαιά βασίλισσα φροντίζει να παραχθεί καινούργια βασίλισσα και παίρνει ένα μέρος του μελισσιού (τις παλιές μέλισσες) και φεύγει. Το μελίσσι που έφυγε λέγεται σμάρι ή αφεσμός.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σμηνουργία είναι το φαινόμενο κατά το οποίο, όταν γεμίσει η κυψέλη, η παλαιά βασίλισσα φροντίζει να παραχθεί καινούργια βασίλισσα και φεύγει παίρνοντας μαζί της ένα μέρος του μελισσιού (τις παλιές μέλισσες)· το μελίσσι που φεύγει λέγεται σμάρι ή αφεσμός και ψάχνει νέα κατάλληλη θέση (μπορεί να κρεμαστεί σαν σταφύλι σε δένδρο), απ' όπου ο μελισσοκόμος μπορεί να το «πιάσει» και να το βάλει σε νέα κυψέλη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα διάφορα είδη κελιών και τα χαρακτηριστικά τους

Ερώτηση: Ποια τα διάφορα είδη κελιών; Χαρακτηριστικά τους;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 372, §8.7): «εργατικά κελιά για την εκτροφή και ανάπτυξη του γόνου των εργατριών. κηφηνοκελιά, μεγαλύτερα από τα εργατικά για την εκτροφή-ανάπτυξη του γόνου των κηφήνων. βασιλοκελιά ή βασιλοκύτταρα, για την εκτροφή-ανάπτυξη της βασίλισσας. Εντελώς διαφορετικά κελιά από τα προηγούμενα είναι κατακόρυφα, με βάση προς τα πάνω, ογκώδη, κυλινδρικά. Βασιλικά κελιά παρουσιάζονται μόνο όταν εκτρέφονται βασίλισσες.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπάρχουν τρία είδη κελιών: τα εργατικά κελιά (για την εκτροφή του γόνου των εργατριών), τα κηφηνοκελιά (μεγαλύτερα από τα εργατικά, για τον γόνο των κηφήνων) και τα βασιλοκελιά ή βασιλοκύτταρα (εντελώς διαφορετικά σχήματος -κατακόρυφα, ογκώδη, κυλινδρικά, με βάση προς τα πάνω- για την εκτροφή της βασίλισσας· εμφανίζονται μόνο όταν εκτρέφονται βασίλισσες). Όλα τα κελιά είναι εξαγωνικά (εκτός των βασιλοκελιών) με ελαφρά κλίση προς τα πάνω, ώστε να συγκρατούνται οι προνύμφες και τα υδαρή αποθέματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι κυριότερες ασθένειες και εχθροί των μελισσών

Ερώτηση: Ποιες οι κυριότερες ασθένειες και εχθροί των μελισσών;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 375-376, §8.10): «α. Κηρόσκωρος... α. Νοζεμίαση... β. Βαρρόα (βαρροΐκή ακαρίαση)... β. Αμερικανική σηψιγονία... γ. Ευρωπαϊκή σηψιγονία... γ. Τραχειακή ακαρίαση...»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο κυριότερος ζωικός εχθρός είναι ο κηρόσκωρος (κατατρώγει το κερί/κηρήθρες σε αδύναμα μελίσσια). Οι κυριότερες ασθένειες είναι: η Νοζεμίαση (πρωτόζωο, προσβάλλει το πεπτικό σύστημα), η Βαρρόα ή βαρροϊκή ακαρίαση (άκαρι που παρασιτεί σε γόνο και μέλισσες, απομυζώντας αιμολέμφο), η Αμερικανική σηψιγονία (βακτήριο Bacillus larvae, προσβάλλει το γόνο), η Ευρωπαϊκή σηψιγονία (βακτήριο Streptococcus pluton, προσβάλλει το γόνο) και η Τραχειακή ακαρίαση (μικροσκοπικό άκαρι στο αναπνευστικό σύστημα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μέτρα για την αποφυγή ζημιών από φυτοφάρμακα

Ερώτηση: Ποια τα μέτρα για την αποφυγή ζημιών από φυτοφάρμακα;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 375, §8.10.1): «α. Χρήση χαμηλής μελισσοτοξικότητας φυτοφαρμάκων. β. Αποφυγή ψεκασμών κατά την περίοδο ανθήσεως των δέντρων. γ. Ενημέρωση των μελισσοκόμων για απομάκρυνση των μελισσιών από τις περιοχές ψεκασμών. δ. Εφαρμογή μεθόδων βιολογικής καταπολέμησης ασθενειών. ε. Σταμάτημα των αεροψεκασμών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μέτρα είναι: χρήση φυτοφαρμάκων χαμηλής μελισσοτοξικότητας, αποφυγή ψεκασμών κατά την περίοδο άνθησης των δέντρων, ενημέρωση των μελισσοκόμων ώστε να απομακρύνουν τα μελίσσια από τις περιοχές ψεκασμών, εφαρμογή μεθόδων βιολογικής καταπολέμησης ασθενειών, και σταμάτημα των αεροψεκασμών.

Κριτήρια αξιολόγησης: