Λύσεις Α΄ Μέρος Κεφ.5 Διώρυγες και Στενά – ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Ενδεικτικές απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου.

Ερώτηση 1

Εκφώνηση. Για ποιο λόγο είναι ιδιαίτερα σημαντική η διώρυγα του Αγίου Λαυρέντιου;

Σκέψη. Η σημασία της δεν είναι ότι συντομεύει μια διαδρομή (όπως του Παναμά), αλλά ότι ΑΝΟΙΓΕΙ ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ μιας ηπείρου στη θαλάσσια ναυσιπλοΐα. Εκεί βρίσκεται το κλειδί.

Ανάλυση.

• Η διώρυγα του Αγίου Λαυρεντίου εκτείνεται από τον Ατλαντικό ωκεανό μέχρι το δυτικό άκρο των μεγάλων λιμνών, στα σύνορα Καναδά και Η.Π.Α.
• Αποτελεί μία τεράστια οδό ναυσιπλοΐας των Η.Π.Α. και του Καναδά, η οποία λειτουργεί επί 250 περίπου ημέρες τον χρόνο.
• Άρχισε να κατασκευάζεται τον Αύγουστο του 1954 και ολοκληρώθηκε τον Απρίλιο του 1959. Έχει συνολικό μήκος 3.769 χλμ.
• Στο όλο υδάτινο σύστημα περιλαμβάνονται ποταμοί ή τμήματά τους, ποτάμιοι δίαυλοι, υδατοφράκτες και διώρυγες.
• ΚΥΡΙΑ ΣΗΜΑΣΙΑ: σε συνδυασμό με τις Μεγάλες Λίμνες (Σουπίριορ, Μίσιγκαν, Χιούρον, Ίρι και Οντάριο) επιτρέπει τη ναυσιπλοΐα στο ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ της βορειοαμερικανικής ηπείρου, σε απόσταση 15.285 χλμ. από τον Ατλαντικό ωκεανό.
• Επιτρέπει τη διέλευση πλοίων με μέγιστο βύθισμα 7,8 μ. και χωρητικότητα μέχρι 27.000 κόρους.
• Κατά μήκος της υπάρχουν 66 λιμάνια των Η.Π.Α. και 12 του Καναδά.
• Τα κυριότερα προϊόντα που διακινούνται μέσω αυτής είναι δημητριακά, σιδηρομεταλλεύματα και γαιάνθρακας.

Ενδεικτική απάντηση. Επειδή, σε συνδυασμό με τις Μεγάλες Λίμνες (Σουπίριορ, Μίσιγκαν, Χιούρον, Ίρι, Οντάριο), επιτρέπει τη ναυσιπλοΐα στο εσωτερικό της βορειοαμερικανικής ηπείρου σε απόσταση 15.285 χλμ. από τον Ατλαντικό. Εκτείνεται από τον Ατλαντικό μέχρι το δυτικό άκρο των μεγάλων λιμνών (σύνορα Καναδά - Η.Π.Α.), έχει μήκος 3.769 χλμ. και λειτουργεί περίπου 250 ημέρες τον χρόνο. Κατά μήκος της υπάρχουν 66 λιμάνια των Η.Π.Α. και 12 του Καναδά, ενώ τα κυριότερα διακινούμενα προϊόντα είναι δημητριακά, σιδηρομεταλλεύματα και γαιάνθρακας.

Πρόσεξε:

• Η διαφορά από τη διώρυγα του Παναμά είναι ουσιώδης: ο Παναμάς ΣΥΝΤΟΜΕΥΕΙ ένα ταξίδι, ενώ ο Άγιος Λαυρέντιος ΑΝΟΙΓΕΙ πρόσβαση σε μια περιοχή που αλλιώς θα ήταν αποκλεισμένη από τη θάλασσα.
• Οι 250 ημέρες δεν είναι τυχαίες: τον χειμώνα η διώρυγα παγώνει.
• Το βύθισμα των 7,8 μ. περιορίζει το μέγεθος των πλοίων που μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν.

Ερώτηση 2

Εκφώνηση. Πού βρίσκεται η διώρυγα του Παναμά και ποια είναι η οικονομική της σημασία;

Σκέψη. Η εκφώνηση ζητά ΔΥΟ πράγματα: θέση και οικονομική σημασία. Η οικονομική σημασία ποσοτικοποιείται με έναν αριθμό — τα 8.000 ναυτικά μίλια.

Ανάλυση.

• ΘΕΣΗ: Η διώρυγα του Παναμά βρίσκεται στον Ισθμό του Παναμά, στην Κεντρική Αμερική, και συνδέει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό ωκεανό.
• Κατασκευάστηκε από τις Η.Π.Α. από το 1904 μέχρι το 1914.
• ΔΙΑΔΡΟΜΗ: ξεκινά από τον Ατλαντικό ωκεανό· τα πλοία περνούν από τον όρμο Λιμόν σε ένα εκβαθυμένο κανάλι με μήκος 7 μίλια, συνεχίζουν σε τεχνητό κανάλι στον Ισθμό του Παναμά μέχρι την επίσης τεχνητή λίμνη Γκατούν, και τελικά η στάθμη κατεβαίνει ξανά στο επίπεδο της θάλασσας και τα πλοία βγαίνουν στον Ειρηνικό ωκεανό.
• ΤΕΧΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: υπάρχουν υδατοφράκτες που ανεβάζουν τη στάθμη κατά 30 μ. Έχει μήκος 81 χλμ., ελάχιστο πλάτος 91 μ. και μικρότερο βάθος 12,5 μ. Η διέλευση διαρκεί 24-30 ώρες. Παρατηρείται κίνηση όλων των τύπων πλοίων.
• ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ: τα πλοία που διέρχονται από αυτή, για να μεταβούν από τις ανατολικές στις δυτικές ακτές, ΣΥΝΤΟΜΕΥΟΥΝ το ταξίδι τους κατά 8.000 περίπου ναυτικά μίλια, σε σχέση με την απόσταση που θα έπρεπε να διανύσουν εάν έκαναν τον περίπλου του ακρωτηρίου Χορν.

Ενδεικτική απάντηση. Βρίσκεται στον Ισθμό του Παναμά (Κεντρική Αμερική) και συνδέει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό ωκεανό· κατασκευάστηκε από τις Η.Π.Α. (1904-1914). Έχει μήκος 81 χλμ., ελάχιστο πλάτος 91 μ., μικρότερο βάθος 12,5 μ. και υδατοφράκτες που ανεβάζουν τη στάθμη κατά 30 μ.· η διέλευση διαρκεί 24-30 ώρες. Οικονομική σημασία: τα πλοία που τη διασχίζουν για να μεταβούν από τις ανατολικές στις δυτικές ακτές συντομεύουν το ταξίδι τους κατά 8.000 περίπου ναυτικά μίλια, σε σχέση με τον περίπλου του ακρωτηρίου Χορν.

Πρόσεξε:

• Το κρίσιμο νούμερο είναι τα 8.000 ναυτικά μίλια — εκεί συμπυκνώνεται όλη η οικονομική σημασία: λιγότερος χρόνος, λιγότερα καύσιμα, χαμηλότερο κόστος μεταφοράς.
• Το ακρωτήριο Χορν βρίσκεται στο νότιο άκρο της Ν. Αμερικής — η εναλλακτική διαδρομή πριν τη διώρυγα.
• Οι υδατοφράκτες χρειάζονται επειδή η διώρυγα ΔΕΝ είναι στο επίπεδο της θάλασσας: τα πλοία ανεβαίνουν 30 μ. και μετά ξανακατεβαίνουν.

Ερώτηση 3

Εκφώνηση. Ποια είναι η διαφορά των στενών από τις διώρυγες;

Σκέψη. Ξεκίνα από αυτό που τα ΕΝΩΝΕΙ (και τα δύο ενώνουν θάλασσες) και μετά δείξε τι τα ΧΩΡΙΖΕΙ. Η διαφορά έχει δύο σκέλη: φυσικό/τεχνητό ΚΑΙ — το σημαντικότερο — νομικό.

Ανάλυση.

• ΚΟΙΝΟ: Τόσο οι διώρυγες όσο και τα στενά είναι οδοί ναυτικής επικοινωνίας που ενώνουν δύο θάλασσες.
• ΔΙΑΦΟΡΑ:
• • ΤΑ ΣΤΕΝΑ είναι ΦΥΣΙΚΕΣ θαλάσσιες δίοδοι, που χωρίζουν δύο ξηρές και ενώνουν δύο θάλασσες.
• • ΟΙ ΔΙΩΡΥΓΕΣ έχουν κατασκευασθεί από τον άνθρωπο (είναι ΤΕΧΝΗΤΕΣ), βρίσκονται στο έδαφος ενός κράτους και υπόκεινται, κατ' αρχήν, στην κυριαρχία αυτού του κράτους.
• Υπενθυμίζεται ο ορισμός: διώρυγα είναι η τεχνητή υδάτινη αρτηρία που χρησιμεύει κυρίως στη ναυσιπλοΐα, αλλά και στην άρδευση εδαφών, στην αποστράγγιση και στην παροχέτευση νερού.

Ενδεικτική απάντηση. Και τα δύο είναι οδοί ναυτικής επικοινωνίας που ενώνουν δύο θάλασσες. Η διαφορά είναι ότι τα στενά είναι φυσικές θαλάσσιες δίοδοι, που χωρίζουν δύο ξηρές και ενώνουν δύο θάλασσες, ενώ οι διώρυγες είναι τεχνητές — κατασκευασμένες από τον άνθρωπο στο έδαφος ενός κράτους — και υπόκεινται, κατ' αρχήν, στην κυριαρχία αυτού του κράτους.

Πρόσεξε:

• Το ΝΟΜΙΚΟ σκέλος είναι το σημαντικότερο και συχνά ξεχνιέται: επειδή η διώρυγα βρίσκεται στο έδαφος ενός κράτους, υπόκειται στην κυριαρχία του — γι' αυτό και για τη διώρυγα του Σουέζ χρειάστηκαν διεθνείς συμβάσεις που ορίζουν ότι πρέπει να παραμένει ανοικτή στα εμπορικά και πολεμικά πλοία, σε καιρό ειρήνης και πολέμου.
• Η διώρυγα δεν εξυπηρετεί μόνο τη ναυσιπλοΐα: και την άρδευση, την αποστράγγιση και την παροχέτευση νερού.

Ερώτηση 4

Εκφώνηση. Αναφέρετε τρία σημαντικά διεθνή στενά της Ευρώπης και μία διώρυγα.

Σκέψη. Απαρίθμηση με εντοπισμό. Για κάθε στενό δώσε τι συνδέει και τι χωρίζει — αυτό δείχνει ότι το ξέρεις, όχι απλώς ότι το θυμάσαι.

Ανάλυση.

• ΤΡΙΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΔΙΕΘΝΗ ΣΤΕΝΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ (ενδεικτικά):
• 1. ΤΟ ΣΤΕΝΟ ΤΟΥ ΓΙΒΡΑΛΤΑΡ: συνδέει τη Μεσόγειο θάλασσα με τον Ατλαντικό ωκεανό και χωρίζει την Ευρώπη (Ιβηρική Χερσόνησος/Ισπανία) από την Αφρική (Μαρόκο). Έχει μήκος 65 χλμ. και πλάτος από 14 μέχρι 39 χλμ.
• 2. ΤΟ ΣΤΕΝΟ ΤΟΥ ΝΤΟΒΕΡ: συνδέει τη Βόρεια θάλασσα με τη θάλασσα της Μάγχης και χωρίζει τη Μ. Βρετανία από τη Γαλλία. Έχει πλάτος 34 χλμ. και μήκος 13 χλμ.
• 3. ΤΟ ΣΤΕΝΟ ΣΚΑΓΚΕΡΑΚ (Skagerrak): βρίσκεται μεταξύ της Νορβηγίας και της Δανίας και συνδέει τη Βόρεια θάλασσα με τη Βαλτική. Έχει μήκος περίπου 240 χλμ. και πλάτος από 120 μέχρι 145 χλμ.
• Εναλλακτικά μπορούν να αναφερθούν τα στενά των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου, το Κάτεγκατ ή το Όρεσουντ.
• ΜΙΑ ΔΙΩΡΥΓΑ (ενδεικτικά): η ΔΙΩΡΥΓΑ ΤΗΣ ΚΟΡΙΝΘΟΥ, που συνδέει τον Σαρωνικό με τον Κορινθιακό κόλπο — ή η ΔΙΩΡΥΓΑ ΤΟΥ ΚΙΕΛΟΥ στη Γερμανία, που εξασφαλίζει την επικοινωνία της Βαλτικής με τη Βόρεια θάλασσα.

Ενδεικτική απάντηση. Ενδεικτικά, τρία στενά: το Γιβραλτάρ (συνδέει Μεσόγειο - Ατλαντικό, χωρίζει Ισπανία - Μαρόκο· μήκος 65 χλμ.), το Ντόβερ (συνδέει Βόρεια θάλασσα - Μάγχη, χωρίζει Μ. Βρετανία - Γαλλία· πλάτος 34 χλμ.) και το Σκάγκερακ (μεταξύ Νορβηγίας - Δανίας, συνδέει Βόρεια θάλασσα - Βαλτική). Και μία διώρυγα: η διώρυγα της Κορίνθου (Σαρωνικός - Κορινθιακός) ή η διώρυγα του Κιέλου (Βαλτική - Βόρεια θάλασσα).

Πρόσεξε:

• Οι απαντήσεις είναι ενδεικτικές: το βιβλίο αναφέρει και τα Δαρδανέλια, τον Βόσπορο, το Κάτεγκατ και το Όρεσουντ ως ευρωπαϊκά στενά.
• ΠΡΟΣΟΧΗ στη διάκριση: το ερώτημα ζητά στενά ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ — μην αναφέρεις το Μαγγελάνου, το Μπας, το Μπέρινγκ, το Μάλακα ή της Σούνδης, που βρίσκονται αλλού.
• Δες τους ΧΑΡΤΕΣ 6-9 (σελ. 50-52) για τα ευρωπαϊκά στενά.

Ερώτηση 5

Εκφώνηση. Ποια είναι η σημασία της διώρυγας της Κορίνθου για τη διεθνή ναυσιπλοΐα;

Σκέψη. Η σημασία είναι ότι λειτουργεί ως ΔΙΕΘΝΗΣ ΚΟΜΒΟΣ: συντομεύει συγκεκριμένες διαδρομές. Ταυτόχρονα, οι διαστάσεις της περιορίζουν ποια πλοία μπορούν να περάσουν — και αυτό είναι μέρος της απάντησης.

Ανάλυση.

• Η διώρυγα της Κορίνθου συνδέει τον Σαρωνικό με τον Κορινθιακό κόλπο. Τα πρώτα έργα για τη διάνοιξή της έγιναν τον Μάρτιο του 1882 και τα εγκαίνιά της το 1893.
• ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΔΙΕΘΝΗ ΚΟΜΒΟ ΘΑΛΑΣΣΙΩΝ ΣΥΓΚΟΙΝΩΝΙΩΝ.
• Είναι ο πιο σύντομος και ασφαλής θαλάσσιος δρόμος για τα πλοία που προέρχονται από τα λιμάνια του Ιονίου πελάγους, της Αδριατικής θάλασσας και της Ν. Ιταλίας, καθώς και για τα πλοία που διαπλέουν τον πορθμό της Μεσσήνης και κατευθύνονται σε λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου μέχρι τον Εύξεινο Πόντο — και αντίστροφα.
• ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ: συνολικό μήκος 6.343 μ., από τα οποία τα 540 μ. είναι οι προλιμένες Ποσειδωνίας και Ισθμίας. Πλάτος 24,60 μ. στην επιφάνεια της θάλασσας και 21,30 μ. στον βυθό. Βάθος 7,50-8 μ. Ύψος πρανών 75 μ. από την επιφάνεια της θάλασσας.
• ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ: τη διασχίζουν πλοία με πλάτος μέχρι 22,60 μ. και βάθος 7,50 μ. Σε κανονικές συνθήκες ένα πλοίο τη διασχίζει σε 50 λεπτά. Το κόστος διέλευσης ποικίλλει ανάλογα με τις διαστάσεις του πλοίου.

Ενδεικτική απάντηση. Η διώρυγα της Κορίνθου (Σαρωνικός - Κορινθιακός, εγκαίνια 1893) αποτελεί διεθνή κόμβο θαλάσσιων συγκοινωνιών: είναι ο πιο σύντομος και ασφαλής θαλάσσιος δρόμος για τα πλοία που προέρχονται από τα λιμάνια του Ιονίου, της Αδριατικής και της Ν. Ιταλίας, καθώς και για όσα διαπλέουν τον πορθμό της Μεσσήνης και κατευθύνονται σε λιμάνια της Ανατολικής Μεσογείου μέχρι τον Εύξεινο Πόντο — και αντίστροφα. Έχει μήκος 6.343 μ., πλάτος 24,60 μ. στην επιφάνεια και βάθος 7,50-8 μ., οπότε τη διασχίζουν πλοία με πλάτος μέχρι 22,60 μ., σε 50 λεπτά.

Πρόσεξε:

• Οι διαστάσεις είναι και το όριό της: με πλάτος 24,60 μ. στην επιφάνεια, μόνο πλοία μέχρι 22,60 μ. περνούν — δηλαδή τα σύγχρονα μεγάλα εμπορικά πλοία ΔΕΝ μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν.
• Οι προλιμένες Ποσειδωνίας και Ισθμίας (540 μ. από τα 6.343) είναι τα δύο άκρα της.