Λύσεις Α΄ Μέρος Κεφ.1 Γεωγραφία – ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Ενδεικτικές απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου.

Ερώτηση 1

Εκφώνηση. Ποιο είναι το αντικείμενο της Ναυτιλιακής Οικονομικής Γεωγραφίας;

Σκέψη. Η Ναυτιλιακή Οικονομική Γεωγραφία είναι ΚΛΑΔΟΣ της Οικονομικής Γεωγραφίας. Άρα η απάντηση πρέπει να δείξει και τη θέση της στο δέντρο και το ειδικό της αντικείμενο.

Ανάλυση.

• Είναι ιδιαίτερος κλάδος της Οικονομικής Γεωγραφίας.
• Εξετάζει την αλληλεπίδραση φυσικού περιβάλλοντος και ανθρώπου, η οποία αναπτύσσεται κατά την άσκηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας.
• Ειδικότερα εξετάζει τους παράγοντες — φυσικούς και ανθρώπινους — που επηρεάζουν τη ναυτιλιακή ανάπτυξη.
• Εξετάζει επίσης την ανάπτυξη του διεθνούς θαλάσσιου εμπορίου στις διάφορες χώρες του κόσμου και τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές επιπτώσεις από την άσκησή του.

Ενδεικτική απάντηση. Η Ναυτιλιακή Οικονομική Γεωγραφία είναι ιδιαίτερος κλάδος της Οικονομικής Γεωγραφίας. Εξετάζει την αλληλεπίδραση φυσικού περιβάλλοντος και ανθρώπου κατά την άσκηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας — δηλαδή τους φυσικούς και ανθρώπινους παράγοντες που επηρεάζουν τη ναυτιλιακή ανάπτυξη, την ανάπτυξη του διεθνούς θαλάσσιου εμπορίου και τις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτισμικές επιπτώσεις από την άσκησή του.

Πρόσεξε:

• Η ναυτιλιακή δραστηριότητα χαρακτηρίζεται από το βιβλίο ως «κατ' εξοχήν οικονομική δραστηριότητα με κοινωνικές και πολιτισμικές προεκτάσεις» — γι' αυτό η επιστήμη που τη μελετά είναι κλάδος της ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ Γεωγραφίας.
• Η γνώση του αντικειμένου της αποτελεί προϋπόθεση για τη χάραξη της ναυτιλιακής οικονομικής πολιτικής ενός κράτους.

Ερώτηση 2

Εκφώνηση. Για ποιο λόγο είναι απαραίτητες οι γνώσεις Ναυτιλιακής Οικονομικής Γεωγραφίας από ένα σπουδαστή Ναυτιλιακού Τομέα;

Σκέψη. Η απάντηση δεν είναι «για να ξέρει γεωγραφία». Το βιβλίο απαριθμεί ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΑ τι πρέπει να γνωρίζει, και όλα συγκλίνουν σε ένα σημείο: είναι παράγοντες που επηρεάζουν την άσκηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας.

Ανάλυση.

• Είναι απαραίτητο ο σπουδαστής του ναυτιλιακού τομέα να γνωρίζει:
• • Την κατανομή του υγρού στοιχείου στη γήινη επιφάνεια.
• • Τα βασικά χαρακτηριστικά του φυσικού περιβάλλοντος, μέσα στο οποίο αναπτύσσεται κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα.
• • Την κατανομή του πληθυσμού στον χώρο.
• • Τα παραγόμενα αγαθά σε κάθε περιοχή της γης.
• • Την κατανομή των ενεργειακών πόρων.
• Όλα αυτά είναι παράγοντες που επηρεάζουν την άσκηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας.
• Επιπλέον, η κίνηση της γης και η επίδραση του ήλιου και της σελήνης επηρεάζουν επίσης τη ναυτιλιακή δραστηριότητα.

Ενδεικτική απάντηση. Επειδή είναι απαραίτητο να γνωρίζει την κατανομή του υγρού στοιχείου στη γήινη επιφάνεια, τα βασικά χαρακτηριστικά του φυσικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο αναπτύσσεται κάθε ανθρώπινη δραστηριότητα, την κατανομή του πληθυσμού στον χώρο, τα παραγόμενα αγαθά σε κάθε περιοχή της γης και την κατανομή των ενεργειακών πόρων — δηλαδή παράγοντες που επηρεάζουν την άσκηση της ναυτιλιακής δραστηριότητας.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: η απάντηση πρέπει να απαριθμεί τους συγκεκριμένους παράγοντες και να καταλήγει στο ΓΙΑΤΙ — ότι επηρεάζουν τη ναυτιλιακή δραστηριότητα. Γενικόλογη απάντηση («για να ξέρει τον κόσμο») δεν αρκεί.
• Η μεγάλη σημασία της υδρόσφαιρας καθιστά απαραίτητη τη γνώση των ωκεανών και των θαλασσών: μέσω αυτών επιτυγχάνεται η επικοινωνία των κρατών και η διακίνηση εμπορευμάτων.

Ερώτηση 3

Εκφώνηση. Ποιες είναι οι διακρίσεις της Γενικής Γεωγραφίας;

Σκέψη. Πρόσεξε το επίπεδο: η ερώτηση ζητά τη ΓΕΝΙΚΗ Γεωγραφία, όχι τη Γεωγραφία γενικά. Η Γενική είναι το ένα από τα δύο σκέλη της παραδοσιακής διάκρισης και έχει τρεις δικούς της κλάδους.

Ανάλυση.

• Παραδοσιακά η Γεωγραφία διακρίνεται σε Ειδική Γεωγραφία (ή Χωρογραφία) και σε Γενική Γεωγραφία.
• Η Ειδική Γεωγραφία ή Χωρογραφία εξετάζει τμήματα της επιφάνειας της γης, ενώ η Γενική Γεωγραφία εξετάζει τα γεωγραφικά φαινόμενα σε παγκόσμιο επίπεδο.
• Η ΓΕΝΙΚΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ διακρίνεται στη:
• 1. Μαθηματική Γεωγραφία: εξετάζει τη γη ως ουράνιο σώμα, τη θέση της στο σύμπαν (Αστρονομική Γεωγραφία), το σχήμα και το μέγεθός της, τη μέθοδο αναπαράστασής της σε γεωγραφικούς χάρτες κ.ά.
• 2. Φυσική Γεωγραφία: εξετάζει το κλίμα (Κλιματολογία), τους ωκεανούς και τις θάλασσες (Ωκεανογραφία) και την επιφάνεια της γης (Γεωμορφολογία).
• 3. Βιογεωγραφία: εξετάζει τους διάφορους οργανισμούς της γης σε σχέση με τον γεωγραφικό χώρο και τις μεταβολές του. Διακρίνεται στην α) Ζωογεωγραφία, β) Φυτογεωγραφία και γ) Ανθρωπογεωγραφία.

Ενδεικτική απάντηση. Η Γενική Γεωγραφία (που εξετάζει τα γεωγραφικά φαινόμενα σε παγκόσμιο επίπεδο, σε αντιδιαστολή με την Ειδική Γεωγραφία ή Χωρογραφία που εξετάζει τμήματα της γης) διακρίνεται σε: 1) Μαθηματική Γεωγραφία (η γη ως ουράνιο σώμα, σχήμα, μέγεθος, χάρτες), 2) Φυσική Γεωγραφία (Κλιματολογία, Ωκεανογραφία, Γεωμορφολογία) και 3) Βιογεωγραφία (Ζωογεωγραφία, Φυτογεωγραφία, Ανθρωπογεωγραφία).

Πρόσεξε:

• Μην μπερδέψεις τα δύο επίπεδα: πρώτα Ειδική/Γενική, και ΜΕΣΑ στη Γενική οι τρεις κλάδοι.
• Δες το ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1 (σελ. 18 του βιβλίου) — δείχνει όλο το δέντρο μέχρι τη Ναυτιλιακή Οικονομική Γεωγραφία.
• Το βιβλίο σημειώνει ότι οι διακρίσεις αυτές ΔΕΝ είναι απόλυτες: συχνά διαπιστώνονται αλληλοεπικαλύψεις.

Ερώτηση 4

Εκφώνηση. Ποιο είναι το αντικείμενο της Ανθρωπογεωγραφίας;

Σκέψη. Η Ανθρωπογεωγραφία είναι υποκλάδος της Βιογεωγραφίας. Το κλειδί της είναι ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ σε σχέση με τον γεωγραφικό χώρο — και από αυτήν κατεβαίνει η αλυσίδα που καταλήγει στη Ναυτιλιακή Οικονομική Γεωγραφία.

Ανάλυση.

• Η Ανθρωπογεωγραφία είναι κλάδος της Βιογεωγραφίας και μελετά τις δραστηριότητες του ανθρώπου σε σχέση με τον γεωγραφικό χώρο.
• Αναπτύχθηκε ιδιαίτερα τον 20ό αιώνα, όταν δόθηκε έμφαση στις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ ανθρώπου και φύσης — εφόσον η ανθρώπινη δραστηριότητα λαμβάνει χώρα μέσα στο φυσικό περιβάλλον, το οποίο την επηρεάζει καθοριστικά.
• Διακρίνεται στην:
• γ1) Περιφερειακή και Αστική Γεωγραφία, που εξετάζει την αλληλεπίδραση περιβάλλοντος και ανθρώπου σε συγκεκριμένη περιοχή της επιφάνειας της γης (περιφέρεια, αστικά κέντρα).
• γ2) Συστηματική Γεωγραφία, που μελετά τις δραστηριότητες με τις οποίες οι άνθρωποι παράγουν τα απαραίτητα για τη ζωή τους και τους τρόπους με τους οποίους οργανώνουν τη ζωή τους.
• Η Συστηματική Γεωγραφία διακρίνεται περαιτέρω σε Οικονομική, Κοινωνική και Πολιτική Γεωγραφία.

Ενδεικτική απάντηση. Η Ανθρωπογεωγραφία είναι κλάδος της Βιογεωγραφίας και μελετά τις δραστηριότητες του ανθρώπου σε σχέση με τον γεωγραφικό χώρο. Διακρίνεται στην Περιφερειακή και Αστική Γεωγραφία (αλληλεπίδραση περιβάλλοντος-ανθρώπου σε συγκεκριμένη περιοχή) και στη Συστηματική Γεωγραφία (δραστηριότητες παραγωγής και οργάνωσης της ζωής), η οποία με τη σειρά της διακρίνεται σε Οικονομική, Κοινωνική και Πολιτική Γεωγραφία.

Πρόσεξε:

• Από την Ανθρωπογεωγραφία ξεκινά η αλυσίδα που καταλήγει στο μάθημά μας: Ανθρωπογεωγραφία -> Συστηματική -> Οικονομική Γεωγραφία -> Ναυτιλιακή Οικονομική Γεωγραφία.

Ερώτηση 5

Εκφώνηση. Χρησιμοποιώντας το χάρτη, προσδιορίστε γεωγραφικά τη Μεσόγειο θάλασσα, την Κασπία, τον Ινδικό ωκεανό και την Καραϊβική θάλασσα.

Σκέψη. Για κάθε υδάτινη έκταση δώσε ΔΥΟ πράγματα: ανάμεσα σε ποιες ηπείρους βρίσκεται και σε ποια κατηγορία ανήκει (ωκεανός, μεσόγεια, περίκλειστη). Ο ΧΑΡΤΗΣ 1 (σελ. 23) δείχνει τις θέσεις.

Ανάλυση.

• ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ ΘΑΛΑΣΣΑ: βρίσκεται μεταξύ των ηπείρων Ευρώπης - Ασίας και Αφρικής και επικοινωνεί με τον Ατλαντικό ωκεανό μέσω του στενού του Γιβραλτάρ. Το μέσο βάθος της φθάνει τα 1.400 μέτρα και το μέγιστο τα 5.090 μέτρα. Ανήκει στις μεσόγειες θάλασσες.
• ΚΑΣΠΙΑ ΘΑΛΑΣΣΑ: είναι περίκλειστη θάλασσα, δηλαδή κομμάτι παλαιάς θάλασσας απομονωμένο από τις άλλες θάλασσες μέσα στην ξηρά, μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
• ΙΝΔΙΚΟΣ ΩΚΕΑΝΟΣ: βρίσκεται μεταξύ Ασίας - Αφρικής και Ωκεανίας. Έχει επιφάνεια 75 εκατομμύρια τ.χλμ. και μέσο βάθος 3.000 - 4.000 μέτρα.
• ΚΑΡΑΪΒΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΑ: ανήκει στις μεσόγειες θάλασσες και βρίσκεται στην περιοχή της Αμερικής, επικοινωνώντας με τον Ατλαντικό ωκεανό.

Ενδεικτική απάντηση. Μεσόγειος: μεταξύ Ευρώπης - Ασίας - Αφρικής, επικοινωνεί με τον Ατλαντικό μέσω του στενού του Γιβραλτάρ (μέσο βάθος 1.400 μ., μέγιστο 5.090 μ.) — μεσόγεια θάλασσα. Κασπία: περίκλειστη θάλασσα, απομονωμένη μέσα στην ξηρά, μεταξύ Ευρώπης και Ασίας. Ινδικός ωκεανός: μεταξύ Ασίας - Αφρικής - Ωκεανίας, επιφάνεια 75 εκατ. τ.χλμ., μέσο βάθος 3.000-4.000 μ. Καραϊβική: μεσόγεια θάλασσα στην περιοχή της Αμερικής, επικοινωνεί με τον Ατλαντικό.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε τη διαφορά ΜΕΣΟΓΕΙΑΣ και ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΗΣ: η μεσόγεια (Μεσόγειος, Καραϊβική) επικοινωνεί με ωκεανό μέσω στενού· η περίκλειστη (Κασπία) ΔΕΝ επικοινωνεί καθόλου.
• Η Κασπία συχνά συγχέεται με λίμνη — το βιβλίο σημειώνει ρητά ότι οι περίκλειστες θάλασσες «πολλές φορές συγχέονται με τις λίμνες».
• Χρησιμοποίησε τον ΧΑΡΤΗ 1 (σελ. 23) για τον εντοπισμό.

Ερώτηση 6

Εκφώνηση. Προσδιορίστε την έννοια του Αρχιπελάγους.

Σκέψη. Δύο επίπεδα απάντησης: ο απλός ορισμός του βιβλίου ΚΑΙ ο νομικός ορισμός της σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών του 1982. Αξίζει να δοθούν και τα δύο.

Ανάλυση.

• Η θάλασσα περιλαμβάνει μικρότερα τμήματα, που καθένα λέγεται πέλαγος.
• ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ λέγεται το πέλαγος στο οποίο είναι διεσπαρμένα πολλά νησιά.
• Η διεθνής λέξη Αρχιπέλαγος (Archipelago ή Archipel) επινοήθηκε και καθιερώθηκε από τους Ενετούς ως ονομασία για τα νησιά του Αιγαίου — γι' αυτό η έννοια Αρχιπέλαγος ταυτίζεται με το Αιγαίο.
• Από τότε χαρακτηρίζει τη θαλάσσια εκείνη περιοχή στην οποία βρίσκονται συγκεντρωμένα σε ομάδες πολλά νησιά, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους.
• ΝΟΜΙΚΟΣ ΟΡΙΣΜΟΣ: σύμφωνα με τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της θάλασσας του 1982, Αρχιπέλαγος είναι σύμπλεγμα νήσων με αλληλοσυνδεόμενα νερά και άλλα φυσικά χαρακτηριστικά, τα οποία είναι τόσο στενά συνδεδεμένα μεταξύ τους ώστε να σχηματίζουν μία αυτοτελή γεωγραφική, οικονομική και πολιτική ενότητα.
• Την έννοια του αρχιπελάγους δεν επηρεάζει ούτε το μέγεθος των νήσων ούτε η απόστασή τους από την πλησιέστερη ηπειρωτική ακτή.

Ενδεικτική απάντηση. Αρχιπέλαγος είναι το πέλαγος στο οποίο είναι διεσπαρμένα πολλά νησιά. Η λέξη επινοήθηκε από τους Ενετούς για τα νησιά του Αιγαίου, με το οποίο και ταυτίζεται η έννοια. Κατά τη σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της θάλασσας (1982), Αρχιπέλαγος είναι σύμπλεγμα νήσων με αλληλοσυνδεόμενα νερά και άλλα φυσικά χαρακτηριστικά, τόσο στενά συνδεδεμένα ώστε να σχηματίζουν μία αυτοτελή γεωγραφική, οικονομική και πολιτική ενότητα. Δεν επηρεάζεται ούτε από το μέγεθος των νήσων ούτε από την απόστασή τους από την πλησιέστερη ηπειρωτική ακτή.

Πρόσεξε:

• Το τελευταίο σημείο έχει σημασία: το μέγεθος και η απόσταση ΔΕΝ επηρεάζουν την έννοια — αυτό ακριβώς το στοιχείο έχει νομικές συνέπειες στο Δίκαιο της Θάλασσας.
• Ξεκίνα από την αλυσίδα των εννοιών: θάλασσα -> πέλαγος -> αρχιπέλαγος.

Ερώτηση 7

Εκφώνηση. Αναζητήστε στο χάρτη δύο αρχιπελάγη.

Σκέψη. Το βιβλίο ονομάζει ρητά τρεις περιοχές ως αρχιπελάγη. Αρκεί να επιλέξεις δύο και να τις εντοπίσεις στον χάρτη.

Ανάλυση.

• Το βιβλίο αναφέρει ρητά ότι ως Αρχιπέλαγος χαρακτηρίζεται η θαλάσσια περιοχή όπου βρίσκονται τα νησιά της Ιαπωνίας, η Ινδονησία και οι Φιλιππίνες.
• Ενδεικτικά, δύο αρχιπελάγη:
• • Η ΙΝΔΟΝΗΣΙΑ, στη Ν.Α. Ασία, μεταξύ Ινδικού και Ειρηνικού ωκεανού.
• • ΟΙ ΦΙΛΙΠΠΙΝΕΣ, στον Ειρηνικό ωκεανό, στις ανατολικές ακτές της Ασίας.
• Εναλλακτικά μπορεί να αναφερθεί η Ιαπωνία, ή το ΑΙΓΑΙΟ — με το οποίο ταυτίζεται ιστορικά η ίδια η έννοια.

Ενδεικτική απάντηση. Ενδεικτικά: η Ινδονησία (Ν.Α. Ασία, μεταξύ Ινδικού και Ειρηνικού) και οι Φιλιππίνες (Ειρηνικός ωκεανός, ανατολικές ακτές της Ασίας). Το βιβλίο αναφέρει ως αρχιπελάγη και τα νησιά της Ιαπωνίας, ενώ το Αιγαίο είναι το αρχιπέλαγος από το οποίο προήλθε η ίδια η ονομασία.

Πρόσεξε:

• Οι απαντήσεις είναι ενδεικτικές — αρκούν δύο σωστά παραδείγματα, εντοπισμένα στον χάρτη.
• Το Αιγαίο είναι πάντα σωστή απάντηση: είναι το αρχέτυπο του αρχιπελάγους.

Ερώτηση 8

Εκφώνηση. Χρησιμοποιώντας το χάρτη, εντοπίστε δύο περίκλειστες θάλασσες.

Σκέψη. Το βιβλίο δίνει ακριβώς δύο παραδείγματα περίκλειστων θαλασσών. Το κρίσιμο είναι να θυμάσαι τον ορισμό της κατηγορίας, ώστε να μην τις μπερδέψεις με τις εσωτερικές.

Ανάλυση.

• ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΕΣ θάλασσες είναι κομμάτια παλαιών θαλασσών, απομονωμένα από τις άλλες θάλασσες μέσα στις ηπείρους.
• Το βιβλίο αναφέρει δύο:
• • Η ΚΑΣΠΙΑ θάλασσα, μεταξύ Ευρώπης και Ασίας.
• • Η ΘΑΛΑΣΣΑ ΤΗΣ ΑΡΑΛΗΣ, στην κεντρική Ασία.
• Πολλές φορές οι θάλασσες αυτές συγχέονται με τις λίμνες.

Ενδεικτική απάντηση. Η Κασπία θάλασσα (μεταξύ Ευρώπης και Ασίας) και η θάλασσα της Αράλης (κεντρική Ασία). Είναι κομμάτια παλαιών θαλασσών, απομονωμένα από τις άλλες θάλασσες μέσα στις ηπείρους — γι' αυτό πολλές φορές συγχέονται με λίμνες.

Πρόσεξε:

• ΜΗΝ τις μπερδέψεις με τις ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ θάλασσες (Μαύρη, Βαλτική): εκείνες ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ με άλλη θάλασσα μέσω μικρών στενών. Οι περίκλειστες δεν επικοινωνούν καθόλου.
• Θυμήσου και τις τέσσερις κατηγορίες: ακραίες (Μάγχη, Ομάν), μεσόγειες (Μεσόγειος, Ερυθρά, Ιαπωνίας, Καραϊβικής), εσωτερικές (Μαύρη, Βαλτική), περίκλειστες (Κασπία, Αράλη).