Λύσεις Β΄ Μέρος Κεφ.1 Δίκαιο (σελ. 131) – ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Ενδεικτικές απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου.

Ερώτηση 1

Εκφώνηση. Δώστε τον ορισμό του Δικαίου.

Σκέψη. Ο ορισμός δίνεται στην §1.1 «Έννοια του Δικαίου» (σελ. 129): προσέχουμε τα στοιχεία του — υποχρεωτικοί κανόνες, θέσπιση από το κράτος, ρύθμιση σχέσεων.

Ανάλυση.

• Δίκαιο είναι το σύνολο των υποχρεωτικών κανόνων που θεσπίζει το κράτος.
• Οι κανόνες αυτοί διέπουν τις σχέσεις των διάφορων προσώπων μεταξύ τους και τις σχέσεις των προσώπων με το ίδιο το κράτος.
• Χαρακτηριστικά του: ρυθμίζει την εξωτερική συμπεριφορά, έχει ετερόνομη προέλευση (επιβάλλεται από την πολιτεία) και είναι υποχρεωτικό (η μη συμμόρφωση επιφέρει κυρώσεις).

Ενδεικτική απάντηση. Δίκαιο είναι το σύνολο των υποχρεωτικών κανόνων που θεσπίζει το κράτος και οι οποίοι διέπουν τις σχέσεις των διαφόρων προσώπων μεταξύ τους και τις σχέσεις των προσώπων με το ίδιο το κράτος.

Πρόσεξε:

• Το δίκαιο ρυθμίζει την εξωτερική συμπεριφορά, όχι τις σκέψεις ή τη συνείδηση.

Ερώτηση 2

Εκφώνηση. Αναφέρετε τις πηγές του δικαίου.

Σκέψη. Η §1.2 (σελ. 129) ορίζει την πηγή του δικαίου ως την τυπική μορφή με την οποία εμφανίζονται οι κανόνες δικαίου και τις διακρίνει σε δύο κατηγορίες.

Ανάλυση.

• Οι πηγές του δικαίου διακρίνονται σε πρωτογενείς ή κύριες και σε δευτερογενείς ή βοηθητικές.
• Πρωτογενείς πηγές είναι οι νόμοι, τα έθιμα, οι γενικά παραδεκτοί κανόνες του διεθνούς δικαίου και το κοινοτικό δίκαιο.
• Δευτερογενείς πηγές είναι οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας, τα συναλλακτικά και τα χρηστά ήθη.

Ενδεικτική απάντηση. Οι πηγές διακρίνονται σε πρωτογενείς (κύριες): οι νόμοι, τα έθιμα, οι γενικά παραδεκτοί κανόνες του διεθνούς δικαίου και το κοινοτικό δίκαιο· και σε δευτερογενείς (βοηθητικές): οι συλλογικές συμβάσεις εργασίας, τα συναλλακτικά και τα χρηστά ήθη.

Πρόσεξε:

• Πηγή = η τυπική μορφή με την οποία εμφανίζονται οι κανόνες δικαίου.

Ερώτηση 3

Εκφώνηση. Αναφέρετε τις μεθόδους ερμηνείας του κανόνα δικαίου.

Σκέψη. Η §1.3 (σελ. 129-130) διακρίνει πρώτα την ερμηνεία σε αυθεντική και επιστημονική και έπειτα δίνει τις μεθόδους της επιστημονικής ερμηνείας.

Ανάλυση.

• Αυθεντική ερμηνεία δίνεται από το νομοθετικό όργανο που εξέδωσε τον κανόνα δικαίου· επιστημονική ερμηνεία δίνεται από τους εφαρμοστές του δικαίου και είναι η συνηθέστερη.
• Η επιστημονική ερμηνεία χρησιμοποιεί: α) τη γραμματική ερμηνεία (γράμμα του νόμου), β) τη λογική ερμηνεία (πνεύμα του νόμου — διασταλτική ή συσταλτική) και γ) την αναλογική ερμηνεία (κάλυψη κενών με ανάλογη εφαρμογή άλλου παρεμφερούς κανόνα).

Ενδεικτική απάντηση. Η ερμηνεία διακρίνεται σε αυθεντική (από το νομοθετικό όργανο που εξέδωσε τον κανόνα) και επιστημονική (από τους εφαρμοστές — η συνηθέστερη). Η επιστημονική χρησιμοποιεί: (α) τη γραμματική ερμηνεία (γράμμα του νόμου), (β) τη λογική ερμηνεία (πνεύμα του νόμου — διασταλτική ή συσταλτική) και (γ) την αναλογική ερμηνεία (κάλυψη κενών με ανάλογο κανόνα).

Πρόσεξε:

• Διασταλτική = διευρύνει το νόημα· συσταλτική = το περιορίζει.

Ερώτηση 4

Εκφώνηση. Ιεραρχήστε τους κανόνες δικαίου.

Σκέψη. Η ιεράρχηση δίνεται στην §1.2 (σελ. 129): ξεκινάμε από τον ανώτερο κανόνα και κατεβαίνουμε, θυμίζοντας τον κανόνα συμβατότητας με τον ανώτερο.

Ανάλυση.

• Ανώτερος κανόνας δικαίου σε ένα κράτος είναι το Σύνταγμα.
• Ακολουθούν οι γενικά παραδεκτοί κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, ο Νόμος, το Προεδρικό Διάταγμα, η Υπουργική απόφαση και οι αποφάσεις διαφόρων άλλων πολιτειακών οργάνων.
• Για να εφαρμοστεί ένας κανόνας δικαίου πρέπει να απορρέει από ανώτερο ιεραρχικά κανόνα και να μην έρχεται σε αντίθεση με αυτόν.

Ενδεικτική απάντηση. Η ιεραρχία είναι: 1) Σύνταγμα (ο ανώτερος), 2) οι γενικά παραδεκτοί κανόνες του Διεθνούς Δικαίου, 3) ο Νόμος, 4) το Προεδρικό Διάταγμα, 5) η Υπουργική Απόφαση και 6) οι αποφάσεις άλλων πολιτειακών οργάνων. Κάθε κανόνας πρέπει να απορρέει από ανώτερο ιεραρχικά και να μην έρχεται σε αντίθεση με αυτόν.

Πρόσεξε:

• Π.χ. ένα Προεδρικό Διάταγμα δεν μπορεί να καταργήσει Νόμο.

Ερώτηση 5

Εκφώνηση. Αναφέρετε τις διαφορές του Δημοσίου και του Ιδιωτικού Δικαίου.

Σκέψη. Στην §1.4 (σελ. 130) το εσωτερικό δίκαιο διακρίνεται σε δημόσιο και ιδιωτικό με κριτήριο τις σχέσεις που ρυθμίζει το καθένα.

Ανάλυση.

• Δημόσιο δίκαιο: το σύνολο των κανόνων δικαίου που ρυθμίζει τις σχέσεις του κράτους προς τους πολίτες του.
• Ιδιωτικό δίκαιο: ρυθμίζει τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των πολιτών του κράτους.
• Και τα δύο αποτελούν το εσωτερικό δίκαιο, σε αντιδιαστολή με το διεθνές, που διέπει τις σχέσεις μεταξύ των κρατών.

Ενδεικτική απάντηση. Το Δημόσιο Δίκαιο ρυθμίζει τις σχέσεις του κράτους προς τους πολίτες του, ενώ το Ιδιωτικό Δίκαιο ρυθμίζει τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των πολιτών του κράτους. Και τα δύο ανήκουν στο εσωτερικό δίκαιο (σε αντιδιαστολή με το διεθνές, που διέπει τις σχέσεις μεταξύ κρατών).

Πρόσεξε:

• Κριτήριο διάκρισης: αν στη σχέση συμμετέχει το κράτος ως φορέας εξουσίας.

Ερώτηση 6

Εκφώνηση. Αναφέρετε τους κλάδους του Δημοσίου Δικαίου.

Σκέψη. Η §1.4 (σελ. 130) και το ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1 δίνουν πέντε κλάδους του Δημοσίου Δικαίου· για τον καθένα γράφουμε τι ρυθμίζει.

Ανάλυση.

• 1. Συνταγματικό Δίκαιο: μορφή, δομή και οργάνωση του κράτους. 2. Διοικητικό Δίκαιο: λειτουργία της Δημόσιας Διοίκησης και σχέσεις Διοίκησης-διοικούμενων.
• 3. Ποινικό Δίκαιο: αξιόποινες πράξεις και κυρώσεις. 4. Δικονομικό Δίκαιο: διαδικασία απονομής της δικαιοσύνης από τα δικαστήρια. 5. Εκκλησιαστικό Δίκαιο: οργάνωση και λειτουργία της εκκλησίας και σχέσεις της με το κράτος.

Ενδεικτική απάντηση. Οι κλάδοι του Δημοσίου Δικαίου είναι: 1) το Συνταγματικό (μορφή, δομή και οργάνωση του κράτους), 2) το Διοικητικό (λειτουργία Δημόσιας Διοίκησης και σχέσεις πολίτη-Διοίκησης), 3) το Ποινικό (αξιόποινες πράξεις και κυρώσεις), 4) το Δικονομικό (διαδικασία απονομής δικαιοσύνης) και 5) το Εκκλησιαστικό (οργάνωση/λειτουργία εκκλησίας και σχέσεις με το κράτος).

Πρόσεξε:

• Το Ναυτικό Ποινικό και Ναυτικό Πειθαρχικό Δίκαιο ανήκουν στο ευρύτερο δημόσιο δίκαιο.

Ερώτηση 7

Εκφώνηση. Αναφέρετε τους κλάδους του Ιδιωτικού Δικαίου.

Σκέψη. Η §1.4 (σελ. 130) και το ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 1 δίνουν τρεις κλάδους του Ιδιωτικού Δικαίου· το βιβλίο σημειώνει ότι οι δύο αυτονομήθηκαν από το Αστικό.

Ανάλυση.

• 1. Αστικό Δίκαιο: ρυθμίζει τις σχέσεις μεταξύ των πολιτών.
• Από το αστικό δίκαιο αυτονομήθηκαν: 2. το Εμπορικό Δίκαιο (σχέσεις όσων ασκούν εμπορικές πράξεις) και 3. το Εργατικό Δίκαιο (σχέσεις εργοδοτών και εργαζομένων).

Ενδεικτική απάντηση. Οι κλάδοι του Ιδιωτικού Δικαίου είναι: 1) το Αστικό Δίκαιο (σχέσεις μεταξύ πολιτών), 2) το Εμπορικό Δίκαιο (σχέσεις όσων ασκούν εμπορικές πράξεις) και 3) το Εργατικό Δίκαιο (σχέσεις εργοδοτών-εργαζομένων). Το Εμπορικό και το Εργατικό αυτονομήθηκαν από το Αστικό.

Πρόσεξε:

• Το Ναυτικό Δίκαιο συνδέεται στενά με το Εμπορικό Δίκαιο.