Λύσεις Α΄ Μέρος Κεφ.8 Θαλάσσιες Μεταφορές – ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Ενδεικτικές απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου.

Ερώτηση 1

Εκφώνηση. Για ποιους λόγους μπορεί να αυξηθεί η κίνηση σε ένα μεγάλο θαλάσσιο δρόμο;

Σκέψη. Ο θαλάσσιος δρόμος δεν είναι σταθερός: ακολουθεί το ΕΜΠΟΡΕΥΜΑ. Το βιβλίο δίνει τον κανόνα και ένα συγκεκριμένο παράδειγμα.

Ανάλυση.

• Οι θαλάσσιοι δρόμοι οδηγούν παντού, υπάρχουν όμως θαλάσσιες διαδρομές που παρουσιάζουν έντονο οικονομικό ενδιαφέρον — είτε γιατί έχουν ως αφετηρία λιμάνια εξαγωγής πρώτων υλών, είτε γιατί συνδέουν σημαντικά οικονομικά κέντρα.
• ΒΑΣΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ: κάθε μεταβολή που συμβαίνει στην παραγωγή ή στην εξόρυξη των πρώτων υλών προκαλεί τροποποίηση στους δρόμους θαλάσσιας μεταφοράς.
• ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: η αύξηση της ποσότητας του πετρελαίου, με το οποίο η Λιβύη τροφοδοτούσε τις Η.Π.Α., ενίσχυσε την κίνηση Γιβραλτάρ - Αμερικής.
• Επομένως η κίνηση σε έναν θαλάσσιο δρόμο αυξάνεται όταν:
• • Αυξάνεται η παραγωγή ή η εξόρυξη πρώτων υλών στα λιμάνια-αφετηρίες του.
• • Αναπτύσσεται η οικονομική δραστηριότητα των περιοχών που συνδέει.
• • Αυξάνεται γενικότερα η παγκόσμια κίνηση των θαλάσσιων μεταφορών.

Ενδεικτική απάντηση. Επειδή κάθε μεταβολή στην παραγωγή ή στην εξόρυξη των πρώτων υλών προκαλεί τροποποίηση στους δρόμους θαλάσσιας μεταφοράς. Έτσι η κίνηση αυξάνεται όταν αυξάνεται η παραγωγή/εξόρυξη στα λιμάνια-αφετηρίες, όταν αναπτύσσεται η οικονομική δραστηριότητα των περιοχών που συνδέει ο δρόμος, ή όταν αυξάνεται η παγκόσμια κίνηση των θαλάσσιων μεταφορών. Παράδειγμα του βιβλίου: η αύξηση του πετρελαίου με το οποίο η Λιβύη τροφοδοτούσε τις Η.Π.Α. ενίσχυσε την κίνηση Γιβραλτάρ - Αμερικής.

Πρόσεξε:

• Το παράδειγμα Λιβύης - Γιβραλτάρ είναι το κλειδί: δείχνει ότι ο θαλάσσιος δρόμος ακολουθεί το εμπόρευμα. Αν αλλάξει η πηγή της πρώτης ύλης, αλλάζει και ο δρόμος.
• Η λογική είναι αντίστροφη από ό,τι φαντάζεται κανείς: δεν δημιουργείται πρώτα ο δρόμος και μετά το εμπόριο — το εμπόριο δημιουργεί τον δρόμο.

Ερώτηση 2

Εκφώνηση. Αναφέρετε ορισμένους από τους μηχανισμούς που εξυπηρετούν τις θαλάσσιες μεταφορές.

Σκέψη. Το βιβλίο απαριθμεί έξι (α έως στ). Κάθε ένας καλύπτει διαφορετική ανάγκη: διοίκηση, φορτοεκφόρτωση, λιμάνι, ασφάλεια-διάσωση, ναύλοι, έλεγχος.

Ανάλυση.

• Η οργάνωση των θαλάσσιων μεταφορών είναι ένα σύνθετο φαινόμενο που απαιτεί έναν πολύπλοκο μηχανισμό. Περιλαμβάνει:
• α) ΤΟΝ ΕΦΟΠΛΙΣΜΟ, δηλαδή τη διεύθυνση, που συνήθως ανήκει σε μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες, οι οποίες απασχολούν πολυάριθμο προσωπικό στα πλοία τους και στα γραφεία τους.
• β) ΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΦΟΡΤΟΕΚΦΟΡΤΩΣΕΩΝ, που απασχολούν μεγάλο αριθμό φορτοεκφορτωτών στα λιμάνια. Η αυτοματοποίηση και η ανάπτυξη των μεταφορών με εμπορευματοκιβώτια απειλούν σήμερα με ανεργία τους φορτοεκφορτωτές.
• γ) ΤΟΥΣ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥΣ, που εδρεύουν στα λιμάνια και συντηρούν τις λιμενικές εγκαταστάσεις, εισπράττοντας διάφορα λιμενικά τέλη για τις υπηρεσίες που προσφέρουν στα πλοία.
• δ) ΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ ΝΑΥΑΓΟΣΩΣΤΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ στα πλοία που βρίσκονται σε κίνδυνο.
• ε) ΤΑ ΓΡΑΦΕΙΑ που ασχολούνται με τη διαπραγμάτευση των ναύλων και τις ναυτασφάλειες.
• στ) ΤΟΥΣ ΝΗΟΓΝΩΜΟΝΕΣ, δηλαδή τις εταιρείες που παρακολουθούν τα πλοία από άποψη ασφάλειας ναυσιπλοΐας.

Ενδεικτική απάντηση. α) Ο εφοπλισμός (η διεύθυνση, συνήθως μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες)· β) οι επιχειρήσεις φορτοεκφορτώσεων (η αυτοματοποίηση και τα εμπορευματοκιβώτια απειλούν με ανεργία τους φορτοεκφορτωτές)· γ) οι λιμενικοί οργανισμοί (συντηρούν τις εγκαταστάσεις, εισπράττουν λιμενικά τέλη)· δ) οι επιχειρήσεις ναυαγοσωστικών υπηρεσιών· ε) τα γραφεία διαπραγμάτευσης ναύλων και ναυτασφαλειών· στ) οι νηογνώμονες (παρακολουθούν τα πλοία από άποψη ασφάλειας ναυσιπλοΐας).

Πρόσεξε:

• Ο νηογνώμονας δεν είναι ασφαλιστική εταιρεία: ελέγχει και πιστοποιεί την ασφάλεια του ΠΛΟΙΟΥ. Τα ασφάλιστρα είναι δουλειά των γραφείων ναυτασφαλειών (ε).
• Πρόσεξε την κοινωνική διάσταση που θίγει το βιβλίο στο (β): η τεχνολογική πρόοδος (εμπορευματοκιβώτια) φέρνει ανεργία.

Ερώτηση 3

Εκφώνηση. Συζητήστε μεταξύ σας εάν μια σύρραξη μεταξύ γειτονικών κρατών μπορεί να επηρεάσει πτωτικά τη διέλευση πλοίων από μια διώρυγα που βρίσκεται στην ίδια περιοχή.

Σκέψη. Ερώτηση κρίσης. Το κλειδί βρίσκεται στο Κεφ.5: η διώρυγα είναι ΤΕΧΝΗΤΗ και βρίσκεται στο έδαφος ενός κράτους, άρα υπόκειται στην κυριαρχία του. Αυτό τη διαφοροποιεί από τα στενά και την κάνει ευάλωτη.

Ανάλυση.

• ΝΑΙ, μια σύρραξη μπορεί να επηρεάσει πτωτικά τη διέλευση. Η τεκμηρίωση:
• • Οι διώρυγες είναι τεχνητές δίοδοι, κατασκευασμένες στο έδαφος ενός κράτους, και υπόκεινται κατ' αρχήν στην κυριαρχία αυτού του κράτους (Κεφ.5). Άρα η λειτουργία τους εξαρτάται από τις συνθήκες που επικρατούν στο κράτος αυτό.
• • Σε περίοδο σύρραξης, η διέλευση καθίσταται επικίνδυνη για τα πλοία και τα πληρώματα, οπότε οι πλοιοκτήτες αποφεύγουν τη διαδρομή.
• • Αυξάνονται τα ασφάλιστρα (ναυτασφάλειες) για τα πλοία που διέρχονται από εμπόλεμη περιοχή, άρα αυξάνεται το κόστος μεταφοράς.
• • Η ίδια η διώρυγα μπορεί να κλείσει ή να υποστεί ζημιές.
• • Τα πλοία τότε αναγκάζονται να ακολουθήσουν εναλλακτική, πολύ μακρύτερη διαδρομή — με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε χρόνο, καύσιμα και κόστος εμπορευμάτων.
• ΑΝΤΙΛΟΓΟΣ / ΜΕΤΡΙΑΣΜΟΣ: γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο υπάρχουν διεθνείς συμβάσεις. Για τη διώρυγα του Σουέζ, το βιβλίο αναφέρει ρητά ότι, σύμφωνα με τις συμβάσεις που έχουν υπογραφεί, η διώρυγα πρέπει να είναι ανοικτή στα εμπορικά και πολεμικά πλοία ΣΕ ΚΑΙΡΟ ΕΙΡΗΝΗΣ ΚΑΙ ΠΟΛΕΜΟΥ.
• ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: παρά τις διεθνείς συμβάσεις, στην πράξη μια σύρραξη επηρεάζει πτωτικά την κίνηση, γιατί αυξάνει τον κίνδυνο και το κόστος. Η οικονομική σημασία των διωρύγων (π.χ. Παναμάς: 8.000 ναυτικά μίλια συντόμευση) δείχνει πόσο ακριβή είναι η εναλλακτική διαδρομή.

Ενδεικτική απάντηση. Ναι. Οι διώρυγες είναι τεχνητές δίοδοι στο έδαφος ενός κράτους και υπόκεινται στην κυριαρχία του, άρα η λειτουργία τους εξαρτάται από τις συνθήκες της περιοχής. Σε σύρραξη, η διέλευση γίνεται επικίνδυνη, τα ασφάλιστρα αυξάνονται, η διώρυγα μπορεί να κλείσει ή να υποστεί ζημιές, και τα πλοία αναγκάζονται σε πολύ μακρύτερη εναλλακτική διαδρομή (για τον Παναμά, ο περίπλους του Χορν σημαίνει +8.000 ναυτικά μίλια). Από την άλλη, υπάρχουν διεθνείς συμβάσεις: για τον Σουέζ ορίζεται ρητά ότι πρέπει να είναι ανοικτή στα εμπορικά και πολεμικά πλοία σε καιρό ειρήνης και πολέμου. Στην πράξη όμως η σύρραξη επηρεάζει πτωτικά την κίνηση, λόγω κινδύνου και κόστους.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: (1) σύνδεση με τη νομική φύση της διώρυγας (Κεφ.5: κυριαρχία κράτους), (2) αναφορά στις διεθνείς συμβάσεις ως αντίλογο, (3) αιτιολογημένο συμπέρασμα.
• Η ισχυρότερη σύνδεση: το βιβλίο λέει ότι «κάθε μεταβολή στην παραγωγή ή στην εξόρυξη των πρώτων υλών προκαλεί τροποποίηση στους δρόμους θαλάσσιας μεταφοράς» — πολύ περισσότερο μια σύρραξη.
• Η απάντηση είναι ενδεικτική: πρόκειται για ερώτηση συζήτησης.

Ερώτηση 4

Εκφώνηση. Με ποιο μέσο σήμερα γίνεται η διακίνηση φορτίων σε μεγάλους πλωτούς ποταμούς;

Σκέψη. Η ερώτηση ζητά το ΣΗΜΕΡΙΝΟ μέσο. Το βιβλίο ξεχωρίζει το κλασικό (ρυμουλκό + φορτηγίδα) από τις «πλέον σύγχρονες μορφές».

Ανάλυση.

• Η μεταφορά στους ποταμούς γίνεται με τα ΠΟΤΑΜΟΠΛΟΙΑ. Παλαιότερα κατασκευάζονταν από ξύλο, ενώ σήμερα το υλικό κατασκευής τους είναι το μέταλλο.
• Συνήθως στους ποταμούς χρησιμοποιείται το ΡΥΜΟΥΛΚΟ, που έλκει ή ωθεί τη ΦΟΡΤΗΓΙΔΑ ή μια σειρά από φορτηγίδες.
• Μερικές φορές χρησιμοποιούνται και φορτηγίδες που κινούνται αυτόνομα, χάρη στην τοποθέτηση σε αυτές κινητήρα.
• ΟΙ ΠΛΕΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ποταμοπλοΐας είναι η ΑΥΤΟΝΟΜΗ και η ΩΘΟΥΜΕΝΗ ΦΟΡΤΗΓΙΔΑ.
• Τα προϊόντα που μεταφέρονται είναι σιτηρά, ορυκτά, οικοδομικά υλικά και πετρελαιοειδή.
• Σημειώνεται ότι οι ποταμοί χρησιμοποιούνται ειδικά για τη μεταφορά βαρέων προϊόντων με μικρή ταχύτητα, ενώ για τη μεταφορά επιβατών δεν χρησιμοποιούνται σήμερα — με μοναδική εξαίρεση τη Ρωσία.

Ενδεικτική απάντηση. Με τα ποταμόπλοια, που σήμερα κατασκευάζονται από μέταλλο (παλαιότερα από ξύλο). Συνήθως χρησιμοποιείται το ρυμουλκό, που έλκει ή ωθεί τη φορτηγίδα ή μια σειρά από φορτηγίδες. Οι πλέον σύγχρονες μορφές ποταμοπλοΐας είναι η αυτόνομη και η ωθούμενη φορτηγίδα. Μεταφέρονται σιτηρά, ορυκτά, οικοδομικά υλικά και πετρελαιοειδή — δηλαδή βαρέα προϊόντα με μικρή ταχύτητα.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε τη λέξη «σήμερα» της εκφώνησης: η απάντηση πρέπει να καταλήγει στις σύγχρονες μορφές — αυτόνομη και ωθούμενη φορτηγίδα.
• Η μέθοδος της ΕΠΙΠΛΕΥΣΗΣ (κορμοί δένδρων που επιπλέουν ελεύθερα) εξακολουθεί να εφαρμόζεται στις χώρες του Βορρά (Σουηδία, Καναδάς) για χαρτοπολτό — αλλά δεν είναι «μέσο» με την έννοια της ερώτησης.
• Οι ποταμοί δεν χρησιμοποιούνται για μεταφορά επιβατών, με μοναδική εξαίρεση τη Ρωσία.