Λύσεις Α΄ Μέρος Κεφ.6 Ποταμοί – Λίμνες – ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Ενδεικτικές απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου.

Ερώτηση 1

Εκφώνηση. Αναφέρετε πέντε σημαντικούς πλωτούς ποταμούς της ευρωπαϊκής ηπείρου.

Σκέψη. Το βιβλίο τους κατατάσσει κατά σειρά μεγέθους στην Ευρώπη. Για κάθε ποταμό δώσε πού πηγάζει και πού εκβάλλει — αυτό είναι που τον κάνει «πλωτή οδό».

Ανάλυση.

• Πέντε σημαντικοί πλωτοί ποταμοί της Ευρώπης:
• 1. Ο ΒΟΛΓΑΣ (Volga): ο μεγαλύτερος ποταμός της Ευρώπης. Πηγάζει από τα υψώματα του Βαλντάι και εκβάλλει στην Κασπία θάλασσα σχηματίζοντας Δέλτα. Συνδέεται με τον ποταμό Μόσκοβα της Μόσχας. Από αυτόν περνούν τα μισά από τα ποταμόπλοια της χώρας.
• 2. Ο ΔΟΥΝΑΒΗΣ (Danube): διασχίζει πολλές χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης (μεταξύ άλλων περνά από την Ουγγαρία και το Βελιγράδι) και καταλήγει στη Μαύρη θάλασσα.
• 3. Ο ΔΝΕΙΠΕΡΟΣ (Dnieper): ποταμός της Ρωσίας και τρίτος σε μέγεθος ποταμός της Ευρώπης. Έχει μήκος 2.285 χλμ. και είναι πλωτός.
• 4. Ο ΡΗΝΟΣ (Rhein/Rhine): ο πέμπτος κατά σειρά ποταμός της Ευρώπης, με μήκος 1.320 χλμ. Πηγάζει από τις Άλπεις και εκβάλλει στη Βόρεια θάλασσα.
• 5. Ο ΛΙΓΗΡΑΣ (Loire): ο έβδομος κατά σειρά ποταμός της Ευρώπης, με μήκος 1.020 χλμ., από τα οποία τα 830 χλμ. είναι πλωτά. Εκβάλλει στον Ατλαντικό ωκεανό, στον Βισκαϊκό κόλπο.

Ενδεικτική απάντηση. Ενδεικτικά: ο Βόλγας (ο μεγαλύτερος της Ευρώπης, εκβάλλει στην Κασπία σχηματίζοντας Δέλτα), ο Δούναβης (καταλήγει στη Μαύρη θάλασσα), ο Δνείπερος (τρίτος σε μέγεθος, 2.285 χλμ.), ο Ρήνος (πέμπτος, 1.320 χλμ., από τις Άλπεις στη Βόρεια θάλασσα) και ο Λίγηρας (έβδομος, 1.020 χλμ., από τα οποία 830 χλμ. πλωτά, εκβάλλει στον Ατλαντικό).

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε τη διάκριση ΜΗΚΟΣ και ΠΛΩΤΟ ΜΗΚΟΣ: ο Λίγηρας έχει 1.020 χλμ. αλλά μόνο τα 830 είναι πλωτά. Ένας ποταμός δεν είναι πλωτός σε όλο του το μήκος.
• Ο Βόλγας εκβάλλει σε ΘΑΛΑΣΣΑ που είναι περίκλειστη (Κασπία) — άρα δεν δίνει διέξοδο στους ωκεανούς.

Ερώτηση 2

Εκφώνηση. Αναφέρετε τρεις τουλάχιστον πλωτές λίμνες.

Σκέψη. Το βιβλίο τις οργανώνει ανά ήπειρο. Αρκούν τρεις, αλλά δώσε και πού βρίσκονται.

Ανάλυση.

• Ενδεικτικά, τρεις σημαντικές πλωτές λίμνες:
• 1. Η ΣΟΥΠΙΡΙΟΡ (Superior): βρίσκεται μεταξύ Η.Π.Α. και Καναδά (τα 2/3 της στον Καναδά). Είναι η μεγαλύτερη λίμνη με γλυκό νερό στον κόσμο και αποτελεί τμήμα των Μεγάλων Λιμνών της Β. Αμερικής. Επιφάνεια 82.400 τ.χλμ., μεγαλύτερο βάθος 393 μ.
• 2. Η ΙΡΙ (Erie): μία από τις πέντε Μεγάλες Λίμνες, μεταξύ Η.Π.Α. και Καναδά. Επιφάνεια 25.667 τ.χλμ. και μέγιστο βάθος 64 μ. — το μέσο βάθος της όμως φθάνει μόνο τα 19 μ., με αποτέλεσμα να είναι η πιο ρηχή από τις Μεγάλες Λίμνες.
• 3. Η ΒΑΪΚΑΛΗ (Baykal): μία από τις μεγαλύτερες και βαθύτερες λίμνες της Ν. Σιβηρίας. Σε αυτή εκβάλλουν πάνω από 330 μεγάλα και μικρά ποτάμια. Επιφάνεια 31.500 τ.χλμ., μεγαλύτερο βάθος 1.637 μ. Τα νερά της από τον Νοέμβριο μέχρι τον Μάρτιο είναι παγωμένα.
• Εναλλακτικά: η Χιούρον, η Βικτορία (σύνορα Τανζανίας-Ουγκάντας-Κένυας), η Τανγκανίκα ή η Νιάσα/Μαλάουι.

Ενδεικτική απάντηση. Ενδεικτικά: η Σουπίριορ (Η.Π.Α. - Καναδάς· η μεγαλύτερη λίμνη με γλυκό νερό στον κόσμο, 82.400 τ.χλμ.), η Ίρι (Μεγάλες Λίμνες, 25.667 τ.χλμ., η πιο ρηχή με μέσο βάθος 19 μ.) και η Βαϊκάλη (Ν. Σιβηρία, βάθος 1.637 μ., παγωμένη από Νοέμβριο έως Μάρτιο). Επίσης: Χιούρον, Βικτορία, Τανγκανίκα, Νιάσα.

Πρόσεξε:

• Το «πλωτή» δεν είναι δεδομένο: η Βαϊκάλη είναι πλωτή μόνο ένα μέρος του χρόνου, αφού από Νοέμβριο έως Μάρτιο παγώνει. Το ίδιο ισχύει και για τη διώρυγα του Αγίου Λαυρεντίου (250 ημέρες/έτος).
• Οι πέντε Μεγάλες Λίμνες είναι: Σουπίριορ, Μίσιγκαν, Χιούρον, Ίρι, Οντάριο.

Ερώτηση 3

Εκφώνηση. Ποια είναι η σημασία των πλωτών ποταμών για την οικονομία μιας χώρας;

Σκέψη. Το κλειδί: ο πλωτός ποταμός φέρνει τη ΘΑΛΑΣΣΑ μέσα στην ξηρά. Έτσι η μεταφορά γίνεται χωρίς οδικά μέσα — φθηνότερα και μαζικότερα.

Ανάλυση.

• Οι πλωτοί ποταμοί αποτελούν μεγάλους «υδάτινους δρόμους» για μια χώρα.
• Μεγάλη είναι η συμβολή τους στη μεταφορά με πλοία στο εσωτερικό της ηπείρου, εξασφαλίζοντας τη συνεχή και απρόσκοπτη μεταφορά των εμπορευμάτων.
• Προσφέρουν ευκολότερη και οικονομικότερη μεταφορά των εμπορευμάτων, αλλά και πρόσβαση στη θάλασσα.
• Στις όχθες πολλών ποταμών υπάρχουν σημαντικότατα ΠΟΤΑΜΙΑ ΛΙΜΑΝΙΑ: στην Ευρώπη ο Δούναβης, ο Ρήνος, ο Λίγηρας· στη Βόρεια Αμερική ο Μισισιπής· στη Νότια Αμερική ο Αμαζόνιος και ο Παρανάς.
• Χαρακτηριστικό παράδειγμα: μέσω της διώρυγας του Αγίου Λαυρεντίου επιτυγχάνεται η μεταφορά των βιομηχανικών προϊόντων από τις βόρειες περιοχές των Η.Π.Α. στον Ατλαντικό ωκεανό και από εκεί στις διεθνείς αγορές, ΧΩΡΙΣ να απαιτείται η οδική μεταφορά τους.
• Ο άνθρωπος κατασκευάζει μάλιστα ειδικούς τύπους πλοίων που πλέουν με μεγαλύτερη αξιοπιστία σε ποταμούς.

Ενδεικτική απάντηση. Οι πλωτοί ποταμοί αποτελούν μεγάλους «υδάτινους δρόμους»: εξασφαλίζουν τη συνεχή και απρόσκοπτη μεταφορά των εμπορευμάτων στο εσωτερικό της ηπείρου, ευκολότερα και οικονομικότερα, και δίνουν πρόσβαση στη θάλασσα. Στις όχθες τους αναπτύσσονται σημαντικά ποτάμια λιμάνια (Δούναβης, Ρήνος, Λίγηρας, Μισισιπής, Αμαζόνιος, Παρανάς). Χαρακτηριστικό παράδειγμα η διώρυγα του Αγίου Λαυρεντίου, μέσω της οποίας τα βιομηχανικά προϊόντα των βορείων Η.Π.Α. φτάνουν στον Ατλαντικό και στις διεθνείς αγορές χωρίς να απαιτείται οδική μεταφορά.

Πρόσεξε:

• Το «χωρίς οδική μεταφορά» είναι η ουσία του οικονομικού επιχειρήματος: η υδάτινη μεταφορά είναι φθηνότερη και μαζικότερη από την οδική.
• Δες και το Κεφ.4: οι μεταφορές μέσω του υγρού στοιχείου διακρίνονται σε ποτάμιες, λιμναίες και θαλάσσιες.

Ερώτηση 4

Εκφώνηση. Ποια είναι η σημασία των πλωτών λιμνών για την ανάπτυξη μιας χώρας;

Σκέψη. Η γενική σημασία μοιάζει με των ποταμών — αλλά το βιβλίο προσθέτει ένα ΕΙΔΙΚΟ σημείο που πρέπει οπωσδήποτε να αναφερθεί: τι σημαίνουν για μια ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΗ χώρα.

Ανάλυση.

• Το σύνολο των λιμνών καταλαμβάνει έκταση περίπου 1.600.000 τ.χλμ. στην επιφάνεια της γης.
• Η σημασία των λιμνών για την οικονομία μιας χώρας είναι τεράστια, καθώς μέσω αυτών — όταν είναι πλωτές — γίνεται η μεταφορά εμπορευμάτων, ευκολότερα και οικονομικότερα.
• ΙΔΙΑΙΤΕΡΗ ΣΗΜΑΣΙΑ: οι πλωτές λίμνες, όπως και οι πλωτοί ποταμοί, έχουν ξεχωριστή σημασία για μια χώρα ΟΤΑΝ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΗ, δηλαδή δεν έχει διέξοδο στη θάλασσα — τους εξασφαλίζουν πρόσβαση στη θάλασσα.
• Στις όχθες μεγάλων πλωτών λιμνών υπάρχουν σημαντικότατα λιμάνια, όπως στις Μεγάλες Λίμνες (Μίσιγκαν, Χιούρον, Ίρι, Οντάριο και Σουπίριορ), στα σύνορα Καναδά και Η.Π.Α.
• Η σημασία των Μεγάλων Λιμνών για την οικονομία των Η.Π.Α. είναι τεράστια: μέσω της διώρυγας του Αγίου Λαυρεντίου επιτυγχάνεται η επικοινωνία και η μεταφορά των βιομηχανικών προϊόντων από τις βόρειες περιοχές στον Ατλαντικό ωκεανό και από εκεί στις διεθνείς αγορές.

Ενδεικτική απάντηση. Η σημασία τους είναι τεράστια: όταν είναι πλωτές, εξασφαλίζουν ευκολότερη και οικονομικότερη μεταφορά των εμπορευμάτων και πρόσβαση στη θάλασσα — ιδιαίτερα για τις περίκλειστες χώρες, που δεν έχουν διέξοδο στη θάλασσα. Στις όχθες τους αναπτύσσονται σημαντικά λιμάνια, όπως στις Μεγάλες Λίμνες (Μίσιγκαν, Χιούρον, Ίρι, Οντάριο, Σουπίριορ), μέσω των οποίων — και της διώρυγας του Αγίου Λαυρεντίου — τα βιομηχανικά προϊόντα των βορείων Η.Π.Α. φτάνουν στον Ατλαντικό και στις διεθνείς αγορές.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: η αναφορά στις ΠΕΡΙΚΛΕΙΣΤΕΣ χώρες είναι το στοιχείο που ξεχωρίζει την πλήρη απάντηση. Για μια χώρα χωρίς ακτές, η πλωτή λίμνη ή ο ποταμός είναι η ΜΟΝΗ υδάτινη διέξοδος.
• Μην μπερδέψεις την «περίκλειστη χώρα» (χωρίς διέξοδο στη θάλασσα) με την «περίκλειστη θάλασσα» του Κεφ.1 (Κασπία, Αράλη).

Ερώτηση 5

Εκφώνηση. Για ποιο λόγο ο Ρήνος θεωρείται σημαντικός για την οικονομία των ευρωπαϊκών χωρών από τις οποίες διέρχεται;

Σκέψη. Ακολούθησε τη ροή του ποταμού από τις Άλπεις στη Βόρεια θάλασσα και δες τι συναντά: βιομηχανικές πόλεις, ποτάμια λιμάνια, το Ρουρ. Ο Ρήνος δεν περνά απλώς από χώρες — τροφοδοτεί τη βαριά βιομηχανία τους.

Ανάλυση.

• Ο Ρήνος έχει μήκος 1.320 χλμ., πηγάζει από τις Άλπεις και εκβάλλει στη Βόρεια θάλασσα. Τα νερά του διέρχονται από 5 χώρες: την Ελβετία, το Λιχτενστάιν, την Αυστρία, τη Γαλλία και τη Γερμανία.
• ΕΛΒΕΤΙΑ: σημαντική πόλη είναι η Βασιλεία, η οποία οφείλει στον ποταμό τη βιομηχανική της ανάπτυξη και την εμπορική της σημασία ως λιμάνι, γιατί βρίσκεται στο σημείο όπου ο ποταμός αρχίζει να γίνεται πλωτός.
• ΓΑΛΛΙΑ: βορειότερα ο ποταμός φθάνει στο Στρασβούργο, που είναι μεγάλο εμπορικό και βιομηχανικό κέντρο. Διώρυγες που ξεκινούν από το λιμάνι το συνδέουν με τους μεγαλύτερους ποταμούς της Γαλλίας.
• ΓΕΡΜΑΝΙΑ: ο Ρήνος περνά από μεγάλες βιομηχανικές πόλεις, όπως η Καρλσρούη, το Μανχάιμ και το Λουντβιχσχάφεν, που αποτελούν μεγάλα ποτάμια λιμάνια. Αφού διασχίσει την Κολωνία, εισέρχεται στην περιοχή του ΡΟΥΡ, όπου οι βαριές βιομηχανίες (χαλυβουργεία, ανθρακωρυχεία κ.λπ.) χρησιμοποιούν την υδάτινη μάζα του ως ΚΥΡΙΑ ΟΔΟ για τη διακίνηση των πρώτων υλών και την εξαγωγή των προϊόντων τους.
• ΟΛΛΑΝΔΙΑ: ο Ρήνος σχηματίζει ένα τεράστιο Δέλτα. Σημαντικά λιμάνια του είναι το Κρόνιγκεν και το Άρνεμ. Ο τελευταίος βραχίονάς του είναι ένα τεχνητό κανάλι μήκους 26 χλμ. που εκτείνεται από το Ρότερνταμ στη Βόρεια θάλασσα και ονομάζεται «νέα πλωτή οδός».
• ΦΟΡΤΙΑ: μέσω του Ρήνου μεταφέρονται βαριά φορτία, σιδηρομεταλλεύματα, κάρβουνο, σιτηρά, ποτάσα, πετρέλαιο, ατσάλι, ξυλεία κ.λπ.

Ενδεικτική απάντηση. Επειδή διέρχεται από 5 χώρες (Ελβετία, Λιχτενστάιν, Αυστρία, Γαλλία, Γερμανία) και λειτουργεί ως κύρια οδός διακίνησης της βαριάς βιομηχανίας τους. Η Βασιλεία οφείλει σε αυτόν τη βιομηχανική της ανάπτυξη και τη σημασία της ως λιμάνι (εκεί ο ποταμός γίνεται πλωτός)· το Στρασβούργο συνδέεται με διώρυγες με τους μεγαλύτερους ποταμούς της Γαλλίας· στη Γερμανία περνά από Καρλσρούη, Μανχάιμ, Λουντβιχσχάφεν (μεγάλα ποτάμια λιμάνια) και από την Κολωνία στο Ρουρ, όπου χαλυβουργεία και ανθρακωρυχεία τον χρησιμοποιούν ως κύρια οδό για τις πρώτες ύλες και τα προϊόντα τους· στην Ολλανδία σχηματίζει τεράστιο Δέλτα και καταλήγει μέσω της «νέας πλωτής οδού» (26 χλμ.) από το Ρότερνταμ στη Βόρεια θάλασσα. Μεταφέρει σιδηρομεταλλεύματα, κάρβουνο, σιτηρά, ποτάσα, πετρέλαιο, ατσάλι, ξυλεία.

Πρόσεξε:

• Η καρδιά της απάντησης είναι το ΡΟΥΡ: εκεί ο ποταμός δεν είναι απλώς δρόμος — είναι η κύρια οδός της βαριάς βιομηχανίας για πρώτες ύλες και εξαγωγές.
• Πρόσεξε τη λογική της Βασιλείας: η πόλη είναι σημαντική επειδή βρίσκεται ΑΚΡΙΒΩΣ εκεί που ο ποταμός αρχίζει να γίνεται πλωτός — πιο πάνω δεν θα μπορούσε να υπάρξει λιμάνι.
• Ο Ρήνος ενώνει τη βιομηχανική καρδιά της Ευρώπης με τη θάλασσα, καταλήγοντας στο Ρότερνταμ.