Λύσεις Β΄ Μέρος Κεφ.3 Ναυτικό Δίκαιο – ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ Α΄ ΕΠΑΛ

Ενδεικτικές απαντήσεις στις ερωτήσεις του σχολικού βιβλίου.

Ερώτηση 1

Εκφώνηση. Ποια είναι η νομική έννοια του πλοίου;

Σκέψη. ΠΡΟΣΟΧΗ: υπάρχουν ΔΥΟ νομικοί ορισμοί, ένας από κάθε Κώδικα, και διαφέρουν ουσιωδώς. Ο Κ.Ι.Ν.Δ. είναι στενός (4 προϋποθέσεις), ο Κ.Δ.Ν.Δ. ευρύτερος. Η πλήρης απάντηση δίνει και τους δύο.

Ανάλυση.

• Η νομική έννοια του πλοίου είναι η έννοια που υιοθετούν τα νομοθετικά κείμενα για να ορίσουν το πλοίο. Δύο είναι τα βασικά νομοθετήματα που το ορίζουν από νομική άποψη:
• 1. Ο ΚΩΔΙΚΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ (Κ.Ι.Ν.Δ.) ορίζει στο άρθρο 1: «πλοίο, κατά την έννοια του παρόντος νόμου, είναι κάθε σκάφος, χωρητικότητας καθαράς τουλάχιστον δέκα κόρων, προορισμένο για να κινείται αυτοδύναμα στη θάλασσα».
• Απαιτούνται δηλαδή σωρευτικά τέσσερα στοιχεία: α) σκάφος, β) χωρητικότητα καθαρά τουλάχιστον δέκα κόρων, γ) αυτοδύναμη κίνηση, δ) θάλασσα.
• ΣΚΑΦΟΣ είναι κάθε κοίλο πλωτό μέσο.
• ΧΩΡΗΤΙΚΟΤΗΤΑ του πλοίου καλείται ο όγκος των εσωτερικών του χώρων και διακρίνεται σε ολική και καθαρά: ΟΛΙΚΗ (gross tonnage) είναι το άθροισμα όλων των χώρων που είναι στεγασμένοι κάτω από το ανώτατο κατάστρωμα· ΚΑΘΑΡΑ (net tonnage) είναι αυτή που απομένει αν αφαιρέσουμε από την ολική το σύνολο των χώρων που δεν προορίζονται για εμπορική εκμετάλλευση (π.χ. ενδιαιτήσεις).
• 2. Ο ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ (Κ.Δ.Ν.Δ.) ορίζει στο άρθρο 3: «πλοίο, κατά την έννοια του παρόντος Κώδικος, είναι κάθε σκάφος προορισμένο να κινείται στο νερό για τη μεταφορά προσώπων ή πραγμάτων, ρυμούλκηση, επιθαλάσσια αρωγή, αλιεία, αναψυχή» κ.λπ.
• Ο ορισμός του Κ.Δ.Ν.Δ. είναι ΕΥΡΥΤΕΡΟΣ: δεν θέτει όριο χωρητικότητας, δεν απαιτεί αυτοδύναμη κίνηση και αναφέρεται σε «νερό» (όχι μόνο θάλασσα) και σε οποιονδήποτε σκοπό.

Ενδεικτική απάντηση. Η νομική έννοια είναι αυτή που υιοθετούν τα νομοθετικά κείμενα. Κατά τον Κ.Ι.Ν.Δ. (άρθρο 1), πλοίο είναι «κάθε σκάφος, χωρητικότητας καθαράς τουλάχιστον δέκα κόρων, προορισμένο να κινείται αυτοδύναμα στη θάλασσα» — τέσσερα σωρευτικά στοιχεία. Κατά τον Κ.Δ.Ν.Δ. (άρθρο 3), πλοίο είναι «κάθε σκάφος προορισμένο να κινείται στο νερό για μεταφορά προσώπων ή πραγμάτων, ρυμούλκηση, επιθαλάσσια αρωγή, αλιεία, αναψυχή» — ορισμός ευρύτερος, χωρίς όριο χωρητικότητας, χωρίς απαίτηση αυτοδύναμης κίνησης, σε νερό (όχι μόνο θάλασσα) και για οποιονδήποτε σκοπό.

Πρόσεξε:

• Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ των δύο ορισμών είναι το ζητούμενο (δες και το διάγραμμα του βιβλίου, σελ. 144). Ένα σκάφος 5 κόρων ΔΕΝ είναι πλοίο κατά τον Κ.Ι.Ν.Δ., είναι όμως κατά τον Κ.Δ.Ν.Δ.
• ΠΡΟΣΟΧΗ στη «καθαρά» χωρητικότητα: το όριο των 10 κόρων μετριέται στην καθαρά, όχι στην ολική.
• Το «σκάφος» ορίζεται ως κάθε κοίλο πλωτό μέσο.

Ερώτηση 2

Εκφώνηση. Ποια είναι τα βασικά νομοθετήματα του ελληνικού Ναυτικού Δικαίου;

Σκέψη. Δύο Κώδικες, που αντιστοιχούν στη διάκριση Ιδιωτικού - Δημοσίου Δικαίου. Δώσε και τους αριθμούς των νόμων.

Ανάλυση.

• Τα δύο βασικά νομοθετήματα Ναυτικού Δικαίου είναι:
• 1. Ο ΚΩΔΙΚΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ (Κ.Ι.Ν.Δ.) — Ν. 3816/1958.
• 2. Ο ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ (Κ.Δ.Ν.Δ.) — Ν.Δ. 187/1973.

Ενδεικτική απάντηση. 1) Ο Κώδικας Ιδιωτικού Ναυτικού Δικαίου (Κ.Ι.Ν.Δ.) — Ν. 3816/1958 και 2) ο Κώδικας Δημοσίου Ναυτικού Δικαίου (Κ.Δ.Ν.Δ.) — Ν.Δ. 187/1973.

Πρόσεξε:

• Η διάκριση ακολουθεί τη γενική διάκριση Δημοσίου - Ιδιωτικού Δικαίου (Κεφ.1): το Ιδιωτικό ρυθμίζει σχέσεις μεταξύ ιδιωτών, το Δημόσιο σχέσεις με το κράτος.
• Οι δύο Κώδικες δίνουν ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΥΣ ορισμούς του πλοίου — δες την ερώτηση 1.

Ερώτηση 3

Εκφώνηση. Αναφέρετε τις πηγές του ελληνικού Ναυτικού Δικαίου.

Σκέψη. Δύο κατηγορίες, πρωτογενείς και δευτερογενείς. Πρόσεξε τη λεπτομέρεια για το ΕΘΙΜΟ: είναι πηγή στο ιδιωτικό, αλλά ΟΧΙ στο δημόσιο ναυτικό δίκαιο — και το βιβλίο εξηγεί γιατί.

Ανάλυση.

• ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠΗΓΕΣ: το ναυτικό έθιμο και ο ναυτικός νόμος.
• Το άρθρο 1 του Αστικού Κώδικα ορίζει ότι «Πηγές Δικαίου: οι κανόνες του δικαίου περιλαμβάνονται στους νόμους και τα έθιμα». Η διάταξη συμπληρώθηκε με το άρθρο 2 παρ. 2 του Ν.Δ. 7/10-5-1946, σύμφωνα με το οποίο το έθιμο ΔΕΝ καταργεί νόμο.
• ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ: στο ΔΗΜΟΣΙΟ ναυτικό δίκαιο το έθιμο ΔΕΝ θα μπορούσε να αποτελέσει πηγή, διότι την όλη δράση της Διοίκησης διέπει η αρχή της νομιμότητας, που αποτελεί βασικό στοιχείο της πολιτείας δικαίου.
• ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΝΟΜΟΘΕΤΗΜΑΤΑ: ο Κώδικας Ιδιωτικού Ναυτικού Δικαίου (Ν. 3816/1958) και ο Κώδικας Δημοσίου Ναυτικού Δικαίου (Ν.Δ. 187/1973).
• ΕΠΙΣΗΣ ΠΗΓΕΣ: κάθε νόμος με ναυτιλιακό περιεχόμενο, καθώς και οι διεθνείς συμβάσεις ναυτιλιακού περιεχομένου που κυρώνονται και καθίστανται νόμος του κράτους σύμφωνα με το Σύνταγμα.
• ΔΕΥΤΕΡΟΓΕΝΕΙΣ ΠΗΓΕΣ (αυτές στις οποίες παραπέμπει ο ναυτικός νόμος): η ναυτική συνήθεια και οι γενικοί όροι των συναλλαγών.

Ενδεικτική απάντηση. Πρωτογενείς πηγές: το ναυτικό έθιμο και ο ναυτικός νόμος — με βασικά νομοθετήματα τον Κ.Ι.Ν.Δ. (Ν. 3816/1958) και τον Κ.Δ.Ν.Δ. (Ν.Δ. 187/1973), καθώς και κάθε νόμο με ναυτιλιακό περιεχόμενο και τις διεθνείς συμβάσεις ναυτιλιακού περιεχομένου που κυρώνονται και καθίστανται νόμος του κράτους. Δευτερογενείς πηγές (αυτές στις οποίες παραπέμπει ο ναυτικός νόμος): η ναυτική συνήθεια και οι γενικοί όροι των συναλλαγών. Σημειώνεται ότι στο δημόσιο ναυτικό δίκαιο το έθιμο δεν αποτελεί πηγή, γιατί τη δράση της Διοίκησης διέπει η αρχή της νομιμότητας.

Πρόσεξε:

• Η διάκριση για το έθιμο είναι το λεπτό σημείο: πηγή στο ιδιωτικό ναυτικό δίκαιο, όχι στο δημόσιο — λόγω της αρχής της νομιμότητας που δεσμεύει τη Διοίκηση.
• Το έθιμο δεν καταργεί νόμο (Ν.Δ. 7/10-5-1946).
• Οι διεθνείς συμβάσεις γίνονται πηγή μόνο αφού κυρωθούν και καταστούν νόμος του κράτους.

Ερώτηση 4

Εκφώνηση. Ορίσατε τις έννοιες νηολόγηση και νηολόγιο.

Σκέψη. Δύο συνδεδεμένοι ορισμοί: η νηολόγηση είναι η ΠΡΑΞΗ, το νηολόγιο το ΒΙΒΛΙΟ. Αξίζει να προηγηθεί το γιατί υπάρχουν — το πλοίο είναι «ιδιόμορφο κινητό».

Ανάλυση.

• ΤΟ ΓΙΑΤΙ: το πλοίο, από τη φύση του, είναι πράγμα ΚΙΝΗΤΟ. Επειδή όμως είναι κινητό πράγμα με ιδιαίτερα μεγάλη αξία και σημασία για την εθνική οικονομία, εφαρμόζονται σε αυτό διατάξεις που αφορούν τα ΑΚΙΝΗΤΑ. Γι' αυτό χαρακτηρίζεται ΙΔΙΟΜΟΡΦΟ ΚΙΝΗΤΟ ΠΡΑΓΜΑ (sui generis). Μία από τις διατάξεις αυτές είναι η εγγραφή του πλοίου στα νηολόγια, τα οποία είναι αντίστοιχα με τα βιβλία μετεγγραφών των ακινήτων.
• ΝΗΟΛΟΓΗΣΗ είναι η εγγραφή ή καταχώρηση των χαρακτηριστικών στοιχείων του πλοίου και των στοιχείων του πλοιοκτήτη σε ειδικό δημόσιο βιβλίο (νηολόγιο) της Λιμενικής Αρχής, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία.
• ΝΗΟΛΟΓΙΟ είναι ειδικό δημόσιο βιβλίο που τηρείται από τη Λιμενική Αρχή. Περιλαμβάνει 300 σελίδες και, πριν χρησιμοποιηθεί, θεωρείται και μονογράφεται από τον αρμόδιο Εισαγγελέα Πρωτοδικών, ο οποίος ασκεί την εποπτεία στον Νηολόγο και δύο φορές τον χρόνο (κάθε έξι μήνες) προβαίνει σε έλεγχο του νηολογίου.

Ενδεικτική απάντηση. Νηολόγηση είναι η εγγραφή ή καταχώρηση των χαρακτηριστικών στοιχείων του πλοίου και των στοιχείων του πλοιοκτήτη σε ειδικό δημόσιο βιβλίο (νηολόγιο) της Λιμενικής Αρχής. Νηολόγιο είναι το ειδικό δημόσιο βιβλίο που τηρείται από τη Λιμενική Αρχή· περιλαμβάνει 300 σελίδες, θεωρείται και μονογράφεται πριν τη χρήση από τον Εισαγγελέα Πρωτοδικών, ο οποίος εποπτεύει τον Νηολόγο και ελέγχει το νηολόγιο δύο φορές τον χρόνο (κάθε έξι μήνες). Η νηολόγηση υπάρχει επειδή το πλοίο, αν και κινητό, έχει τόσο μεγάλη αξία ώστε να του εφαρμόζονται διατάξεις των ακινήτων — γι' αυτό χαρακτηρίζεται ιδιόμορφο κινητό πράγμα (sui generis).

Πρόσεξε:

• Το «ιδιόμορφο κινητό (sui generis)» είναι η καρδιά της λογικής: τα νηολόγια αντιστοιχούν στα βιβλία μετεγγραφών των ακινήτων. Το πλοίο μετακινείται, αλλά αντιμετωπίζεται νομικά σαν ακίνητο.
• Η εποπτεία από τον Εισαγγελέα Πρωτοδικών και ο εξαμηνιαίος έλεγχος δείχνουν τη σοβαρότητα του βιβλίου.

Ερώτηση 5

Εκφώνηση. Αναφέρετε τις διακρίσεις των νηολογίων.

Σκέψη. Τέσσερις κατηγορίες, με κριτήριο τη ΧΩΡΗΤΙΚΟΤΗΤΑ. Πρόσεξε ποια χωρητικότητα μετριέται κάθε φορά — καθαρά ή ολική.

Ανάλυση.

• Τα νηολόγια διακρίνονται σε:
• 1. ΝΗΟΛΟΓΙΑ Α΄ ΚΛΑΣΗΣ: εγγράφονται πλοία με καθαρή χωρητικότητα από 10 μέχρι 60 κόρους.
• 2. ΝΗΟΛΟΓΙΑ Β΄ ΚΛΑΣΗΣ: εγγράφονται πλοία με καθαρή χωρητικότητα μεγαλύτερη των 60 κόρων. Διακρίνονται σε Νηολόγια Β΄ κλάσης για μηχανοκίνητα πλοία και σε Νηολόγια Β΄ κλάσης για ιστιοκίνητα πλοία.
• 3. ΝΗΟΛΟΓΙΑ ΠΛΟΙΑΡΙΩΝ: καταχωρούνται τα πλοία με καθαρή χωρητικότητα κάτω των 10 κόρων.
• 4. ΝΗΟΛΟΓΙΑ ΠΛΩΤΩΝ ΝΑΥΠΗΓΗΜΑΤΩΝ: εγγράφονται τα πλωτά ναυπηγήματα με ΟΛΙΚΗ χωρητικότητα μεγαλύτερη ορισμένου ορίου.

Ενδεικτική απάντηση. 1) Νηολόγια Α΄ κλάσης — πλοία καθαρής χωρητικότητας από 10 μέχρι 60 κόρους· 2) Νηολόγια Β΄ κλάσης — πλοία καθαρής χωρητικότητας μεγαλύτερης των 60 κόρων (διακρίνονται σε μηχανοκίνητων και ιστιοκίνητων)· 3) Νηολόγια πλοιαρίων — πλοία καθαρής χωρητικότητας κάτω των 10 κόρων· 4) Νηολόγια πλωτών ναυπηγημάτων — πλωτά ναυπηγήματα με ολική χωρητικότητα μεγαλύτερη ορισμένου ορίου.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε τη σύνδεση με τον Κ.Ι.Ν.Δ.: το όριο των 10 κόρων είναι το ίδιο που ξεχωρίζει το «πλοίο» από το «πλοιάριο» — κάτω από 10 κόρους δεν είναι πλοίο κατά τον Κ.Ι.Ν.Δ. και πάει σε Νηολόγιο πλοιαρίων.
• ΠΡΟΣΟΧΗ στην αλλαγή κριτηρίου: στα πλωτά ναυπηγήματα μετριέται η ΟΛΙΚΗ χωρητικότητα, ενώ στα υπόλοιπα η καθαρά.
• Δες το ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 4 του βιβλίου.

Ερώτηση 6

Εκφώνηση. Τι είναι ο αριθμός νηολογίου;

Σκέψη. Είναι ένα από τα δύο «αποτελέσματα της νηολόγησης». Δώσε τι είναι, πού γράφεται και γιατί έχει σημασία.

Ανάλυση.

• Με την εγγραφή του πλοίου στο νηολόγιο της Λιμενικής Αρχής, χορηγείται σε αυτό ένας αριθμός: ο ΑΡΙΘΜΟΣ ΝΗΟΛΟΓΙΟΥ.
• Ο λιμένας νηολόγησης και ο αριθμός νηολογίου αποτελούν ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ του πλοίου και πρέπει να γράφονται ΣΤΗΝ ΠΡΥΜΝΗ του πλοίου.
• Ο λιμένας νηολόγησης έχει σημασία και για ορισμένες νομικές ενέργειες που αφορούν το πλοίο, όπως για την εγγραφή υποθήκης στο πλοίο, για την επίλυση των διαφορών μεταξύ πλοιοκτητών κ.λπ.
• ΜΕΤΑΝΗΟΛΟΓΗΣΗ: είναι δυνατόν ο κύριος του πλοίου να ζητήσει τη μετεγγραφή του πλοίου στο νηολόγιο άλλης Λιμενικής Αρχής.

Ενδεικτική απάντηση. Είναι ο αριθμός που χορηγείται στο πλοίο με την εγγραφή του στο νηολόγιο της Λιμενικής Αρχής. Μαζί με τον λιμένα νηολόγησης αποτελούν βασικά χαρακτηριστικά στοιχεία του πλοίου και γράφονται στην πρύμνη του. Ο λιμένας νηολόγησης έχει σημασία και για νομικές ενέργειες, όπως η εγγραφή υποθήκης στο πλοίο ή η επίλυση διαφορών μεταξύ πλοιοκτητών. Αν ο κύριος του πλοίου ζητήσει μετεγγραφή σε άλλη Λιμενική Αρχή, πρόκειται για μετανηολόγηση.

Πρόσεξε:

• Το «γράφονται στην πρύμνη» δεν είναι διακοσμητικό: είναι η ορατή ταυτότητα του πλοίου — όπως η πινακίδα ενός αυτοκινήτου.
• Ο λιμένας νηολόγησης καθορίζει και το πού γίνονται οι νομικές πράξεις (υποθήκη, διαφορές).

Ερώτηση 7

Εκφώνηση. Τι είναι το έγγραφο εθνικότητας;

Σκέψη. Το δεύτερο αποτέλεσμα της νηολόγησης. Το κρίσιμο δεν είναι το χαρτί καθαυτό, αλλά ΤΙ ΣΥΝΕΠΑΓΕΤΑΙ: ποιο δίκαιο θα εφαρμοστεί στο πλοίο.

Ανάλυση.

• Με τη νηολόγηση του πλοίου εκδίδεται το ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑΣ.
• Το πλοίο, όπως και τα φυσικά πρόσωπα, έχει ΕΘΝΙΚΟΤΗΤΑ.
• ΓΙΑΤΙ ΕΧΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ: από την εθνικότητα του πλοίου θα εξαρτηθεί ποιας πολιτείας (κράτους) το δίκαιο θα εφαρμοστεί σε αυτό — είτε για σχέσεις του εσωτερικού δικαίου είτε για σχέσεις του διεθνούς δικαίου, είτε δημοσίου είτε ιδιωτικού δικαίου.
• Δηλαδή, με την εθνικότητα εκφράζεται ο ΝΟΜΙΚΟΣ ΔΕΣΜΟΣ του πλοίου με ορισμένο κράτος.

Ενδεικτική απάντηση. Είναι το έγγραφο που εκδίδεται με τη νηολόγηση του πλοίου και πιστοποιεί την εθνικότητά του — γιατί το πλοίο, όπως και τα φυσικά πρόσωπα, έχει εθνικότητα. Από αυτήν εξαρτάται ποιου κράτους το δίκαιο θα εφαρμοστεί στο πλοίο, τόσο για σχέσεις εσωτερικού όσο και διεθνούς δικαίου, δημοσίου ή ιδιωτικού. Με την εθνικότητα εκφράζεται ο νομικός δεσμός του πλοίου με ορισμένο κράτος.

Πρόσεξε:

• Ο παραλληλισμός με τα φυσικά πρόσωπα βοηθά: όπως η ιθαγένεια συνδέει τον πολίτη με το κράτος (Κεφ.2), έτσι η εθνικότητα συνδέει το πλοίο.
• Η πρακτική σημασία είναι τεράστια: το πλοίο ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο — η εθνικότητα καθορίζει ποιοι νόμοι το ακολουθούν παντού.