Λύσεις — Κεφάλαιο 2 (Ερωτήσεις σελ. 29) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 2 (Ερωτήσεις σελ. 29)

Απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις του κεφαλαίου 2.

Ερώτηση 1 — Ορισμός πλάσματος

Ερώτηση: Ορισμός του πλάσματος.

Απάντηση:

• Το πλάσμα είναι η ρευστή μεσοκυττάριος ουσία του αίματος, μέσα στην οποία αιωρούνται τα έμμορφα συστατικά (ερυθρά, λευκά, αιμοπετάλια) — τα άμορφα στοιχεία του αίματος (σελ. 24).
• Παριστά υποκίτρινο υγρό που αποτελείται βασικά από νερό (90%), στο οποίο βρίσκονται διαλυμένες διάφορες οργανικές και ανόργανες ουσίες. Ο όγκος του σε φυσιολογικό ενήλικα είναι περίπου 3 λίτρα, δηλαδή το 55% του συνολικού όγκου του αίματος· pH 7,4.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ρευστή μεσοκυττάρια ουσία του αίματος όπου αιωρούνται τα έμμορφα στοιχεία — υποκίτρινο υδατικό διάλυμα (90% νερό) οργανικών-ανόργανων ουσιών, ≈ 3 L = 55% του όγκου του αίματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Οργανικά συστατικά

Ερώτηση: Σε τι διακρίνονται τα οργανικά συστατικά του πλάσματος.

Απάντηση:

• Τα οργανικά συστατικά του πλάσματος διακρίνονται σε αζωτούχες και μη αζωτούχες ενώσεις (σελ. 24):
  • Αζωτούχες ενώσεις: πρωτίστως οι πρωτεΐνες του πλάσματος (70%), η ουρία, το ουρικό οξύ, η χολερυθρίνη, η κρεατινίνη, τα ελεύθερα αμινοξέα κ.ά.
  • Μη αζωτούχες ενώσεις: το σάκχαρο, η χοληστερίνη, το γαλακτικό οξύ, τα λίπη κ.ά.
• Οι πρωτεΐνες είναι το σπουδαιότερο οργανικό συστατικό και διακρίνονται σε λευκωματίνες (προαλβουμίνη, αλβουμίνη), σφαιρίνες (α, β, γ), ινωδογόνο και λιποπρωτεΐνες· οι τρεις πρώτες αποτελούν τα λευκώματα του πλάσματος. Λευκωματίνες και ινωδογόνο παράγονται στο ήπαρ, οι σφαιρίνες στο ΔΕΣ. Το πλάσμα περιέχει 7 g/dl πρωτεΐνες (περισσότερες λευκωματίνες), που διαχωρίζονται με ηλεκτροφόρηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε αζωτούχες (πρωτεΐνες 70%, ουρία, ουρικό οξύ, χολερυθρίνη, κρεατινίνη, αμινοξέα) και μη αζωτούχες (σάκχαρο, χοληστερίνη, γαλακτικό οξύ, λίπη)· πρωτεΐνες: λευκωματίνες, σφαιρίνες, ινωδογόνο, λιποπρωτεΐνες (7 g/dl).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Ανόργανα συστατικά

Ερώτηση: Ποια είναι τα ανόργανα συστατικά του πλάσματος.

Απάντηση:

• Τα ανόργανα συστατικά του πλάσματος είναι άλατα διαφόρων στοιχείων, κυρίως του νατρίου (Na), καλίου (K), ασβεστίου (Ca), χλωρίου (Cl), μαγνησίου (Mg), καθώς και θειικά, φωσφορικά, διττανθρακικά κ.ά. (σελ. 25).
• Βρίσκονται σε μικρές ποσότητες και μεγάλη αραίωση· τα περισσότερα διίστανται πλήρως σε ιόντα (εξαιρείται το ποσοστό των αλάτων ασβεστίου που είναι συνδεδεμένο με πρωτεΐνες). Η μέτρηση εκφράζεται σε mEq/l· τιμές αναφοράς: Na⁺ 142, K⁺ 5, Cl⁻ 103, Ca⁺⁺ 5, Mg⁺⁺ 3, HCO₃⁻ 27 mEq/l.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άλατα Na, K, Ca, Cl, Mg, θειικά, φωσφορικά, διττανθρακικά — διιστάμενα σε ιόντα (Na⁺ 142, K⁺ 5, Cl⁻ 103, Ca⁺⁺ 5, Mg⁺⁺ 3, HCO₃⁻ 27 mEq/l).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — pH πλάσματος

Ερώτηση: Ποιο είναι το pH του πλάσματος και πού οφείλεται αυτό.

Απάντηση:

• Η μέση τιμή του pH του πλάσματος είναι 7,4, με φυσιολογικό εύρος 7,34-7,44· ακραίες τιμές συμβατές με τη ζωή 6,8 (ελάχιστο) και 7,8 (μέγιστο). Ακόμη και μικρές μεταβολές μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές διαταραχές της οξεοβασικής ισορροπίας (σελ. 25).
• Οφείλεται στη συγκέντρωση των ιόντων H⁺ που υπάρχουν στο πλάσμα. Τα H⁺ προέρχονται από τη διάσπαση διαφόρων οξέων, που είτε προσλαμβάνονται με την τροφή είτε είναι αποτέλεσμα του μεταβολισμού των λιπών και των υδατανθράκων: το πτητικό ανθρακικό οξύ (αποβάλλεται ως CO₂ με την αναπνευστική λειτουργία) και τα μη πτητικά οξέα — γαλακτικό, πυροσταφυλικό, θειικό, φωσφορικό (αποβάλλονται με τη νεφρική λειτουργία, γι' αυτό τα ούρα είναι ελαφρώς όξινα). Ο οργανισμός διαθέτει ρυθμιστικούς μηχανισμούς που διορθώνουν τις μικρές μεταβολές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέση τιμή 7,4 (7,34-7,44· ακραίες 6,8-7,8)· οφείλεται στη συγκέντρωση H⁺ από τη διάσπαση οξέων (τροφή, μεταβολισμός): πτητικό ανθρακικό (αποβολή ως CO₂ με αναπνοή) και μη πτητικά (νεφροί).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Διαταραχές pH — παραδείγματα

Ερώτηση: Παραδείγματα διαταραχών του pH του πλάσματος.

Απάντηση:

• Οι διαταραχές της οξεοβασικής ισορροπίας (οξέωση-αλκάλωση) διαχωρίζονται, ανάλογα με τον παθογενετικό μηχανισμό, σε αναπνευστικές και μεταβολικές. Παραδείγματα (σελ. 26):

  • Μεταβολική οξέωση: ασθενής με σακχαρώδη διαβήτη — υπερβολική αύξηση ιόντων H⁺ (κετοξέωση).
  • Αναπνευστική οξέωση: ασθενής με αναπνευστική ανεπάρκεια — υποαερισμός, αύξηση του CO₂ στον οργανισμό.
  • Αναπνευστική αλκάλωση: υπέρπνοια, όπως σε κατάσταση υψηλού πυρετού (αποβολή πολλού CO₂).
  • Μεταβολική αλκάλωση: ασθενής με παρατεταμένους εμέτους — αυξημένη απώλεια οξέων.

  Γενικά, διαταραχή της αναπνευστικής ή νεφρικής λειτουργίας, αυξημένη παραγωγή οξέων ή βάσεων ή αυξημένη απώλειά τους οδηγούν σε διαταραχές του pH.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεταβολική οξέωση — σακχαρώδης διαβήτης· αναπνευστική οξέωση — αναπνευστική ανεπάρκεια/υποαερισμός (↑CO₂)· αναπνευστική αλκάλωση — υπέρπνοια σε υψηλό πυρετό· μεταβολική αλκάλωση — παρατεταμένοι έμετοι (απώλεια οξέων).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Λειτουργίες πλάσματος

Ερώτηση: Λειτουργίες του πλάσματος.

Απάντηση:

• Το πλάσμα επιτελεί σπουδαίες λειτουργίες· συγκεκριμένα μετέχει (σελ. 26-27):
  1. Στη διατήρηση της ομοιόστασης του νερού και των ηλεκτρολυτών — στηρίζεται στην παρουσία λευκωμάτων.
  2. Στην οξεοβασική ισορροπία — ρυθμιστικά με τις πρωτεΐνες και τα ιόντα.
  3. Στην πήξη του αίματος — απαραίτητοι οι παράγοντες πήξης του πλάσματος (π.χ. ινωδογόνο).
  4. Στην άμυνα του οργανισμού — οι σφαιρίνες, κυρίως οι γ-σφαιρίνες (ανοσοσφαιρίνες), εξουδετερώνουν αντίστοιχα αντιγόνα.
  5. Στη μεταφορά ουσιών — θρεπτικές ουσίες από το έντερο προς τους ιστούς και προϊόντα μεταβολισμού προς τα απεκκριτικά όργανα (σάκχαρο, βιταμίνες, μέταλλα Fe-Cu, ορμόνες, ουρία, χολερυθρίνη, κρεατινίνη, ουρικό οξύ)· επίσης φάρμακα και χρωστικές για την απεικόνιση οργάνων στην ακτινοδιαγνωστική.
  6. Στη θερμορρύθμιση — μεταφέροντας θερμότητα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομοιόσταση νερού-ηλεκτρολυτών (λευκώματα), οξεοβασική ισορροπία, πήξη (ινωδογόνο-παράγοντες), άμυνα (γ-σφαιρίνες), μεταφορά ουσιών (θρεπτικές, μεταβολίτες, φάρμακα, χρωστικές), θερμορρύθμιση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Οξέωση — αλκάλωση

Ερώτηση: Τι είναι η οξέωση και τι η αλκάλωση.

Απάντηση:

• • Οξέωση είναι η κατάσταση στην οποία βρίσκεται ο οργανισμός όταν αυξηθεί η συγκέντρωση ιόντων H⁺ στο αίμα, με αποτέλεσμα τη μείωση του pH (σελ. 26).
  • Αλκάλωση, σε αντίθεση με την οξέωση, είναι η κατάσταση όπου παρατηρείται αύξηση του pH, ως αποτέλεσμα της μείωσης των ιόντων H⁺.
• Προκύπτουν όταν υπάρχει διαταραχή της αναπνευστικής ή της νεφρικής λειτουργίας ή αυξημένη παραγωγή ή απώλεια οξέων ή βάσεων, και διακρίνονται σε αναπνευστικές και μεταβολικές (π.χ. μεταβολική οξέωση στον διαβήτη, αναπνευστική οξέωση στον υποαερισμό, αναπνευστική αλκάλωση στην υπέρπνοια, μεταβολική αλκάλωση στους εμέτους).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οξέωση = αύξηση H⁺ → μείωση pH· αλκάλωση = μείωση H⁺ → αύξηση pH· αναπνευστικές ή μεταβολικές κατά τον μηχανισμό.

Κριτήρια αξιολόγησης: