Λύσεις — Κεφάλαιο 18 (Ερωτήσεις σελ. 205) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 18 (Ερωτήσεις σελ. 205)

Απαντήσεις στις 6 ερωτήσεις του κεφαλαίου 18.

Ερώτηση 1 — Τράπεζα αίματος

Ερώτηση: Τι είναι η Τράπεζα αίματος

Απάντηση:

• Η αιμοδοσία ονομάζεται και Τράπεζα αίματος, επειδή λειτουργεί σαν τράπεζα: ο αιμοδότης «καταθέτει» αίμα, έχοντας το δικαίωμα να το ζητήσει για τον εαυτό του ή συγγενικό του πρόσωπο όταν το χρειαστεί. Όπως ο καταθέτης στην ανάληψη δεν παίρνει τα δικά του χαρτονομίσματα αλλά άλλα ίδιας αξίας, έτσι και ο αιμοδότης μπορεί να πάρει όχι το δικό του αίμα, αλλά τόσες μονάδες όσες έδωσε (καταγραμμένες στην κάρτα του). Μπορεί βέβαια να εφαρμοστεί και η «αυτόλογη μετάγγιση προκατατεθειμένου αίματος» — ο ασθενής δίνει αίμα για να του χορηγηθεί το ίδιο αν χρειαστεί (σελ. 194, 203).
• Οι τράπεζες αίματος δημιουργήθηκαν για να καλύψουν τις ανάγκες του πληθυσμού σε αίμα. Ως τράπεζες αίματος λειτουργούν οι υπηρεσίες αιμοδοσίας, όπου γίνονται οι αιμοληψίες, ο εργαστηριακός έλεγχος του αίματος, ο διαχωρισμός του σε παράγωγα (ερυθρά, πλάσμα κ.ά.), η συντήρηση-φύλαξη και τέλος η διάθεσή του προς μετάγγιση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αιμοδοσία λειτουργεί σαν τράπεζα: ο αιμοδότης «καταθέτει» αίμα και δικαιούται τόσες μονάδες όσες έδωσε (όχι το δικό του) για τον ίδιο ή συγγενή· και αυτόλογη μετάγγιση· ως τράπεζες λειτουργούν οι υπηρεσίες αιμοδοσίας (αιμοληψίες, έλεγχος, παράγωγα, συντήρηση, διάθεση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Χώροι αιμοδοσίας

Ερώτηση: Ποιους επιμέρους χώρους περιλαμβάνει ο χώρος αιμοδοσίας.

Απάντηση:

• Ο χώρος της αιμοδοσίας είναι ξεχωριστό τμήμα του νοσοκομείου (σε μικρότερα ιδρύματα ίσως συνυπάρχει με το αιματολογικό εργαστήριο)· διαρρύθμιση και εξοπλισμός καθορίζονται με απόφαση του Υπουργείου Κοινωνικών Υπηρεσιών. Περιλαμβάνει (σελ. 194-195, 203):
  • Αίθουσα αναμονής — περιμένουν οι αιμοδότες.
  • Αίθουσα αιμοληψιών — ευρύχωρη, ήσυχη, καθαρή, με καλό φωτισμό-αερισμό· καρέκλες με μηχανισμό αλλαγής κλίσης (σε λιποθυμία: κεφάλι χαμηλά, πόδια ψηλά)· υλικά αιμοληψίας, ασκοί, πρόχειρο φαρμακείο, μηχανήματα σφράγισης ασκών, συμπιεστές, ηλεκτρικοί ανακινητήρες.
  • Αίθουσα ανάνηψης — μετά την αιμοληψία, ελαφρύ γεύμα και αναψυκτικό.
  • Εργαστήριο — έλεγχος του αίματος· όργανα: ψυγεία, αυτόματοι αιματολογικοί αναλυτές, διοφθάλμια μικροσκόπια, φωτοηλεκτρικό αιμοσφαιρινόμετρο, φυγόκεντροι, ζυγοί, συσκευή ηλεκτροφόρησης, φωτόμετρα, συσκευή ELISA (αντισώματα ηπατίτιδας, HIV, κυτταρομεγαλοϊού), συγκολλητινοσκόπιο, ρεζοσκόπιο κ.λπ.
  • Παρασκευαστήριο — όπως στο αιματολογικό εργαστήριο.
  • Γραφεία του προσωπικού.
  • Αποθήκη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αίθουσα αναμονής, αίθουσα αιμοληψιών (καρέκλες με κλίση, υλικά, ασκοί, σφράγιση-συμπιεστές-ανακινητήρες), αίθουσα ανάνηψης, εργαστήριο (ψυγεία, αναλυτές, μικροσκόπια, αιμοσφαιρινόμετρο, φυγόκεντροι, ζυγοί, ηλεκτροφόρηση, φωτόμετρα, ELISA, συγκολλητινοσκόπιο, ρεζοσκόπιο), παρασκευαστήριο, γραφεία, αποθήκη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Κανόνες αιμοδοσίας

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι κανόνες που διέπουν τις υπηρεσίες της αιμοδοσίας.

Απάντηση:

• Οι κανόνες λειτουργίας είναι συγκεκριμένοι και διεθνώς κοινοί. Οι κυριότεροι (σελ. 196):
  • Η αιμοληψία εκτελείται σε χώρο με κατάλληλη διαρρύθμιση και εξοπλισμό, ώστε να εξασφαλίζονται συνθήκες απαλλαγμένες από κίνδυνο μόλυνσης του αιμοδότη.
  • Το υλικό είναι απαλλαγμένο από πυρετογόνες-τοξικές ουσίες και αποστειρωμένο (μιας χρήσης).
  • Η συλλογή γίνεται σε πλαστικούς ασκούς με αντιπηκτικό διάλυμα· ποσότητα 450 ml ± 45 ml· σε ασκούς 450 ml το αντιπηκτικό είναι 67,5 ml.
• Επειδή το αίμα είναι το πιο μολυσματικό βιολογικό υγρό, τηρούνται κανόνες ασφαλείας για αιμοδότες και εργαζόμενους — καταγραμμένοι και προσιτοί σε κάθε εργαζόμενο (σελ. 196-197):
  • Πλύσιμο των χεριών μετά από κάθε εργασία.
  • Προφυλακτικά μέτρα (γάντια, μάσκες).
  • Όχι επαφή αντικειμένων του χώρου (πόρτες, καθίσματα) με γάντια, καθαρά ή όχι.
  • Περιορισμός χειρισμών νυσσόντων οργάνων, ειδικά χρησιμοποιημένων (βελόνες).
  • Σωστός διαχωρισμός απορριμμάτων — αιχμηρά στα ειδικά κίτρινα δοχεία.
  • Εμβολιασμός όλων έναντι ηπατίτιδας Β.
  • Όχι ποτά, τρόφιμα, κάπνισμα στους χώρους.
  • Επαφή με αίμα χωρίς τραυματισμό → άφθονο νερό και σαπούνι.
  • Τραυματισμός → πλύσιμο και ενημέρωση του υπευθύνου.
  • Καθαρισμός λεκέδων με διάλυμα χλωρίνης και απολύμανση χώρου-οργάνων.
  • Εκπαίδευση και εξειδίκευση σε θέματα αιμοδοσίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λειτουργίας: κατάλληλος χώρος χωρίς κίνδυνο μόλυνσης, αποστειρωμένο υλικό χωρίς πυρετογόνα, πλαστικοί ασκοί με αντιπηκτικό (450 ± 45 ml, 67,5 ml). Ασφαλείας: πλύσιμο χεριών, γάντια-μάσκες, όχι επαφή αντικειμένων με γάντια, λίγοι χειρισμοί βελονών, αιχμηρά σε κίτρινα δοχεία, εμβόλιο HBV, όχι φαγητό-κάπνισμα, νερό-σαπούνι, ενημέρωση σε τραυματισμό, χλωρίνη, εκπαίδευση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Τεχνική αιμοληψίας

Ερώτηση: Περιγράψτε την τεχνική αιμοληψίας.

Απάντηση:

• Προετοιμασία (σελ. 197): μετά το ιστορικό και την ιατρική εξέταση, ο αιμοδότης οδηγείται στην αίθουσα αιμοληψιών. Ο υπεύθυνος επιβεβαιώνει το ονοματεπώνυμο, το καταγράφει στο ειδικό βιβλίο και γράφει σε έξι αυτοκόλλητες ετικέτες ίδιου χρώματος τον ίδιο αριθμό μητρώου, τις οποίες κολλά στον ασκό και στα σωληνάρια δειγμάτων· ασκός-φιαλίδια δίπλα στην καρέκλα. Ο αιμοδότης ξαπλώνει στην ειδική καρέκλα, του εξηγείται η διαδικασία και ο χρόνος, εμψυχώνεται.
• Στάδια (σελ. 198-199):
  1. Σύνδεση του ασκού με τον σωλήνα-βελόνη και τοποθέτηση στον αυτόματο ανακινητήρα, χαμηλότερα από τον αιμοδότη.
  2. Κλείσιμο του σωλήνα με λαβίδα για ασφάλεια.
  3. Πιεστικός επίδεσμος στον βραχίονα — ούτε χαλαρός ούτε πολύ σφικτός (απόφραξη μόνο της φλεβικής ροής).
  4. Επιλογή φλέβας με ψηλάφηση — συνήθως η μεσοβασιλική.
  5. Καθαρισμός με σαπούνι και απολύμανση (ιώδιο 3% σε 70% οινόπνευμα ή Betadine).
  6. Αφού στεγνώσει, ο αιμοδότης σφίγγει αρκετές φορές τη γροθιά (διάταση φλεβών).
  7. Αφαίρεση καλύμματος βελόνης και φλεβοκέντηση με λεπτές, ήρεμες κινήσεις (ο αντίχειρας ακινητοποιεί τη φλέβα τραβώντας το δέρμα).
  8. Όταν εμφανιστεί αίμα στον σωλήνα → χαλάρωση της περίδεσης και αφαίρεση της λαβίδας → ροή προς τον ασκό λόγω βαρύτητας· η βελόνη καλύπτεται με αποστειρωμένη γάζα και λευκοπλάστ.
  9. Συνεχής έλεγχος του αιμοδότη (όψη, ζωτικά σημεία) και του συστήματος· ροή συνεχής-κανονική· συνεχής ανακίνηση του ασκού (αυτόματος ανακινητήρας — και όργανο ζύγισης — ή με το χέρι) για ανάμειξη με το αντιπηκτικό.
  10. Όταν γεμίσει → διακοπή ροής με αιμοστατική λαβίδα κοντά στη βελόνα και κλιπς κοντά στον ασκό.
  11. Κοπή του σωλήνα μεταξύ λαβίδας-κλιπς → αποδέσμευση ασκού· το αίμα του σωλήνα (κλιπς → ασκός) αναμιγνύεται με του ασκού, ο σωλήνας ξαναγεμίζει και τοποθετούνται κλιπς ανά διαστήματα — τμήματα για τις δοκιμασίες συμβατότητας πριν τη μετάγγιση.
  12. Ανοιγοκλείνοντας τη λαβίδα, λήψη δειγμάτων στα σωληνάρια για τον έλεγχο.
  13. Αφαίρεση βελόνης, τολύπιο με οινόπνευμα, οδηγία: χέρι ψηλά και πίεση χωρίς τρίψιμο.
  14. Ο αιμοδότης → αίθουσα ανάνηψης (ελαφρύ γεύμα, αναψυκτικό, οδηγίες)· ο ασκός → ειδικό ψυγείο αιμοδοσίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιβεβαίωση-βιβλίο-6 ετικέτες ίδιου ΑΜ (ασκός+σωληνάρια)· ασκός στον ανακινητήρα χαμηλά, λαβίδα, πιεστικός επίδεσμος, μεσοβασιλική με ψηλάφηση, σαπούνι-ιώδιο/Betadine, γροθιά, φλεβοκέντηση, χαλάρωση-αφαίρεση λαβίδας, γάζα-λευκοπλάστ, συνεχής έλεγχος-ανακίνηση, γέμισμα → λαβίδα+κλιπς, κοπή, κλιπς ανά διαστήματα (συμβατότητα), δείγματα, αφαίρεση βελόνης-πίεση, ανάνηψη, ψυγείο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Πλεονεκτήματα ασκών

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα των ασκών.

Απάντηση:

• Η συλλογή αίματος γίνεται σήμερα αποκλειστικά σε πλαστικούς ασκούς, που αντικατέστησαν τις γυάλινες φιάλες (BAXTER). Οι ασκοί υπερτερούν διότι (σελ. 199, 204):

  • Είναι μιας χρήσεως.
  • Είναι άριστα αποστειρωμένοι, με γ-ακτινοβολία.
  • Είναι ευκολόχρηστοι — καταλαμβάνουν λίγο χώρο, αποθηκεύονται και μεταφέρονται εύκολα.
  • Είναι πιο ασφαλείς, αφού είναι άθραυστοι.
  • Διαθέτουν κλειστό σύστημα αιμοληψίας και δεν υπάρχει κίνδυνος μόλυνσης.
  • Δεν υπάρχει κίνδυνος εμβολής στη μετάγγιση, αφού δεν είναι δυνατή η είσοδος αέρα.
  • Υπάρχουν ως απλοί, διπλοί, τριπλοί και τετραπλοί.
  • Συνδέονται ασήπτως με άλλους βοηθητικούς ασκούς — υποβοηθείται η παρασκευή παραγώγων (πλάσμα κ.ά.).

  Περιέχουν αντιπηκτικές και προσθετικές ουσίες για σωστή συντήρηση (ACD, ACD-A, CPD — 35 ημέρες, ηπαρίνη· προσθετικό SAG 42-49 ημέρες).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μιας χρήσεως, αποστειρωμένοι με γ-ακτινοβολία, ευκολόχρηστοι (λίγος χώρος, αποθήκευση-μεταφορά), άθραυστοι-ασφαλείς, κλειστό σύστημα χωρίς μόλυνση, όχι εμβολή αέρα, απλοί-διπλοί-τριπλοί-τετραπλοί, ασηπτική σύνδεση με βοηθητικούς ασκούς για παράγωγα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Διαχωρισμός συστατικών

Ερώτηση: Πώς γίνεται σήμερα ο διαχωρισμός του αίματος στα συστατικά του.

Απάντηση:

• Η μετάγγιση ολικού αίματος χρησιμοποιείται σπάνια (εκτεταμένα εγκαύματα, μεγάλη απώλεια αίματος, αφαιμαξομεταγγίσεις)· συνήθως χρειάζεται ένα μόνο συστατικό, γι' αυτό γίνεται διαχωρισμός στα προϊόντα του, σήμερα με τη βοήθεια των πολλαπλών ασκών και της κατάλληλης φυγοκέντρησης. Σπουδαίο ρόλο είχε η τεχνική Högmann (1984): ο ασκός έχει δύο ακόμη εξόδους, μία προς τα πάνω και μία προς τα κάτω· μετά τη φυγοκέντρηση το πλάσμα μεταφέρεται μέσω κλειστού συστήματος από την πάνω έξοδο σε άλλο ασκό (δορυφόρος ασκός), τα ερυθρά από την κάτω έξοδο σε άλλο δορυφόρο, ενώ στον αρχικό παραμένουν κυρίως τα λευκοκύτταρα (σελ. 202).

• Παράγωγα από τα αιμοσφαίρια: συμπυκνωμένα ερυθρά (φυγοκέντρηση ολικού ή καθίζηση στο ψυγείο), ερυθρά πτωχά σε λευκά και αιμοπετάλια (πολυμεταγγιζόμενοι με αντισώματα, πυρετικές αντιδράσεις), πλυμένα ερυθρά (αντιδράσεις σε προηγούμενες μεταγγίσεις), αιμοπετάλια, λευκά αιμοσφαίρια.

  Παράγωγα από το πλάσμα: κοινό πλάσμα (φυγοκέντρηση-μεταφορά, διπλό σύστημα ασκών· ψυγείο έως 40 ημέρες, κατάψυξη −18 °C έως 5 χρόνια)· πρόσφατα κατεψυγμένο πλάσμα (FFP) — έλλειψη πολλών παραγόντων πήξης· άμεση τοποθέτηση στο ψυγείο και φυγοκέντρηση σε ψυκτική φυγόκεντρο εντός 6 ωρών· πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια — αιμορραγίες από θρομβοπενίες-θρομβοπάθειες· διατήρηση 20-24 °C για 6 ώρες, φυγοκέντρηση, μεταφορά υπερκείμενου στον συνοδό ασκό· κρυοκαθίζημα αντιαιμορροφιλικού παράγοντα — αιμορροφιλία Α· από απόψυξη FFP στους 1-6 °C (σελ. 202, 204).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολλαπλοί ασκοί + φυγοκέντρηση· τεχνική Högmann 1984 (δύο έξοδοι: πλάσμα πάνω → δορυφόρος, ερυθρά κάτω → δορυφόρος, λευκά στον αρχικό)· παράγωγα: συμπυκνωμένα ερυθρά, ερυθρά πτωχά σε λευκά-PLT, πλυμένα ερυθρά, αιμοπετάλια, λευκά· κοινό πλάσμα (40 ημέρες / −18 °C 5 χρόνια), FFP (εντός 6 ωρών), πλάσμα πλούσιο σε PLT (20-24 °C 6 ώρες), κρυοκαθίζημα (αιμορροφιλία Α, απόψυξη 1-6 °C).

Κριτήρια αξιολόγησης: