Λύσεις — Κεφάλαιο 3 (Ερωτήσεις σελ. 47) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3 (Ερωτήσεις σελ. 47)

Απαντήσεις στις 11 ερωτήσεις του κεφαλαίου 3.

Ερώτηση 1 — Φυσιολογικά ερυθροκύτταρα

Ερώτηση: Χαρακτηριστικά φυσιολογικών ερυθροκυττάρων.

Απάντηση:

• Τα ερυθρά αιμοσφαίρια είναι ώριμα, απύρηνα κύτταρα που συνιστούν τον κύριο όγκο του περιφερικού αίματος· δεν πολλαπλασιάζονται, αλλά αναγεννιούνται στον μυελό των οστών. Χαρακτηριστικά (σελ. 31, 44):

  • Σχήμα αμφίκοιλου δίσκου, με διάμετρο 7,5-8 μ, πάχος 1 μ στο κέντρο και 1,9-2,5 μ στην περιφέρεια — μεγάλη επιφάνεια διαβροχής σε σχέση με τον όγκο (σημασία για τη λειτουργία).
  • Χρώμα ερυθρό από την αιμοσφαιρίνη, το κύριο συστατικό τους.
  • Οξεόφιλα: βάφονται με όξινες χρωστικές (May Grünwald-Giemsa → ροδόχροα).

  Στα επιχρίσματα τα φυσιολογικά ερυθροκύτταρα παρουσιάζουν: όλα το ίδιο σχήμα (στρογγυλά με σκοτεινή περιφέρεια και διαφανές-ωχρό κέντρο, μορφή δακτυλίου), όλα το ίδιο μέγεθος (ισομεγέθη, διάμετρος 7,5 μ) και σταθερό ποσό αιμοσφαιρίνης, ομοιόμορφα κατανεμημένο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ώριμα απύρηνα κύτταρα, αμφίκοιλοι δίσκοι 7,5-8 μ, ερυθρά (αιμοσφαιρίνη), οξεόφιλα (ροδόχροα με MGG)· όλα ίδιο σχήμα (δακτύλιος), ίδιο μέγεθος (7,5 μ), σταθερό-ομοιόμορφο ποσό Hb.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Τόπος παραγωγής

Ερώτηση: Τόπος παραγωγής των ερυθρών.

Απάντηση:

• Ο τόπος παραγωγής των ερυθρών αιμοσφαιρίων στον ενήλικα είναι ο «ερυθρός» μυελός των οστών, που αποτελεί το αποκλειστικό αιμοποιητικό όργανο σε όλη τη διάρκεια της ζωής. Ο μυελός διαθέτει πλούσιο δίκτυο τριχοειδών, έξω από το οποίο βρίσκονται τα αιμοποιητικά κύτταρα· αυτά, ύστερα από στάδια διαφοροποίησης και ωρίμανσης, εισέρχονται μέσω των τριχοειδών ως ώριμα κύτταρα στην κυκλοφορία (σελ. 32).
• Αρχέγονο αιμοποιητικό κύτταρο είναι η αιμοκυττοβλάστη — πολυδύναμο κύτταρο από το οποίο προέρχονται τα μητρικά κύτταρα όλων των σειρών: προερυθροβλάστη (ερυθρά), μυελοβλάστη (κοκκιοκύτταρα), λεμφοβλάστη (λεμφοκύτταρα), μονοβλάστη (μονοκύτταρα), μεγαλοβλάστη (αιμοπετάλια). Η ερυθροποίηση ρυθμίζεται από την ερυθροποιητίνη, γλυκοπρωτεΐνη που παράγεται στους νεφρούς και το ήπαρ και αυξάνεται σε υποξία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ερυθρός μυελός των οστών (αποκλειστικό αιμοποιητικό όργανο)· από την αιμοκυττοβλάστη → προερυθροβλάστη· ρύθμιση από την ερυθροποιητίνη (νεφροί-ήπαρ, ↑ σε υποξία).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Στάδια ωρίμανσης

Ερώτηση: Ποια είναι τα στάδια ωρίμανσης των ερυθρών.

Απάντηση:

• Η προερυθροβλάστη στον μυελό των οστών πολλαπλασιάζεται, ωριμάζει και δίνει γένεση κατά σειρά στα εξής κύτταρα (σελ. 32-33):
  1. Βασεόφιλος ερυθροβλάστης
  2. Πολυχρωματόφιλος ερυθροβλάστης
  3. Οξύφιλος ερυθροβλάστης
  4. Δικτυοερυθροκύτταρο (ΔΕΚ)
  5. Ερυθρό αιμοσφαίριο — εισέρχεται ως ώριμο κύτταρο στην κυκλοφορία.
• Η ωρίμανση είναι η προοδευτική εξέλιξη των μορφολογικών-λειτουργικών χαρακτηριστικών· σταδιακά επέρχονται: ελάττωση του μεγέθους των κυττάρων, ελάττωση του κλάσματος πυρήνα/πρωτοπλάσματος (ο πυρήνας μικραίνει περισσότερο), μείωση του πυρήνα με βαθμιαία πύκνωση της χρωματίνης μέχρι πλήρους εξαφάνισης, προοδευτική πλήρωση με αιμοσφαιρίνη και μετάπτωση του πρωτοπλάσματος από βασεόφιλο σε οξεόφιλο (σελ. 33).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προερυθροβλάστη → βασεόφιλος → πολυχρωματόφιλος → οξύφιλος ερυθροβλάστης → δικτυοερυθροκύτταρο → ερυθρό αιμοσφαίριο· μεταβολές: μικρότερο κύτταρο, μικρότερος-πυκνότερος έως εξαφάνιση πυρήνας, πλήρωση με Hb, βασεόφιλο → οξεόφιλο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Ζωή — καταστροφή

Ερώτηση: Διάρκεια ζωής και τόπος παραγωγής των ερυθροκυττάρων.

Απάντηση:

• Τόπος παραγωγής: ο ερυθρός μυελός των οστών (από την αιμοκυττοβλάστη-προερυθροβλάστη). Διάρκεια ζωής μέσα στα αγγεία το ανώτερο 120 ημέρες· μετά καταστρέφονται στο ΔΕΣ (δικτυοενδοθηλιακό σύστημα) του ήπατος και του σπλήνα (σελ. 33).
• Αυτό συμβαίνει γιατί τα ερυθροκύτταρα δεν διαθέτουν οργανύλια (πυρήνα, RNA, κεντροσωμάτια, συσκευή Golgi, ριβοσώματα) για να αναπληρώνουν τα στοιχεία (πρωτεΐνες, αναγωγικές ουσίες) που χάνουν. Με τον χρόνο: διαταράσσεται η μεμβράνη, χάνουν το αμφίκοιλο σχήμα (γίνονται σφαιροκύτταρα και μετά ακανθοκύτταρα), από μειωμένη λειτουργία της αντλίας Na/K εισέρχεται νερό και διογκώνονται (εξοίδηση) — γήρανση. Τα γηρασμένα ερυθρά, περνώντας από το ΔΕΣ, προσκολλώνται στα μακροφάγα και φαγοκυτταρώνονται· από τη λύση τους απελευθερώνονται σίδηρος και αμινοξέα, τμήμα των οποίων επαναχρησιμοποιείται (σελ. 33-34).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παράγονται στον ερυθρό μυελό των οστών· ζουν έως 120 ημέρες· καταστρέφονται στο ΔΕΣ ήπατος-σπλήνα (χωρίς οργανύλια → γήρανση: σφαιρο-/ακανθοκύτταρα, εξοίδηση → φαγοκυττάρωση, ανακύκλωση σιδήρου-αμινοξέων).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Αλλοιώσεις σχήματος

Ερώτηση: Μορφολογικές αλλοιώσεις των ερυθρών ως προς το σχήμα τους.

Απάντηση:

• Οι αλλοιώσεις σχήματος (ποικιλοκυττάρωση — ποικίλο σχήμα, σε μακρο-/μικροκυτταρικές αναιμίες, ένδειξη έντονης αναπαραγωγής) οφείλονται σε διαταραχές της μεμβράνης, της αιμοσφαιρίνης ή του περιεχομένου (σελ. 34-38):

  • Σφαιροκύτταρα: σφαιρικά, μικρά, βαθιά χρωματισμένα χωρίς διαφανές κέντρο — ανωμαλία μεμβράνης, κληρονομική σφαιροκυττάρωση.
  • Οδοντοκύτταρα: οδοντωτή περιφέρεια με μικρές, κανονικές, ομοιόμορφες προσεκβολές (μεμβράνη).
  • Ακανθοκύτταρα ή εχινοκύτταρα: μακρές, αιχμηρές, ακανόνιστες προσεκβολές (λιποειδή μεμβράνης) — ουραιμία, μικροαγγειοπαθητική αιμολυτική αναιμία.
  • Στοχοκύτταρα: λεπτά, μεγαλύτερης διαμέτρου, υπόχρωμα με την Hb στο κέντρο σαν στόχος — μεσογειακή, δρεπανοκυτταρική αναιμία, ηπατοπάθειες.
  • Δρεπανοκύτταρα: σχήμα δρεπάνου με αιχμηρά άκρα, από κατακρήμνιση της HbS σε υποξία — δρεπανοκυτταρική αναιμία.
  • Σχιστοκύτταρα: μικρά, ακανόνιστα, μετά δίοδο από πυκνό δίκτυο ινικής — διάχυτη ενδοαγγειακή πήξη.
  • Στοματοκύτταρα: ωχρότητα σε επιμήκη σχισμή σαν στόμα — φυσιολογικά ή σπάνιες κληρονομικές αιμολυτικές αναιμίες.
  • Ημισελινοειδή κύτταρα.

  Στο κεφάλαιο περιγράφονται και τα ερυθρά με έγκλειστα: σιδηροκύτταρα (κοκκία φερριτίνης — σπληνεκτομή, σιδηροβλαστική αναιμία· κυανό του Βερολίνου· σιδηροβλάστες, δακτυλοειδείς σιδηροβλάστες), ερυθρά με βασεόφιλα σημεία (διάχυτη βασεοφιλία, βασεόφιλη στίξη — δηλητηρίαση με μόλυβδο, ΔΕΚ), σωμάτια Heinz (μετουσιωμένη Hb), πυρηνικά υπολείμματα (σωμάτια Howell-Jolly, δακτύλιοι Cabot — αιμολυτικές, μεγαλοβλαστικές, σπληνεκτομή) (σελ. 38-39).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ποικιλοκυττάρωση: σφαιροκύτταρα (κληρονομική σφαιροκυττάρωση), οδοντοκύτταρα, ακανθοκύτταρα (ουραιμία, μικροαγγειοπαθητική), στοχοκύτταρα (μεσογειακή-δρεπανοκυτταρική-ήπαρ), δρεπανοκύτταρα (HbS), σχιστοκύτταρα (ΔΕΠ), στοματοκύτταρα, ημισελινοειδή· έγκλειστα: σιδηροκύτταρα, βασεόφιλη στίξη, Heinz, Howell-Jolly, Cabot.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Αλλοιώσεις μεγέθους

Ερώτηση: Μορφολογικές αλλοιώσεις των ερυθρών ως προς το μέγεθός τους.

Απάντηση:

• Η εμφάνιση ερυθρών με άνισο μέγεθος λέγεται ανισοκυττάρωση (βαριές αναιμίες). Κατά το μέγεθος διακρίνονται (σελ. 39-40):

  • Μικροκύτταρα: διάμετρος μικρότερη από 6 μ· σε μικροκυτταρικές αναιμίες, όπως οι σιδηροπενίες.
  • Μακροκύτταρα: διάμετρος πάνω από 8 μ· σε μεγάλη αναλογία = μακροκυττάρωση, συνήθως σε μεγαλοβλαστική αναιμία.
  • Μεγαλοκύτταρα: διάμετρος πάνω από 10 μ· σε κακοήθη αναιμία.

  (Φυσιολογικά ισομεγέθη με διάμετρο 7,5 μ.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανισοκυττάρωση· μικροκύτταρα < 6 μ (σιδηροπενία), μακροκύτταρα > 8 μ (μεγαλοβλαστική), μεγαλοκύτταρα > 10 μ (κακοήθης αναιμία).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Αλλοιώσεις χρώματος

Ερώτηση: Μορφολογικές αλλοιώσεις των ερυθρών ως προς το χρώμα τους.

Απάντηση:

• Οι μεταβολές του χρώματος αφορούν παθολογικές καταστάσεις (σελ. 40):
  • Υποχρωμία: τα ερυθρά είναι φτωχά σε αιμοσφαιρίνη, από έλλειψη σιδήρου ή διαταραχή στη σύνθεση της Hb — κυρίως σιδηροπενική και μεσογειακή αναιμία.
  • Υπερχρωμία: τα ερυθροκύτταρα είναι μικρότερα και η συμπύκνωση της Hb δίνει την ψευδαίσθηση υπερχρωμίας.
  • Ανισοχρωμία: ανισοκατανομή της Hb από κύτταρο σε κύτταρο → διαφορά χρώματος μεταξύ των αιμοσφαιρίων.
  • Πολυχρωματοφιλία: ύπαρξη άωρων ερυθρών με οργανύλια, που χρωματίζονται πρασινωπά με τη χρώση Giemsa, ολόκληρα ή κατά τμήματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποχρωμία (λίγη Hb — σιδηροπενική, μεσογειακή), υπερχρωμία (μικρά κύτταρα-ψευδαίσθηση), ανισοχρωμία (ανισοκατανομή Hb), πολυχρωματοφιλία (άωρα, πρασινωπά με Giemsa).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Αριθμός — λειτουργία

Ερώτηση: Αριθμός και λειτουργική αποστολή των ερυθροκυττάρων.

Απάντηση:

• Αριθμός: εξαρτάται από ηλικία και φύλο — νεογνά 6.000.000/mm³, ενήλικες άνδρες 5.000.000/mm³, γυναίκες 4.500.000/mm³ (χαμηλότερες τιμές, εμφανέστερες από την ήβη — έμμηνη ρύση, ίσως ορμονικός παράγοντας)· οι φυσιολογικές τιμές διαφέρουν κατά συγγραφέα και εργαστήριο. Αύξηση πάνω από τις τιμές αναφοράς = ερυθροκυττάρωση (κυρίως όταν αυξάνεται η ερυθροποιητίνη — πνευμονικό εμφύσημα, συγγενείς καρδιοπάθειες, διαβίωση σε υψηλό υψόμετρο)· μείωση = ερυθροπενία (αναιμίες) (σελ. 40-41).
• Λειτουργική αποστολή: χρησιμεύουν για την πρόσληψη, μεταφορά και απόδοση του οξυγόνου από τους πνεύμονες στους ιστούς και ενός μέρους του παραγόμενου διοξειδίου του άνθρακα από τους ιστούς στους πνεύμονες. Το επιτυγχάνουν με την αιμοσφαιρίνη, το κύριο λειτουργικό συστατικό τους, που χρησιμεύει ως όχημα για τη μεταφορά των αναπνευστικών αερίων (σελ. 41).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νεογνά 6.000.000, άνδρες 5.000.000, γυναίκες 4.500.000/mm³ (ερυθροκυττάρωση: εμφύσημα, καρδιοπάθειες, υψόμετρο· ερυθροπενία: αναιμίες)· αποστολή: μεταφορά O₂ πνεύμονες → ιστοί και CO₂ ιστοί → πνεύμονες μέσω της αιμοσφαιρίνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Αιματοκρίτης

Ερώτηση: Ορισμός και τιμές αναφοράς του αιματοκρίτη.

Απάντηση:

• Αιματοκρίτης (Ht, Hct) είναι η σχέση των ερυθρών αιμοσφαιρίων προς τον συνολικό όγκο του αίματος, εκφρασμένη σε εκατοστιαία αναλογία· στους ενήλικες φυσιολογικά, κατά μέσο όρο, 45% (σελ. 42).
• Τιμές αναφοράς: διακυμάνσεις κατά φύλο και ηλικία — στα νεογνά ψηλή, στα παιδιά χαμηλή, στους ενήλικες 40-54% στους άνδρες και 38-47% στις γυναίκες. Ελάττωση στις αναιμίες (μείωση αριθμού ή μεγέθους ερυθρών). Αύξηση: στην ερυθροκυττάρωση και στη μείωση του όγκου του πλάσματος (διάρροια, εγκαύματα, παρατεταμένη έλλειψη υγρών) — εδώ η αύξηση είναι πλασματική, από μείωση του συνολικού όγκου αίματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σχέση όγκου ερυθρών προς συνολικό όγκο αίματος (%), μέσος 45%· άνδρες 40-54%, γυναίκες 38-47%· ↓ αναιμίες, ↑ ερυθροκυττάρωση ή (πλασματικά) μείωση όγκου πλάσματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Τ.Κ.Ε.

Ερώτηση: Ορισμός και τιμές αναφοράς της ταχύτητας καθιζήσεως ερυθρών.

Απάντηση:

• Τ.Κ.Ε. είναι η ταχύτητα με την οποία καθιζάνουν τα ερυθρά αιμοσφαίρια μέσα στο πλάσμα, όταν το αίμα τοποθετηθεί με κατάλληλο αντιπηκτικό σε ειδική πιπέττα ορισμένων διαστάσεων και σε καθορισμένη θερμοκρασία περιβάλλοντος (σελ. 42).
• Φυσιολογικές τιμές (μέθοδος Westergren): άνδρες 1η ώρα 0-15 mm, 2η ώρα 15-30 mm· γυναίκες 1η ώρα 0-20 mm, 2η ώρα 20-40 mm. Αύξηση σε παθολογικές καταστάσεις (ανάλογη της βαρύτητας): αναιμίες, φλεγμονές, νεοπλασματικά νοσήματα, νεφροπάθειες, κατάγματα κ.λπ. Φυσιολογική αύξηση: νεογνά-βρέφη, γυναίκες στην έμμηνη ρύση, ηλικιωμένοι, μετά από εμβόλια, κατά τη διάρκεια της πέψης (σελ. 42-43).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ταχύτητα καθίζησης των ερυθρών στο πλάσμα (αντιπηκτικό, ειδική πιπέττα, σταθερή θερμοκρασία)· Westergren: άνδρες 0-15/15-30 mm, γυναίκες 0-20/20-40 mm (1η/2η ώρα)· ↑ σε αναιμίες, φλεγμονές, νεοπλάσματα, νεφροπάθειες, κατάγματα· φυσιολογικά σε βρέφη, έμμηνο, ηλικιωμένους, εμβόλια, πέψη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Δ.Ε.Κ.

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα Δ.Ε.Κ.

Απάντηση:

• Δικτυοερυθροκύτταρα (Δ.Ε.Κ.) ονομάζονται τα ερυθρά αιμοσφαίρια λίγο πριν την πλήρη ωρίμανσή τους — το τελευταίο στάδιο εξέλιξης της ερυθροκυτταρικής σειράς. Είναι απύρηνα, λίγο μεγαλύτερα σε όγκο και διάμετρο από τα ώριμα· στις συνήθεις χρώσεις ελαφρά διάχυτη βασεοφιλία, ενώ στις έμβιες (ζωικές) χρώσεις εμφανίζουν λεπτό κοκκιώδες βασεόφιλο δίκτυο (RNA) — από αυτό το δίκτυο το όνομά τους. Παραμένουν 1-2 ημέρες στον μυελό, μετά στην κυκλοφορία όπου μετά ≈ 1 ημέρα χάνουν τη βασεοφιλία και γίνονται ώριμα ερυθροκύτταρα (σελ. 43).
• Σημασία: φυσιολογικός αριθμός 0,5-2% στους ενήλικες, 2-6% στα παιδιά. Αύξηση σε καταστάσεις έντονης αιμοποίησης, όπως μετά από αιμορραγία· σε οξεία αιμολυτικά επεισόδια φθάνουν έως το 80% των ερυθροκυττάρων (δικτυοερυθροκυτταρική κρίση) — δείκτης της αναγεννητικής ικανότητας του μυελού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άωρα απύρηνα ερυθρά (τελευταίο στάδιο) με βασεόφιλο δίκτυο RNA στις έμβιες χρώσεις· 1-2 ημέρες μυελός + 1 ημέρα αίμα· 0,5-2% ενήλικες, 2-6% παιδιά· ↑ σε έντονη αιμοποίηση (αιμορραγία), έως 80% σε οξεία αιμόλυση (κρίση).

Κριτήρια αξιολόγησης: