Λύσεις — Κεφάλαιο 13 (Ερωτήσεις σελ. 145) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 13 (Ερωτήσεις σελ. 145)

Απαντήσεις στις 9 ερωτήσεις του κεφαλαίου 13.

Ερώτηση 1 — Λήψη τριχοειδικού

Ερώτηση: Περιγράψτε τη λήψη τριχοειδικού αίματος.

Απάντηση:

• Τριχοειδικό αίμα (μικροποσότητες) λαμβάνεται στους ενήλικες με παρακέντηση της ράγας ενός δακτύλου — προτιμάται ο τρίτος (μέσος) ή ο τέταρτος (παράμεσος) του αριστερού χεριού — ή από τον λοβό του αυτιού· στα βρέφη-παιδιά από το μεγάλο δάχτυλο του ποδιού ή την πτέρνα (2-3 κοντινά τρυπήματα). Προτιμάται για επιστρώσεις περιφερικού αίματος (σελ. 135).

• Στάδια συλλογής (σελ. 135-136):

  1. Επιλογή της θέσης παρακέντησης και εντοπισμός του ακριβούς σημείου.
  2. Τοπικός καθαρισμός με οινόπνευμα ή άλλο αντισηπτικό.
  3. Παρακέντηση με αποστειρωμένο μικρό νυστέρι μιας χρήσεως.
  4. Απόρριψη της πρώτης σταγόνας (σκούπισμα με στεγνό τολύπιο) και αναρρόφηση μιας μεγάλης σταγόνας με το τριχοειδές ή το ανάλογο σιφώνιο.
  5. Σκούπισμα της περιοχής με τολύπιο και εφαρμογή πίεσης μέχρι να σταματήσει η μικροαιμορραγία.

  Η λήψη πρέπει να είναι γρήγορη: αν το αίμα παραμείνει στο δέρμα πάνω από 30 δευτερόλεπτα σχηματίζεται ινώδες και πήζει. Τη στιγμή της παρακέντησης δεν πιέζουμε την περιοχή (καταστροφή ερυθρών, αλλοίωση αποτελεσμάτων). Εξετάσεις σε τριχοειδικό: G6PD, ομάδες αίματος, μικροαιματοκρίτης, λευκοκυτταρικός τύπος, σάκχαρο, αριθμός λευκών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ράγα 3ου-4ου δακτύλου αριστερού χεριού ή λοβός αυτιού (βρέφη: μεγάλο δάχτυλο ποδιού-πτέρνα)· επιλογή θέσης, καθαρισμός, παρακέντηση με νυστέρι μιας χρήσεως, απόρριψη 1ης σταγόνας-αναρρόφηση, σκούπισμα-πίεση· γρήγορα (> 30΄΄ πήζει), χωρίς πίεση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Υλικά τριχοειδικού

Ερώτηση: Ποια υλικά απαιτούνται για τη λήψη τριχοειδικού αίματος.

Απάντηση:

• Υλικά για τη λήψη τριχοειδικού αίματος (σελ. 135, 142):
  • Ειδικά μικρά νυστέρια (αιμολέττα, σκαρφιστήρας, Lancet) μιας χρήσεως ή βελόνες μιας χρήσεως.
  • Οινόπνευμα ή άλλο κατάλληλο αντισηπτικό.
  • Τολύπια βαμβακιού και γάζες.
  • Αντικειμενοφόρες πλάκες και καλυπτρίδες (για επιστρώσεις).
  • Τριχοειδή σωληνάρια, ηπαρινισμένα ή όχι.
  • Πιπέττα αιμοσφαιρίνης.
  • Σιφώνια αραιώσεως για τη μέτρηση λευκών αιμοσφαιρίων (πιπέττα Thoma).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιμολέττα-σκαρφιστήρας-Lancet ή βελόνες μιας χρήσεως, οινόπνευμα-αντισηπτικό, τολύπια-γάζες, αντικειμενοφόρες-καλυπτρίδες, τριχοειδή σωληνάρια (± ηπαρίνη), πιπέττα αιμοσφαιρίνης, σιφώνια αραιώσεως Thoma.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Φλεβικό — τρόπος, περιοχές

Ερώτηση: Με ποιο τρόπο και από ποιες περιοχές γίνεται η λήψη φλεβικού αίματος.

Απάντηση:

• Η λήψη φλεβικού αίματος γίνεται από εξειδικευμένο προσωπικό με πείρα, με τρόπο ήρεμο και ενθαρρυντικό για τον ασθενή. Περιοχές: συνήθως οι φλέβες του πήχυ και του καρπού των χεριών και οι φλέβες της περιοχής των έσω σφυρών· οι φλέβες του πήχυ είναι ευρύτερες και πιο προσιτές, γι' αυτό προτιμούνται. Ο ασθενής πρέπει να είναι ήρεμος, αναπαυτικά καθισμένος στην καρέκλα αιμοληψίας, με το χέρι στο στατώ, τον βραχίονα εκτεταμένο και την παλάμη προς τα πάνω (σελ. 136).
• Τρόπος: η συλλογή γίνεται σε φιαλίδια ή σωληνάρια, με ή χωρίς αντιπηκτικό, ανάλογα με τις εξετάσεις. Για τη φλεβοκέντηση υπάρχουν δύο μέθοδοι: η μέθοδος της σύριγγας και η μέθοδος των ειδικών σωληναρίων με κενό αέρος (VACUTAINER) (σελ. 137). Το φλεβικό αίμα προτιμάται του τριχοειδικού γιατί είναι πιο αντιπροσωπευτικό δείγμα και η ποσότητά του επιτρέπει επανάληψη της εξέτασης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από εξειδικευμένο προσωπικό, ήρεμα· φλέβες πήχυ (προτιμώνται — ευρύτερες, προσιτές) και καρπού, έσω σφυρών· ασθενής στην καρέκλα, χέρι στο στατώ, παλάμη πάνω· μέθοδος σύριγγας ή σωληναρίων κενού (Vacutainer).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Υλικά φλεβικού

Ερώτηση: Ποια υλικά απαιτούνται για τη λήψη φλεβικού αίματος.

Απάντηση:

• Υλικά για τη λήψη φλεβικού αίματος (σελ. 137, 143):

  • Οινόπνευμα ή άλλο κατάλληλο αντισηπτικό.
  • Τολύπια βαμβακιού.
  • Ελαστικός επίδεσμος (περίδεση).
  • Σύριγγες και βελόνες μιας χρήσεως.
  • Ειδικά σωληνάρια με κενό (VACUTAINER).
  • Σωληνάρια αιμολύσεως χωρίς αντιπηκτικό (για ορό).
  • Σωληνάρια ή φιαλίδια με ελαστικό πώμα που περιέχουν καθορισμένη ποσότητα και είδος αντιπηκτικού (για ολικό αίμα-πλάσμα).

  Πρόσθετα: στατώ για τα σωληνάρια, βελόνες κατάλληλου μεγέθους (Gauge 20-21 πήχυς, 25 καρπός-σφυρά, 23-25 παιδιά < 5 ετών).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οινόπνευμα-αντισηπτικό, τολύπια, ελαστικός επίδεσμος, σύριγγες-βελόνες μιας χρήσεως, σωληνάρια κενού (Vacutainer), σωληνάρια αιμολύσεως χωρίς αντιπηκτικό, σωληνάρια-φιαλίδια με ελαστικό πώμα και καθορισμένο αντιπηκτικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Στάδια φλεβοπαρακέντησης

Ερώτηση: Ποια είναι τα στάδια συλλογής αίματος με φλεβοπαρακέντηση.

Απάντηση:

• Προετοιμασία (σελ. 137): επιλογή σύριγγας ή σωληναρίων κενού· σωληνάρια σε στατώ ανάλογα με τις εξετάσεις· σήμανση (ονοματεπώνυμο, πατρώνυμο, ηλικία ή αριθμός μητρώου, είδος εξέτασης, ημερομηνία)· επιλογή βελόνης κατά τη φλέβα (Gauge 20-21 πήχυς, 25 καρπός-χέρι-σφυρά, 23-25 παιδιά < 5 ετών — ο αριθμός Gauge δηλώνει τη διάμετρο)· έλεγχος αεροστεγούς συσκευασίας, ημερομηνίας λήξης και εμβόλου (να εφαρμόζει σφικτά — αποφυγή ένεσης αέρα).
• Στάδια συλλογής (σελ. 137-138, 143):
  1. Ετοιμασία βελόνης και σύριγγας ή σωληναρίου κενού (vacutainer).
  2. Επιλογή της θέσης παρακέντησης.
  3. Περίδεση του βραχίονα με ελαστικό επίδεσμο ή σωλήνα.
  4. Οδηγίες στον ασθενή να ευθειάσει τον βραχίονα και να κάνει μαλάξεις.
  5. Επιλογή της φλέβας.
  6. Αντισηψία της περιοχής.
  7. Οδηγίες να σφίξει την παλάμη.
  8. Εισαγωγή της βελόνης στη φλέβα.
  9. Λήψη ικανής ποσότητας αίματος.
  10. Αφαίρεση της περίδεσης.
  11. Αφαίρεση της βελόνης από τη φλέβα.
  12. Παρεμπόδιση της αιμορραγίας με ελαφριά πίεση με τολύπιο γάζας ή βαμβακιού.
  13. Μετάγγιση του αίματος στα σωληνάρια ή φιαλίδια και άμεση αποστολή στο εργαστήριο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σήμανση-ετοιμασία σύριγγας/βελόνης (Gauge), θέση, περίδεση, ευθειασμός-μαλάξεις, επιλογή φλέβας, αντισηψία, σφίξιμο παλάμης, φλεβοκέντηση, λήψη, αφαίρεση περίδεσης, αφαίρεση βελόνης, πίεση με τολύπιο, μετάγγιση στα σωληνάρια-άμεση αποστολή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Δυσκολίες — λάθη

Ερώτηση: Τι πρέπει να γνωρίζουμε για να αποφύγουμε δυσκολίες και λάθη κατά τη διαδικασία της φλεβοπαρακέντησης.

Απάντηση:

• Για να αποφύγουμε λάθη πρέπει να γνωρίζουμε ότι (σελ. 138-139, 144):
  • Οι σύριγγες και οι βελόνες είναι μιας χρήσεως.
  • Η φλεβοπαρακέντηση διαρκεί όσο γίνεται λιγότερο χρόνο.
  • Είναι πιο εύκολη σε θερμό περιβάλλον.
  • Οι φλέβες γίνονται πιο ορατές: αν αφήσουμε τον βραχίονα κρεμασμένο κάθετα 2-3 λεπτά, με μαλάξεις από την περιφέρεια προς το κέντρο, με ελαφρά κτυπήματα ή θερμά επιθέματα. Στους νέους είναι εύκολη· δυσκολία σε παχύσαρκους και ηλικιωμένους (σκληρωτικές φλέβες, χαμηλή πίεση, συμπίπτοντα τοιχώματα).
  • Τα σωληνάρια πρέπει να είναι καθαρά, χωρίς συστατικά που μεταβάλλουν το αποτέλεσμα.
  • Σε ασθενείς με ενδοφλέβια χορήγηση ορών-φαρμάκων, λήψη από τον άλλο βραχίονα.
• • Αποφυγή αιμόλυσης (αλλοιώνει τα αποτελέσματα): όχι απότομο τράβηγμα του εμβόλου (ιδίως με λεπτή βελόνη)· όχι βίαιη εξώθηση του αίματος στα σωληνάρια, ειδικά αν δεν αφαιρέθηκε η βελόνη· όχι βίαιη ανακίνηση για ανάμειξη με το αντιπηκτικό — ήπια αναστροφή 6-8 φορές· όχι ανακίνηση ολικού αίματος χωρίς αντιπηκτικό (μετά την πήξη, αποκόλληση του θρόμβου ήπια με σιφώνιο Pasteur)· όχι είσοδος αέρα στα σωληνάρια κενού ή στη σύριγγα (αφρός)· όχι υγρασία και μόλυνση των σωληναρίων.
  • Αποφυγή παρατεταμένης περίδεσης: η φλεβόσταση προκαλεί αιμοσυμπύκνωση → ψευδώς αυξημένες τιμές ερυθρών, πρωτεϊνών πλάσματος, ασβεστίου, καλίου κ.λπ. (σελ. 139).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μιας χρήσεως, σύντομα, θερμό περιβάλλον, ορατές φλέβες (κρέμασμα 2-3΄, μαλάξεις προς το κέντρο, κτυπήματα-θερμά), δυσκολία σε παχύσαρκους-ηλικιωμένους, καθαρά σωληνάρια, άλλος βραχίονας σε ορούς· αποφυγή αιμόλυσης (έμβολο, εξώθηση, ανακίνηση — αναστροφή 6-8, αέρας, υγρασία)· όχι παρατεταμένη περίδεση (αιμοσυμπύκνωση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Επεξεργασία — συντήρηση

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την επεξεργασία και τη συντήρηση των δειγμάτων αίματος.

Απάντηση:

• Επεξεργασία: η συλλογή γίνεται στο κατάλληλο σωληνάριο με αντιπηκτικό (όταν η εξέταση απαιτεί ολικό αίμα ή πλάσμα) ή χωρίς (όταν απαιτεί ορό). Τα δείγματα πρέπει να φθάνουν έγκαιρα στο εργαστήριο και οι προσδιορισμοί να εκτελούνται μέσα σε μία ώρα από τη λήψη. Η παραμονή σε θερμοκρασία δωματίου για πολύ πρέπει να αποφεύγεται, γιατί μεταβάλλονται οι συγκεντρώσεις πολλών συστατικών — η παρατεταμένη επαφή ορού-πλάσματος με τα ερυθροκύτταρα συνεχίζει τη γλυκολυτική διάσπαση της γλυκόζης (σελ. 139).
• Συντήρηση (σελ. 139, 144):
  • Διαχωρίζουμε τον ορό ή το πλάσμα από τα έμμορφα στοιχεία με φυγοκέντρηση, τα μεταφέρουμε σε νέα σωληνάρια με τον ίδιο αριθμό μητρώου και το γρηγορότερο σε ψυγείο 4 °C· για μεγάλο χρονικό διάστημα, κατάψυξη (το βιβλίο γράφει 20 °C — εννοεί −20 °C).
  • Ποτέ δεν καταψύχουμε το ολικό αίμα πριν πήξει.
  • Αν δεν είναι δυνατή η φυγοκέντρηση, ψύχουμε αμέσως σε πάγο για διατήρηση μερικών ωρών.
  • Η ψύξη καταστέλλει τη γλυκόλυση και τις άλλες ενζυμικές ή μικροβιακές δράσεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωληνάριο ± αντιπηκτικό (ολικό-πλάσμα / ορός)· εξέταση σε 1 ώρα, όχι θερμοκρασία δωματίου (γλυκόλυση)· φυγοκέντρηση → ορός-πλάσμα σε νέα σωληνάρια με ίδιο ΑΜ → ψυγείο 4 °C, μακρά διατήρηση κατάψυξη· ποτέ κατάψυξη ολικού πριν πήξει· αλλιώς πάγος· ψύξη καταστέλλει γλυκόλυση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Αντιπηκτικές ουσίες

Ερώτηση: Τι είναι αντιπηκτικές ουσίες και πώς δρουν αυτές.

Απάντηση:

• Οι εξετάσεις σε ολικό αίμα ή πλάσμα προϋποθέτουν προσθήκη αντιπηκτικού κατά τη συλλογή. Αντιπηκτικά είναι ουσίες ή μείγματα ουσιών, ζωικής ή χημικής προέλευσης, που εμποδίζουν την πήξη του αίματος επειδή προκαλούν κατακράτηση των ιόντων ασβεστίου (απαραίτητων για την πήξη). Υπάρχουν έτοιμα (υδατικό διάλυμα ή σκόνη) ή παρασκευάζονται στο εργαστήριο· η επιλογή εξαρτάται από το είδος της δοκιμασίας — δεν πρέπει να επηρεάζουν τις χημικές αντιδράσεις ή τη μορφολογία των έμμορφων στοιχείων (σελ. 139-140).

• Είδη (σελ. 140-141):

  • Οξαλικά άλατα: Wintrobe — επιλογής για τον αιματοκρίτη (μακρομέθοδος), δεν αλλάζει τον όγκο· οξαλικό νάτριο — άριστο για έλεγχο πήξης, κυρίως χρόνο προθρομβίνης. ΠΡΟΣΟΧΗ: τοξικά — όχι για αίμα προς μετάγγιση.
  • Ηπαρίνη: άλας με Na, Li, NH₄, φυσικός πολυσακχαρίτης από ιστούς· άριστη — δεν αλλοιώνει σχήμα-όγκο ερυθρών, δεν ευνοεί αιμόλυση, μη τοξική (αφαιμαξομετάγγιση νηπίων, καρδιακές-πνευμονικές επεμβάσεις)· όχι γενικευμένη χρήση λόγω κόστους· και φάρμακο σε υπερπηκτικότητα.
  • EDTA (αιθυλενο-διαμινο-τετραοξεικό οξύ), ως K₂EDTA: επιλογής για όλες τις εξετάσεις της γενικής αίματος — δεν αλλοιώνει τη μορφολογία > 12 ώρες, εμποδίζει τη συσσώρευση αιμοπεταλίων (αρίθμηση ερυθρών-λευκών-αιμοπεταλίων), προλαμβάνει τα artifact (επιχρίσματα).
  • Κιτρικό νάτριο: επιλογής για δοκιμασίες πήξης — διατηρεί τη λειτουργικότητα των αιμοπεταλίων, οι παράγοντες V και VIII μένουν σταθεροί· αναλογία 0,5 ml / 4,5 ml αίματος· για ΤΚΕ Westergren πυκνότητα 3,8% και 0,5 ml / 2,0 ml.

  Αποφυγή σφαλμάτων: ποσοτικοί προσδιορισμοί το πολύ σε 6 ώρες, άμεση-πλήρης-ήπια ανάμειξη, συντήρηση 4-8 °C, όχι κατάψυξη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ουσίες ζωικής-χημικής προέλευσης που εμποδίζουν την πήξη με κατακράτηση ιόντων Ca· οξαλικά (Wintrobe — Ht μακρομέθοδος, οξαλικό Na — προθρομβίνη· τοξικά), ηπαρίνη (πολυσακχαρίτης, δεν αλλοιώνει-μη τοξική-ακριβή), K₂EDTA (γενική αίματος, > 12 ώρες, όχι συσσώρευση PLT, όχι artifact), κιτρικό Na (πήξη, V-VIII, 0,5/4,5· ΤΚΕ 3,8% 0,5/2)· ≤ 6 ώρες, ήπια ανάμειξη, 4-8 °C.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Γενική αίματος

Ερώτηση: Τι εξετάσεις περιλαμβάνει η γενική αίματος.

Απάντηση:

• Η γενική αίματος είναι η πρώτη και βασική εξέταση του αιματολογικού εργαστηρίου. Παλαιότερα σήμαινε μέτρηση αιμοσφαιρίνης, αιματοκρίτη, αριθμού ερυθρών και λευκών και λευκοκυτταρικό τύπο· σήμερα, από τους αυτόματους αναλυτές, σωστότερα λέγεται αιμοδιάγραμμα και περιλαμβάνει επιπλέον δείκτες (ερυθροκυτταρικούς, αιμοπεταλιακούς) και ιστογράμματα (κατανομή πληθυσμών σε καμπύλες) (σελ. 141).
• Γενική αίματος ή αιμοδιάγραμμα:
  • Α. Ερυθρά αιμοσφαίρια: αριθμός ερυθρών (RBC), αιμοσφαιρίνη (HGB), αιματοκρίτης (HCT), ερυθροκυτταρικοί δείκτες — μέσος όγκος (MCV), μέση περιεκτικότητα Hb (MCH), μέση πυκνότητα Hb (MCHC), εύρος κατανομής ερυθρών (RDW), μορφολογία ερυθρών.
  • Β. Λευκά αιμοσφαίρια: αριθμός λευκών (WBC), λευκοκυτταρικός τύπος — πολυμορφοπύρηνα (ουδετερόφιλα, ηωσινόφιλα, βασεόφιλα), λεμφοκύτταρα, μεγάλα μονοπύρηνα.
  • Γ. Αιμοπετάλια: αριθμός αιμοπεταλίων (PLT), αιμοπεταλιοκρίτης (PCT), δείκτες — μέσος όγκος αιμοπεταλίων (MPV, στο βιβλίο «HPV»), εύρος κατανομής αιμοπεταλίων (PDW).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιμοδιάγραμμα: Α. ερυθρά — RBC, HGB, HCT, MCV, MCH, MCHC, RDW, μορφολογία· Β. λευκά — WBC, λευκοκυτταρικός τύπος (ουδετερόφιλα, ηωσινόφιλα, βασεόφιλα, λεμφοκύτταρα, μονοπύρηνα)· Γ. αιμοπετάλια — PLT, PCT, MPV, PDW· + ιστογράμματα.

Κριτήρια αξιολόγησης: