Λύσεις — Κεφάλαιο 9 (Ερωτήσεις σελ. 113) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ Ι Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 9 (Ερωτήσεις σελ. 113)

Απαντήσεις στις 9 ερωτήσεις του κεφαλαίου 9.

Ερώτηση 1 — Διαδικασία επιλογής

Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει η διαδικασία για την επιλογή αιμοδοτών.

Απάντηση:

• Η επιλογή των αιμοδοτών γίνεται από το ιατρικό προσωπικό των υπηρεσιών αιμοδοσίας, για να καθοριστεί αν ο υποψήφιος έχει τις προϋποθέσεις να αιμοδοτήσει — αν είναι υγιής και σε καλή φυσική κατάσταση. Είναι απαραίτητη ώστε η αιμοληψία πρώτον να μη βλάψει τον δότη και δεύτερον να ωφελήσει τον δέκτη (σελ. 105, 112). Η επιλογή περιλαμβάνει:
  • Λήψη λεπτομερούς ιστορικού, με τη μορφή ειδικού ερωτηματολογίου που συμπληρώνεται με τη συνεργασία του αιμοδότη.
  • Σύντομη κλινική εξέταση από τον ιατρό της μονάδας — εκτίμηση της γενικής κατάστασης και κυρίως του καρδιαγγειακού συστήματος.
  • Εργαστηριακές εξετάσεις — όσες προηγούνται της αιμοληψίας (Hb, Ht) και όσες αφορούν τη μονάδα αίματος (ΑΒΟ, Rhesus, λοιμώδη νοσήματα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Λήψη λεπτομερούς ιστορικού (ειδικό ερωτηματολόγιο), σύντομη κλινική εξέταση, εργαστηριακές εξετάσεις — ώστε η αιμοληψία να μη βλάψει τον δότη και να ωφελήσει τον δέκτη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Ηλικία — βάρος

Ερώτηση: Ποιες οι προϋποθέσεις ηλικίας και βάρους για την επιλογή ενός αιμοδότη.

Απάντηση:

• Ηλικία: αίμα μπορεί να προσφέρει κάθε υγιές άτομο, ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας 18 μέχρι 62 χρονών. Για άτομα 17 χρονών απαιτείται γραπτή συγκατάθεση του κηδεμόνα, ενώ στην κρίση του ιατρού είναι η αιμοδοσία σε άτομα άνω των 62 και η αιμοδοσία για πρώτη φορά από άτομα άνω των 60 (σελ. 105).

• Βάρος: το σωματικό βάρος πρέπει να είναι καλό, να μην υπολείπεται του κανονικού ούτε να υπάρχει μεγάλη πρόσφατη απώλεια βάρους· απαγορεύεται η αιμοδοσία σε άνδρες κάτω των 50 kg και σε γυναίκες κάτω των 48 kg (σελ. 108).

  Συμπληρωματικά: μία μονάδα = 450 ml ± 10% (≈ 1/16 των 5 λίτρων, πλάσμα αποκαθίσταται σε 24 ώρες, ερυθρά σε 1 μήνα)· μεσοδιάστημα ≥ 2 μήνες, ανώτατο 3 φορές/έτος γυναίκες, 4 άνδρες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηλικία 18-62 ετών (17 με γραπτή συγκατάθεση κηδεμόνα· > 62 και πρώτη φορά > 60 κατά κρίση ιατρού)· βάρος: άνδρες ≥ 50 kg, γυναίκες ≥ 48 kg (όχι μεγάλη πρόσφατη απώλεια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Ερωτηματολόγιο

Ερώτηση: Αναφέρατε όσες ερωτήσεις θυμάστε από το ερωτηματολόγιο για την επιλογή ενός αιμοδότη.

Απάντηση:

• Το ερωτηματολόγιο δίνεται σε όλους τους αιμοδότες, συμπληρώνεται με τη συνεργασία τους και υπογράφεται από τον αιμοδότη και τον γιατρό· αποβλέπει στην αποκάλυψη παθήσεων που αποτελούν απαγόρευση ή αντένδειξη. Ερωτήσεις (ΝΑΙ/ΟΧΙ) (σελ. 105-106):
  • Είσαστε υγιής;
  • Τους τελευταίους μήνες μήπως αρρωστήσατε;
  • Μήπως βρίσκεστε σε εγκυμοσύνη ή γεννήσατε πρόσφατα;
  • Μήπως κάνατε εμβολιασμούς ή θεραπεία με ενέσεις;
  • Μήπως κάνατε μετάγγιση αίματος και πότε;
  • Μήπως κάνατε τατουάζ, τρυπήσατε τα αυτιά σας ή κάνατε βελονισμό;
  • Μήπως χειρουργηθήκατε και πότε;
  • Μήπως επισκεφθήκατε οδοντίατρο και πότε;
  • Μήπως χάσατε αδικαιολόγητα βάρος, είχατε ανεξήγητο πυρετό ή λεμφαδενοπάθεια;
  • Τα τελευταία 3 χρόνια μήπως ζήσατε ή ταξιδεύσατε σε άλλη χώρα; Πότε και πού;
  • Τον τελευταίο μήνα μήπως πήρατε φάρμακα; Ποια;
  • Μήπως κάποιος από την οικογένεια ή την εργασία σας είχε μεταδοτικό νόσημα; Πότε και ποιο;
  • Μήπως υποφέρατε ποτέ από: ίκτερο, ελονοσία, φυματίωση, ρευματικό πυρετό (πότε), καρδιοπάθεια, υψηλή ή χαμηλή πίεση, επιληπτικές κρίσεις, λιποθυμίες, στομαχικές διαταραχές, πάθηση νεφρών, σακχαρώδη διαβήτη, αλλεργία;

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υγιής; αρρώστια, εγκυμοσύνη-τοκετός, εμβόλια-ενέσεις, μετάγγιση, τατουάζ-αυτιά-βελονισμός, χειρουργείο, οδοντίατρος, απώλεια βάρους-πυρετός-λεμφαδενοπάθεια, ταξίδι 3 χρόνια, φάρμακα τελευταίο μήνα, μεταδοτικό νόσημα οικογένεια-εργασία, ιστορικό ικτέρου-ελονοσίας-φυματίωσης-ρευματικού πυρετού-καρδιοπάθειας-πίεσης-επιληψίας-λιποθυμιών-στομάχου-νεφρών-διαβήτη-αλλεργίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Μόνιμη απαγόρευση

Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις επιβάλλεται μόνιμη απαγόρευση της αιμοδοσίας.

Απάντηση:

• Η αιμοδοσία απαγορεύεται (οριστικά ή πρόσκαιρα) από τον φόβο επιβάρυνσης της υγείας του αιμοδότη ή μόλυνσης του δέκτη με λοιμώδες νόσημα· την καταλληλότητα κρίνει ο ιατρός, βάσει και της νομοθεσίας (σελ. 107). Μόνιμη (οριστική) απαγόρευση επιβάλλεται:
  • Σε άτομα που προσβλήθηκαν από ελονοσία (όσοι προέρχονται από χώρες με ελονοσία μπορούν να αιμοδοτήσουν μετά 3 χρόνια από την εγκατάστασή τους στη χώρα).
  • Σε άτομα με θετικό Αυστραλιανό αντιγόνο ηπατίτιδας Β (HBsAg+) ή αντίσωμα κατά της ηπατίτιδας C (anti-HCV+).
  • Σε άτομα με χρόνια νοσήματα (διαβήτης, υπέρταση, καρδιοπάθεια, νεφροπάθεια, ηπατοπάθεια, αναιμία και λοιπά σοβαρά νοσήματα).
  • Σε άτομα με αφροδίσια νοσήματα.
  • Σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο AIDS: όσοι γνωρίζουν ότι έχουν AIDS ή τον ιό, άνδρες ομοφυλόφιλοι, όσοι είχαν σεξουαλική σχέση με άτομα από χώρες όπου το AIDS είναι μάστιγα (Αφρική, ΝΑ Ασία, Ν. Αμερική, νησιά Ειρηνικού) την τελευταία δεκαετία, άτομα με πολλούς ερωτικούς συντρόφους, χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών, και οι ερωτικοί σύντροφοι των παραπάνω.
  • Σε άτομα με συχνές και σοβαρές αλλεργικές εκδηλώσεις (μόνιμη αλλεργία).
  • Σε άτομα με ετερόζυγη μεσογειακή αναιμία, δρεπανοκυτταρική αναιμία, ελαφρές διαταραχές ερυθροκυτταρικών ενζύμων (G-6PD) — μόνο αν έχουν χαμηλή αιμοσφαιρίνη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ελονοσία (προέλευση από ενδημική χώρα → 3 χρόνια), HBsAg+ / anti-HCV+, χρόνια νοσήματα (διαβήτης, υπέρταση, καρδιο-/νεφρο-/ηπατοπάθεια, αναιμία), αφροδίσια, ομάδες κινδύνου AIDS, μόνιμη αλλεργία, ετερόζυγη μεσογειακή-δρεπανοκυτταρική-G6PD αν χαμηλή Hb.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Προσωρινή απαγόρευση

Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις επιβάλλεται προσωρινή απαγόρευση της αιμοδοσίας.

Απάντηση:

• Προσωρινή (πρόσκαιρη) απαγόρευση επιβάλλεται (σελ. 107-108):
  • Ταξίδι σε χώρα με ελονοσία: αιμοδοσία 6 μήνες μετά την επιστροφή, αν δεν υπάρχει πυρετός-συμπτώματα.
  • Χειρουργείο ή μετάγγιση αίματος-πλάσματος-παραγώγων τους τελευταίους μήνες → αποκλεισμός.
  • Στενή επαφή με άτομο που έπασχε από ηπατίτιδα → αποκλεισμός για 6 μήνες.
  • Οποιαδήποτε λοίμωξη — η κρίση επαφίεται κατά περίπτωση στον γιατρό.
  • Εποχιακές αλλεργικές εκδηλώσεις με λήψη αντιαλλεργικών φαρμάκων.
  • Εμβολιασμοί: εμβόλιο ιλαράς, παρωτίτιδας, κίτρινου πυρετού, πολιομυελίτιδας από το στόμα (Sabin) → αποκλεισμός 3 εβδομάδες· εμβόλιο τετάνου, γρίπης, διφθερίτιδας, χολέρας, πανώλης, τυφοειδούς, πολιομυελίτιδας (Salk) → 24 ώρες.
  • Γυναίκες κατά την έμμηνο ρύση και την εγκυμοσύνη.
  • Γυναίκες μετά τον τοκετό → 9 μήνες.
  • Λήψη φαρμάκων — υπεύθυνος ο γιατρός της αιμοδοσίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ταξίδι σε ενδημική ελονοσία (6 μήνες), πρόσφατο χειρουργείο-μετάγγιση, επαφή με ηπατίτιδα (6 μήνες), λοίμωξη (κρίση γιατρού), εποχιακή αλλεργία, εμβόλια (Sabin-ιλαρά-παρωτίτιδα-κίτρινος 3 εβδομάδες / τέτανος-γρίπη-Salk κ.λπ. 24 ώρες), έμμηνος-εγκυμοσύνη, 9 μήνες μετά τοκετό, φάρμακα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Κλινική εξέταση

Ερώτηση: Τι πρέπει να προσέχουμε στην κλινική εξέταση του υποψηφίου αιμοδότη.

Απάντηση:

• Η κλινική εξέταση είναι σύντομη και αποσκοπεί στην εκτίμηση της γενικής κατάστασης και κυρίως του καρδιαγγειακού συστήματος (ακρόαση καρδιάς, μέτρηση αρτηριακής πίεσης), με προηγούμενη καλή γενική επισκόπηση (εμφάνιση-θρέψη, βάρος, δέρμα, ψυχική κατάσταση). Ο υποψήφιος δεν πρέπει να έχει κάνει χρήση οινοπνευματωδών ούτε να βρίσκεται υπό την επίδραση φαρμάκων. Πρέπει να έχει (σελ. 108):
  • Εμφάνιση καλή και θρέψη καλή.
  • Σωματικό βάρος καλό — όχι κάτω του κανονικού, όχι μεγάλη πρόσφατη απώλεια (άνδρες ≥ 50 kg, γυναίκες ≥ 48 kg).
  • Ψυχική κατάσταση καλή — ήρεμος, όχι νευρικός-ανήσυχος.
  • Δέρμα καθαρό — χωρίς τατουάζ ή στίγματα από ενέσεις στο σημείο φλεβοκέντησης.
  • Θερμοκρασία φυσιολογική.
  • Σφυγμό ρυθμικό, 50-110 παλμοί/λεπτό.
  • Αρτηριακή πίεση: συστολική 95-180 mmHg, διαστολική 50-100 mmHg.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γενική κατάσταση και κυρίως καρδιαγγειακό (ακρόαση, πίεση)· καλή εμφάνιση-θρέψη, βάρος (≥ 50/48 kg), ήρεμη ψυχική κατάσταση, καθαρό δέρμα χωρίς τατουάζ-στίγματα, φυσιολογική θερμοκρασία, σφυγμός 50-110, πίεση 95-180/50-100 mmHg· όχι αλκοόλ-φάρμακα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Εργαστηριακές εξετάσεις

Ερώτηση: Ποιες εργαστηριακές εξετάσεις εφαρμόζονται στον υποψήφιο αιμοδότη πριν την αιμοδοσία και ποιες μετά από αυτή στην μονάδα αίματος.

Απάντηση:

• Πριν την αιμοληψία (σελ. 109):
  • Προσδιορισμός αιμοσφαιρίνης (Hb): φυσιολογικά άνδρες 13,5-18 gr%, γυναίκες 12,5-16 gr%· δεν πρέπει να είναι κάτω από 13,5 (άνδρες) / 12,5 (γυναίκες).
  • Καθορισμός αιματοκρίτη (Ht): άνδρες 40-54%, γυναίκες 38-47%· τιμή < 40% (άνδρες) / < 38% (γυναίκες) = κριτήριο αποκλεισμού.
• Μετά την αιμοληψία, στη μονάδα αίματος (απαραιτήτως στις Υπηρεσίες Αιμοδοσίας) (σελ. 109):
  • Προσδιορισμός ομάδων αίματος ΑΒΟ.
  • Προσδιορισμός συστήματος Rhesus.
  • Δοκιμασίες ανίχνευσης λοιμωδών νόσων που μεταδίδονται με το αίμα, με αναγνωρισμένη ορολογική μέθοδο μεγάλης ευαισθησίας:
    • Σύφιλη — ωχρά σπειροχαίτη (V.D.R.L.)· θετικό → επιβεβαίωση με εξειδικευμένη μέθοδο.
    • Ηπατίτιδα Β (HBsAg) και αντισώματα ηπατίτιδας C (anti-HCV).
    • Αντίσωμα κατά του HIV· θετικό → επιβεβαίωση με εξειδικευμένη μέθοδο σε νέο δείγμα· επί θετικού ο αιμοδότης αποκλείεται και το αίμα αχρηστεύεται· ενημέρωση με απόρρητο, δωρεάν ιατρικές συμβουλές-ψυχοκοινωνική στήριξη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πριν: Hb (άνδρες ≥ 13,5, γυναίκες ≥ 12,5 gr%) και Ht (≥ 40% / ≥ 38%). Μετά, στη μονάδα: ΑΒΟ, Rhesus, σύφιλη (VDRL), HBsAg, anti-HCV, anti-HIV (θετικό → επιβεβαίωση σε νέο δείγμα, αποκλεισμός, απόρρητο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Οδηγίες μετά

Ερώτηση: Οδηγίες που δίνονται στον αιμοδότη μετά την αιμοληψία.

Απάντηση:

• Μετά την αφαίρεση της βελόνης εφαρμόζεται τολύπιο βαμβακιού· ο αιμοδότης κρατά το χέρι τεντωμένο προς τα πάνω πιέζοντας (όχι τρίβοντας) το τολύπιο, χωρίς να διπλώνει το χέρι· όταν σταματήσει η αιμορραγία, επίδεσμος ή λευκοπλάστης που αφαιρείται μετά 3 ώρες. Παραμένει ξαπλωμένος 10 λεπτά υπό παρακολούθηση, μετά περνά στην αίθουσα ανάνηψης (όχι μόνος), όπου του προσφέρεται αναψυκτικό και ελαφριά τροφή (σελ. 109-110).
• Φεύγοντας του δίνονται έντυπες οδηγίες (σελ. 110-111):
  • Να μην καπνίσει ούτε να οδηγήσει για μία ώρα.
  • Να μην κουραστεί.
  • Να πιει περισσότερα υγρά τις επόμενες ώρες.
  • Να φάει ένα καλό γεύμα, χωρίς οινοπνευματώδη.
  • Αν παρουσιάσει αιμορραγία από τη φλεβοκέντηση, να σηκώσει το χέρι ψηλά και να πιέσει.
  • Αν δεν αισθάνεται καλά, να ξαπλώσει ή να καθίσει με το κεφάλι ανάμεσα στα γόνατα.
  • Αν η αδιαθεσία επιμένει, να επισκεφθεί γιατρό ή να επιστρέψει στην υπηρεσία αιμοδοσίας.
  • Αν αισθάνεται καλά σε μία ώρα, μπορεί να επαναλάβει τις δραστηριότητές του (αν η δουλειά δεν είναι ιδιαίτερα κουραστική).
  • Μπορεί άφοβα και ακίνδυνα να ξαναπροσφέρει αίμα (υλικά αποστειρωμένα, μιας χρήσεως) — συνολικά 3-4 φορές τον χρόνο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χέρι τεντωμένο-πίεση χωρίς τρίψιμο, λευκοπλάστης 3 ώρες, 10 λεπτά ξαπλωμένος, ανάνηψη-αναψυκτικό· όχι κάπνισμα-οδήγηση 1 ώρα, όχι κόπωση, υγρά, γεύμα χωρίς αλκοόλ, αιμορραγία → χέρι ψηλά-πίεση, αδιαθεσία → ξάπλωμα/κεφάλι στα γόνατα, επιμονή → γιατρός, δραστηριότητες μετά 1 ώρα, επανάληψη 3-4 φορές/έτος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Ανεπιθύμητες αντιδράσεις

Ερώτηση: Αντιμετώπιση ανεπιθύμητων αντιδράσεων του αιμοδότη.

Απάντηση:

• Η αφαίρεση μιας μονάδας αίματος συνήθως είναι καλά ανεκτή. Σε μικρό ποσοστό εμφανίζονται ανεπιθύμητες αντιδράσεις, κυρίως για ψυχολογικούς λόγους (φόβος βελόνης, θέα αίματος — γι' αυτό σκόπιμο να μη βλέπουν το αίμα). Συμπτώματα: ναυτία, εφίδρωση, ζάλη, αδυναμία, σπανιότερα απώλεια συνείδησης, σπασμοί, απώλεια ούρων-κοπράνων· συνήθως υποχωρούν γρήγορα· αν επιμένουν με ψυχρό δέρμα και μεγάλη πτώση πίεσης, επιβάλλεται ιατρική αντιμετώπιση (σελ. 111).
• Αντιμετώπιση — με τις πρώτες ανεπιθύμητες αντιδράσεις:
  • Διακόπτεται η αιμοληψία.
  • Αλλάζουμε την κλίση του κρεβατιού — χαμηλώνουμε την πλευρά του κεφαλιού (κεφάλι χαμηλά, πόδια ψηλά).
  • Χαλαρώνουμε τα ρούχα του αιμοδότη.
  • Τοποθετούμε ψυχρά επιθέματα στο πρόσωπο.
  • Εξασφαλίζουμε καλό αερισμό της αίθουσας (ανοίγουμε τα παράθυρα).
  • Αν χρειαστεί, φαρμακευτική αγωγή.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ψυχολογικές κυρίως (ναυτία, εφίδρωση, ζάλη, αδυναμία· σπάνια λιποθυμία-σπασμοί-ακράτεια)· αντιμετώπιση: διακοπή αιμοληψίας, κεφάλι χαμηλά (κλίση κρεβατιού), χαλάρωση ρούχων, ψυχρά επιθέματα, αερισμός, φάρμακα αν χρειαστεί· ιατρική αντιμετώπιση αν επιμένουν με ψυχρό δέρμα-πτώση πίεσης.

Κριτήρια αξιολόγησης: